BIO

Urodzony 4 listopada 1932 we Lwowie; syn Franciszka Roszki, oficera (zginął w 1939), i Anny z Tatarzyńskich. W okresie II wojny światowej początkowo nadal przebywał we Lwowie, a następnie w Muszynie nad Popradem. W 1945 rozpoczął naukę w Gimnazjum im. Jana Sobieskiego w Krakowie. W tym okresie drukował swoje pierwsze utwory w czasopiśmie „Młoda Rzeczpospolita” i „Świat Przygód”. Po zdaniu w 1949 matury studiował polonistykę, a następnie dziennikarstwo na Uniwersytecie Jagiellońskim (UJ); w 1954 uzyskał magisterium. Równocześnie od 1951 pracował jako dziennikarz: najpierw był zatrudniony w „Dzienniku Polskim” w Krakowie, w 1952 w redakcji pisma Związku Młodzieży Polskiej „Pokolenie” w Warszawie, a w 1953-68 ponownie w „Dzienniku Polskim”, na którego łamach drukował artykuły i reportaże. W 1952-56 był członkiem Koła Młodych przy Związku Literatów Polskich (ZLP) w Krakowie. W 1954 został członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). W 1955 zawarł związek małżeński z Bronisławą Janicką, dziennikarką (rozwód 1965). Został wyróżniony w 1957 i 1962 za twórczość reportażową nagrodą im. J. Bruna, przyznawaną przez Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich (SDP). W 1959-80 (od 1970 jako członek redakcji) współpracował z tygodnikiem „Przekrój”, w którym drukował m.in. reportaże. W 1960 za działalność społeczną i kulturalną otrzymał Złotą Odznakę miasta Krakowa. W 1966 został członkiem ZLP. W 1967 zawarł związek małżeński z Anną Kopczyńską, inżynierem rolnictwa. W 1967-68 pracował w Ośrodku Krakowskim Telewizji Polskiej. Artykuły, reportaże, felietony i recenzje drukował w tym czasie m.in. na łamach pisma „Życie Literackie” (1970, 1975, 1977, 1980-87), „Gazeta Krakowska” (1974-85, z przerwami, w 1975-80 pt. „Gazeta Południowa”; w 1972-81 cykl felietonów pt. Moje trzy grosze) i „Kontrasty” (Białystok, 1978, 1981, 1985-89; tu m.in. opowieści historyczne). W 1972-84 był starszym wykładowcą w Dziennikarskim Studium Podyplomowym przy Instytucie Filologii Polskiej UJ, a w 1974-76 także w Instytucie Nauk Politycznych UJ. W 1973-81 był prezesem Klubu Reportażu przy Zarządzie Głównym SDP. W 1974 zamieszkał w odrestaurowanym przez siebie dworku w Bolechowicach pod Krakowem (w 1985 otrzymał nagrodę Ministra Kultury i Sztuki dla użytkowników obiektów zabytkowych). W 1976 otrzymał nagrodę im. B. Prusa, w 1979 nagrodę miasta Krakowa w dziedzinie upowszechniania kultury. W 1982-83 wchodził w skład kolegium redakcyjnego pisma „Przegląd Tygodniowy” (drukował tu także artykuły, felietony, m.in. w 1982-83 cykl pt. Moje trzy grosze, a w 1986 pt. Listy spod Wawelu). W 1983 otrzymał nagrodę Ministra Kultury i Sztuki I stopnia w dziedzinie literatury. Odbył wiele podróży zagranicznych, m.in. kilkakrotnie do Wiednia (1983-84), Paryża (1985), pod Samosierrę w Hiszpanii (1988). W 1983-86 pełnił funkcję wiceprezesa nowego ZLP, a następnie do 1989 prezesa Klubu Literatury Faktu przy Związku. W 1986 był członkiem Komisji Kultury Komitetu Centralnego PZPR. Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1974), Krzyżem Kawalerskim (1978) i Krzyżem Oficerskim (1986) Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł 18 lutego 1995 w Bolechowicach.

Twórczość

1. Ilość, jakość, oszczędność. Metoda Stefana Lorenca. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1954, 37 s.

Reportaż dotyczący murarstwa.

2. Nasze Podhale. [Reportaże; autorzy:] Z. Dudzik, B. Rajca, J. Roszko. Kraków: Wojewódzki Komitet Frontu Narodowego 1954, 97 s.

3. Po ziemi krakowskiej szlakiem sześciolatki. Reportaże. Zdjęcia: H. Makarewicz, W. Piotrowski. Kraków: Wojewódzki Komitet Frontu Narodowego 1954, 110 s.

4. [Piętnaście] XV lat spółdzielczości pracy ziemi krakowskiej (1945-1960). [Autorzy:] L. Marcinik, J. Roszko. W. Wierzewski. Warszawa: CRS [Centralna Rolnicza Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”] 1960, 360 s.

5. Zaułek sześciu wieków. [Opowiadania; współautor:] S. Bratkowski. Warszawa: Iskry 1963, 291 s.

Zawartość

Koniec szansy dla bosonogich; Kubuś, który nie był fatalistą; Krąg ser Filipa Buonaccorsi; Kto jak kto, ale kelner nie stracił; Nie zawsze wesoło jest w maju; Baszta małego Borgii; Poglądy pana profesora; Rewolucja w popielatych pończochach; Morderstwo na peryferiach; Przeprowadzka z zaułka wieków.

6. Nie będzie balu dla weteranów. [Reportaże; współautor:] S. Bratkowski. Warszawa: Iskry 1964, 174 s.

Reportaże dotyczące spraw społecznych.

7. Bez korony. [Reportaże]. Warszawa: Czytelnik 1965, 259 s.

Reportaże dotyczące spraw społeczno-gospodarczych.

Nagrody

Nagroda w konkursie „Kameny” oraz Spółdzielni Wydawniczej „Książka i Wiedza” i Iskier w 1964.

8. Ostatki staropolskie. [Reportażowa monografia Jędrzejowa; autorzy:] J. Roszko, S. Bratkowski. Warszawa: Czytelnik 1966, 193 s.

Tu J. Roszki reportaże dotyczące rodziny Przypkowskich.

9. Palenie Judaszów. [Reportaże]. Warszawa: Iskry 1966, 216 s.

Reportaże dotyczące zagadnień społecznych i historycznych.

10. Brzegami Popradu. [Album; tekst] J. Roszko. Zdjęcia: H. Hermanowicz. Warszawa: Sport i Turystyka 1967, 118 s. Wyd. 2 tamże 1973.

11. Miedziany kraj. Warszawa: Czytelnik 1968, 160 s.

Reportaże dotyczące Lubina.

12. Milowy krok. [Reportaże]. Warszawa: Książka i Wiedza 1970, 184 s.

Reportaże dotyczące zagadnień społeczno-gospodarczych.

13. Pogański książę silny wielce. Warszawa: Iskry 1970, 388 s.

Reportaże dotyczące archeologii i historii południowej Polski.

14. Romantyczni. [Powieść]. Powst. 1970. Druk fragmentów „Życie Literackie” 1970 nr 46.

Nagrody

II nagroda w konkursie Komitetu Organizacyjnego Obchodów 20-lecia Nowej Huty im. Lenina, Oddziału Krakowskiego Związku Literatury Polskiej, Zarządu Wojewódzkiego Związku Młodzieży Socjalistycznej, „Życia Literackiego” i Wydawnictwa Literackiego w 1970.

15. Jak na Zawiszy. Reportaże z Sądecczyzny. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1971, 209 s.

16. Stary Sącz. Średniowieczna perła Beskidu. Kraków: Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Starym Sączu 1971, 61 s.

17. Zawał. Warszawa: Czytelnik 1972, 132 s.

Reportaże dotyczące katastrofy w kopalni „Rokitnica” w Zabrzu.

18. Kraków. [Album]. Ilustracje: H. Hermanowicz. Tekst: J. Roszko. Warszawa: Sport i Turystyka 1973, 27 s. + [42] k. ilustracji.

Tekst także w języku angielskim, niemieckim i rosyjskim.

19. Kolebka Siemowita. Warszawa: Iskry 1974, 424 s.

Reportaże dotyczące archeologii w Polsce.

20. Od deski do deski. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1974, 214 s. Wyd. nast. Warszawa: Stowarzyszenie Księgarzy Polskich 1986.

Opowieść dotycząca historii książki.

21. Prawda o górniku Pstrowskim. Warszawa: Iskry 1975, 101 s.

Życiorys Wincentego Pstrowskiego.

22. Huta im. Lenina. 25 lat największego polskiego kombinatu metaluricznego. Tekst: J. Roszko, J. Choma. [Nowa Huta:] Ośrodek Informacji i Propagandy Huty im. Lenina. 1976, [86] k.

23. Trzynaście portretów. [Reportaże]. Warszawa: Czytelnik 1976, 220 s.

Dotyczy budowniczych Polski Ludowej.

24. Romantyka małych portów. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1979, 241 s.

Reportaże dotyczące zagadnień społecznych.

25. Wierzynek i jego sąsiedzi. [Opowieść historyczna] Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza 1980, 95 s.

26. Piołun z hymnu. (Tematy polskie). Kraków: Wydawnictwo Literackie 1981, 179 s.

Felietony drukowane na łamach „Gazeta Krakowska” i „Gazeta Południowa”.

27. Collegium Maius i jego lokatorzy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza 1983, 149 s.

Opowieść historyczna dotycząca Uniwersytetu Jagiellońskiego.

28. Ostatni rycerz Europy. Katowice: Śląsk 1984, 465 s.

Opowieść biograficzna o Kazimierzu Pułaskim.

29. Awanturnik nieśmiertelny. Maurycy Beniowski. [Biografia]. Katowice: Śląsk 1989, 309 s.

30. Westerplatte broni się jeszcze. [Powieść dokumentalna]. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1989, 260 s.

Nagrody

III nagroda w ogólnopolskim konkursie na powieść w 1988 (informacja autora).

Przekłady

1. K. Pruszyński: Noc na Kremlu. Przeł. z angielskiego: J. Roszko i M. Wójtowicz. Wstęp J. Roszko. Warszawa: Rój 1989, 183 s. Wyd. 2 tamże 1989.
2. Dziennik działań bojowych pancernika „Schleswig Holstein. Wstęp J. Roszko. Oprac, tłumaczenie: J. Żebrowski. Kraków: Sponsor 1995, 143 s.

Prace redakcyjne

1. K. Pruszyński: Publicystyka. Wybór tekstów: G. Pyka i J. Roszko. Wstęp J. Roszko. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1990.

T. 1. Niezadowoleni i entuzjaści. 1931-1939. Wstęp J. Roszko. Komentarz: D. Kołodziejczyk. 1990, 695 s.

T. 2. Powrót do Soplicowa. 1940-1948. Komentarz: D. Kołodziejczyk. 1990, 455 s.

2. K. Pruszyński: Czarna brygada; Wspomnienia normandzkie. [Opowieści]. Przygotował do druku i wstępem opatrzył J. Roszko. Kraków: Sponsor 1994, 157 s.

Omówienia i recenzje

Ankieta dla IBL PAN ok. 1970, 1988.

Wywiady

Ja tu służbowo. Rozm. A. Rowiński. Kultura 1976 nr 28.
Zguba reportera. Rozm. J. Snopkiewicz. Radar 1979 nr 1.
Wciąż kontrowersyjny chodzę własnymi drogami. Rozm. B. Rajca. Gazeta Krakowska 1983 nr 201.

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. Seria 2. T. 3. Warszawa 1980 (M. Brykalska).
E. Ciborska: Leksykon polskiego dziennikarstwa. Warszawa 2000.
Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 2000 (Redakcja).

Ogólne

Artykuły

K. Meloch: Póki jestem reporterem. (Opisanie Janusza Roszki). Kontrasty”, Białystok 1978 nr 10.
S. Stanuch: Bohaterowie ciężkich czasów. O pisarstwie Janusza Roszki. Tu i Teraz 1985 nr 20.

Zaułek sześciu wieków

J. Doliński: Nasze zwykłe polskie sprawy. Krakowskie debiuty. Życie Literackie 1964 nr 26 [m.in. rec.: Zaułek sześciu wieków].

Bez korony

O. Terlecki: Roszko i jego lustra. Dziennik Polski 1965 nr 209.

Ostatki staropolskie

K. Dziewanowski: Staropolskie ostatki. Nowe Książki 1966 nr 14.

Palenie Judaszów

A. Dzieniszewska: Reportażysta z prawdziwego zdarzenia. Nowe Książki 1966 nr 17.

Miedziany kraj

A. Budzyński: Miedziany, tonący w historii kraj. „Kultura1968 nr 46.
S. Kozicki: Miedź i ludzie jak złoto. Nowe Książki 1969 nr 3.
B. Wojdowski: Szlakami industrializacji. Życie Literackie 1969 nr 20.
M. Wańkowicz: Moje 3 grosze. Circulatio collateralis. Nowe Książki 1970 nr 3 [m.in. dot. J. Roszki].

Pogański książę silny wielce

J. Wilhelmi: Słowiański książę. Kultura 1970 nr 50.
K. Burek: Na tropach staropolskiej przeszłości. Tygodnik Powszechny 1971 nr 2.
J. Gąssowski: Baśń o księciu. Nowe Książki 1971 nr 4.
W. Giełżyński: Na tropach księcia. Współczesność 1971 nr 3.

Zawał

K. Jagiełło: Rokitnica” raz jeszcze. Nowe Książki 1972 nr 16.
S. Kozicki: Rzadkość niesłychana. Kultura 1972 nr 39.
Z. Szopiński. „Tygodnik Kulturalny1972 nr 35.
• [O. Terlecki] (o.t.): Roszko: reporter – dramaturg. Życie Literackie 1972 nr 43.

Kolebka Siemowita

O. Jędrzejczyk: Czy nauka niszczy legendy?Życie Literackie1974 nr 50.
S. Bratkowski: Opowiadać i pozwolić opowiadać innym. „Literatura1975 nr 24.
J. Gąssowski: Gdy Siemowit był oseskiem. Nowe Książki 1975 nr 1.
A. Nadolski: Trudno pisać stare baśnie. Polityka 1975 nr 6.

Od deski do deski

S. Stanuch: Delegacja Janusza Roszki w pradzieje. Życie Literackie 1974 nr 46.
B. Czeszko: Coś małego na pięćsetlecie. Nowe Książki 1975 nr 3.

Prawda o górniku Pstrowskim

R. Ciemiński: Opowieść o prawdziwym człowieku. Tygodnik Kulturalny 1975 nr 35.
A.W. Pawluczuk. „Kontrasty1975 nr 12.

Trzynaście portretów

S. Jankowski: Gdzie szukać idola?Życie Literackie1977 nr 19.
R. Karaś: Reportaż nie jedno ma imię. Polska Janów Stachów. Tygodnik Kulturalny 1977 nr 40.
M. Kowalski: Prawdziwa trzynastka. Nowe Książki 1977 nr 7.
M. Pieczara: Portret myśli technicznej. Kontrasty”, Białystok 1977 nr 10.

Romantyka małych portów

Z. Bauer: Reportaże optymistyczne. Nowe Książki 1979 nr 17.
A. Gołąb: Dyskrecja zapewniona. Tygodnik Kulturalny 1979 nr 28.
M. Pęczak: W azylu cichej przystani. Literatura 1979 nr 36.
M. Pieczara: Rzeczywistość upośledzona. Kontrasty”, Białystok 1979 nr 10, polemika: J. Roszko. Tamże 1980 nr 1.

Piołun z hymnu

E. Biela: Neopozytywista. Tygodnik Kulturalny 1981 nr 34.
A. Warzecha: Romantyczny pozytywista. Życie Literackie 1981 nr 38.

Ostatni rycerz Europy

M. Chrzanowski. „Życie Literackie1984 nr 37.
J. Kajtoch: Cena anachronizmu. Gazeta Krakowska 1984 nr 199.
A. Komorowski: Kilka gestów. „Pismo Literacko-Artystyczne1985 nr 1.

Awanturnik nieśmiertelny

B.S. Kunda: Książka o Beniowskim. Kraków 1989 nr 4.
W. Nawrocki: W przeciwieństwie i pomyślnościach. Kultura 1989 nr 38.

Westerplatte broni się jeszcze

J. Domański: O Westerplatte inaczej. Życie Literackie 1989 nr 43.