BIO

Urodzony 21 listopada 1914 we wsi Naprawa pod Jordanowem w rodzinie chłopskiej; syn Augustyna Mirka i Agnieszki z Medesów. W 1933 ukończył Seminarium Nauczycielskie w Jordanowie. Około 1930 rozpoczął twórczość poetycką. W 1933 opublikował tom Spod strzechy. W tymże roku był wydawcą, a w 1934 także redaktorem odpowiedzialnym organu Związku Literatów Ludowych, miesięcznika „Wieś, Jej Pieśń” (tu w 1934 debiutował artykułem pt. Materializm czy idealizm, nr 3/4), następnie do 1936 redaktorem jego kontynuacji „Nowa Wieś”. W pismach tych, a także w „Po prostu” (1933-39) i „Lewarze” (1935-36) publikował utwory poetyckie, artykuły i reportaże. Od 1934 należał do Oddziału Wiejskiego Związku Zawodowego Literatów Polskich (od 1949 Związek Literatów Polskich, ZLP). Prowadził działalność kulturalno-oświatową na Podkarpaciu. Należał do Stronnictwa Ludowego. W 1936 wziął udział w Zjeździe Pracowników Kultury we Lwowie. W 1938-39 redagował (pod nazwiskiem Antoni Mirek) pismo Sekcji Wiejskiej Związku Młodej Polski pt. „Młoda Wieś”; publikował w nim także utwory prozą i artykuły. Po wybuchu wojny, we wrześniu 1939 służył ochotniczo w jednym z oddziałów frontowych. Następnie przebywał w Wilnie. Po włączeniu Republiki Litewskiej do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) pracował jako dziennikarz w „Prawdzie Wileńskiej”; w piśmie tym od stycznia do marca 1941 zamieścił kilka artykułów. Po wkroczeniu w czerwcu do Wilna wojsk niemieckich, poszukiwany przez gestapo, przedostał się do Warszawy, gdzie pracował jako ogrodnik i woźnica. Od 1943 ukrywał się na Podhalu. Po wyzwoleniu był organizatorem i kierownikiem Miejskiej Biblioteki Publicznej w Zakopanem. Uczestniczył w organizowaniu akcji przesiedleńczej małorolnych chłopów z Podhala na Ziemie Zachodnie, do wsi Nowa Naprawa, założonej w ramach tej akcji. Od 1946 przez cztery lata studiował na Wydziale Dyplomatyczno-Konsularnym Akademii Nauk Politycznych w Warszawie. Kontynuował działalność publicystyczną; w 1945-50 należał do komitetu redakcyjnego tygodnika „Wieś” oraz był redaktorem naczelnym czasopism „Chłopi” (1945-47), „Rolnik Polski” (1947-49), „Praca Świetlicowa” (1952-57), „Orka” (1957-61), „Teatr Ludowy” (1962-65; z pismem tym współpracował do 1968). Został członkiem Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. Od 1955 działał we władzach Polskiego PEN Clubu, do 1964 w komisji rewizyjnej, a w 1964-72 jako członek Zarządu. W 1957 został przewodniczącym Komisji Polonii Zagranicznej Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich. Wiersze, reportaże, artykuły i przekłady wierszy zamieszczał m.in. w „Orce” (1957-60; tu m.in. w 1957-58 cykl reportaży z podróży po Brazylii pt. Wrażenia i profile), „Zielonym Sztandarze” (1961-69) i „Tygodniku Kulturalnym” (1962-73). W 1960 wszedł w skład Zarządu Głównego ZLP. Był członkiem Société Européenne de Culture w Wenecji i członkiem korespondentem Academia das Letras w Kurytybie w Brazylii. W 1964 został prezesem Zarządu Głównego Związku Teatrów Amatorskich. Od 1965 był dyrektorem programowym w Komitecie do Spraw Radia i Telewizji, a w 1968-72 pełnił funkcję przewodniczącego Komitetu. W 1968 ukończył Wydział Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Po rozwodzie z Wiktorią Jasińską, w 1970 ożenił się z Zofią Morawską. Od tegoż roku był radcą kulturalnym Ambasady Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej w Belgradzie. Ze względu na współpracę z ośrodkami polonijnymi wiele podróżował, m.in. w 1957-66 wyjeżdżał kilkakrotnie do Ameryki Południowej, także do Bułgarii (1963), Danii (1966), ZSRR (1969). W 1965, za upowszechnianie kultury otrzymał nagrodę Ministra Kultury i Sztuki III stopnia. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1946), Krzyżem Kawalerskim (1945), Krzyżem Oficerskim (1954) i Krzyżem Komandorskim (1969) Orderu Odrodzenia Polski oraz Złotą Odznaką Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej (1967). Zmarł 24 listopada 1978 w Warszawie; pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Twórczość

1. Spod strzechy. Chłopskie strofy. Jordanów: Związek Literatów Ludowych w Jordanowie 1933, 16 s.

2. Przed świtem. Poezje. Przedmowa: M. Czuchnowski. Naprawa: Związek Literatów Ludowych 1935, 31 s.

Po konfiskacie nakład 2 (inf. autora).

3. Nowa Naprawa. [Reportaże]. [Warszawa:] Czytelnik 1946, 164 s.

4. Wieś pisząca. [Współautor:] M. Kafel. Kraków: Czytelnik 1946, 141 s.

Zawartość

Zawiera studium o czasopiśmie „Wieś, Jej Pieśń” oraz antologię tekstów w działach: Publicystyka „Wsi, Jej Pieśni”; Proza; Poezja; Z listów do „Wsi, Jej Pieśni”; Krytyka. – Pisarz chłopski w odrodzonej Polsce.

5. Moje pole. Poemat. Fragmenty: Wieś 1945 nr 18; „Chłopi” 1947 nr 36/37; „Dziennik Ludowy” 1947 nr 228; „Kłosy” 1947 nr 6; Almanach Literacki Oddziału Wiejskiego Związku Zawodowego Literatów Polskich. Kraków 1948 s. 68-70; „Chłopska Droga” 1948 nr 18; „Dziennik Polski” 1948 nr 133; „Młoda Wieś1948 nr 8.

6. Most nad urwiskiem. Powieść. Rolnik Polski 1948 nr 151-152, 1949 nr 1-122. Wyd. osobne T. 1-2. Warszawa: Wydawnictwo Ludowe 1949, 218 s. Wyd. nast.: wyd. 2 Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1951, tamże: wyd. 2 [!] 1954, wyd. 3 1973.

Przekłady

czeski

Most nad strži. [Przeł.] E. Sojka. Praha 1951.

słowacki

Mostnad priepast'ou. [Przeł.] J. Bánsky. Bratislava 1952.

7. Rad. Promienie na usługach ludzkości. Film i powieść z prawdziwych zdarzeń. Maria Curie-Skłodowska, jej życie i wiekopomne dzieło. Opowiedział na tle filmu i dokumentów A. Olcha. „Rolnik Polski 1948 nr 1-29.

8. Zwierciadła. Wiersze. Warszawa: Czytelnik 1948, 28 s.

9. We wsi podźwigniętej z popiołów. [Reportaż]. Warszawa: Książka i Wiedza 1951, 38 s.

Dot. spółdzielni produkcyjnej w Rajsku.

10. Książka – twój przyjaciel. Wersja dla wsi. [Odczyt]. [Warszawa: 1954], 18 s., powielone.

11. Bażowski wśród swoich. Komedia w 3 aktach. [Współautorka:] A. Naborowska. Warszawa: Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza „Prasa 1957, 68 s.

12. Rok 1329. Sztuka w jednym akcie z prologiem i epilogiem. Warszawa: Praca Świetlicowa 1959, 46 s. Polskie Radio 1960. Przedruk w: Na scenę. T. 1. Poznań 1960 s. 6-50.

Nagrody

I nagroda w konkursie Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich i Związku Literatów Polskich w 1959.

13. Szumią dęby nad Iguassu. [Pamiętnik z podróży po Brazylii]. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1959, 247 s.

14. Wiosenna ziemia. Wybór wierszy. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1960, 82 s.

15. Różne strony czasu. [Wiersze]. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1961, 57 s.

16. Literatura piękna i Ziemie Zachodnie. [Szkic]. Warszawa: Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich 1965, 22 s.

17. Społeczny ruch artystyczny na Ziemiach Zachodnich i Północnych. Warszawa: Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich 1965, 28 s.

18. Żywe ogniwa. Szkice i sylwetki. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1965, 252 s.

Zawartość

Czas i pieśń („Wieś, Jej Pieśń” i „Nowa Wieś”); Jantek z Bugaja [A. Kucharczyk]; Emil [E. Dziedzic]; Pamiętnikarze; Przyjaciel ludzi najprostszych [J. Wiktor]; J. Cierniak; Książka chłopa-wychodźcy [książki działaczy społecznych wychodźstwa]; Poeta Polonii brazylijskiej [W. Breowicz].

19. Kamień i skrzydło. Szkice. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1967, 217 s.

Zawartość

Kamień i skrzydło [dot. XXVIII Kongresu PEN Clubu w Londynie w 1956]; List do „Panoramy” śląskiej; Bubiakowie z Tamanduzinha; Słoneczny kontynent; Śladami „Pana Balcera” [o emigracji polskiej w Brazylii]; Polski produkt w Brazylii; Kamienny ptak; Nad Amstelą [dot. współpracy kulturalnej polsko-holenderskiej]; Początek nowego dialogu [dot. polsko-duńskiego spotkania pisarzy w Louisiame]; Północne drogi [dot. tematyki skandynawskiej w literaturze polskiej]; Nad Wilią i Niemnem; Portret współczesnej kobiety [w literaturze]; Nie jesteśmy sami [dot. Ziem Zachodnich]; Na piastowskich szlakach; Wspólne sprawy Polaków [dot. V Tygodnia Ziem Zachodnich]; Berliński Apel Pisarzy [z 23 XI 1961]; Wiosna 1964 [dot. imprez kulturalnych i literackich]; Tematy polonijne [w literaturze]; Tradycje i perspektywy wymiany literackiej z zagranicą; Kultura polska w świecie.

20. Oko delfina. [Wiersze]. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1968, 89 s.

Zawartość

Cykle: Bezokoliczniki; Różne strony czasu; Żyjąc na niby; Flety.

21. Wiktor. [Sylwetka]. Warszawa: Agencja Autorska 1968, 66 s.

22. Brazylijskie profile. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1971, 252 s.

Wrażenia z podróży do Brazylii w latach 1957, 1958-1959 i 1963.

23. Ozga Michalski. [Sylwetka]. Warszawa: Agencja Autorska 1971, 48 s.

24. Lustra potoku. Szkic do dziejów społecznego ruchu kulturalnego na wsi. [Warszawa:] Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1972, 220 s.

25. Niepokój wiosennej zieleni. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1972, 233 s.

26. Centkiewiczowie. [Sylwetki]. Warszawa: Agencja Autorska 1973, 35 s.

27. Szczerbce, flety i kołacze. Wybór wierszy z lat 1933-1968. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie 1977, 63 s.

28. Antoni Olcha (1914-1978). [Wiersze]. Warszawa: Kultura i Ty 1980, 32 s.

29. Czas i słowo. [Wiersze]. Słowo wstępne: R. Marciniak. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza [1981], 181 s.

Zawartość

Cykle: Chałupy, naprzód!; Idący przez świat; Bezokoliczniki; Różne strony czasu.

Prace redakcyjne

1. Oni walczyli o Polskę Ludową. Wybór utworów dla świetlic na rocznicę strajków i buntów chłopskich. Zebrali i oprac.: A. Olcha i W. Olszewski. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1952, 239 s.
2. A. Kucharczyk: Wybór utworów. Oprac. i wstępem opatrzył A. Olcha. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1954, 190 s.
3. J. Ozga Michalski: Lutnia wiejska. Wybór poezji. Do druku przygotował, przedmową i przypisami opatrzył A. Olcha. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1954, 200 s.
4. E. Dziedzic: Wybór poezji i prozy. Oprac. i wstępem opatrzył A. Olcha. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1955, 182 s.
5. Nowa wieś. Wypisy dla szkół mechanizatorów rolnictwa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Szkolnictwa Zawodowego 1955, 124 s.
6. W. Breowicz: Wybór utworów. T. 1. Wiersze; T. 2. Trzy etapy. Pamiętnik. Oprac. i wstępem opatrzył A. Olcha. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1956, 76 + 351 s.
7. Dni kultury ukraińskiej 1-9 październik 1956. Publicystyka, poezja, proza, satyra, dramat, taniec, pieśni. Antologia. Red.: A. Olcha. Warszawa: Praca Świetlicowa 1956, 279 s.
8. W. Breowicz: Ślady Piasta pod piniorami. Szkic z dziejów wychodźstwa polskiego w Brazylii. [Oprac. i] Posłowie: A. Olcha. Warszawa: Polonia 1961, 256 s.
9. W kręgu Sobótki. Proza i poezja o Dolnym Śląsku. Wybór i przypisy: A. Olcha. Katowice: Śląsk 1962, 234 s.
10. J. Cierniak: Źródła i nurty polskiego teatru ludowego. Wybór pism, inscenizacji i listów. Oprac. i słowo wstępne: A. Olcha. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1963, 446 s.
11. Wiersze o naszym czasie. Antologia. Warszawa: Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza „Prasa 1965, 60 s.
12. Emigracja polska w Brazylii. 100 lat osadnictwa. Księga jubileuszowa. Wybór: A. Olcha. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1971, 551 s.
Tu także: Bibliografia prasy i piśmiennictwa (1892-1970).

Omówienia i recenzje

Ankieta dla IBL PAN 1966.

Autor o sobie

A. Olcha: A na samym początku były opowiadania matki... Tygodnik Kulturalny 1967 nr 8 [odpowiedź na ankietę].

Wywiady

Redaktor „Orki” Antoni Olcha o Brazylii. Trybuna Mazowiecka 1959 nr 56.

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 2. Warszawa 1964.
Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1. Warszawa 2000 (red.).

Ogólne

Artykuły

J.M. Orlik: Antoni Olcha. (Sylwetki pisarzy chłopskich). Wici 1946 nr 32.
Z. Lichniak: Poezja chłopska. Antoni Olcha. „Przegląd Powszechny 1949 t. 228 nr 9.
A. Włodek: Wiersze Antoniego Olchy. Dziennik Literacki 1949 nr 22.
S. Czernik: Pisarstwo chłopskie w okresie międzywojennym. W tegoż: Chłopskie pisarstwo samorodne. Warszawa 1954.
J. Preger: Antoni Olcha. Tygodnik Kulturalny 1964 nr 14.
B. Bartoszewicz: Antoni Olcha. Twórca i działacz. Kultura i Ty 1965 nr 11.
R. Sulima: O poezji Antoniego Olchy. Teatr Ludowy 1967 nr 5.
A. Hamerliński: Żywe ogniwo tradycji ze współczesnością. Tygodnik Kulturalny 1969 nr 11.
L. Pazdzierski: Selo u poljskoj književnosti i njegov bard. Antoni Olcha. „Nowa Dumka”, Vukovar 1973 nr 4.
L. Pazdzierski, D. Švagelj: Antoni Olcha i selo u polskoj književnosti. Revija”, Osijek 1973 nr 1.
A. Szczęsny: Lustra potoku. Tygodnik Kulturalny 1973 nr 12.
[S. Adamczyk] St.A.: Antoni Olcha. Tygodnik Kulturalny 1978 nr 49.
J. Kurek: Poeta z Naprawy. Tygodnik Kulturalny 1979 nr 23.

Przed świtem

E. Bladowski: Poezja rewolucyjna. Akcja Literacka 1935 nr 4.
L. Szenwald: Poeta chłopski. Lewar 1935 nr 9.

Nowa Naprawa

L.M. Bartelski: Między powieścią a reportażem. Dziś i Jutro 1946 nr 25.
Z. Kałużyński: Nowa Naprawa” Antoniego Olchy na tle kryzysu powieści współczesnej. Wieś 1946 nr 27/28.

Wieś pisząca

S. Lichański: Pożyteczna książka. Wieś 1946 nr 48.
A. Kamieńska: Pragnąca literatura. Wieś 1947 nr 49/50, przedruk pt. Chałupy naprzód! W tejże: Pragnąca literatura. Warszawa 1964.

Most nad urwiskiem

J. Preger: Niewykorzystany temat. Nowa Kultura 1950 nr 2.
H. Wielowieyska. „Dziennik Literacki1950 nr 22.
A. Lam. „Twórczość1951 nr 2.
J. Szczawiej: Olcha. W tegoż: Owoc dobrego i złego. Warszawa 1959.

Bażowski wśród swoich

W. Natanson. „Teatr1956 nr 10.
J. Szczawiej: Jarzębiny kwitną na ugorach. Teatr 1958 nr 16.

Szumią dęby nad Iguassu

W. Breowicz: Piękna książka o Brazylii. Nowa Kultura 1959 nr 42.
J. Chociłowski: Polacy pod Krzyżem Południa. Nowe Książki 1959 nr 23.
W. Natanson: Nowa książka Antoniego Olchy. Twórczość 1959 nr 12.
J. Wiktor: Jesteście pełni miłości. Orka 1959 nr 36.

Wiosenna ziemia

S. Czernik. „Orka1960 nr 45.
W. Natanson. „Życie Literackie1960 nr 51.
J. Brzostowska. „Twórczość1962 nr 9 [dot. też: Różne strony czasu].

Różne strony czasu

J. Brzostowska. „Twórczość1962 nr 9 [dot. też: Wiosenna ziemia].
S. Czernik. „Tygodnik Kulturalny1962 nr 8.
E. Martuszwski: Różne strony tego samego poety. Życie Literackie 1962 nr 18.
W. Natanson. „Nowa Kultura1962 nr 7.

Żywe ogniwa

W. Natanson. „Twórczość1966 nr 3.
R. Sulima. „Współczesność1966 nr 15.

Kamień i skrzydło

W. Natanson: Nowa książka Olchy. Twórczość 1968 nr 8.
M. Pilot: Szkice i refleksje. Tygodnik Kulturalny 1968 nr 10.
J. Termer: Na tematy polonijne... Nowe Książki 1968 nr 17.

Oko delfina

S. Melkowski: W oku delfina. Tygodnik Kulturalny 1968 nr 51/52.
R. Sulima: Poezja mądrości i doświadczenia. Nowe Książki 1969 nr 2.

Brazylijskie profile

Z. Wójcik: Profile serdeczne. Tygodnik Kulturalny 1972 nr 11.

Lustra potoku

B. Gołębiowski: Cenny przyczynek. Nowe Książki 1973 nr 18.

Niepokój wiosennej zieleni

A. Hamerliński: Z międzywojennego dwudziestolecia. Tygodnik Kulturalny 1972 nr 29.
K.K. Pysiak: Autentyzm i poezja. Nowe Książki 1972 nr 15.
W. Natanson: Korzenie zjawisk. Twórczość 1973 nr 6.

W kręgu Sobótki

A. Wolny. „Kwartalnik Opolski1964 nr 1.