BIO

Urodzony 14 marca 1907 w Aleksandrii nad Horyniem (Wołyń); syn Szyi Łastika, krawca, i Miszkit z domu Wilner. Uczęszczał do rosyjskiej szkoły średniej w Równem, przekształconej w 1922 w polskie Gimnazjum Matematyczno-Przyrodnicze; w 1926 zdał maturę. W tymże roku wstąpił na III rok Żydowskiego Seminarium Nauczycielskiego w Wilnie, które ukończył w 1929. Następnie do 1937 pracował jako nauczyciel w szkołach na Wileńszczyźnie. Równocześnie uprawiał krytykę literacką i publicystykę w języku jidysz. Debiutował w 1931 recenzją z wystawy malarstwa, opublikowaną na łamach białostockiego czasopisma „Dos Naje Lebn”; pisał tu też w następnym roku. Artykuły o tematyce literackiej, pedagogicznej i politycznej drukował także m.in. w żydowskich czasopismach „Wilner Tog” (1933-35), „Etiudy” (1933-35), „Szul-Wegn” (1935-37) i w nielegalnym piśmie „Professinele Fragn (1935 pod pseudonimami: S. Wilner, A. Wajzer, A. Lerer, A. Rowner, S. Miszkies). W 1937 przeniósł się do Warszawy, gdzie zajął się wyłącznie pracą literacką i publicystyczną oraz współpracował z Żydowskim Instytutem Naukowym (IWO), dla którego przygotował dwie prace, zniszczone w czasie wojny. W 1939 został przyjęty do Związku Literatów i Dziennikarzy Żydowskich. Po wybuchu II wojny światowej, wyjechał w październiku 1939 na tereny zajęte przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Przebywał kolejno w Białymstoku, gdzie był nauczycielem literatury w szkole średniej, następnie w Stołpcach, gdzie pracował w rejonowej gazecie „Hołos Sielanina” i w Równem. Tu początkowo uczył w polskiej szkole, a następnie był instruktorem kadr i zaocznego kształcenia w Obwodowym Domu Twórczości Ludowej; pełnił także funkcję instruktora do spraw teatralnych oraz lektora lekcyjnego biura przy Obwodowym Wydziale Oświaty. Kontynuował pracę literacką i publicystyczną; artykuły, recenzje teatralne i reportaże w języku jidysz drukował m.in. w „Białystokier Sztern” oraz w ukraińskim organie obwodowym „Czerwony Prapor”. Po wybuchu wojny radziecko-niemieckiej w 1941 ewakuował się do Tałgaru w Kazachstanie. Współpracował z miejscowym radiem i gazetą „Stalin Tui”, a następnie był korespondentem centralnej gazety kazaskiej w języku rosyjskim „Kazachstanskaja Prawda” (tu podpisywał się L. Petrow). Zawarł związek małżeński z Jenny Laine. Od 1943 pełnił funkcję przewodniczącego rejonowego Związku Patriotów Polskich. W 1944 został wcielony do armii radzieckiej i przeniesiony do wojskowych batalionów robotniczych na Syberię. W 1945 uzyskał zwolnienie ze służby wojskowej i udał się do Ałma-Aty, gdzie kontynuował pracę polityczno-społeczną jako sekretarz Obwodowej Komisji Opieki Społecznej w Związku Patriotów Polskich. W maju 1946 powrócił do Polski i mieszkał początkowo w Łodzi, a od 1949 w Warszawie. W 1949-50 był redaktorem działu literackiego pisma „Dos Naje Lebn”, a następnie do 1952 pisma „Fołks-Sztyme.” W 1950 został członkiem Związku Literatów Polskich. Należał do Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce. Od 1952 pisał w języku polskim, kontynuując twórczość publicystyczną i krytycznoliteracką. Debiutował w tym języku artykułem pt. O wielostronnie niesłusznym pamflecie A. Bruna – uwag kilka, opublikowanym na łamach tygodnika „Nowa Kultura” (nr 14); z pismem tym współpracował następnie do 1957 (w 1957 też podpisywał się Łast). Artykuły, recenzje, reportaże drukował także m.in. w pismach „Przegląd Kulturalny” (1952-54, 1957), „Twórczość” (1952-54, 1958-59), „Słowo Tygodnia” (1953-55), „Przekrój” (1966-67). Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1956) i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1971). Zmarł 7 grudnia 1977 w Warszawie.

Twórczość

1. Di jidisze literatur biz di klasiker. Warsze: Idisz Buch 1950, 227 s.

Szkice literackie.

2. Mitn ponem cum morgn. Warsze: Idisz Buch 1952, 254 s.

Szkice literackie.

3. W połowie drogi. Warszawa: Książka i Wiedza 1956, 329 s.

Reportaże kulturalno-oświatowe i społeczno-obyczajowe.

4. Czy Sodoma i Gomora? Na tematy obyczajowe. [Publicystyka]. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie 1960, 133 s. Wyd. 2 tamże 1961.

5. Dom na Wiśniowej. Reportaże z milicyjnej izby dziecka. Warszawa: Książka i Wiedza 1960, 220 s.

6. Dziecko, z którym się spotykamy. Scenariusz. [Współautorzy:] J. Blond, J. Zambrowski. Warszawa: Komenda Gł. Milicji Obywatelskiej 1960, 69 s.

7. Z dziejów Oświecenia żydowskiego. Ludzie i fakty. [Szkice]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1961, 293 s.

Zawartość

Kilka uwag wstępnych. – I. Początki berlińskiej Haskali i jej najwybitniejsi przedstawiciele. – II Chasydyzm. – III. O przyczynach opóźnienia się Oświecenia żydowskiego w Polsce. – IV. Haskala w Rosji. – V. Jak maskile warszawscy oświecali lud.

8. Dzieci, które znałem. [Szkice biograficzne]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1963, 206 s.

9. Studzieniec. [Monografia]. Warszawa: Książka i Wiedza 1965, 269 s.

Dot. zakładu poprawczego.

10. Trudne dzieci. Warszawa: Czytelnik 1965, 361 s.

Reportaże społeczno-obyczajowe.

11. O współczesności bez osłonek. [Szkice]. Łodź: Wydawnictwo Łódzkie 1967, 218 s.

Nagrody

Nagroda w konkursie „Bliżej książki współczesnej”, ogłoszonym przez „Głos Pracy”, Centralną Radę Związków Zawodowych, Ministerstwo Kultury i Sztuki w 1968.

Zawartość

Kilka uwag wstępnych; Nowe czasy i stare ciągoty; Kobieta pracująca a zmiany obyczajowe; Moralne-niemoralne; O rozkładzie rodziny i rozwodach; O młodzieży przestępczej, czyli o karaniu; Uświadomienie seksualne a populacja; O prostytucji i homoseksualizmie; Laicyzacja żywiołowa a ateizm.

12. Trudni rodzice. Warszawa: Czytelnik 1967, 335 s.

Reportaże społeczno-obyczajowe.

Przekłady

1. J. Kermisz: Der ojfsztand in warszewer geto 19-ter april – 16-ter maj 1943. Buenos Ajres: Central-Farband fun Pojlisze Jidn in Argentine; Warsze: Jidiszer Historiszer Institut in Pojln 1948, 159 s.
Przekład z języka polskiego na jidisz.

Prace redakcyjne

1. S. Horończyk: Seklibene szriftn. [Wybór i wstęp:] S. Łastik. Warsze: Idisz Buch 1950, 118 s.
2. [Sz.J. Abramowicz] Mendełe Mojcher Sforim: Fragmenty z utworów: „Di klacze”; „Di takse”; „Fiszle der krumer. Wstęp i oprac.: S. Łastik. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1952, 113 s.
Tekst w języku jidisz. Dodatkowa tytulatura polska.
3. I.L. Perec: Moje wspomnienia. Opowiadania ludowe. [Wstęp, wybór oraz oprac. tekstów, objaśnień i uwag: S. Łastik]. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1953, 86 s.
Tekst w języku jidisz. Dodatkowa tytulatura polska.
Wstęp S. Łastik. pt.I.L. Perec.- klasyk literatury żydowskiejs.3-12.
4. Antologia poezji żydowskiej. Wybór oraz noty i przypisy: S. Łastik. Red. i słowo wstępne: A. Słucki. Powst. 1968. Wyd. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1983, 553 s. Wyd. 2 tamże 1986.
Data powst. antologii wg noty wydawniczej.

Nagrody

Nagroda kulturalna Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarności” (wspólnie z A. Słuckim) w 1987.

Nadto w 1948-1956 podręczniki szkolne w języku jidysz.

Omówienia i recenzje

Ankieta dla IBL PAN 1953, ok. 1966.

Słowniki i bibliografie

Ch.L. Fuks. W: Leksikon fun der najer jidiszer literatura. Bd. 4. New York 1961.
Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 2. Warszawa 1964.

W połowie drogi

K. Kuliczkowska: Zaklęcia i fakty. Życie Literackie 1956 nr 50.

Czy Sodoma i Gomora?

W. Kopaliński: Nowe Książki 1960 nr 23.
[J. Lovell] T. Klon: Sodoma i Gomora i worek z miliardami. Życie Literackie 1961 nr 13.
T. Żychiewicz: Czy Sodoma i Gomora. Tygodnik Powszechny 1961 nr 5.

Z dziejów Oświecenia żydowskiego

M. Mirski: Z dziejów Oświecenia żydowskiego. Nowe Książki 1961 nr 18.
M. Morstin-Górska: Dzieje bliskie a nieznane. Znak 1961 nr 11.
S. Podhorska-Okołów: Żydowskie oświecenie. Twórczość 1961 nr 12.

Studzieniec

Z. Kosowska: Dzieje zakładu studzienieckiego. Argumenty 1965 nr 19.
I. Kryczyńska. „Nowe Książki1965 nr 18.

Trudne dzieci

J. Przyboś: Książka miesiąca. Po lekturze Łastika. Życie Warszawy 1965 nr 230.

O współczesności bez osłonek

S. Kozicki: Wszystko w obronie młodzieży. Nowe Książki 1968 nr 2.
S. Pestka: Zawiłe drogi współczesności. Fakty i Myśli 1968 nr 11.

Trudni rodzice

J. Chłopecki: Co ci, synku zrobiły te wapniaki?Kierunki1967 nr 14.
W. Jankowerny: Trudny autor. Argumenty 1967 nr 15.
J. Wyka: Socjologia uników. Twórczość 1967 nr 10.

Antologia poezji żydowskiej

R. Matuszewski. „Twórczość1984 nr 10.
P. Gembal: Z iwrit i jidysz. Akcent 1985 nr 1.
M. Jentys: Gdy pytają mnie, kim jestem. Regiony 1986 nr 1/4.
L. Żuliński: Poezja zaginionego świata. Poezja 1987 nr 8.