BIO

Urodzony 22 stycznia 1924 w Lublinie; syn Walerego Szczawińskiego, urzędnika, i Jadwigi ze Smoleńskich. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Rawie Mazowieckiej, a następnie do Gimnazjum i Liceum im. J. Długosza we Włocławku; tu redagował gazetkę szkolną. Po klęsce wrześniowej przebywał początkowo w Pińsku (październik 1939-kwiecień 1940), później w Rawie Mazowieckiej (maj 1940-styczeń 1943) i Warszawie (styczeń 1943-czerwiec 1944). Brał udział w działalności konspiracyjnej w szeregach Armii Krajowej w okręgu rawskim. W 1943-44 prowadził grupy ideologiczno-szkoleniowe Stronnictwa Narodowego, tzw. piątki, równocześnie uczęszczał na kurs podoficerski. W Warszawie pracował jako robotnik. Po zakończeniu wojny zdał w 1945 maturę w liceum w Rawie Mazowieckiej i rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Łódzkim (UŁ); w 1952 uzyskał magisterium. W czasie studiów współorganizował teatr akademicki, działał w Kole Polonistów i współpracował z Caritas Academica. Społecznie pracował w Bratniej Pomocy Studentów UŁ i redagował „Biuletyn Bratniaka”. W 1946 rozpoczął pracę w „Łódzkim Kurierze Codziennym”, a następnie w popołudniówce „Echo Wieczoru”. W 1946-48 należał do Klubu Młodych przy Oddziale Łódzkim Związku Zawodowego Literatów Polskich. Debiutował w czerwcu 1947 wierszami pt. Fabryka nocą oraz Miasto i Na czwartaku w miesięczniku „Warszawa” (nr 8) i dwutygodniku „Arkona” (nr 5/6). W tymże roku nawiązał współpracę dziennikarską i literacką z prasą Stowarzyszenia „Pax” oraz rozpoczął pracę w „Słowie Powszechnym” jako sekretarz redakcji oddziału „Słowa Powszechnego” w Łodzi (do 1951). Od 1950 należał do Związku Literatów Polskich (ZLP), początkowo jako kandydat, od 1958 jako członek. Wiersze, artykuły, recenzje literackie i teatralne publikował głównie w „Słowie Powszechnym” (od 1947; także pod licznymi kryptonimami), „Dziś i jutro” (1947-56; w 1952 stała współpraca, także pod kryptonimami: (szcz), (Szcz)), „Tygodnikiem Powszechnym” (1948-55; tu głównie wiersze). Działał społecznie w Komisji Intelektualistów Katolickich przy Polskim Komitecie Obrońców Pokoju (1950-53) oraz w Komisji Duchownych i Świeckich Działaczy Katolickich przy Froncie Jedności Narodu (1953-56). W 1951 przeniósł się do Warszawy. W 1952-54 był kierownikiem działu kultury w redakcji warszawskiej „Słowa Powszechnego”. Rozpoczął też współpracę z „Wrocławskim Tygodnikiem Katolików” (od 1953), „Kierunkami” (od 1956), „Życiem i Myślą” (1958-60), w których ogłaszał liczne wiersze, artykuły, recenzje teatralne i literackie. W 1953 ożenił się z Anną Zawadzką, artystą plastykiem. W 1957 został członkiem Stowarzyszenia „Pax”. W 1957-67 pracował w instytucjach Stowarzyszenia: w Wydziale Propagandy (zastępca kierownika, 1958-59), w Wydziale Zagranicznym (zastępca kierownika, 1959-61), w dziale programowym Instytutu Wydawniczego „Pax” (1961-67). W 1961-67 zajmował się też działalnością klubową na terenie Oddziału Stołecznego oraz Klubu im. W. Pietrzaka. W 1958 był sekretarzem redakcji „Współczesności” (od nr 11 do 18; zamieszczał tu artykuły i wywiady, też pod kryptonimem Sz.). W 1961 był współinicjatorem powstania Oddziału Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Afrykańskiej przy Instytucie Wydawniczym „Pax”, a następnie sekretarzem zarządu Oddziału. W 1967 powrócił do pracy w redakcji „Słowa Powszechnego” i został ponownie kierownikiem działu kultury; w dzienniku tym publikował do 1993 liczne artykuły, felietony, recenzje teatralne (także pod pseudonimami: Alcest, Jerzy Smoleński, Jerzy Smoliński oraz pod wieloma kryptonimami). Współpracował nadal jako publicysta i krytyk (używając wielu kryptonimów) z „Kierunkami” i „Wrocławskim Tygodnikiem Katolików” (do 1973; tu m.in. cykl reportaży pt. Do portów zachodniej Afryki, 1969 nr 14-20, 23-26). W 1972 otrzymał nagrodę Klubu Krytyki Teatralnej Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (SDP), którego od 1968 był członkiem (1972-80 członek Zarządu Klubu Krytyki Teatralnej SDP). W 1980-90 wchodził w skład Zarządu Stowarzyszenia „Pax”. W 1982 otrzymał nagrodę publicystyczną im. W. Pietrzaka. Od 1983 przez trzy kolejne kadencje wchodził w skład prezydium Zarządu Głównego nowego ZLP. W 1984-88 był radnym Stołecznej Rady Narodowej. W 1984 został zastępcą redaktora naczelnego „Słowa Powszechnego”. W 1991 był współzałożycielem i prezesem Towarzystwa Przyjaciół Czterech Kontynentów. Odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim (1987) i Krzyżem Komandorskim (1998) Orderu Odrodzenia Polski. Mieszkał w Komorowie pod Warszawą. Zmarł 23 kwietnia 2009

Twórczość

1. Chwila. [Wiersze]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX" 1951, 15 s.

Zawiera m.in. cykle: Z modlitw niewyznanych; Alegorie banalne. – Wyd. wraz z tomikami dziewięciu innych poetów we wspólnej obwolucie pt. Wiersze.

2. Pogoda. [Wiersze]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX" 1956, 60 s.

Zawiera m.in. cykle: Jedenaście wrażeń z występu Koreańczyków; Wierzę w świętych obcowanie; Staromiejskie przechadzki; Trzy teatry.

3. Witraże. [Wiersze]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX" 1959, 77 s.

M.in. cykl: Opowieści wigilijne.

4. Gesty. [Wiersze]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX" 1966, 25 s.

M.in. cykl: O rzeczach.
Wyd. wraz z tomikami pięciu innych poetów we wspólnej obwolucie pt. Zeszyty poetyckie.

5. Płomień o zmierzchu. [Opowiadanie]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX" 1970, 97 s.

6. Świat zdobywany dla wieczności. Poemat słowno-muzyczny ku czci ojca Maksymiliana Kolbe. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX" 1972, 13 s.

Wyd. wraz z zeszytami pięciu innych poetów we wspólnej obwolucie pt. Zeszyty poetyckie.

Nagrody

I nagroda w konkursie „Przewodnika Katolickiego”.

7. Głosy. [Wiersze]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX" 1975, 74 s.

Zawartość

Dramat pasyjny; Msze [cykl wierszy].

8. Trzeci kolczyk. [Powieść]. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1980, 206 s.

9. Wiersze wybrane. (1946-1985). Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX" 1987, 122 s.

10. Ślady nikną na pustyni. [Powieść]. [Warszawa:] MON [1990], 191 s.

11. Msza Pielgrzymia. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX" 1991, 8 s.

Druk bibliofilski.

Omówienia i recenzje

Ankieta dla IBL PAN 1975, 1989, 2001.

Wywiady

Jesteśmy olśnieni wspaniałą logiką jego życia. Rozm. J. Olejnik. Słowo Powszechne 1971 nr 253.
W czterdziestolecie pracy dziennikarskiej i literackiej. Rozm. P. Smogorzewski. Słowo Powszechne 1986 nr 114.

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. Seria 2. T. 2. Warszawa 1978 (R. Loth).

Ogólne

Artykuły

Z. Irzyk: Józef Szczawiński w dziedzinie publicystyki. Słowo Powszechne 1982 nr 198.
Z. Dolecki: Jubileusz Józefa Szczawińskiego. Słowo Powszechne 1984 nr 15.
J.Z. Brudnicki: Powrót do źródeł. Kierunki 1989 nr 14.

Chwila

Z. Lichniak: Na gładkich torach poprawności. Dziś i Jutro 1951 nr 50.

Pogoda

[J. Kwiatkowski] (jeż): Poeci nieopierzeni. Życie Literackie 1956 nr 48.
J. Szczypka: Liryka ambitna. Wrocławski Tygodnik Katolicki 1956 nr 41.
K. Toporowicz. „Kierunki1956 nr 15.

Witraże

Z. Irzyk: Sylwetki poetów. Kierunki 1960 nr 7.
J. Kwiatkowski: Wszystko już zostało rozstrzygnięte. Przegląd Kulturalny 1960 nr 27.
[W. Szwedowicz] W. Sz.: Jakie słońce ożywia „Witraże”? Życie i Myśl 1960 nr 7/8.
T. Faytt. „Homo Dei1961 nr 4.

Gesty

Z. Dolecki: Poezja skondensowana. Słowo Powszechne 1967 nr 24.

Głosy

S. Kruk: Dwa dramaty religijne. Więź 1976 nr 12.
J. Szczypka. „Kierunki1976 nr 17.

Trzeci kolczyk

Z. Dolecki: W kręgu sensacji. Słowo Powszechne 1981 nr 35.

Wiersze wybrane [2004]

Z. Dolecki. „Kierunki1987 nr 32.
A. Lazarowicz: Człowiek wpleciony w krąg wyrzeczeń. Słowo Powszechne 1987 nr 108.