BIO

Urodzony 8 kwietnia 1927 w Sosnowcu; syn Jana Przeździeckiego, inżyniera, profesora Szkoły Górniczej w Dąbrowie Górniczej, i Marii z Szeligowskich, urzędniczki. W dzieciństwie mieszkał w Sosnowcu i Łagiewnikach. W 1940 przebywał w niemieckich obozach repatriacyjnych w Żurawicy i Pabianicach. Następnie mieszkał w Sosnowcu, Jeleśni i pracował kolejno jako sprzedawca, ślusarz, górnik. Zatrzymany przez Niemców, został wysłany do pracy w kopalni w Milwitz. W 1942-44 uczęszczał na tajne kursy z literatury i języka angielskiego zorganizowane w mieszczącym się przy kopalni Stalagu VIII B. Od 1943 działał w konspiracji jako żołnierz Armii Krajowej (pseudonim Witold). Po zakończeniu II wojny światowej uczył się w szkole średniej w Bytomiu, a od 1945/46 w Gimnazjum i Liceum dla Pracujących w Pruszkowie. W tym okresie był współorganizatorem Akademickiego Teatru na Wiśle w Warszawie. W czerwcu 1947 został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa i do października przebywał w więzieniu. W tymże roku zdał maturę i przez dwa lata studiował w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Równocześnie pracował jako tłumacz z języka angielskiego w Misji Organizacji Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy (UNRRA) i w Ambasadzie Brytyjskiej. W 1949 zawarł związek małżeński z Olgą Jutkiewicz (rozwód 1968). W 1949-55 był wykładowcą w Państwowym Liceum Techniki Teatralnej w Warszawie. Debiutował w 1955 Opowiadaniem festiwalowym, opublikowanym na łamach czasopisma „Nowa Kultura” (nr 46), nagrodzonym dyplomem honorowym Międzynarodowej Redakcji „Jeunesse du Monde” w konkursie literackim Festiwalu Młodzieży i Studentów w 1957 w Moskwie. W 1957-58 był konsultantem Ministerstwa Kultury i Sztuki do Spraw Teatru i Estrady. Rozwijał twórczość literacką w dziedzinie prozy, a później także dramatu. Współpracował z Polskim Radiem i Telewizją jako autor słuchowisk radiowych i sztuk telewizyjnych. Pisał także scenariusze filmowe. Był członkiem Związku Literatów Polskich (1960-79; w 1964-68 członek Komisji Zagranicznej, 1968-72 członek zarządu Oddziału Warszawskiego), Międzynarodowego Instytutu Teatralnego (ITI; w 1964), Polskiego Oddziału Stowarzyszenia Kultury Europejskiej (SEC; od 1966). W 1965-71 wykładał w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie oraz redagował wydawany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki „Biuletyn Informacyjny”. Wielokrotnie przebywał na stypendiach i kursach zagranicznych, m.in. w Wielkiej Brytanii (w 1968 kurs literatury angielskiej na uniwersytecie w Edynburgu oraz w 1972 i 1980 stypendia British Council), Holandii (1973), USA (uczestnik International Writing Program na University of Iowa w 1974/75 i 1979/80), w Republice Federalnej Niemiec (1981, 1983, 1985), Francji (1980, 1982), Szwecji (1983, 1985, 1986), Austrii (uczestnik Salzburg Seminar w 1985). W 1970 został sekretarzem Sekcji Literackiej Stowarzyszenia Autorów „Zaiks”. W 1970 zawarł związek małżeński z Mirosławą Wojciechowską. W 1982 wszedł w skład Zarządu Klubu Dramatopisarzy ITI; okresowo był jego prezesem. W 1989 został członkiem komitetu założycielskiego Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (SPP), a następnie członkiem SPP. W 1998 został wiceprezesem Polskiego Oddziału SEC. Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1973). Zmarł 11 grudnia 2020 w Warszawie.

Twórczość

1. Jaguar. [Opowiadania]. Warszawa: Iskry 1959, 270 s.

Zawartość

Pies; Manneken pis; Mąż; Spacer; Jaguar; Kurs na Skibówki; Schronisko na Lisiej Górze; Jeszcze jeden do kochania.

Adaptacje

radiowe

opowiadania Jeszcze jeden do kochania: Adaptacja: R. Olczak. Polskie Radio 1979.

2. Dzień oczyszczenia. Sztuka w 3 aktach. Prapremiera: Częstochowa, Teatr im. A. Mickiewicza 1962. Druk „Głos Młodzieży Wiejskiej” 1964 nr 1/2 s. 59-76. Por. poz. , .

Przekłady

rosyjski

Den' ocišcenija. P'esa v 3-ch aktach. Przeł. V. Borisov. Moskva 1981.

Adaptacje

powieści Kres zob. poz. .

3. Kres. [Powieść]. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1962, 144 s. Por. poz. , .

Na podstawie opowiadania Schronisko na Lisiej Górze zob. poz. .

Nagrody

Nagroda w konkursie wydawniczym Ministerstwa Obrony Narodowej w1963.

Przekłady

rosyjski

Konec. [Przeł.:] V. Golovska, S. Larin. Moskva 1965.

4. Wyrok. Scenariusz filmowy. [Współautor:] J. Passendorfer. Ekranizacja 1962.

Na podstawie opowiadania Jeszcze jeden do kochania, zob. poz. .

5. Garść piasku. Sztuka w 3 aktach. Prapremiera: Częstochowa, Teatr im. A. Mickiewicza 1963. Druk „Dialog” 1963 nr 11 s. 5-33.

Przekłady

angielski

[Przeł.:] I. Conrad, P. Whitbread 1965.

francuski

Une Poignée de Sable. Przeł.: E. Virol, J. Beruava. Wystawienie: Paryż, Art Studio Théâtre 1998.

hindi

Wystawienie: Kalkuta 1986.

rosyjski

Garst' peska. (Pesa v 3-ch aktach). Przeł. L. Malaseva. Moskva 1976.

szwedzki

Göteborg, Boros T. [inf. autora].

6. Ruchome kamyki. [Opowiadania]. Warszawa: Czytelnik 1964, 173 s.

Wyróżnienie w konkursie literackim czasopisma „Widnokręgi” w 1965.

Zawartość

Ręce; Pod słońce; Wielki występ; Taniec na linie; Anonim; Smak słońca; Grzyby; Agnieszka; Lwia paszcza; Dach; Sława; Maniana; Nastuplenije; Ulica; Tazza d'oro; Scenariusz; Rekwizyt; Kobieta pierwsza, czyli Wyzwolenie; Kobieta druga, czyli Początek złudzeń; Kobieta trzecia, czyli Czas.

Przekłady

angielski

[Przeł.:] J. Przeździecki, R. Tait. Edinburgh 1966.

7. Nasz przyjaciel Kain. [Utwór dramatyczny]. Prapremiera: Częstochowa, Teatr im. A. Mickiewicza 1965. Por. poz. .

Przekłady

angielski i chorwacki

Our friend Cain. [Przeł.:] I. Conrad, P. Whitbread. London 1966.

8. Salon Paradis. [Utwór dramatyczny]. Prapremiera: Katowice Teatr Śląski im. S. Wyspiańskiego 1966.

Inna wersja tytułu: Mordercy.

9. Wycinanki. [Utwór dramatyczny]. Dialog 1968 nr 9 s. 13-28. Por. poz. .

Nagrody

III nagroda w konkursie telewizji na widowisko telewizyjne o tematyce współczesnej.

Przekłady

węgierski

Telewizja (Budapeszt) 1971.

10. Ostatnie piętro. Sztuka w 3 aktach. Prapremiera: Warszawa, Teatr Polski, Scena Teatru Kameralnego 1969.

Przekłady

angielski i chorwacki

[Inf.: S.Gąssowski: Współcześni dramatopisarze polscy. Warszawa1979].

bułgarski

[Inf.: S.Gąssowski: Współcześni dramatopisarze polscy. Warszawa1979].

łotewski

Pedejais stavs. [Przeł.] J. Osmanis. W: Atminu vakars. Riga 1987 s. 395-444.

niemiecki

(Niemiecka Republika Demokratyczna, Niemiecka Republika Federalna) [Inf.: S.Gąssowski: Współcześni dramatopisarze polscy. Warszawa1979].

11. Rów. Sztuka w trzech aktach. Powst. 1969. Prapremiera: Warszawa, Teatr Nowy, Scena Propozycji 1976. Wyd. Warszawa: Czytelnik 1981, 97 s.

Informacja o dacie powstania: [W. Natanson] W.N. „Bulletin des Livres Nouveaux et Piéces de Theatre1969 nr 1.

12. Dzień oczyszczenia. Scenariusz filmowy. Ekranizacja 1970.

Adaptacje

powieści Kres zob. poz. .

13. Brylant. (Sztuka w 2 aktach). Dialog 1971 nr 12 s. 32-52.

Przekłady

bułgarski

Wystawienie: Sofia, Teatŭr S' Lza i Smjach 1975.

niemiecki

Wystawienie: (Niemiecka Republika Demokratyczna).

Adaptacje

radiowe

Adaptacja: E. Stocka. Polskie Radio 1982.

14. Pejzaż z bohaterem. Scenariusz filmowy. Ekranizacja 1971.

15. Wariat. Sztuka w 2 aktach i wielu syrtonomicznych obrazach. Warszawa, Teatr Polski, Scena Teatru Kameralnego 1971.

Przekłady

niderlandzki

Wystawienie: Hilversum 1971.

niemiecki

Wystawienie: Saarbrücken, Saarlandisches Stadtstheater 1976 (Republika Federalna Niemiec).

16. Zapalniczka. [Utwór dramatyczny]. Teatr Polskiego Radia 1972 nr 4 s. 69-85. Polskie Radio 1973. Przedruk: „Teatr Polskiej Telewizji” 1974 nr 3 s. 61-91 oraz poz. 27.

Najlepszy spektakl teatru radiowego w plebiscycie „Wybieramy premierę roku”, ogłoszony przez Naczelną Redakcję Programów Literackich Polskiego Radia w 1973.

Przekłady

czeski

Zapalovac. [Przeł.] Z. Nemcova. „Rozklas ve Svete” (Czechosłowacka Republika Socjalistyczna) 1975 nr 1.

17. Troje znad czarnej rzeki. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1975, 355 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1978, wyd. 3 1983. Por. poz. .

18. Jasność nocy. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1976, 333 s. Wyd. 2 tamże 1979.

19. Znak życia. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1977, 321 s.

20. Kot. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1978, 196 s. Wyd. 2 tamże 1984.

21. Wypadek. [Utwór dramatyczny]. Prapremiera: Łódź, Teatr im. J. Tuwima 1979. Por. poz. .

Nagrody

Nagroda w ogólnopolskim konkursie na utwór dramatyczny o tematyce młodzieżowej w 1979.

Przekłady

czeski

Uraz. Divadelni hra o 2 dejstvich. [Przeł.] R. Mecnarowski. Praha 1980.

Adaptacje

telewizyjne

Telewizja Polska 1998.

22. Zakręt. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza 1979, 180 s.

23. Zielone lata. Scenariusz filmowy. Ekranizacja 1980.

Adaptacje

powieści Troje znad czarnej rzeki zob. poz. .

24. Solistka. [Powieść dla młodzieży]. Katowice: Śląsk [1981] 155 s. Wyd. nast.: wyd. 2 tamże 1985, [wyd. 3] Łódź: Akapit Press 2003, 157 s.

Adaptacje

utworu dramatycznego Wypadek zob. poz. .

25. Masz ochotę na miłość? [Utwór dramatyczny]. Powst. przed 1982. Prapremiera: Warszawa, Teatr Rozmaitości 1983.

Przekłady

angielski

Love games. [Przeł.] B. Lewandowski. Wystawienie: Londyn. Orange Tree Fringe Theatre 1982, według informacji autora: Dakota Theatre 1984.

niemiecki

Wystawienie: Republika Federalna Niemiec 1983.

26. Punkt odniesienia. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1982, 100 s.

Adaptacje

utworu dramatycznego Wycinanki zob. poz. .

27. Egzekucja. [Opowiadania i utwory dramatyczne]. Warszawa: Książka i Wiedza 1983, 228 s.

Zawartość

Egzekucja; Schronisko na Lisiej Górze; Pies; Nastuplenije; Wycinanki [poz. ]; Zapalniczka [poz. ].

28. Lekcja gimnastyki. [Powieść]. Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza 1984, 199 s.

29. Zapamiętanie. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1984, 197 s.

30. Włamanie. (Sztuka w 2 aktach). Dialog 1986 nr 2 s. 28-54.

31. Sex shop. [Utwór dramatyczny]. Powst. przed 1987.

Nagrody

Nagroda w konkursie na utwór dramatyczny lub widowisko muzyczne związane z przeszłością lub życiem współczesnym Płocka w 1987.

32. Bunkier. Sztuka w 2 aktach. Powst. przed 1988. Warszawa, Staszów: Staszowskie Towarzystwo Kulturalne 2004, 92 s.

Nagrody

II nagroda w ogólnopolskim konkursie na sztukę poświęconą 70-leciu odzyskania niepodległości w 1988. [Inf. autora].

33. Opowiadania niemoralne. Warszawa: Nowe Wydawnictwo Polskie 1992, 231 s.

34. Szał zamysłów. [Autobiografia]. Warszawa: Dom Wydawniczy Szczepan Szymański [1994], 254 s.

35. Pasja. Sztuka w 2 aktach. Dialog 1996 nr 8 s. 5-38.

36. Wszystko gra. Sztuka w 2 aktach. Ekranizacja Telewizja Polska 1997.

37. Miłość i inne sierpniowe wstrząsy. Powieść dla nastolatków sędziwych także. Staszów: Staszowskie Towarzystwo Kulturalne [2001], 136 s.

38. Nasz brat Kain. [Powieść]. Warszawa: Instytut Lwowski [2001], 220 s. Por. poz. .

39. Pasja. Sztuka w 2 aktach; Passion. Ein schauspiel in zwei Akten. Staszów: Staszowskie Towarzystwo Kulturalne 2002, 114 s.

Tekst w języku polskim i niemieckim.

40. Tajemnica starego strychu. Śpiewogra w dwóch aktach. Polskim dzieciom ofiarowana. Zagnańsk, Warszawa [etc.]: Staszowskie Towarzystwo Kulturalne 2004, 60 s.

41. Rzut na taśmę. Sztuka teatralna w 5 obrazach. Warszawa; Zagnańsk: Świętokrzyskie Towarzystwo Regionalne 2005, 56 s.

Słuchowiska radiowe, m.in.

• Zob. Twórczość poz. .
Agnieszka. Polskie Radio 1956.
Zatonięcie teatru. Polskie Radio 1957.
Garść piasku. Polskie Radio po 1963.
Ćma. Polskie Radio 1967.
Mleczna droga. Polskie Radio 1968.
Trzy dni historii. Polskie Radio 1968 [utwór wyróżniony w plebiscycie „Wybieramy premierę roku 1968”].
Wycinanki. Polskie Radio po 1968.
Taśma. Polskie Radio 1974.
Romans. Polskie Radio 1983.
Brylant. Polskie Radio 1991.
Masz ochotę na miłość. Polskie Radio 1991.
Tryptyk. Polskie Radio 1998.

Przekłady

1. R. Harwood: Goście. (Monodram). Dialog 1973 nr 5 s. 36-49. Telewizja Polska 1976.

Omówienia i recenzje

Ankiety dla IBL PAN 1966, 1988, 1998, 2005, 2006.

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. Seria 2. T. 2. Warszawa 1978 (M. Brykalska).

Ogólne

Artykuły

W. Filler: Wariat. Kultura 1971 nr 10.
T.J. Żółciński: Zabrakło punktu odniesienia. Tu i Teraz 1982 nr 28.
W. Studencki: O twórczości prozatorskiej Jerzego Przeździeckiego. „Sprawozdanie Opolskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk za 1982”. Seria B nr 20 wyd. 1986.

Jaguar

S. Lichański: Bardzo szlachetne intencje. Nowe Książki 1960 nr 2.
J. Preger: Z różnych kieszeni. Orka 1960 nr 5.

Dzień oczyszczenia. Sztuka w 3 aktach

J. Segiet: Oczyszczeni w boju. Głos Olsztyński 1965 nr 25.

Kres

W. Olszewska: Wojna, partyzantka, ideologia. Tygodnik Kulturalny 1962 nr 16 [dot. m.in. J. Przeździeckiego].
Z. Żabicki: Grzechy powszednie. Nowe Książki 1962 nr 8.

Garść piasku. Sztuka w 3 aktach

A. Wróblewski: Płody konsekwencji. Teatr 1964 nr 3.
W. Natanson: Niedostrzeżona okazja?Kultura1965 nr 50.

Ruchome kamyki

R. Marszałek: Roman-Fleuve z półfabrykatów. Twórczość 1964 nr 12.
M. Jarochowska: Pastelowe kamyki. Życie Literackie 1965 nr 12.

Ostatnie piętro

J. Jakubowska: Coś z teatru – coś z życia. Kultura 1969 nr 47.
A.Z. Makowiecki: Dla dorosłych czy dla młodzieży. Teatr 1970 nr 1.

Rów

Z. Sieradzka: Z łopatą w ręce i zamętem w głowie. Teatr 1981 nr 7.

Brylant. (Sztuka w 2 aktach)

J. Głowacki: Infiltracja. Dialog 1972 nr 6.

Troje znad czarnej rzeki

J.E. Kucharski: Dla kogo ta książka?Literatura1977 nr 37.

Jasność nocy

T. Michałkiewicz: Wojna i współczesność. Literatura 1976 nr 46, polemika: J. Przeździecki. Tamże nr 51.
W. Natanson: Ambitna powieść Przeździeckiego. Nowe Książki 1977 nr 12.

Kot

W.K. Siewierski: O snach i o wojnie. Nowe Książki 1984 nr 12 [dot. także: Egzekucja; Zapamiętanie].
H. Zawiślak: Dwa razy źle... Kierunki 1985 nr 4 [dot. też: Zapamiętanie].

Masz ochotę na miłość?

H. Thylwe: Opium czy arszenik. Teatr 1983 nr 11.

Egzekucja

W.K. Siewierski: O snach i o wojnie. Nowe Książki 1984 nr 12 [dot. także: Kot; Zapamiętanie].

Zapamiętanie

S. Jurkowski: Fascynacje. Tygodnik Kulturalny 1984 nr 42.
W.K. Siewierski: O snach i o wojnie. Nowe Książki 1984 nr 12 [dot. także: Kot; Egzekucja].
W. Strzemżalski: Dużo nieprawdy i troszeczkę prawdy. Tu i Teraz 1984 nr 30.
H. Zawiślak: Dwa razy źle... Kierunki 1985 nr 4 [dot. też: Kot].
J.R. Krzyżanowski: Tamta wojna jeszcze trwa. Kultura”, Paryż 1986 nr 7/8.