BIO

Urodzony 30 lipca 1929 w Sławsku (powiat Stryj); syn Jana Stępnia, urzędnika celnego (zginął w 1940 w Katyniu), i Kamilli Cierpickiej, po wojnie urzędniczki. W dzieciństwie mieszkał wraz z rodzicami w Zbąszyniu, a od 1936 w Jamielniku (powiat nowomiejskim). W końcu sierpnia 1939 przeniósł się wraz z matką do Gorlic, gdzie ukończył szkołę powszechną oraz był robotnikiem w prywatnej stolarni, wytwarzającej drewniane zabawki. Po wojnie uczęszczał do Gimnazjum im. M. Kromera w Gorlicach; w 1948 zdał maturę i podjął studia na Akademii Handlowej w Szczecinie. W tymże roku został członkiem Związku Akademickiej Młodzieży Polskiej w Szczecinie. Debiutował w 1948 opowiadaniem Idziemy z wiarą w siebie, opublikowanym w „Kurierze Szczecińskim” (nr 321) i nagrodzonym w konkursie tego pisma z okazji Tygodnia Akademika. W 1949-50 publikował artykuły na łamach „Po prostu” (też pod pseudonimem Marek Gont). W 1950 przeniósł się na filologię polską na Uniwersytet Jagielloński (UJ) w Krakowie; w 1955 uzyskał magisterium. Należał do Związku Młodzieży Polskiej, a od 1952 do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). W tymże roku ożenił się z Krystyną Rojówną, nauczycielką muzyki. W 1953-56 był asystentem w Katedrze Podstaw Marksizmu-Leninizmu UJ. Od 1954 zamieszczał recenzje i artykuły w „Życiu Literackim”. W 1956-58 pełnił funkcję I sekretarza Komitetu Uczelnianego PZPR UJ. Od 1957 pracował w Katedrze Historii Literatury Polskiej UJ na stanowisku starszego asystenta. Artykuły i recenzje naukowe zamieszczał w czasopismach polonistycznych, zwłaszcza w „Ruchu Literackim” (od 1960), „Pamiętniku Literackim” (od 1962), „Zeszytach Naukowych UJ” (od 1963). W 1964 uzyskał stopień doktora filologii polskiej na podstawie rozprawy Narcyza Żmichowska. Biografia ideowa (promotor prof. Henryk Markiewicz) i był (do 1968) adiunktem w Katedrze Literatury Polskiej UJ. W 1965/66 przez trzy miesiące przebywał na stypendium naukowym w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. W 1968-76 zajmował stanowisko docenta. Od 1967 był członkiem Komisji Historycznoliterackiej Polskiej Akademii Nauk (PAN) Oddziału w Krakowie (w 1970-83 redaktor naukowy „Rocznika Komisji Historycznoliterackiej PAN Oddział w Krakowie”) i członkiem Komisji Socjologicznej PAN Oddziału w Krakowie. Od 1970 pełnił funkcję wicedyrektora Instytutu Filologii Polskiej UJ (do 1981). W 1972 uzyskał stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy Ze stanowiska lewicy. Studium jednego z nurtów polskiej krytyki literackiej w latach 1918-1939. Rozwijał aktywną działalność w Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP), m.in. w 1967-73 był wiceprezesem Zakładowej Organizacji Związkowej UJ, a w 1970-74 nadto był członkiem prezydium Sekcji Nauki przy Zarządzie Głównym ZNP. Współpracował z „Rocznikiem Literackim” jako autor działu Literatura polska po 1918 r. (za 1973-84). Był członkiem redakcji dwumiesięcznika „Teksty” (1973-81). Wchodził w skład Rady Naukowej Instytutu Badań Polonijnych UJ (1974-81), Rady Naukowej Ośrodka Badań Prasoznawczych (1974-87) oraz Rady Naukowej Instytutu Badań Literackich (IBL) PAN (1975-77). W 1975 należał do członków założycieli krakowskiego Klubu Twórców i Działaczy Kultury Kuźnica i był jednym z jego wiceprezesów (1976-82). Należał też do ośrodka kultury Krakowska Kuźnica (wiceprezes Społecznej Rady Programowej od 1983). W 1971 organizował Olimpiadę Literatury i Języka Polskiego na terenie województwa krakowskiego i był przez 10 lat przewodniczącym Komitetu Wojewódzkiego (później Okręgowego) olimpiady; od 1981 przez kilka lat był członkiem Komitetu Głównego. W 1975-78 był członkiem redakcji „Polish Literary Studies”, a w 1976-85 członkiem rady redakcyjnej „Polonistyki”. W marcu 1976 został profesorem nadzwyczajnym w Instytucie Filologii Polskiej UJ. W tymże roku oraz ponownie w 1983/84 przebywał jako visiting professor w Alliance College w Cambridge Springs (Pensylwania), a w 1978 w Grand Valley State Colleges w Allendale (Michigan) jako stypendysta Fulbrighta. W 1976-78 był zatrudniony na pół etatu w IBL PAN w Warszawie. W 1976-81 kierował Studium Krytyki Artystycznej UJ, a w 1978-81 także Zakładem Historii Literatury Współczesnej Instytutu Filologii Polskiej. Od lutego do września 1981 przebywał w Meksyku jako profesor Universida Nationale Autonoma de Mexico. Był członkiem Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN (1977-89), Komitetu Badań Polonii PAN (1981-1983), Komitetu Nagród Państwowych. W 1982 został członkiem redakcji, a w 1983-89 był redaktorem naczelnym miesięcznika „Zdanie” (tu m.in. w 1982-83 cykl Z notatnika meksykańskiego). Współpracował też z „Polityką” (1982-94). W 1983 został członkiem nowego Związku Literatów Polskich (członek zarządu Oddziału Krakowskiego w 1985). Pełnił wiele funkcji we władzach PZPR; w 1981-87 był sekretarzem Komitetu Środowiskowego Nauki przy Komitecie Krakowskim PZPR, w 1987-88 przewodniczącym tamtejszej Komisji Kultury, w 1988-90 sekretarzem Komitetu Centralnego do spraw kultury. Otrzymał czterokrotnie nagrodę Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki (1977, 1979, 1983, 1986), w 1985 nagrodę im. K. Wyki, przyznaną przez Prezydenta m. Krakowa, w 1987 przyznawaną przez „Gazetę Krakowską” nagrodę im. T. Hołuja „Drzewo i owoc”, a w 1989 nagrodę I stopnia przyznaną przez Prezesa przedsiębiorstwa Ruch. W 1984 został mianowany profesorem zwyczajnym. W 1992 był członkiem założycielem Polskiego Stowarzyszenia Stypendystów Fulbrighta. W 1993 przebywał w Berlinie jako visiting professor, a w 1999 w Nowym Jorku na trzymiesięcznym stypendium przyznanym przez Fundację Kościuszkowską. W 1999 przeszedł na emeryturę na UJ; kontynuował pracę naukową. W lutym 2005 zaczął wykładać w Katedrze Filologii Wyższej Szkole Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach. Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1964), Złotą Odznaką ZNP (1970), Krzyżem Kawalerskim (1972) i Krzyżem Komandorskim (1986) Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1976) oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2004). Mieszka w Krakowie.

Twórczość

1. Początki marksistowskiej krytyki literackiej w Polsce. (Przed rokiem 1905). Warszawa [1967], 49 s., powielone. Sesja Naukowa IBL PAN zorganizowana ku uczczeniu 50 rocznicy Wielkiej Rewolucji Październikowej. Warszawa 3-5 grudnia 1967.

2. Narcyza Żmichowska. [Monografia]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1968, 519 s.

Rozprawa doktorska.

3. Zagadnienia literackie w publicystyce Polonii radzieckiej 1918-1939. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum 1968, 190 s. Polska Akademia Nauk Oddział w Krakowie Prace Komisji Historycznoliterackiej.

Zawartość

Wstęp. – Wobec tradycji romantycznej; Sądy o czołowych pisarzach pozytywizmu; Stosunek do literatury Młodej Polski; Wokół twórczości Żeromskiego; Ocena literatury współczesnej w Polsce; W poszukiwaniu sojuszników; Spory o literaturę proletariacką na przykładzie twórczości Bruno Jasieńskiego; Dyskusje metodologiczne. – Zakończenie.

4. Życie literackie w Polsce w latach 1944-1969. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1970, 46 s. Polska Akademia Nauk Oddział w Krakowie.

5. Program kulturalno-oświatowy Polskiej Partii Robotniczej. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1972, 31 s. Polska Akademia Nauk Oddział w Krakowie.

6. Bruno Jasieński. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1974, 34 s. Polska Akademia Nauk Oddział w Krakowie.

7. Polska literatura współczesna 1944-1973. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1974, 44 s. Polska Akademia Nauk Oddział w Krakowie.

8. Ze stanowiska lewicy. Studium jednego z nurtów polskiej krytyki literackiej lat 1919-1939. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1974, 440 s.

Rozprawa habilitacyjna.

Nagrody

Nagroda „Życia Literackiego” (za 1974) w 1975.

Zawartość

Przedsłowie. – Pod urokiem Proletkultu; Dyskusja o poezji proletariackiej; Pierwsze próby oceny; W kręgu literatury faktu; Wobec Zjazdu Pisarzy Radzieckich w 1934 roku; Mobilizacja przeciw faszyzmowi; O prawdziwy obraz wsi; Dyskusji o literaturze proletariackiej część druga; W stronę awangardy; W poszukiwaniu kryteriów; O trafną formułę realizmu; Wobec tradycji; Spór o metodę. – Zamknięcie.

9. Ignacy Fik. 1904-1942. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1975, 31 s. Polska Akademia Nauk Oddział w Krakowie.

10. Literatura polska po 1939 roku. [Szkic]. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, Polonijny Ośrodek Naukowo-Dydaktyczny 1975, 97 s. Wyd. 2 Kraków: Uniwersytet Jagielloński, Instytut Filologii Polskiej 1977. Przedruk zmieniony w: Historia literatury polskiej w zarysie. Pod red. M. Stępnia i A. Wilkonia. Warszawa 1978 s. 161-289.

11. Spór o spuściznę po Stanisławie Brzozowskim w latach 1918-1939. [Studium historyczno-literackie]. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1976, 216 s.

Nagrody

Nagroda Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki II stopnia w 1976.

12. Americans and Polish Culture. A guide to the resource materials collection. Grand Rapids, MI 1979, 157 s.

13. Poszukiwania i obserwacje. [Szkice literackie]. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1982, 260 s.

Zawartość

Konspiracyjne dyskusje literackie [w latach 1939-1945]; Program kulturalno-oświatowy Polskiej Partii Robotniczej; Program literacki „Kuźnicy”; Antynomie historyzmu; Od mowy pozornie zależnej do „czarnego potoku” świadomości [szerzej o twórczości T. Borowskiego i A. Rudnickiego]; Lata 1949-1955 w doświadczeniach krytyki literackiej; Dyskusja o realizmie socjalistycznym po 1956 roku; O „małym realizmie” młodej prozy; O co się toczył ten spór? [dot. dyskusji wywołanej książką J. Kornhausera i A. Zagajewskiego „Świat nie przedstawiony”]; Główne programy literatury socjalistycznej w Polsce po 1945 r.

14. Rodowód. Studia nad socjalistyczną krytyką literacką w Polsce do roku 1918. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1983, 374 s.

Zawartość

Przedmowa. – Wprowadzenie; Bronisław Białobłocki; Bronisław Chrzanowski; Teoria i krytyka literatury w pracach Leona Winiarskiego; Problemy literatury w pracach Ludwika Krzywickiego; Kazimierz Kelles-Krauz o sztuce i literaturze; Aureli Drogoszewski; Julian Marchlewski; Maria Konopnicka w opinii socjalistów; Wacław Nałkowski i spór z Sienkiewiczem; Wokół twórczości Stefana Żeromskiego.

15. Polska lewica literacka. Rozdział „Dwie literatury” napisał K. Woźniakowski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1985, 444 s.

Zawartość

Słowo wstępne. – Cz. 1. Przed burzą: Poezja w kręgu Wielkiego Proletariatu; Początki prozy; Narodziny lewicowej publicystyki i krytyki literackiej. – Cz. 2. W dobie rewolucji 1905: Rewolucja i rewolucjonista w prozie; Wśród poetów Młodej Polski; Polemiki i programy. – Cz. 3. W Polsce niepodległej: Od awangardy do Broniewskiego; Dwie literatury [rozdz. napisany przez K. Woźniakowskiego]; Dramat; Krytyka literacka. – Zamknięcie.

16. Twórczość Tadeusza Hołuja. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1985 [właśc. 1986], 157 s. Biblioteka Analiz Literackich.

17. Dalekie drogi literatury polskiej. (Szkice o literaturze emigracyjnej). Kraków: Wydawnictwo Literackie 1989, 526 s.

Zawartość

Cz. I. Wzdłuż kilku przekrojów: Rytm przemian; Emigracja o sobie; Witold Gombrowicz o polskiej emigracji; Tematy żydowskie. – Cz. II. Wśród poetów: „Smutna krakowianka rodem spod Wawelu”. (Maria Pawlikowska-Jasnorzewska); Nowojorska twórczość literacka Jana Lechonia; Nad „Dziennikiem” Jana Lechonia; Jak Kazimierz Wierzyński pisał książkę o Fryderyku Chopinie; Poeta walki i kłótni. (Marian Hemar); Aleksander Janta; Stanisław Baliński; Czesława Miłosza odkrywanie Ameryki; Ze spotkania z Czesławem Miłoszem (we wrześniu 1978 roku). – Cz. III. W kręgu prozy: Sergiusz Piasecki; O Florianie Czarnyszewiczu; O Wacławie Solskim; Marek Hłasko; Twórczość literacka Danuty Mostwin. – Cz. IV. W stronę eseju: Nad esejami i listami Jerzego Stempowskiego; Nad autoportretem Józefa Wittlina; W stronę antyku (o Ignacym Wieniewskim).

18. Pięćdziesiąt lat literatury polskiej. (1939-1989). Wprowadzenie. Kraków: „Impuls”&„Text1996, 236 s.

Zawartość

I. Czas wojny i okupacji (1939-1945); II. Zaraz po wojnie (1945-1948); III. Próba stalinizacji polskiej kultury (1949-1955); IV. Od Października do grudnia (1956-1970); V. Od grudnia (1970) do grudnia (1981); VI. Po wprowadzeniu stanu wojennego.

19. Trzecia wartość. O twórczości Danuty Mostwin. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2000, 266 s.

20. Jak grecka tragedia. Pisarz polski w sytuacji wyboru (1944-1948). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2005, 363 s.

Zawartość

Przedmowa; „Narodowość – antykomunista” (O Józefie Mackiewiczu); Z pozycji moralisty (O Gustawie Herlingu-Grudzińskim); Ani „krybden” ani „anafanda” (O decyzji Andrzeja Bobkowskiego); Powojenne wahania Witolda Gombrowicza; „Wszystkie strony świata są moje” (O Aleksandrze Jancie); Melchiora Wańkowicza „Klub Trzeciego Miejsca”; Którędy wiodła droga Ksawerego Pruszyńskiego?; „Tęsknił do kraju fizycznie” (O Władysławie Broniewskim); Liryka, liryka i ...polityka (Konstanty Ildefons Gałczyński w roli Stańczyka); „... i idę tam, ku wspólnym grobom, do ciebie, ziemio rozstrzelanych” (Tadeusza Borowskiego droga do Polski); Skamandryci. Rozeszły się drogi przyjaciół; Dlaczego Julian Tuwim powrócił do Polski? Dlaczego Jan Lechoń tego uczynić nie mógł?; „Nie ma dla nas ucieczki...” (O Kazimierzu Wierzyńskim); „Po coś wrócił? Tu źle”. „Ja wiedziałem, lecz nie było dla mnie ukojenia...” (Antoniego Słonimskiego powrót do kraju); Jarosława Iwaszkiewicza droga do Polski Ludowej; Nad pewną fotografią; Krytyk: Kazimierz Wyka; Prozaik: Jerzy Andrzejewski; Poeta: Czesław Miłosz; „Był to pakt diabelski”; Wyproszona z kraju (O Zofii Kossak-Szczuckiej); „Miotana sprzecznościami, pozostawałam w bezruchu” (Maria Dąbrowska – zaraz po wojnie); „Nie musiałam się przełamywać” (Zofia Nałkowska po 1945 roku); Dwa powroty ze Wschodu (Aleksandra Wata i Juliana Stryjkowskiego); Postęp? Czy głupstwo (O Janie Kotcie z lat czterdziestych); Posłowie.

21. Kontury w mroku. [Szkice]. Katowice: Oficyna Wydawnicza W. Walasek 2007, 246 s.

22. Wśród emigrantów. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2007, 380 s.

Zawartość

Słowo wstępne; Status polskiego emigranta w drugiej połowie XX wieku; Emigracja naszego czasu (O Tymonie Terleckim); Próba periodyzacji polskiego życia literackiego po 1939 roku; Pięćdziesiąt lat polskiej literatury emigracyjnej (1939-1989); Sytuacja emigranta w świetle twórczości Czesława Miłosza; Książka fałszywych prognoz. O „Zniewolonym umyśle” Czesława Miłosza; „Co czuje się wobec zbyt dużego obszaru”. Amerykańska przestrzeń w poezji Czesława Miłosza; Wokół „Narodu” Czesława Miłosza; Witold Gombrowicz wśród polskich emigrantów; Z pozycji moralisty. Gustaw Herling-Grudziński o polskich pisarzach współczesnych; „Podwójne życie pisarza”; „Zdaje się Mickiewicz mnie powali”; Nowojorski wieczór Jana Lechonia; Inwalida pierwszej wojny światowej; Dwa rodzaje liczby mnogiej; Wacław Solski; Przypomnienie Wiesława Strzałkowskiego; Dzieło Marii Danilewicz Zielińskiej; Dwa filary emigracji; Jerzy Giedroyc wśród twórców literatury polskiej; Powstanie warszawskie; Dzieci Holocaustu; Henryk Grynberg; Miriam Akavia; Ida Fink; Jadwiga Mauer' „Let the Blackbird Sing”. O Helenie Ogrodowskiej Bristol; Symans; O Stanisławie Żochowskim; Most pamięci i wyobraźni; Nie wysłany list; Ptaki; Franciszek Jarecki; Mapa; „Żywoty świętych” Księdza Piotra Skargi; Feliks Dzierżyński; Wódz „Biała Chmura”; Po wizycie Prezydenta Cartera w Warszawie; Nieoczekiwane skutki opublikowania listu Edwarda Stachury; Natan Szczarański.

Artykuły w czasopismach i książkach zbiorowych, m.in.

Kształtowanie się marksistowskiej krytyki literackiej w czasopismach: „Kultura Robotnicza”, „Nowa Kultura”, „Dźwignia”, „Miesięcznik Literacki. [Współautor:] T. Bujnicki. Ruch Literacki 1960 nr 1/2 s. 49-60; 1961 nr 2 s. 76-87, nr 3 s. 135-148.
Program literacki Ignacego Fika. Ruch Literacki 1962 nr 3 s. 121-134.
Podstawowe założenia programu kulturalnego PPR. [Współautor:] T. Bujnicki. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 1963 nr 62 s. 81-125.
Dyskusje o poezji i prozie w lewicowej prasie kulturalnej Dwudziestolecia. [Współautor:] T. Bujnicki. W: Problemy literatury polskiej. T. 2. Warszawa 1965 s. 410-426.
O działalności kulturalnej i literackiej polskich komunistów-emigrantów w ZSRR w latach 1918-1939. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 1967 nr 172 s. 145-176.
O radzieckiej polonistyce. Pamiętnik Literacki 1967 z. 3 s. 241-252.
Pervyj s''ezd sovetskich pisatelej v peredovoj pol'skoj kritike 30-ch godov. (Stat'ja iz Pol'ši). Vestnik Moskovskogo Universiteta 1967 nr 6 s. 18-27.
Twórczość literacka Bruno Jasieńskiego w świetle ocen Polonii radzieckiej. Ruch Literacki 1967 nr 3 s. 139-149.
Kontrowersje mało znane. W: Literatura polska wobec idei rewolucyjnych XX wieku. Warszawa 1969 s. 45-58.
Z pozycji ruchu robotniczego. (Polska lewica socjalistyczna o twórczości Marii Konopnickiej). W: Konopnicka i współczesny jej świat literacki. Warszawa 1969 s. 325-363.
W poszukiwaniu trafnej formuły realizmu. Ruch Literacki 1971 nr 5 s. 267-282.
Echa radzieckich programów literackich w polskiej krytyce lewicowej lat 1918-1939. W: Po obu stronach granicy. Wrocław 1972 s. 7-40.
Od anarchizmu futurysty do rewolucji społecznej – Bruno Jasieński. W: Prozaicy dwudziestolecia międzywojennego. Warszawa 1972 s. 275-307.
Program Polskiej Partii Robotniczej w dziedzinie kultury. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 1972 nr 304 s. 57-71.
Karol Kuryluk – nieznany. Miesięcznik Literacki 1973 nr 7 s. 54-60.
Meždu literaturoj i politikoj. (Iz literaturnoj žizni Pol'ši 30-ch godov XX veka). Sovetskoe Slavjanovedenie”, Moskwa 1973 nr 3 s. 43-53.
Polska książka w ZSRR w latach 1918-1939. Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej 1973 nr 1/2 s. 247-257.
Maria Dąbrowska w Polsce Ludowej. (Szkic problematyki). Ruch Literacki 1974 nr 4 s. 203-214.
Między literaturą a polityką. (Z doświadczeń literatury polskiej lat 1918-1939). W: Problemy literatury polskiej lat 1890-1939. Wrocław 1974 s. 93-136.
Koło Literacko-Artystyczne Litart (1926-1935). (Z życia literackiego na Uniwersytecie Jagiellońskim). Pamiętnik Literacki 1975 z. 1 s. 191-214.
Nauka o literaturze a polonistyka uniwersytecka. Teksty 1975 nr 2 s. 1-11.
Trudne przygody literatury Polski Ludowej; Lata 1949-1955 w doświadczeniach krytyki literackiej. W: W kręgu literatury Polski Ludowej. Kraków 1975 s. 7-40; 167-189.
Z tradycji marksistowskiej krytyki literackiej. Nowe Drogi 1975 nr 8 s. 86-96.
A baloldali irodalompolitikas es az avantgarde lengyeloszaban (1919-1939). W: Az ujnak tenni hitet. Budapest 1977, s. 458-486.
Jan Hempel jako komentator literatury polskiej. Ruch Literacki 1977 nr 5 s. 345-364.
Ludwik Krzywicki. W: Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku. Seria 5. Literatura okresu Młodej Polski. T. 4. Kraków 1977 s. 133-168.
Ignacy Fik – czytany dzisiaj. Zdanie 1978 nr 4 s. 74-82.
Kierunki badań nad literaturą współczesną. (Stan i potrzeby). Przegląd Humanistyczny 1978 nr 3 s. 31-39.
Polska krytyka literacka w ZSRR (1918-1939). W: Tradycja i współczesność. Wrocław 1978 s. 305-317.
Rodowód osobowości twórczej Kazimierza Wyki. W: Kazimierz Wyka. Kraków 1978 s. 11-28.
Nasz Wyraz” 1935-1939. [Współautor:] T. Bujnicki. W: Literatura polska w okresie międzywojennym. T. 1. Kraków 1979 s. 369-410.
Literackie relacje z podróży. „Zdanie1981 nr 1 s. 177-187.
Marek Hłasko. Ruch Literacki 1981 nr 1 s. 15-32.
Marksistowska krytyka literacka w Polsce współczesnej. W: Marksizm, kultura, literatura. Warszawa 1982 s. 279-288.
Literatura polska po roku 1939. W: Okresy literackie. Warszawa 1983 s. 316-352.
Pokolenie krytyków dwudziestolecia. Ruch Literacki 1983 nr 2 s. 101-119.
Kartki z dziejów Koła Polonistów Uniwersytetu Jagiellońskiego. (W świetle materiałów archiwalnych z lat 1918-1939). W: Prace ofiarowane Henrykowi Markiewiczowi. Kraków 1984 s. 347-361.
Stanowisko wobec polskiej literatury emigracyjnej po 1939 roku. Polonistyka 1985 nr 7 s. 555-567.
Polskie doświadczenia ostatniego dziesięciolecia w zwierciadle prozy literackiej. W: Z česko-polskych jazykowych a literárnich styků. Praha 1988 s. 21-34.
Sprawa” Tadeusza Hołuja. Zdanie 1988 nr 10 s. 19-27, nr 11 s. 49-58.
Rozeszły się drogi przyjaciół. (Dlaczego Julian Tuwim powrócił do Polski? Dlaczego Jan Lechoń tego uczynić nie mógł?) „Rocznik Komisji Historycznoliterackiej”. R. 29/30 1992/1993 s. 141-167.
Z pozycji moralisty. Gustaw Herling-Grudziński o polskich pisarzach współczesnych. W: O Gustawie Herlingu-Grudzińskim. Kielce 1992 s. 81-100.
Pisarz polski w sytuacji wyboru. (1944-1947). W: Kryzys czy przełom. Studia z teorii i historii literatury. Kraków 1994 s. 393-406.
Jarosława Iwaszkiewicza droga do Polski Ludowej. W: Stawisko. Almanach Iwaszkiewiczowski. T. 2. Podkowa Leśna 1995 s. 87-107, przedruk w: Stulecie Skamandrytów. Kraków 1996.
Polnische literarisches Leben in Exil seit 1939. Versuch einer Periodisierung. W: Im Dissens und Exilliteratur de Länder Ostmittel – und Südosteuropas. Berlin 1995 s. 35-54.
Witold Gombrowicz wśród polskich emigrantów. W: Gombrowicz w regionie świętokrzyskim. Kielce 1995 s. 97-125.
Był to pakt diabelski. (Powojenne dysharmonie moralne Czesława Miłosza). Ruch Literacki 1996 nr 4 s. 431-453.
Zagubiony w Czarnolesie. W : Literackie portrety Żydów. Materiały z międzynarodowej konferencji naukowej. Lublin-Nałęczów 1996 s. 57-68 [dot. H. Grynberga].
Dwa powroty ze Wschodu. (Aleksandra Wata i Juliana Stryjkowskiego); Z notatnika redaktora „Zdania”. W: Proza, proza, proza. Kraków 1997 s. 273-289; 491-504.
Którędy wiodła droga Ksawerego Pruszyńskiego?Ruch Literacki1997 nr 3 s. 353-371.
Różne drogi Skamandrytów. W: Proza, proza, proza. Kraków 1998 s. 351-374.
Inwalida pierwszej wojny światowej. W: Pierwsza wojna światowa w literaturze polskiej i obcej. Lublin 1999 s. 173-188 [dot. J. Wittlina].
Pułapki „widzenia Polski z oddalenia. (Glosy do „Dziennika pisanego nocą” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego). W: O Gustawie Herlingu-Grudzińskim. Kielce 1999 s. 29-42.
Nie musiałam się przełamywać. (Zofia Nałkowska po 1945 roku). Twórczość 2001 nr 11 s. 58-74.
Czy nam są potrzebne dzieła klasyków literatury? W: Człowiek wobec wyzwań humanistycznych i cywilizacyjnych współczesnego świata. Lublin 2004 s. 47-54.
Status polskiego emigranta w drugiej połowie XX wieku. W: Dwudziestowieczność. Warszawa 2004 s. 543-556.
Zdaje się Mickiewicz mnie powali. W: Mickiewicz a literatury słowiańskie. Lublin 2004 s. 97-116.
Tatry i Podhale w twórczości Jarosława Iwaszkiewicza. W: Wokół literatury i kultury. Kielce 2005 s. 275-287.
Jarosława Iwaszkiewicza poezja odchodzenia. W: Dojrzewanie do pełni życia. Starość w literaturze polskiej i obcej. Lublin 2006 s. 447-460.

Prace redakcyjne

1. Współczesna literatura polska. Przewodnik i materiały. [Oprac.:] S. Burkot, M. Stępień. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1974, 382 s. Wyd. 2 zmienione i uzupełnione tamże 1977, 427 s.
2. W kręgu literatury Polski Ludowej. Praca zbiorowa pod red. M. Stępnia. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1975, 324 s.
3. Historia literatury polskiej w zarysie. Oprac. zespół pod red. M. Stępnia i A. Wilkonia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1978, 571 s. Uniwersytet Jagielloński. Instytut Filologii Polskiej. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1980, wyd. 3 t. 1-2 1983, 358 + 359 s., wyd. 4 poszerzone t. 1-2 1987, 358 + 370 s., wyd. 5 poszerzone 1988, wyd. 6 poszerzone 1989.
4. Literackie wizje i re-wizje. Materiały pomocnicze dla szkoły średniej. Praca zbiorowa. Pod red. M. Stępnia i W. Waleckiego. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1980, 293 s.
5. Antologia polskiej poezji rewolucyjnej 1918-1939. Oprac.: M. Stępień. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum 1982 [właśc. 1983], 484 s.
6. Barok w polskiej kulturze, literaturze i języku. Materiały z konferencji naukowej 25-29 sierpnia 1987 w Krakowie. Praca zbiorowa. Pod red. M. Stępnia i S. Urbańczyka. Warszawa, Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1992, 267 s.
7. W. Strzałkowski: De profundis clamavi. Utwory wybrane. Wstępem poprzedził i wyboru dokonał M. Stępień. Kraków: Wydawnictwo UJ 2002, 108 s.
8. Maria Gabryel-Rużycka. Malarstwo-grafika. Gorlice: Małopolska Galeria Sztuki „Dwór Karwacjanów 2005, 100 s.
9. Włodzimierz Kunz. 1926-2002. Wywiady-opinie-wspomnienia. Gorlice: Małopolska Galeria Sztuki „Dwór Karwacjanów 2005, 152 s.

Omówienia i recenzje

Ankieta dla IBL PAN 1978, 2000, 2006, 2007.

Wywiady

Obowiązkiem człowieka uprawiającego naukę w jakiejkolwiek dziedzinie jest świadczenie na rzecz społeczeństwa. Rozm. A. Marzec. Polonistyka 1985 nr 4.
Obszar wolności. Rozm. J. Syski. Literatura 1989 nr 8.
Ruch myśli bez dogmatów. Rozm. A. Nowak. Argumenty 1989 nr 14.

Słowniki i bibliografie

Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 2000 (Redakcja).

Ogólne

Artykuły

J. Kwiatkowska: Cierpienia Mariana Stępnia. Puls* 1980 nr 8 [dot. stosunku M. Stępnia do literatury emigracyjnej].
S. Kryska: Recenzja z „ostatniego rozdziału. Barwy 1984 nr 1 [dot. rozdz.: Literatura polska po 1939 roku. W: Historia literatury polskiej w zarysie. 1978].

Narcyza Żmichowska

D. Knysz-Rudzka: Biografia intelektualna Narcyzy. Nowe Książki 1969 nr 15.
R. Skręt. „Pamiętnik Literacki1969 z. 4.
M. Romankówna: Książka o Narcyzie Żmichowskiej. Ruch Literacki 1970 nr 3.

Zagadnienia literackie w publicystyce Polonii radzieckiej 1918-1939

W. Choriew. „Sovremennaja Chudožestwennaja Literatura za Rubežom”, Moskwa 1970 nr 1.

Ze stanowiska lewicy

A. Goreniowa: Lewicowa krytyka dwudziestolecia. Literatura 1974 nr 35.
B.S. Kunda. „Życie Literackie1974 nr 47.
K. Koźniewski: Nie ma spokoju na lewicy. Polityka 1975 nr 8.
B. Rogatko: Krytyka lewicowa w dwudziestoleciu. Miesięcznik Literacki 1975 nr 2.
D. Marszałkowska: W żywiole krytyki. Przegląd Humanistyczny 1976 nr 1.
J. Tarczałowicz. „Ruch Literacki1976 nr 1.

Spór o spuściznę po Stanisławie Brzozowskim w latach 1918-1939

K. Koźniewski: Ogromny krępujący cień... Literatura 1977 nr 9.
A. Mencwel: Niestety, nie... Nowe Książki 1977 nr 4.
D. Nałęcz: Legenda Brzozowskiego. Kultura 1977 nr 4.
J. Speina. „Ruch Literacki1977 nr 3.

Poszukiwania i obserwacje

T. Błażejewski: Programy, dyskusje, realizacje. Życie Literackie 1982 nr 38.
A. Buck: O ważnych epizodach współczesnej literatury. Nowe Książki 1982 nr 4.
S. Stanuch: Miejsce lewicy. Tu i Teraz 1982 nr 22.

Rodowód

W. Billip: Czekam na mój rodowód. Nowe Książki 1983 nr 10.
T. Błażejewski: Korzenie. Życie Literackie 1983 nr 28.
A. Nowak: Rodowód pewnego myślenia. Argumenty 1983 nr 40.
H. Gosk: W kręgu lewicy. Miesięcznik Literacki 1984 nr 1.

Polska lewica literacka

A. Jamroziakowa: Fakty i aktualności lewicy artystycznej. Nurt 1985 nr 12.
S. Żółkiewski. „Nowe Książki1985 nr 9.
K. Dobrzyński. „Biuletyn Informacyjny Instytutu Krajów Socjalistycznych Polskiej Akademii Nauk”, Warszawa 1986 nr 4.
S. Tomala: Zaproszenie do dyskusji. Miesięcznik Literacki 1986 nr 7.

Twórczość Tadeusza Hołuja

T. Olszewski: Pisarz lewicy. Życie Literackie 1986 nr 44.

Dalekie drogi literatury polskiej

M. Stala: Rozmyślania prof. Stępnia albo emigracja zdemaskowana. NaGłos 1990 nr 2, polemika: M. Stępień. Tamże nr 3.
D. Ulicka: Ciągle obca. Nowe Książki 1990 nr 11.
H.Z. Cybienko. „Sovremennaja Chudožestwennaja Literatura za Rubežom”, Moskwa 1992 nr 8.

Pięćdziesiąt lat literatury polskiej

Z. Bauer: O polityce, literaturze i polskich konwersjach. Zdanie 1996 nr 3.
S. Melkowski: Wprowadzenie do literackiego pięćdziesięciolecia. „Wiadomści Kulturalne1997 nr 3.