BIO

Urodzony 2 marca 1887 w Wiedniu; syn Jana Gwalberta Pawlikowskiego, właściciela majątku Medyka pod Przemyślem, ekonomisty, historyka literatury, i Wandy z Abramowiczów; starszy brat Jana Gwalberta Henryka Pawlikowskiego, prozaika. Uczył się prywatnie w domu; w 1903/04 uczęszczał do Gimnazjum III w Krakowie. Debiutował w 1905 wierszem pt. Nad dolinami, opublikowanym (pod pseudonimem Baryton) w Jednodniówce literackiej wydanej przez Komitet Samopomocy Narodowej Młodzieży Polskiej w Krakowie. Po zdaniu matury w Gimnazjum św. Anny w Krakowie w 1905 studiował historię sztuki i literaturę porównawczą na Uniwersytecie Lwowskim; w tym czasie ogłosił kilka prac z zakresu badań literackich (m.in. Czwarty autograf „Genezis z Ducha Juliusza Słowackiego. „Pamiętnik Literacki1909). W 1910 złożył pracę doktorską pt.Literatura i sztuka jako wyraz obiektywnych i subiektywnych pierwiastków w odczuwaniu przyrody (do otrzymania doktoratu nie doszło). W tymże roku rozpoczął studia w Akademii Rolniczej w Dublanach (nieukończone), odbywał też praktyki w prowadzeniu gospodarstw rolnych i leśnych. Kontynuował twórczość literacką, głównie na łamach założonego przez siebie w 1908, a następnie redagowanego do 1914 kwartalnika literacko-artystycznego „Lamus”, w którym publikował recenzje (pod pseudonimami: Marek, M.P., M.Pwl.) i przekłady, m.in. fragmentów Iliady (1909, 1912/13) oraz wspólnie z Marylą Wolską fragmentów Rubayat Omara Chayyama (1911/12). Zajmował się też sprawami organizacyjno-finansowymi oficyn wydawniczych: w 1909/10 prowadził we Lwowie Towarzystwo Wydawnicze założone przez Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe (SD-N), w 1912-14 Księgarnię Wydawniczą H. Altenberg, Seyfarth, E. Wende i Sp. (jako spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością), a na początku 1914 objął kierownictwo wydawnictw Księgarni E. Wende w Warszawie i „Książka” w Krakowie, z zamiarem utworzenia syndykatu wydawniczego. Ożenił się z Marią Seweryną Trojacką (zmarła 1923). Po wybuchu I wojny światowej został z ramienia SD-N kierownikiem wydziału informacyjnego Centralnego Komitetu Narodowego, który następnie jako sekcja wschodnia wszedł w skład Naczelnego Komitetu Narodowego. Po wkroczeniu wojsk rosyjskich do Lwowa redagował tygodnik „Zjednoczenie” (1915 nr 1-3), podpisywany formalnie przez Stanisława Grabskiego. W połowie tego roku ewakuował się do Kijowa, gdzie prowadził biuro opracowujące materiały historyczno-polityczne dla Komitetu Narodowego Polskiego w Piotrogrodzie. W 1917 redagował w Kijowie dwutygodnik polityczny „Przegląd Polski”; w piśmie tym, a także w wydawanej w Moskwie „Gazecie Polskiej” publikował liczne artykuły. W tym czasie został członkiem Ligi Narodowej, a w 1918 z jej ramienia członkiem Rady Polskiej Zjednoczenia Międzypartyjnego i sekretarzem generalnym Rady w Moskwie. We wrześniu 1918 powrócił do kraju i był sekretarzem Biura Archiwalnego przy Komisji Rządzącej we Lwowie. W 1920 w czasie wojny polsko-bolszewickiej redagował pismo wojskowe „Poczta Polska”. W 1924 ożenił się z Anielą Wolską, malarką, córką Wacława i Maryli (poetki) i w tymże roku osiadł na stałe na wsi; prowadził własne gospodarstwo w Medyce, gospodarstwo ojca (Starzowa) i brata (Kniażyce) oraz zajmował się interesami nafciarskimi masy spadkowej teścia. Rozwijał nadal działalność polityczną jako członek Stronnictwa Chrześcijańsko-Narodowego, Obozu Wielkiej Polski (od 1926), i Stronnictwa Narodowego (od 1928). Liczne artykuły polityczne ogłaszał głównie na łamach „Myśli Narodowej” (1929-38, pod pseudonimem Piotr Ponisz). Równocześnie kontynuował prace literackie i wydawnicze. Założył własne wydawnictwo „Bibliotekę Medycką”, w której wydawał utwory członków rodziny i własne (1925-29). Liryki, szkice wspomnieniowe, gawędy historycznoliterackie publikował m.in. w czasopismach „Wierchy” (1923-24, 1928, 1932, 1935), „Myśl Narodowa” (od 1929), „Prosto z mostu” (1935-36, 1938; tu też pod pseudonimami: Jan Jazłowiecki, Piotr Ponisz), „Warszawski Dziennik Narodowy” (1936-37). Po wybuchu II wojny światowej w 1939 przedostał się przez Lwów (tu przewiózł część zbiorów rodzinnych) i Rumunię do Włoch, gdzie objął funkcję prezesa Prymasowskiego Komitetu Pomocy Moralnej Uchodźcom na Węgrzech i w Rumunii oraz kierownika dokumentacji Rządu Polskiego w Paryżu. W 1944 publikował wiersze i artykuły w „Orle Białym”. W 1946 osiadł w Londynie, gdzie założył i prowadził Instytut Kultury Polskiej (w 1948-53 ponad 300 prelekcji). Współpracował z czasopismami emigracyjnymi wydawanymi w Londynie, m.in. z „Życiem” (1949, też pod pseudonimem Piotr Ponisz), „Wiadomościami” (od 1949, też pod pseudonimem Paweł Szechyński), „Myślą Polską” (1955-57, też pod pseudonimem Piotr Ponisz). Był członkiem Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie, współpracownikiem Komisji Historyczno-Filozoficznej Wydziału Humanistycznego Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie oraz Polskiego Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu. Od 1957 często przyjeżdżał do Polski, gdzie zajmował się głównie tworzeniem Archiwum Pawlikowskich w domu rodzinnym „Pod Jedlami” na Kozińcu w Zakopanem oraz przygotowywaniem do druku pamiętnika i kroniki rodzinnej. Zmarł 15 listopada 1970 w Londynie na skutek wypadku samochodowego; pochowany w 1971 na Cmentarzu Zasłużonych w Zakopanem.

Twórczość

1. Wiosenny gość. [Wiersze]. Lwów: Księgarnia H. Altenberga 1906, 53 s.

2. Zbójnicy. [Opowiadanie]. Wierchy 1923 s. 210-217. Przedruk w: J. Kasprowicz, W. Orkan, M. Pawlikowski: Tatrzańska baśń. Hamburg [ok. 1945], s. 11-21, powielone.

3. Jagnieszka. Przez A. i M. Mediceusów a to jest pseudonymów malowana i pisana. [Medyka:] 1925, [23] k., 6 k. tab. Biblioteka Medycka opus 1.

Ilustrowała A. Mediceus [A. Pawlikowska].
Tytuł na okładce: Jagnieszka, Abo o Pannie na niedźwiedziu iako iachała w Krakowie mieście historia osobliwa przed wiekami mnogimi zasłychana y wspomniona nynie de novo koszlawym opowiedana jezykiem y mało cudnymi pokazana obrazami przez M. y A. Mediceusów, abo inaczey Pseudonimów.

4. Harfa Eola. Fragmenta poetyckie. Medyka 1930, 59 s. Biblioteka Medycka opus 7.

5. Hymny strzeliste. 1934-1939.

[Cz. 1]. Wierzę w jednego Boga. Poemat z „Hymnów strzelistych” pierwszy. Medyka 1934, 19 s. Biblioteki Medyckiej opus 12 a. Wyd. 2 z przedmową Z. Zalewskiego. Londyn [1950].

Przekłady

czeski

[Inf. autora]: (fragment).

włoski

Credo in unum Deum. Poema 1° degli „Inni ardenti”. [Przeł.] E. Damiani. Roma 1944.

[Cz. 2]. Różaniec. (Poemat z „Hymnów strzelistych drugi”). Powst. 1939. Druk fragmentów „Myśl Narodowa1934 nr 53.

Poemat oddany do druku w 1939, niewydany z powodu wybuchu wojny [inf. M. Pawlikowski].

6. Okna. [Wspomnienia literackie]. 1934-1936.

Seria I. Medyka 1934, 109 s. Biblioteka Medycka opus 11.

Zawartość

Zwierzenia poety; O Maryli Wolskiej; Wspominki o Kasprowiczu; Lektura „Króla Ducha”; Kultura narodowa.

Seria II. Medyka 1936, 150 s. Biblioteka Medycka opus 14.

Część nast.Dumań archiwalnych”: Fuimus. „Tęcza1938 nr 1.

Zawartość

Pod Jedlami; Dysputa o rymach. – Dumania archiwalne: Koncert; „Godzina myśli”; Ujejski; Biją w tarabany [przedruk zob. poz. ].

7. Góry i człowiek. (Rozdział z historii kultury). [Warszawa:] Liga Ochrony Przyrody w Warszawie, Biblioteka Medycka w Medyce i Zakład Towarzystwa św. Michała Archanioła w Miejscu Piastowem 1939, 107 s. Biblioteka Medycka opus 15.

Druk fragmentów: Człowiek w obliczu gór. (Ustęp z historii kultury). Wyjątek z większej całości. „Przegląd Współczesny1934 nr 147/148 s. 23-58; odbitka. Kraków 1934.

8. Biją w tarabany. (Gawędy dla swoich). Wyd. w: Okna. Seria II (zob. poz. ). Wyd. 2 poszerzone Rzym: Oddział Kultury i Prasy 2. Korpusu 1945, 59 s.

9. Dwa światy. Londyn: Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas 1952, 497 s.

Zawartość

Cz. I (zasadnicza): 1. Problem. Cywilizacja. Ustalenie pojęcia; Cywilizacja europejska?; 2. Europa i Azja w mroku czasów; 3. Dwa źródła światopoglądów; 4. Dziedzictwa narodów europejskich; 5. Nauka. – Cz. II (pomocnicza): 6. Co to jest naród?; 7. Co to jest „rasa”?; Pokłosie.

10. Change your bodies. [Powieść fantastycznonaukowa]. Powst. przed 1970.

Rękopis; inf.: Polski Słownik Biograficzny. T. 25. Cz. 3. Wrocław 1980 (R. Skręt, A. Szklarska-Lohmannowa).

11. Pamiętniki. Medyka – Kraków – Zakopane. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1998, 367 s.

Prace o charakterze publicystycznym

Wczorajszy okop. Lwów: H. Altenberg 1921, 113 s.

Zawartość

Od autora; O potrzebie rewizji podstaw; Dzieje legionu [wschodniego]; Wrócimy; Pomniejszyciele Ojczyzny; Nożyce się odezwały; Organy życia; List otwarty do WP. S.P.; Polskie Górne Węgry; Kultura pruska; Hasło; Sprawa Gdańska; Na Nowy Rok 1920; Wróg; Plebiscyt w Galicji.
Kościół a naród i państwo. [B.m.w.] Drukarnia Centralna. Poznań 1936, 36 s.
Sprawa żydowska w Polsce ze stanowiska narodowego i katolickiego. Częstochowa: A. Gmachowski 1938, 93 s.

Przekłady

niemiecki

Die Jugenfrage in Polen vom nationalen und katholischen Standpunkt. Berlin [1939], powielone (bez zgody autora).
Co to jest naród? Londyn: Stronnictwo Narodowe 1952, 32 s.

Prace edytorskie i redakcyjne

1. Malownicza Polska. Ziemia krakowska. 35 zdjęć z natury podług fotografii T. Rzący. Wyd. i przedmową opatrzył M. Pawlikowski. Lwów: H. Altenberg 1920, [3] s., 17 tab.
2. J. Słowacki: Król Duch. Wyd. zupełne, komentowane. Ułożył i komentarzem opatrzył J.G. Pawlikowski. Brzmienie tekstów i rękopisów ustalił M. Pawlikowski. Lwów: H. Altenberg 1924-1925.

Seria I. Z. A. T. 1. Teksty. 1924, 144 s.

Seria II. Z. A. T. 1. Teksty. 1924, s. 145-336.

Seria III. Z. A. T. 1. Teksty. 1925, s. 337-512.

Seria IV. Z. A. T. 1. Teksty. 1925, s. 513-608.

3. Arthur i Wanda. Dzieje miłości Arthura Grottgera i Wandy Monné. Listy, pamiętniki ilustrowane licznymi, przeważnie nieznanymi dziełami artysty. Podali do druku: M. Wolska, M. Pawlikowski. T. 1-2. Medyka, Lwów: Biblioteka Medycka 1928, 484 + 367 s. Biblioteka Medycka opus 4.

Omówienia i recenzje

Ankieta dla IBL PAN 1967.

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 2. Warszawa 1964.
• „Rocznik Literacki 1970” (J. Chudek).
Polski Słownik Biograficzny. T. 25. Cz. 3. Wrocław 1980 (R. Skręt, A. Szklarska-Lohmannowa).
J. Zdebski: Cmentarz Zasłużonych w Zakopanem. Warszawa Kraków 1983 [m.in. biogram M. Pawlikowskiego].

Ogólne

Artykuły

K.L. Koniński: Poeci medyccy. Myśl Narodowa 1935 nr 31, 32, przedruk w tegoż: Pisma wybrane. Warszawa 1955.
M. Samozwaniec: Zakopane. W tejże: Maria i Magdalena. Kraków 1956.
S. Sierotwiński: Lamus. (Środowisko literackie, dzieje i zawartość czasopisma). Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 1963 nr 59.
M. Krajewski: Wkład Pawlikowskich w życie kulturalne Ziemi Przemyskiej. W: Z dziejów kultury i literatury Ziemi Przemyskiej. Przemyśl 1969.
S. Mękarski. „Rocznik Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie”, Londyn 1970/1971 t. 21.
J. Olszak: Medyckie tusculum nie tylko poetów. Rocznik Przemyski 1970 s. 519-540.
W. Wnuk: Rozmiłowani w gwarze. W tegoż: Ku Tatrom. Warszawa 1970.
T. Bielecki: Michał Pawlikowski (1887-1970). Wiadomości”, Londyn 1971 nr 20.
Z. Kozarynowa: Służba sprawom ważniejszym od siebie. Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”, Londyn 1971 nr 53.
F. Mantel: Polscy Medyceusze. Wiadomości”, Londyn 1971 nr 20.
W.H. Paryski: Michał z Kozińca. Tygodnik Powszechny 1971 nr 30.
J. Reychman: Peleryna, ciupaga i znak tajemny. Kraków 1971, passim.
K. Rychlewski: Ś.p. Michał Pawlikowski z Medyki. Horyzonty”, Paryż 1971 nr 177/179.
A. Trepiński: Pożegnanie Michała Pawlikowskiego. Twórczość 1971 nr 11.
W. Macheta: Z Medyki do Tatr. (Tradycje literackie w rodzinie Pawlikowskich). Podtatrze 1975 wiosna.
W. Jagiełło: Pawlikowscy w Tatrach. Kultura 1977 nr 22.
M. Krajewski: Dzieje Medyki. Rzeszów 1982, passim.
J. Olszak: Michał Pawlikowski. Rocznik Przemyski 1990 t. 27.

Wiosenny gość

[F. Gwiżdż] Fel. Gw. „Tydzień1906 nr 44.
W. Gostomski. „Książka1909 nr 1.

Jagnieszka

W. Kozicki: Stylowa książka. Słowo Polskie 1927 nr 93.
W. Witwicki. „Wiadomości Literackie1929 nr 38.

Harfa Eola

S. Napierski. „Wiadomości Literackie1930 nr 41.
[T. Sinko] R.Kurier Literacko-Naukowy 1930 nr 24.
T. Terlecki. „Słowo Polskie1930 nr 269.

Hymny strzeliste

J. Bielatowicz: Polskie wyznanie wiary. Głos 1935 nr 6 [dot. cz. 1: Wierzę w jednego Boga].
T. Dworak: Hymn strzelisty” Michała Pawlikowskiego. Gazeta Warszawska 1935 nr 115 [dot. cz. 1: Wierzę w jednego Boga].
K.L. Koniński: Między stoicyzmem a chrześcijaństwem. (O poemacie religijnym Pawlikowskiego). Myśl Narodowa 1935 nr 37, 38 [dot. cz. 1: Wierzę w jednego Boga].
W. Sebyła. „Rocznik Literacki 1935” s. 26-27 [dot. cz. 1: Wierzę w jednego Boga].
W. Nowosad: Poeta wiary. Prosto z Mostu 1936 nr 24 [dot. cz. 1: Wierzę w jednego Boga].

Okna

J. Bielatowicz. „Głos1935 nr 1.
K.L. Koniński: O kulturze narodowej. Zet 1935 nr 21.
H. Michalski: Z zakresu krytyki i polonistyki. Kultura 1937 nr 50.
J. Birkenmajer. „Nowa Książka1938 z. 2.

Góry i człowiek

S. Józefowicz. „Myśl Narodowa1939 nr 19.

Dwa światy

J. Jarzębowski. „Życie”, Londyn 1952 nr 18.
T. Felsztyn: Nić Ariadny. Życie”, Londyn 1953 nr 26.
K.A. Jeleński: My szlachta od Jafeta. Kultura”, Paryż 1953 nr 4.
S. Mackiewicz: Dwa światy. Wiadomości”, Londyn 1953 nr 30.
W.W.Myśl Polska1953 nr 217.

J. Słowacki: Król Duch

J. Birkenmajer: Wzorowe wydanie „Króla Ducha. Myśl Narodowa 1926 nr 9.
M. Kridl. „Pamiętnik Literacki1927 z. 1/2.

Arthur i Wanda

M. Krajewski: Rapsod powstańczej epopei. Życie Przemyskie 1968 nr 40.