BIO

Urodzony 2 stycznia 1882 w Sulejowie pod Piotrkowem Trybunalskim; syn Wojciecha Rudnickiego, czeladnika młynarskiego, i Klementyny z Okrasińskich. Uczęszczał do czteroklasowej szkoły ludowej w Sulejowie (1890-95), następnie uzupełniał wykształcenie jako samouk. Po ukończeniu szkoły był pomocnikiem murarskim i terminował u stolarza. W 1898 przeniósł się do Łodzi, gdzie pracował jako robotnik w Widzewskiej Manufakturze Heinzla i Kunitzera. W maju 1898 został członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS). Debiutował w tymże roku jako współautor korespondencji z Widzewa, opublikowanej w nielegalnym „Robotniku” (nr 29, w dziale Łódź). Od 1900 pracował w fabryce Silbersteina, skąd w 1902 został usunięty. Zajął się zawodową działalnością rewolucyjną (pod pseudonimami: Pytel, Mały, Ludwik). Oddelegowany do Sosnowca w Zagłębiu Dąbrowskim, pracował jako stróż w kopalni, wkrótce zwolniony z pracy, przedostał się do Krakowa, gdzie został aresztowany za nielegalne przekroczenie granicy. Po zwolnieniu pracował krótko w Białej, po czym powrócił do Sulejowa, gdzie zaczął pracować jako stolarz. Aresztowany w kwietniu 1903 za działalność agitatorską i kolportowanie nielegalnych wydawnictw, był przez półtora roku więziony w Piotrkowie Trybunalskim i Sieradzu, a następnie zesłany na trzy lata do guberni archangielskiej i osiedlony we wsi Kopaczewo. Po kilku tygodniach zbiegł i pod przybranym nazwiskiem kontynuował pracę konspiracyjną kolejno w Radomiu, Częstochowie (tu zainicjował wydawanie organu Częstochowskiego Komitetu Robotniczego PPS „Świt”, maj 1905), Kielcach, Białymstoku i Sosnowcu. Aresztowany ponownie w sierpniu 1905, podczas próby nielegalnego przedostania się na Górny Śląsk, do października przebywał w więzieniach w Piotrkowie, później w Kaliszu. Po wypuszczeniu na wolność, w 1907 wstąpił do Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL). W tymże roku ożenił się z Marią Szukiewicz, działaczką PPS, i wyjechał wraz z żoną do Bremy, gdzie pracował jako robotnik. Był sekretarzem Stowarzyszenia Socjalistów Polskich w Bremie. Pisywał okazjonalnie korespondencje do „Gazety Robotniczej”, katowickiego organu PPS. Po powrocie do kraju, w 1908 podjął pracę konspiracyjną w Sosnowcu; zagrożony aresztowaniem wyjechał do Kijowa, gdzie m.in. był nauczycielem w nielegalnej polskiej szkole bezwyznaniowej. Około 1910 został powołany do armii rosyjskiej i wcielony do 20. Halickiego Pułku Piechoty. W 1912, po krótkim pobycie w Łodzi, osiedlił się na stałe w Warszawie i zaczął pracować jako brukarz w Zarządzie Miejskim. Powrócił do działalności politycznej z ramienia Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL). Uczestniczył w pracach stowarzyszeń kulturalno-oświatowych, Towarzystwa Abstynentów „Przyszłość” i Towarzystwa Szerzenia Wiedzy Handlowej i Przemysłowej (był członkiem zarządu). Od grudnia 1913 do stycznia 1914 redagował legalny tygodnik społeczny i literacki „Nowy Głos”. W 1916 współpracował z wydawanym przez SDKPiL legalnym czasopismem „Nasza Sprawa”, w którym (pod pseudonimami: L.Rud., L.R., Alojzy Krawczyński, A.K., Kr.) publikował artykuły społeczne i zawodowe. W listopadzie tegoż roku, za wystąpienia przeciw Niemcom, został aresztowany i osadzony w obozie w Szczypiornie, potem w Havelbergu. Po zwolnieniu powrócił do działalności politycznej, za co został ponownie aresztowany i od listopada 1917 do listopada 1918 był więziony w obozie w Modlinie. Po zwolnieniu pracował w Zarządzie Miejskim Warszawy, najpierw jako pracownik biurowy, potem starszy referent Wydziału Budowy Dróg i Mostów. Po zjednoczeniu SDKPiL i PPS-Lewicy w grudniu 1918 w Komunistyczną Partię Robotniczą Polski (od 1925 Komunistyczna Partia Polski) był jej członkiem (do rozwiązania partii w 1938). Nabyta w więzieniach i obozach wada słuchu uniemożliwiła mu dalszą aktywność polityczną. Zajął się twórczością literacką i publicystyczną; w 1924-25 należał do redakcji pisma „Głos Niezależnego Chłopa”; w piśmie tym zamieszczał liczne felietony. W 1920 wydał powieść Odrodzenie, będącą debiutem literackim. W 1925-26 współpracował z pismami Niezależnej Partii Chłopskiej „Walka Ludu”, „Walka Chłopska”, „Walka Wsi”, „Walka Pracy”, „Niezależny Chłop”, „Niezależny Oracz”, publikując artykuły publicystyczne (podpisane: F. Krawczyk, A. Darecki, Kazimierz Lubiński, K. Lubieński, K.L.). Następnie uczestniczył w redagowaniu i wydawaniu nielegalnych i legalnych publikacji lewicowych. Dorywczo pracował jako kontroler podatkowy warszawskich kin. W 1933 przeszedł na wcześniejszą emeryturę i osiadł w Sulejowie. W czasie okupacji niemieckiej przebywał początkowo w Sulejowie. Od stycznia 1940 do jesieni 1943 ukrywał się, pracując jako robotnik rolny w Klarysewie pod Warszawą. Następnie był woźnym w Powszechnym Zakładzie Ubezpieczeń Wzajemnych (PZUW) w Warszawie. Od stycznia 1942 należał do Polskiej Partii Robotniczej (PPR) i współdziałał z Gwardią Ludową i Związkiem Walki Młodych. Od stycznia do maja 1945 zajmował stanowisko burmistrza Sulejowa i sekretarza zorganizowanego przez siebie Komitetu Miejskiego PPR. Przeniesiony służbowo do Katowic, od czerwca do grudnia 1946 pełnił funkcję kierownika biura propagandy Centralnego Zarządu Przemysłu Hutniczego, po czym był referentem propagandy PZUW w Warszawie. Powrócił do pracy literackiej. Od 1948 należał do Związku Zawodowego Literatów Polskich (od 1949 Związek Literatów Polskich), w następnych latach wchodził w skład zarządu Oddziału Warszawskiego. W 1952-56 był posłem na Sejm. W 1957 został współzałożycielem, a następnie członkiem Zarządu Głównego (potem członkiem honorowym) Stowarzyszenia Ateistów i Wolnomyślicieli. Pracował nad kontynuacją wspomnieniowej powieści Stare i nowe. Za twórczość literacką otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia (1966). Odznaczony m.in. Orderem Sztandaru Pracy I klasy (1948) i Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1952). Zmarł 8 czerwca 1968 w Warszawie.

Twórczość

1. Jakiej ustawy mają domagać się robotnicy dla Kasy Chorych. Warszawa 1913, 20 s.

Współautorstwo broszury przypisywano A. Warskiemu.
Wyd. grupy pełnomocników i członków Robotniczej Komisji Ubezpieczeniowej.

2. Odrodzenie. Powieść. Warszawa: Nakład autora 1920, 347 s. Wyd. nast.: wyd. 2 Moskwa: Wydawnictwo Komunistyczne „Trybuna” 1921; wyd. 3 ze wstępem R. Matuszewskiego Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1955, 247 s.

Wyd. z 1920 przy pomocy finansowej F. Fiedlera.

3. Republika demokratyczna. Obrazki. Warszawa: Nakład autora 1921, 120 s. Wyd. 2 zmienione z podtytułem: Opowiadania. [Przedmowa:] Od autora. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1954, 113 s.

Zawartość

Czekał na odpowiednią chwilę [w wyd. 2 pt. Powiew „wolności”]; Hejnał; Republika demokratyczna; Spotkanie z „towarzyszem”; Marszałkowska parada [w wyd. 2 pt. Tak było]; Na mojej własnej ziemi.

4. Stare i nowe. Pamiętniki. 1948-1954.

T. 1. Przedmowa: A. Stawar. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1948, 214 s. Wyd. nast. tamże z przedmową A. Stawara: wyd. 2 1948, wyd. 3 1949, wyd. 4 1949, wyd. 5 1949; wyd. z przedmową: V. Arcimoviča. Moskwa: Wydawnictwo Literatury w Językach Obcych 1951; wyd. 6 Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1950, tamże: wyd. 7 1951; wyd. 8 z posłowiem T. Drewnowskiego 1955, wyd. 9 1962, wyd. 10 1963; wyd. 11 Warszawa: Czytelnik 1966, wyd. 11 [!] Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1973, wyd. 12 tamże 1977.

Nagrody

Państwowa Nagroda Literacka I stopnia w 1948.

Wyd. osobne fragmentów pt. Z życia robotnika. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1950, 144 s.

T. 2. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1950, 321 s.

Wyd. łączne t. 1-2 [Warszawa:] Państwowy Instytut Wydawniczy 1950, 578 s., wyd. 2 pełne tamże 1953, 406 s.

Stare i nowe. Wybór. Dla lektury pozaszkolnej dla szkół ogólnokształcących z polskim językiem wykładowym oprac.: H. Jechová i K. Krejčí. Praha: Państwowe Wydawnictwo Pedagogiczne 1954, 125 s.

T. 3. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1960, 291 s.

Wyd. łączne t. 1-3 Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1979, 659 s.

T. 4. Druk fragmentów: Rok siedemnasty. „Nowa Kultura1954 nr 45; Kij w mrowisko. „Życie Literackie1955 nr 18; W Kijowie roku 1908. „Życie Warszawy1962 nr 1; Własnowolne zesłanie. „Nowa Kultura1962 nr 2; Praktyka przemysłowa. „Kultura1964 nr 12; Warszawa. „Kultura1964 nr 24; Poetycka podróż. „Miesięcznik Literacki1966 nr 1; Warszawa 1912. „Trybuna Ludu1969 nr 115.

Przekłady

czeski

Staré a nové. [T. 1-2; przeł.] H. Teigová. Praha 1950-1952.

rosyjski

Staroe i novoe. [T. 1; przeł.] L. Jakovleva. Moskva 1958.

rumuński

Mǎrturisiri. [Przeł.:] L. Jacob, V. Teodorescu. Bucureşti 1957.

słowacki

Staré i nové. [T. 1; przeł.] J. Klčo, [T. 2; przeł.] D. Oravec. Bratislava 1951.

węgierski

Régiek és újak. [T. 1-2; przeł.] B. Baternay. Budapest 1949, wyd. 2 1951.

Adaptacje

telewizyjne

Byłem i ja... Adaptacja: M. Pałłasz. Telewizja Polska 1969.

5. Matka. Nowa Kultura 1952 nr 18 s. 6-7. Wyd. osobne Warszawa: Nasza Księgarnia 1952, 15 s. Wyd. 2 tamże 1954.

6. SDKPiL w latach 1912-1918. [Wspomnienia]. Powst. przed 1968.

Omówienia i recenzje

Ankiety dla IBL PAN 1951, 1957.

Wywiady

Rozmowa. Nowa Kultura 1952 nr 7.
Autor „Starego i nowego” o sobie. Nowa Kultura 1962 nr 2.
Rozmowa z Lucjanem Rudnickim. Rozm. A. Kamieńska. Tygodnik Kulturalny 1962 nr 5.
Nowe i stare konfrontacje. Rozm. K. Nastulanka. Polityka 1963 nr 20, przedruk w: K. Nastulanka: Sami o sobie. Warszawa 1975.

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 3. Warszawa 1965.
Rocznik Literacki 1968 (J. Chudek).
Polski Słownik Biograficzny. T. 32. Cz. 4. Wrocław 1991 (K. Woźniakowski).
Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 2000 (K. Sarna).

Ogólne

Artykuły

A. Stawar: O Lucjanie Rudnickim. Kuźnica 1948 nr 19, przedruk w tegoż: Szkice literackie. Warszawa 1957.
A. Wat: O Lucjanie Rudnickim. Odrodzenie 1948 nr 50.
K. Wyka: Funkcja solidarnej pamięci. Nowiny Literackie 1948 nr 25.
J.Z. Jakubowski: Lucjan Rudnicki. Polonistyka 1949 nr 7.
J. Zabłocki: Szkoła rewolucyjnej dojrzałości. Dziś i Jutro 1950 nr 50.
W. Woroszylski: Towarzysz Lucjan. Nowa Kultura 1952 nr 7.
W. Rustecki: Lucjan Rudnicki – robotnik pióra. Widnokrąg 1962 nr 2.
W. Żukrowski: Jeden z budowniczych Polski Ludowej. Widnokrąg 1962 nr 2.
R. Kosiński: Lucjan Rudnicki. Kultura 1963 nr 25.
J. Preger: Lucjan Rudnicki. Życie Literackie 1963 nr 9.
R. Matuszewski: Lucjan Rudnicki. Tygodnik Kulturalny 1964 nr 29.
K. Meloch: O Lucjanie Rudnickim „Wiatraki 1964 nr 14.
J. Preger: O Lucjanie Rudnickim. W: Z problemów literatury polskiej XX wieku. T. 3. Warszawa 1965.
S. Wilczek: Lucjana Rudnickiego biografia klasowa. Poglądy 1968 nr 23.
J. Wyka: Lucjan Rudnicki. Twórczość 1968 nr 8.
T. Drewnowski: Robotnik i klasycy. W tegoż: Krytyka i giełda. Warszawa 1969.
T. Jasiński: Lucjan Rudnicki. W: Ludzie XXX-lecia. Warszawa 1976.
L. Dubacki: Pisarz robotniczej prawdy. Nowe Drogi 1977 nr 3.
A. Światło: Oświata a polski ruch robotniczy 1876-1939. Warszawa 1981, passim.
M. Stępień: Polska lewica literacka. Warszawa 1985, passim.
J. Skwarek: Dlaczego autobiografizm? Katowice 1986 [m.in. o L. Rudnickim].

Odrodzenie

N. Barlicki: O powieści „Odrodzenie. Światło 1920 nr 10/11.
[S. Rudniański] S. Runicz: Pióro robotnicze. Kultura Robotnika 1922 nr 5.
R. Matuszewski: Jeszcze jeden Rudnicki. Nowa Kultura 1953 nr 8.

Stare i nowe

P. Jasienica: Cieniom babki Okrasińskiej. Tygodnik Powszechny 1948 nr 45 [dot. T. 1].
A. Kamieńska: Dwie ludowości. Wieś 1948 nr 42 [dot. T. 1].
A. Sowiński: Przeciw ostatnim Mohikanom. Kuźnica 1948 nr 40, polemika: E. Korzeniewska: W sprawie artykułu „Przeciw ostatnim Mohikanom. „Kuźnica1948 nr 44 [dot. T. 1].
L. Kruczkowski: Ważne i nowe w „Starym i nowym. Dziennik Literacki 1949 nr 9 [dot. T. 1].
A. Otrębska-Jabłońska. „Język Polski1949 nr 2 [dot. T. 1].
A. Wat: Dzieje myśli rewolucyjnego robotnika. Dziennik Literacki 1949 nr 2 [dot. T. 1].
K. Wyka: Pisarz ludowego optymizmu. Odrodzenie 1949 nr 3, przedruk w tegoż: Szkice literackie i artystyczne. T. 2. Kraków 1956 [dot. T. 1].
H. Markiewicz: Uniwersytety Lucjana Rudnickiego. Nowa Kultura 1950 nr 19 [dot. T. 1].
J. Strzelecki: Narodziny nowego bohatera. Nowa Kultura 1954 nr 3 [dot. T. 3].
L. Koroyć: Czy na pewno socrealista. Współczesność 1957 nr 8 [dot. T. 3].
A. Kamieńska: Pachnie chleb, więc żyję. Orka 1961 nr 6 [dot. T. 3].
S. Wygodzki. „Nowa Kultura1961 nr 3 [dot. T. 3].
K. Meloch: Lucjana Rudnickiego rzecz o szczęściu. Współczesność 1966 nr 19 [dot. T. 1-3].
W. Żukrowski: Dziadzio Rudnickiego. Nowe Książki 1980 nr 2 [dot. T. 1-3].