BIO

Urodzony 13 listopada 1910 w Szumsku na Ukrainie; syn Adriana Kaltenbergha, urzędnika samorządu ziemskiego, i Olgi z Salskich. W 1918 rozpoczął naukę w Pawłowskim Korpusie Kadetów w Żytomierzu. Następnie po śmierci ojca, wraz z matką i ojczymem mieszkał kolejno w Częstochowie (gdzie uczęszczał do Gimnazjum im. H. Sienkiewicza), w Wilnie (gdzie uczył się w Gimnazjum im. J. Lelewela), w Kołomyi i we Lwowie, gdzie w 1930 zdał maturę w II Państwowym Gimnazjum. W 1930-31 odbywał służbę wojskową. Następnie od 1931 studiował historię literatury, filozofię, historię sztuki i kultury materialnej na Uniwersytecie Jana Kazimierza (UJK) we Lwowie. W tym czasie należał do Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej Życie oraz do Koła Polonistów. Debiutował w 1933 esejem pt. O Buninie, poecie mało znanym, ogłoszonym na łamach „Lwowskich Wiadomości Muzycznych i Literackich” (nr 79). Od 1934 działał też w lwowskim Klubie Młodej Inteligencji. Po uzyskaniu w 1935 magisterium z porównawczej historii kultury, podjął pracę na UJK jako asystent katedry historii literatury polskiej. W 1935 został członkiem Oddziału Lwowskiego Związku Zawodowego Literatów Polskich. Pracował też w Rozgłośni Lwowskiej Polskiego Radia. W 1938 przebywał na stypendium we Francji. Rozwijając twórczość literacką publikował wiersze, prozę, artykuły i recenzje literackie, m.in. w „Sygnałach” (1934, 1936-37, 1939; tu też pod pseudonimem A. Kamieński) i „Kurierze Literacko-Naukowym” (1935, 1937). Po wybuchu II wojny światowej brał udział w kampanii wrześniowej jako oficer rezerwy i został ranny. Od października 1939 był internowany na Węgrzech. Brał czynny udział w życiu kulturalnym polskiej emigracji, uczestnicząc w wieczorach literackich oraz publikując utwory literackie w wydawanych w Budapeszcie polskich czasopismach: „Nasza Świetlica – Materiały Obozowe” (1941-43), „Wieści Polskie” (1941-44; tu też pod pseudonimem A. Kamieński), „Tygodnik Polski” (1943-44). W 1943 przedostał się na teren Jugosławii i pełnił funkcję łącznika z jugosłowiańskim partyzanckim ruchem oporu. Po wyzwoleniu Węgier powrócił w kwietniu 1945 do kraju. Do 1947 pracował w Robotniczej Agencji Prasowej w Warszawie. W 1947-48 był sekretarzem redakcji dwutygodnika „Film”; tu też w 1948-49 publikował artykuły na tematy filmowe. W 1948-50 pełnił obowiązki dyrektora Studium Dziennikarskiego Akademii Nauk Politycznych w Warszawie. W 1949 otrzymał nagrodę za publicystykę i krytykę filmową. W tym samym roku przeprowadził się do Milanówka pod Warszawą. W 1950 ożenił się z Hanną Bartold. W 1953 nawiązał stałą współpracę z redakcją literatur obcych Polskiego Radia jako autor esejów i gawęd literackich. W czasopiśmie „Radio i Świat” ogłaszał w 1955-56 liczne artykuły literackie oraz przekłady z literatur obcych. Publikował też m.in. w „Wiatrakach” (1961-62) i „Sztandarze Młodych” (1961-62, 1973-75; tu w 1974 cykl felietonów pt. Starej daty). Od 1963 mieszkał w Warszawie. W 1964 otrzymał nagrodę Węgierskiego PEN Clubu za przekłady z literatury węgierskiej na język polski. W 1967 został członkiem Związku Literatów Polskich. W następnych latach zajął się głównie twórczością prozatorską i przekładową. Artykuły i recenzje literackie i teatralne publikował m.in. w „Tygodniku Kulturalnym” (1967-68, 1970; tu też pod pseudonimem K. Wel), „Argumentach” (1969-70) i „Poezji” (1972-73). W 1973 został członkiem Polskiego PEN Clubu. Zmarł 8 marca 1989 w Warszawie; pochowany tamże na Cmentarzu Bródnowskim.

Works

1. Zarys historii literatury polskiej nowszej i współczesnej. 1794-1938. T. 2: z. 1. Od preromantyzmu do pozytywizmu; z. 2. Neoromantyzm; z. 3. 1905-1938. Budapeszt: Wydawnictwo Kulturowo-Oświatowe Komitetu Obywatelskiego dla Spraw Opieki nad Uchodźcami Polskimi na Węgrzech 1941, XII, 113 + 113- 203 + 62 s.

Na prawach rękopisu.
T. 1. I. Chrzanowski: Zarys literatury polskiej, tamże 1941.

2. Przemienienie. Rapsodia. Budapeszt: Wydawnictwo Biblioteki Polskiej 1943, 101 s., powielone. Dział Twórczości Uchodźców.

Na prawach rękopisu.

Zawartość

Wiersze w cyklach: Stepy; Carogród; Wyprawa; Zaśpiew i zmiana; Przemienienie.

3. Troska i słowo. [Wiersze]. Budapeszt: Biblioteka Polska 1943, 96 s., powielone.

Na prawach rękopisu.

4. Wspólnymi siłami opaszmy ziemskie kolisko. Widowisko w 3 obrazach. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1953, 75 s.

5. Dunaj rzeka szeroka. [Opowiadania]. Warszawa: Czytelnik 1957, 306 s.

Zawartość

Kopiec w Apostag; Andżelika; Pamiątka z Vac; Dunaj rzeka szeroka; Opowieść o bodziaczym nasieniu; Statek „Wesoły”; Czarna wigilia; Fotografia Iwona Wita; Kisza; Stracona szansa; Siostra Genowefa.

6. Żołnierz taty Bema czyli Opowieść siedmiogrodzka. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1958, 421 s. Wyd. 2 tamże 1970.

7. Ogień strzeżony. Opowieść o Stanisławie Wyspiańskim. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1962, 539 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1963, wyd. 3 1964, wyd. 4 poprawione i uzupełnione 1972.

8. Armaty Bema. Scenariusz filmowy. [Współautor:] Sz. Kobyliński. Ekranizacja 1965.

9. Dno czary. Opowieść [o C.K. Norwidzie]. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1965, 529 s.

10. Kopczyk zacny chwały żołnierskiej w dawnej legendzie, dokumencie, porzekadle, opowieści, przekazie, gadce i pamiętniku usypał L. Kaltenbergh. Ilustracje: L. Kaltenbergh. Przerywniki: Sz. Kobyliński. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1966, 418 s.

Zawartość

Zawiera gawędy w cyklach: Ciąg I. Splendory i nędze stanu żołnierskiego; Ciąg II. Pod chorągwią Rzeczypospolitej.

11. Proporzec Rzplitej czyli Stanu żołnierskiego w służbie lat tysiąca znak zwycięstw, trudów, zmagań a straży na granicach nieustającej. W oparciu o dokumenty, teksty autentyczne i materiały etnograficzne oprac. L. Kaltenbergh. Warszawa: Zarząd Kultury i Oświaty Głównego Zarządu Politycznego Wojska Polskiego 1966, 263 s.

Tu następujące teksty L. Kaltenbergh: Słowo wstępne; Sława ziemie naszey przez trud woiennego stanu; Oboźny korowód czyli wojska Rzplitej przed obertyńską potrzebą roku 1531, w trybie oboźnym facecje ucieszne; Obóz wielki wojenny Korony, kłopotów kopiec nieprzebrany; Szopka ucieszna Baraniego Kożuszka na rynku staromiejskim w Warszawie anno 1794 pokazana i wystawiona; Nocna na biwaku rozmowa; Rapsodia 1939. Fragmenty poematu; Brama Brandenburska. Berlin 1945.

Zawartość

Utwory literackie i szkice historyczne w cyklach: I. Skrzydła historii; II. Ciury, pospolitaki, tabory, klechy a luzaki; III. Wieś i miasto gwarzą o żołnierzu; IV. Za wolność naszą i waszą; V. Sława u obcych; VI. Za wolność i lud; VII. Wrzesień 1939; VIII. Zwycięstwo.

12. Ayana z delty Dunaju. [Opowiadania]. Warszawa: Czytelnik 1967, 241 s.

Zawartość

Galeria przodków; Ayana z grinduri; Druga sprawa Samuela Zborowskiego; Lepta Ateny; Zjadacz Boga; Sulejman morderca; Legenda Nagykanizsy; Diana wyrusza na łowy; Pszczoły z okolic Tarnowa; Polonez uroczysty; Pierścień z Galaty; Narzeczona z budzińskiego pasjansu; Tyrsa i turzyce; Ignorancja.

13. Za wolność naszą i waszą czyli Kopczyka zacnego chwały żołnierskiej sprawy dalsze. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1968, 362 s.

Zawartość

Zawiera gawędy w cyklach: W kręgu dawnej polskiej myśli wojskowej; Kazimierz Pułaski, Tadeusz Kościuszko; Ludzie i sprawy drobniejsze; Ziemie obce, obce szeregi; Okruchy legend.

14. Gołe pole. Opowieść. Ilustracje: L. Kaltenbergh. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1969, 380 s.

15. Czarne żagle czterdziestu mórz. [Opowieść o korsarstwie]. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1970, 471 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1979, wyd. 3 1986.

16. Requiem tamtej miłości. Opowieści z kronik. Warszawa: Czytelnik 1972, 450 s.

Zawartość

Rzeka; Dom nad Użą; Horyzont jutra; Dama Pikowa na prowincji; Requiem; Ziemia Bylaka.

17. Studnia miłości. Opowiadania. [Warszawa:] Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1972, 320 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1975, wyd. 3 1989.

Zawartość

Pieprzojad zwiastun wiosny; Słodkie pokrzywy; Martwy list; Pluszowy topielec; Popadianka z Wilczego Futoru; Studnia miłości; Betlejem w nadrzecznym jarze; Żywa mumia; Bursztyny; Miedziane słońce; Skarb Hidalga znad Czeremoszu; Daktyle z własnej palmy; Krewny świętej rodziny; Mściwy kochanek Rebeki; Róża, rzecz potrzebna; Dziura po sęku; Pułapka na szczura; Amalia, władczyni czasu; Trzynasta rapsodia; Hosanna.

18. Szymona z Matyjaszem peregrynacja oraz innych rybałtów y dziadów przypadki. [Powieść]. Z rycinami autora i konterfektem tegoż przez Sz. Kobylińskiego. Varsovie: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1973, 328 s.

19. Drugi brzeg. [Opowiadania]. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie 1976, 156 s.

Zawartość

Drugi brzeg; Czarny piorun; Bandera nie z tego morza; Sprawa „Olzy”; Hełm z odwrotnej strony ziemi i czasu.

20. Ułamki stłuczonego lustra. Dzieciństwo na Kresach. Tamten Lwów. [Wspomnienia]. Warszawa: Czytelnik 1991, 209 s.

Przekłady

1. M.I. Romm: Lenin w Październiku. (Opowieść filmowa napisana wg filmu pod tym samym tytułem). Przeł. z języka rosyjskiego: L. Kaltenbergh. Przedmowa: P. Borowy. Warszawa: Filmowa Agencja Wydawnicza 1951, 95 s.
2. Ballady siedmiogrodzkie. Tłumaczenie z rumuńskiego i węgierskiego, oprac., wstęp i komentarz: L. Kaltenbergh. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1959, 149 s.
3. I. Madach: Tragedia człowieka. Poemat dramatyczny. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX" 1960, 154 s.
4. I. Jefremow: Mgławica Andromedy. [Powieść]. Warszawa: Iskry 1961, 322 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1963, wyd. 3 1965, wyd. 4 1968.
5. E. Urbán: Próba ogniowa. [Utwór dramatyczny]. Przekł. powst. 1971.
Informacja: „Nowości Teatralne1971 nr 3.

Prace redakcyjne

1. Zarys historii literatury polskiej. Wybór polskiej poezji nowszej. Układu i wyboru dokonał L. Kaltenbergh. Budapeszt: Komitet Obywatelski dla Spraw Opieki nad Uchodźcami Polskimi na Węgrzech 1941, 219 s., powielone.
2. S. Petöfi: Poezje wybrane. Wybór i wstęp: I. Csapláros. Red. poetycka: L. Kaltenbergh. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1973, 195 s.

Zob. też Przekłady poz. .

Analyses and reviews

Ankieta dla IBL PAN ok. 1967.

Wywiady

Gawęda z gawędziarzem. [Rozm.] [S. Bądkowska] es-be. Radio i Telewizja 1965 nr 10.
Pożegnanie z cieniami. [Rozm.] R.W. Kołodziejczyk. Chłopska Droga 1965 nr 19.

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. Seria 2. T. 1. Warszawa 1977 (M. Brykalska).

Ogólne

Artykuły

A. Bahdaj: Życie literackie uchodźstwa polskiego na Węgrzech. Odrodzenie 1945 nr 34 [m.in. o L. Kaltenberghu].
W. Podwyszyński: Poezja emigracji. Tygodnik Powszechny 1945 nr 25 [m.in. o L. Kaltenberghu].
A. Bahdaj: Na Węgrzech. Warszawa 1946 nr 5 [m.in. o przekładach L. Kaltenbergha].
T. Čsorba: Literatura polskiego uchodźstwa na Węgrzech. Dziennik Zachodni 1946 nr 109 [m.in. o L. Kaltenberghu].

Przemienienie

S. Vincenz: O treści w poezji. (Na marginesie rapsodii Lwa Kaltenbergha „Przemienienie”). Wieści Polskie”, Budapeszt 1944 nr 16.

Troska i słowo

M. Świder. „Wieści Polskie”, Budapeszt 1943 nr 47.

Dunaj rzeka szeroka

A. Sieroszewski: Naddunajskie opowiadania z czasów wojny. Orka 1958 nr 25.

Żołnierz taty Bema czyli Opowieść siedmiogrodzka

K. Wolska: Opowieść o tacie Bemie. Orka 1958 nr 31.
P. Bagiński: Powieść o generale Bemie. Polonistyka 1959 nr 1.

Ogień strzeżony

E. Czekalski: Krakowskie „Ognie strzeżone” Lwa Kaltenbergha. Twórczość 1963 nr 3.
W. Maciąg. „Życie Literackie1963 nr 2.
A. Osęka: Dokument i fikcja literacka. Nowe Książki 1963 nr 1.
Z. Starowieyska-Morstinowa. „Tygodnik Powszechny1963 nr 12.

Dno czary

A. Witkowska: Norwid podobno prawdziwy. Nowe Książki 1965 nr 21.
T.J. Żółciński: Norwid zbyt upozowany. Kultura 1965 nr 41.
J. Wyka: Z epoki po-romantycznej: Niezgłębione dno czary. Twórczość 1966 nr 3.

Kopczyk zacny chwały żołnierskiej w dawnej legendzie, dokumencie, porzekadle, opowieści, przekazie, gadce i pamiętniku usypał L. Kaltenbergh

M. Laprus: Historia i współczesność. Nowe Książki 1967 nr 3.
Z. Andrzejowski: Nie taki znów zacny kopczyk. Wiadomości”, Londyn 1968 nr 48.

Ayana z delty Dunaju

M. Balińska: Opowiadania naddunajskie. Tygodnik Kulturalny 1968 nr 21.
B. Kogut: Sztuka patrzenia i pamiętania. (Wizja nostalgiczna). Życie Literackie 1968 nr 3, przedruk w tegoż: Manowce. Poznań 1969.
T. Kujda: Wierność pamięci. Współczesność 1968 nr 4.

Gołe pole

E. Ożóg: Powieść historyczna. Nowe Książki 1970 nr 6.
S. Strumph-Wojtkiewicz: O nurtach utajonych. Współczesność 1970 nr 6.

Czarne żagle czterdziestu mórz

Z. Flisowski: Hej, piraci, piraci... Nowe Książki 1971 nr 2.
J. Kieniewicz. „Mówią Wieki1971 nr 6.
F. Lenczowski: O piratach poważnie i ciekawie. Poznaj Świat 1971 nr 12.

Requiem tamtej miłości

B. Rogatko: Kontemplowanie przeszłości. Nowe Książki 1972 nr 18 [dot. też: Studnia miłości].
B. Rogatko: The lost paradise of Lew Kaltenbergh. Polish Literature 1973 nr 2 [dot. też: Studnia miłości].

Studnia miłości

B. Rogatko: Kontemplowanie przeszłości. Nowe Książki 1972 nr 18 [dot. też: Requiem tamtej miłości].
B. Rogatko: The lost paradise of Lew Kaltenbergh. Polish Literature 1973 nr 2 [dot. też: Requiem tamtej miłości].

Szymona z Matyjaszem peregrynacja oraz innych rybałtów y dziadów przypadki

M. Hryniewicz: Powieść historyczna. Nowe Książki 1973 nr 24.

Ułamki stłuczonego lustra

D. Bakalarczyk: Kresy, ojczyzno moja. Nowe Książki 1992 nr 1.