BIO

Urodzony 28 stycznia 1903 w Warszawie; syn Jana Kamińskiego, farmaceuty, i Petroneli z Kaźmierczaków. Od 1908 mieszkał z rodziną w Kijowie, gdzie uczęszczał do czteroklasowej szkoły rosyjskiej, po jej ukończeniu w 1913 musiał przerwać naukę z powodu trudności materialnych po śmierci ojca (1911). W 1915 podjął pracę zarobkową w Rostowie nad Donem, w Banku Rosyjsko-Azjatyckim. Następnie od 1916 pracował jako urzędnik bankowy w Humaniu. Dzięki pomocy wuja zaczął się też uczyć w tamtejszym gimnazjum polskim. Uczestniczył w działalności kół samokształceniowych. W 1918 wstąpił do harcerstwa i został jego aktywnym działaczem; od 1920 był przewodniczącym Rady Gniazda w Humaniu. Zimą 1921 powrócił do Polski i zamieszkał w bursie dla chłopców w Pruszkowie. Założył tu drużynę harcerską. Kontynuował naukę w Gimnazjum św. Kazimierza w Warszawie. Po zdaniu w 1922 matury, studiował historię i archeologię na Uniwersytecie Warszawskim (UW). Równocześnie pracował jako wychowawca w bursie w Pruszkowie i rozwijał działalność w Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP). W 1924 został mianowany harcmistrzem, w 1925-27 był komendantem Hufca Pruszkowskiego. Pierwsze artykuły na temat harcerstwa, w postaci uwag o kursie instruktorskim nad Wigrami, ogłosił w 1926 w czasopiśmie „Harcmistrz” (nr 9-10; podpisany A.K.). Prowadził też rubrykę Życie harcerskie w „Echu Pruszkowskim”. Jako prozaik debiutował w 1928 Bajką o Bronku Wilczaku, wydrukowaną w „Płomyku” (nr 36). W następnych latach publikował liczne artykuły, opowiadania i notatki w czasopismach młodzieżowych „Iskry” (tu m.in. pod pseudonimem Bombaju) i „Płomyk” oraz w harcerskich, m.in. „Na Tropie” i „Na Przełaj”. Po uzyskaniu w 1928 magisterium z zakresu historii i dodatkowo z archeologii, pracował jako nauczyciel historii w Gimnazjum św. Stanisława Kostki w Warszawie, a w 1930-31 jako kierownik bursy dla młodzieży szkół zawodowych Związku Osadników Wojskowych. W 1930 ożenił się z Janiną Sokołowską, archeologiem, instruktorką harcerską. Kontynuował działalność w ZHP. W 1928-29 był komendantem Chorągwi Mazowieckiej. Interesował się przede wszystkim pracą harcerską z dziećmi, stworzył metodykę pracy zuchowej, pisał poradniki i gawędy na ten temat. Zajmował się także harcerstwem mniejszości narodowych, od 1931 był kierownikiem Wydziału Mniejszościowego w Głównej Kwaterze Harcerzy, a także przewodniczącym Komitetu Centralnego Związku Żydowskich Drużyn Harcerskich i Gromad Zuchowych. W 1932 z powodu choroby płuc przebywał w Zakopanem, a następnie w 1933 przeniósł się na Śląsk Cieszyński. Był kierownikiem w Szkole Instruktorów Zuchowych w Nierodzimiu, gdzie podjął, kontynuowany później w szkole w Mikołowie, eksperyment nauczania metodą zuchową. Był w tym czasie kierownikiem Wydziału Zuchów w Głównej Kwaterze Harcerzy. Od 1937 był komendantem Centralnego Ośrodka Starszyzny Harcerstwa Męskiego w Górkach Wielkich. Kierował także Wydziałem Kształcenia Starszyzny Harcerskiej w Głównej Kwaterze ZHP. Po wybuchu II wojny światowej przedostał się na początku września do Warszawy. Wszedł w skład Komendy Harcerskiego Pogotowia Wojennego. Po kapitulacji Warszawy kierował prowizorycznym domem dziecka. W czasie okupacji niemieckiej przebywał nadal w Warszawie, biorąc czynny udział w pracy konspiracyjnej (używał przybranego nazwiska Kędzierski oraz pseudonimów: J. Dąbrowski, Fabrykant, Faktor, Hubert, Kamyk, Kaźmierczak). Od października 1939 był członkiem organizacji Służba Zwycięstwu Polski, później Armii Krajowej (AK) oraz Głównej Kwatery Szarych Szeregów („Pasieka”). Był twórcą i redaktorem „Biuletynu Informacyjnego” (nr 1 ukazał się 5 listopada 1939), najpierw pisma Okręgu Warszawa Miasto, a od wiosny 1941 organu informacyjno-propagandowego AK. Drukował tu także liczne artykuły (anonimowo lub pod pseudonimem Dąbrowski; m.in. w 1942 cykl Blaski i nędze okupacji). Od jesieni 1940 pracował w Biurze Informacji i Propagandy (BIP) Komendy Głównej AK w wydziale propagandy bieżącej. Był twórcą koncepcji i od grudnia 1940 komendantem Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”. Od kwietnia 1941 do kwietnia 1944 pełnił funkcję szefa BIP Okręgu Warszawskiego. Równocześnie od 1941 do wybuchu powstania warszawskiego był referentem kontrwywiadu Oddziału II Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej–AK. W maju 1942 został kierownikiem działu planowania w Podwydziale Propagandy Mobilizacyjnej „MOB” („Rój”), który od 1943 wydawał czasopismo „Przegląd Propagandowy”, gdzie także ogłaszał artykuły. W czerwcu 1942 powołał Komisję Propagandy, a potem nadzorował jej działanie. W 1943-44 wykładał na kursach organizowanych przez Podwydział Pomocy Żołnierzom BIP. W tym okresie kierował też komórką „Antyk”, która prowadziła propagandę artystyczną. Za działalność podziemną otrzymał w lipcu 1944 Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami. W czasie powstania warszawskiego nadal redagował „Biuletyn Informacyjny” (ostatni numer powstańczy 4 października). Po zakończeniu wojny zamieszkał w Łodzi i podjął pracę naukową jako asystent w Katedrze Pedagogiki Społecznej Uniwersytetu Łódzkiego (UŁ). W 1947 doktoryzował się na podstawie pracy Metoda harcerska w wychowaniu i nauczaniu szkolnym (promotor prof. Sergiusz Hessen). W 1945-49 był wiceprzewodniczącym reaktywowanego ZHP. W 1946 został członkiem Związku Zawodowego Literatów Polskich (usunięty w 1946, reaktywowany w prawach członka Związku Literatów Polskich w 1970). W 1949 został usunięty z ZHP, a w 1950 z pracy na UŁ. Podjął wówczas badania historyczne nad dziejami i kulturą Jaćwingów, którymi interesował się jeszcze w czasie studiów; opublikował kilka prac na ten temat. W grudniu 1956 został wybrany na przewodniczącego Rady Naczelnej ZHP; funkcję tę pełnił do kwietnia 1958. W 1958 wznowił pracę naukową w zakresie pedagogiki społecznej na UŁ. W 1959 habilitował się na UW na podstawie pracy Prehistoria polskich związków młodzieży; po uzyskaniu stopnia docenta, był w 1962-70 kierownikiem Katedry Pedagogiki Społecznej, następnie pracował dalej w Instytucie Pedagogiki UŁ. Był członkiem Komitetu Nauk Pedagogicznych i Psychologicznych Polskiej Akademii Nauk oraz Towarzystwa Higieny Psychicznej (od 1961 wiceprzewodniczący Oddziału Łódzkiego). W 1965 otrzymał nagrodę Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego II stopnia za pracę dydaktyczną. W 1969 został profesorem nadzwyczajnym. Zajmował się problematyką czasu wolnego i aktywności pozalekcyjnej młodzieży. Po przejściu na emeryturę, przeprowadził się w 1974 do Warszawy. W tymże roku otrzymał nagrodę Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku. Zajął się problematyką gerontologii. Pełnił funkcję wiceprezesa Towarzystwa Wolnej Wszechnicy Polskiej (od 1973) i zastępcy przewodniczącego Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego (od 1977). Odznaczony Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1972), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1975). Zmarł 15 marca 1978 w Warszawie; pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w kwaterze Szarych Szeregów.
Pośmiertnie otrzymał nagrodę miasta Łodzi za działalność pisarską (1981) oraz medal „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” (1992), przyznawany przez Instytut Pamięci Narodowej Yad Vashem w Jerozolimie. W stulecie urodzin Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił rok 2003 rokiem A. Kamińskiego.

Works

Inna twórczość

Poza pracami naukowymi z dziedziny pedagogiki społecznej i ogólnej oraz historii wychowania opublikował:.

Antek Cwaniak. Książka o zuchach. Pierwodruk pt. Jak Antek Cwaniak wilczków kształcił. Na Tropie 1928 nr 4-7, 1929 nr 1/2-5/6, 9. Wyd. osobne Katowice: „Na Tropie” 1932, 266 s. Wyd. nast.: wyd. 2 uzupełnione i poprawione tamże 1935; Chicago: Rada Polonii Amerykańskiej 1945; wyd. 4 [!] [Niemcy:] Komenda Główna Związku Harcerzy Polskich w Niemczech 1947; wyd. 4 [!] Warszawa: Harcerskie Biuro Wydawnicze 1947; wyd. 5 Katowice: Śląsk 1957; wyd. 6 Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza 1983; wyd. 7 Katowice: Śląsk [1984]; wyd. 8 z przedmową J. Kamińskiej Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza 1984; [wyd. 10] Warszawa: Nasza Księgarnia 2000.
Cz. 1 trylogii zuchowej; cz. 2, 3 zob. poz. , .
Pierwodruk podpisany: A. Kamiński.
Cukier krzepi! Słodka gawęda w harcerskim obozie. [Warszawa:] Druk Zakłady Graficzne Pionier [1931], 8 s.
Oficer Rzeczypospolitej. Opowiadania o pułkowniku Lisie Kuli. Katowice: Na Tropie 1932, 30 s.
Książka wodza zuchów. Katowice: Na Tropie 1933, 362 s. Wyd. nast.: wyd. 2 zmienione tamże 1936; [b.m.] Palestyna: Sekcja Wydawnicza Dowództwa Bazy i Etapów Armii Polskiej na Wschodzie 1943; Londyn: Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego 1943; wyd. 4 Warszawa: Harcerskie Wydawnictwo Godziemba 1946; wyd. 5 poprawione pt. Książka drużynowego zuchów Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1957; toż [Katowice:] Śląsk 1984; Londyn: Polska Fundacja Kulturalna 1973, wyd. 2 [!] tamże 1989; pt. Książka drużynowego zuchów Warszawa: Horyzonty 1997.
Cz. 2 trylogii zuchowej; cz. 1, 3 zob. poz. , .
Od wyd. 5 pt. Książka drużynowego zuchów.
Podręcznik dla drużynowego zuchów.
Andrzej Małkowski. [Biografia]. Katowice: Na Tropie 1934, 144 s. Wyd. nast.: [wyd. uzupełnione i zmienione] Warszawa: Wydawnictwo Godziemba lipiec 1944]; [wersja uwspółcześniona] Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX” 1979; wyd. 2 [!] uzupełnione Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza 1983.
Wydanie z 1944 konspiracyjne; skład drukarski uległ zniszczeniu w czasie powstania warszawskiego.
Krąg rady. Katowice: Na Tropie 1935, 249 s. Wyd. nast. Londyn: Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego 1944; [Wyd. 3 b.m.w.* 198?].
Zbiór gawęd dla instruktorów zuchowych; cz. 3 trylogii zuchowej; cz. 1, 2 zob. poz. , .
Zuchy. The Polish Wolf Cubs. Warsaw: Godziemba 1939, 137 s. Wyd. nast. London: Polish Boy Scouts' and Girl Guides' Association 1944.
Szkic o ruchu zuchowym.
O czym w dniu pierwszym września każdy Polak winien pomyśleć. [Warszawa 1940].
Ulotka wydana konspiracyjnie.
Przodownik. Podręcznik dla kierowników oddziałów Zawiszy. Cz. 1-2. [Warszawa: Główna Kwatera Szarych Szeregów grudzień 1942], 26 s.
Wydanie konspiracyjne; druk anonimowy.
Wawerczycy. Rozkaz specjalny 2 X 1942. [Warszawa 1942], powielone.
Wydanie konspiracyjne; podpisane: J. Dąbrowski – Komendant Główny.
Wawerczyk... (Rozkaz z 3 V 1942). [Warszawa 1942], 1 s., powielone.
Ulotka wydania konspiracyjnego; podpisana: Dąbrowski (Komendant Główny „Wawra”).
Wielka gra. Warszawa: [Główna Kwatera Szarych Szeregów] 1932 [właśc. 1942], 151 s. Wyd. nast.: wyd. 2 zmienione tamże 1934 [właśc. lipiec 1944]; wyd. 3 Warszawa: Niezależne Wydawnictwo Harcerskie* 1981; [wyd. 4] Oprac.: A.K. Kunert. Przedmowa: S. Broniewski „Orsza”. Warszawa: Rytm 2000, 331 s., tamże 2006.
Podręcznik działalności konspiracyjnej. Wydania 1 i 2 konspiracyjne; podpisane: J. Górecki; nakład wydania 1 ok. 200 egzemplarzy uległ w ok. 75% zniszczeniu z rozkazu Komendanta Głównego Armii Krajowej; druk wydania 2 przerwał wybuch powstania warszawskiego.
Kamienie na szaniec. Opowiadanie o Wojtku i Czarnym. Warszawa: KOPR [Komisja Propagandy Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK] lipiec 1943, 67 s. Wyd. nast.: wyd. 2 [rozszerzone bez podtytułu] Warszawa: Podziemny Dom Wydawniczy M.K. i S-ka [M. Kmita właśc. J. Rutkowski] 1944, 110 s.; [przedruk 1 wyd.:] [b.m. Włochy:] Oddz. Kultury i Prasy 2 Korp[usu] 1945; wyd. 3 [!] z przedmową T. Arciszewskiego. Londyn: Światowy Związek Polaków z Zagranicy 1945; wyd. 3 krajowe Warszawa: Wiedza 1946; wyd. 4 [Kat.] Stalinogród: Śląsk 1956; wyd. 5-11 Katowice: Śląsk 1957-1987; Oprac. K. Heska-Kwaśniewicz. [Katowice:] Śląsk 1989; Białystok: Krajowa Agencja Wydawnicza 1991; Wstęp i komentarz: K. Heska-Kwaśniewicz. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum 1991; wyd. 15 Katowice: Książnica 1992, tamże: wyd. 16 z przedmową S. Broniewskiego. Posłowie i objaśnienia: K. Heska-Kwaśniewicz 1993, toż wyd. 17 1993, wyd. 18 ze wstępem i objaśnieniami K. Heske-Kwaśniewicz 1995; [wyd. 21] Wstęp i wybór zdjęć: B. Wachowicz. Przyp.: K. Heska-Kwaśniewicz. Warszawa: Nasza Księgarnia 1999, tamże: 2000, 2003.
Wydania 1 i 2 konspiracyjne; wydania 1943-1945 podpisane: J. Górecki. Od wydania 3 bez podtytułu.

Przekłady

angielski

Stones for the rampart. The story of two lads in the Polish underground movement. London 1944.

czeski

Hradba statečnosti. [Przeł.] R. Kozak. „Junaci Vpred”, Praga 1948 nr 1-9.

włoski

Pietre per la barricata. [Przeł.] M. Bacigalupo. Novara 2002.

Adaptacje

radiowe

Adaptacja: E. Marcinkowska. Polskie Radio 1982.
Przodownik. Podręcznik dla kierowników oddziałów Zawiszy. Cz. 1-2. [Warszawa: Główna Kwatera Szarych Szeregów 1943], 38 + 42 s., powielone Wyd. nast. Warszawa: [Główna Kwatera Szarych Szeregów] 1944, 89 s.
Wydanie konspiracyjne; anonimowe.
Narodziny dzielności. 20 opowiadań dla młodzieży. Warszawa: Oficyna Księgarska 1947, 188 s. Wyd. nast. z podtytułem Opowiadania dla młodzieży: wyd. 2 Katowice: Śląsk 1958, wyd. 3 tamże [1984].

Zawartość

Narodziny dzielności; Krzywonos; Zwycięstwo Antka; Błąd; Jedna chwila; Psinul; Defilada; Opowiadanie niesamowite; Ten chłopiec miał trzynaście lat; Marian Piwowarski; Wilki morskie z Ursynowa; Student; Historia pewnego rekordu; Fałszywy krok Andrzeja Małkowskiego; Dziwni chorzy; W rękach gestapo; Wśród zwierząt i wśród ludzi; Obiad gotów; Pięć sekund; Ponowny start braci Sokołowskich; Parę uwag autora.
Zośka” i „Parasol. Opowieść o niektórych ludziach i niektórych akcjach dwóch batalionów harcerskich. Warszawa: Iskry 1957, 645 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 poprawione 1970, wyd. 3 1979, wyd. 4 ze wstępem B. Hillebrandta 1986, wyd. 5 ze wstępem E. Rzetelskiej-Feleszko 1994, wyd. 5 [właśc. 6] 1994.
Józef Grzesiak „Czarny. [Opowieść biograficzna; współautor:] A. Wasilewski. Powst. przed 1978. Wyd. Lublin: Spotkania* 1980, 58 s. Wyd. nast.: wyd. ze wstępem S. Broniewskiego „Orszy” [Warszawa: b.w.* 1981]; [Warszawa:] BLiH* [Biblioteka Literatury i Historii; 1981]; Paryż: Spotkania 1984; [Kraków:] Biblioteka Literatury i Historii* [ok. 1985]; [Warszawa: Niezależne Wydawnictwo Harcerskie* 1981]; Lublin: Reduta* 1989; Warszawa: Wydawnictwo Harcerskie* 1989.
Michał Grażyński 1890-1965. (Nie dokończona biografia). Powst. przed 1978. Wyd. Kraków: Czuwajmy 1994, 67 s.
O harcerstwie. Teksty zapomniane. Wybór i oprac.: [A. Janowski] J. Biały. Warszawa: Niezależne Wydawnictwo Harcerskie* 1984, 100 s. Wyd. nast. z podtytułem Teksty zapomniane 1956-1978 Warszawa: Wydawnictwo Społeczne KOS* 1988.
W wydaniu z 1988 autor opracowania podpisany własnym nazwiskiem.

Zawartość

[A. Janowski] J.B.: O A. Kamińskim i harcerstwie; [A. Janowski] J.B.: Życiorys Aleksandra Kamińskiego. – [Teksty A. Kamińskiego:] Walka o odrodzenie harcerstwa w 1956; Przemówienie na Zjeździe Łódzkim; Jakiego harcerstwa pragniemy; O plastyczności harcerstwa; Przemówienie na N.R.H. [Naczelnej Radzie Harcerstwa] w dniu 21.04.1958 r.; Przemówienie na N.R.H. [Naczelnej Radzie Harcerstwa] w dniu 22.04.1958 r.; Co młodemu człowiekowi może dać harcerstwo; Okruchy wdzięcznej pamięci; O co mi w pracy wychowawczej szło; Pasja wychowawcy; Zawsze fascynowały mnie początki.
Myśli o Polsce i wychowaniu. Wybór i red.: A. Janowski. Warszawa: Horyzonty; Muzeum Harcerstwa [2003], 91 s.

Analyses and reviews

Questionnaire for IBL PAN 1958.

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 2. Warszawa 1964.
I. Lepalczyk: Bibliografia prac Aleksandra Kamińskiego 1928-1974. W: Stowarzyszenie społeczne jako środowisko wychowawcze. Warszawa 1974, przedruk w: O druhu Aleksandrze Kamińskim. Warszawa 1982.
Aleksander Kamiński. 1903-1978. Łódź: KCŁ [Komenda Chorągwi Łódzkiej], Związek Harcerstwa Polskiego, MHMŁ [Muzeum Historii miasta Łodzi] [1981], [6] s.
M. Gawarecka, B. Olesińska: Aleksander Kamiński. (Spis bibliograficzny). Koszalin: WiMBP [Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. J. Lelewela] 1984, 15 s.
A.K. Kunert: Aleksander Kamiński. W tegoż: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1944. Warszawa 1987.
J. Traczyńska: Aleksander Kamiński 1903-1978. (Zestaw bibliograficzny). Łódź: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Marszałka J. Piłsudskiego 1993, 28 s.
F. Bocian: Kalendarium; Bibliografia [do 1997]. W: Bogactwo życia i twórczości Aleksandra Kamińskiego. Toruń 1999, wyd. nast. tamże 2000.
Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1. Warszawa 2000 (W. Bartoszewski).
M. Bort: Literatura. [Bibliografia]. W: Profesor Aleksander Kamiński. Łódź 2002.

Ogólne

Książki

O druhu Aleksandrze Kamińskim. Wybór i oprac. materiałów: H. Ciesielska, H. Chylak-Sawicka. Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza na zlecenia Głównej Kwatery Związku Harcerstwa Polskiego 1982, 62 s. [zawiera życiorys, wspomnienia o A. Kamińskim, bibliografię].
J. Wierzbiańska: Aleksander Kamiński. 1903-1978. [Wspomnienie]. Warszawa: Zespół Historyczny GK [Głównej Kwatery] Związku Harcerstwa Polskiego 1984, 42 s.
A. Janowski: Młodość Aleksandra Kamińskiego. Londyn: Naczelnictwo ZHP poza Granicami Kraju 1985, 24 s.
E.T. Woźniakowa: Aleksander Kamiński – życie zwrócone ku przyszłości. Wrocław: WiMBP [Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna] 1986, 14 s.
A. Janowski: Być dzielnym i umieć się różnić. Szkice o Aleksandrze Kamińskim. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1992, 220 s.
Aleksander Kamiński – działacz i uczony. Materiały z seminarium naukowego „Aktualność dziedzictwa pedagogicznego Aleksandra Kamińskiego”. Pod red. E. Nycza. Opole: Wyższa Szkoła Pedagogiczna INP [Instytut Nauk Pedagogicznych] 1993, 102 s. [tu m.in.: E. Rzetelska-Feleszko: Wspomnienie o ojcu; L. Kozołub: „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego na tle życia literackiego 1939-1945; J. Jadczak: Edukacyjne wartości prozy literackiej Aleksandra Kamińskiego].
Bogactwo życia i twórczości Aleksandra Kamińskiego. Pod red. I. Lepalczyk i W. Ciczkowskiego. Toruń: Wydawnictwo A. Marszałek 1999, 366 s., wyd. nast. tamże 2000.
A. Zawadzka: O Aleksandrze Kamińskim „Kamyku. [Biografia]. Warszawa: Horyzonty 2001, 181 s.
Profesor Aleksander Kamiński. Red.: R. Czernichowska. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe 2002, 52 s.
B. Wachowicz: Kamyk na szańcu. Gawęda o druhu Aleksandrze Kamińskim w stulecie urodzin. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm 2002, 635 s.
Aleksander Kamiński i jego twórczość pedagogiczna. Dyskusja o przyszłości wobec teraźniejszości i przeszłości. Pod red. E. Marynowicz-Hetki, H. Kubickiej, M. Granosika. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2004, 461 s.
J. Półturzycki: Aleksander Kamiński. [Biografia]. Warszawa; Radom: Wydawnictwo Instytutu Technologii i Eksploatacji Państwowego Instytutu Badawczego 2006, 352 s.

Artykuły

W. Bartoszewski: Z kart wojennej służby Aleksandra Kamińskiego. Tygodnik Powszechny 1978 nr 18-19, wyd. osobne Warszawa: Niezależne Wydawnictwo Harcerskie* 1985, 36 s.
B. Chmielowski: Spuścizna Aleksandra Kamińskiego (1903-1978). Chowanna 1978 nr 3 [dot. prac pedagogicznych].
A. Gieysztor: Aleksander Kamiński. Kronika Warszawy 1978 nr 4.
M. Pelcowa. „Kwartalnik Pedagogiczny1978 nr 2.
M. Zieliński: Niepokora pisarza. Kultura 1978 nr 37, przedruk w tegoż: Kilka niewzruszonych przekonań. Kraków 1987, polemika: K. Koźniewski: „Kamyk” był inny; M. Zieliński. Tamże 1979 nr 1.
M. Szpakowska: Dawać sobie radę. Twórczość 1980 nr 5.
S. Berezowski: Kamyk, Kaźmierczak, Hubert. (Wspomnienie o Aleksandrze Kamińskim). Tygodnik Powszechny 1982 nr 24.
W. Błażejewski: Z dziejów harcerstwa polskiego. (1910-1939). Warszawa 1985 [m.in. o A. Kamińskim].
H. Gąsior: Aleksander Kamiński (1903-1978). Przypomnienie postaci i dorobku uczonego w 10 rocznicę śmierci. Chowanna 1989 nr 3.
K. Jakubiak: Idee i zasady wychowania harcerskiego w twórczości międzywojennej Aleksandra Kamińskiego. Harcerstwo 1989 nr 5.
T. Jaros: Okres pruszkowski w życiu Aleksandra Kamińskiego. Ład 1989 nr 11.
M. Miszczuk: Aleksander Kamiński a władze ZHP 1945-1949. „Harcerstwo1989 nr 8.
W. Okoń: Aleksander Kamiński – pedagog praktycznego humanizmu. W tegoż: Wizerunki sławnych pedagogów polskich. Warszawa 1993.
I. Lepalczyk: Życie i dzieło Aleksandra Kamińskiego. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Paedagogica et Psychologica 1996 t. 36.
W. Ciczkowski: Aleksandra Kamińskiego droga stawania się wychowawcą i uczonym. Kultura i Edukacja 1997 nr 3/4.
K. Heska-Kwaśniewicz: Braterstwo i służba. Rzecz o pisarstwie Aleksandra Kamińskiego. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 1998, 142 s.Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, 1710.

Kamienie na szaniec

• [S. Marczak-Oborski] J. Oborski: Dwie książki. Sztandar i Naród” [konspiracyjne] 1943 nr 13.
• [K. Lipiński] Kael. „Droga” [konspiracyjne] 1944 nr 2, przedruk „Płomienie” 1946 nr [2], w: Konspiracyjna publicystyka literacka. 1940-1944. Kraków 1973.
J. Kott: Wojtek i polityka. W tegoż: Po prostu. Warszawa 1946.
K. Kuliczkowska: Z dni niewoli. Twórczość 1947 nr 1.
W. Żukrowski. „Nowe Książki1969 nr 4, przedruk w tegoż: Karambole. Warszawa 1973, Rozmowy o książkach. Warszawa 1989.
A. Szurczak: Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Problemy Oświaty 1982 nr 1.
Bohaterowie „Kamieni na szaniec” w świetle dokumentów. Wstęp, oprac. i wybór tekstów: T. Strzembosz. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1994, 248 s. Wyd. 2 Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1996.
K. Heska-Kwaśniewicz: Dlaczego bano się „Kamieni na szaniec. Odra 1994 nr 7/8.
D. Polańczyk: Kamienie na szaniec – Aleksander Kamiński. Lublin: Biblios 2006, 53 s. [oprac. dla szkół].

„Zośka” i „Parasol”

L.M. Bartelski: Tyś jest miasto krwawe .... Twórczość 1958 nr 2.
B. Taborski: Pokolenie czyli traktat o niszczeniu kwiatów. Kultura”, Paryż 1958 nr 4.
I. Rutkiewicz: Szkoła charakterów. Odra 1971 nr 7/8.