BIO

Urodzony 30 listopada 1930 w Wilnie; syn Adama Łapińskiego, bakteriologa, i Grażyny z Sobolewskich. Po wybuchu II wojny światowej przebywł nadal w Wilnie. Podczas okupacji niemieckiej uczył się na tajnych kompletach i należał do konspiracyjnego Związku Harcerstwa Polskiego. Jesienią 1945 wyjechał w ramach tzw. akcji repatriacyjnej wraz z matką (ojciec został aresztowany przez NKWD) do Gdańska. W 1950 ukończył Liceum im. S. Żeromskiego w Oliwie. Następnie studiował polonistykę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (KUL); w 1955 uzyskał magisterium. Debiutował w 1952 artykułem o Gilbercie K. Chestertonie pt. Żart na serio w „Tygodniku Powszechnym” (nr 2). W 1955-61 pracował jako bibliotekarz w różnych oddziałach Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gdańsku. W 1957 podjął jako krytyk literacki współpracę z „Tygodnikiem Powszechnym”, najpierw stałą, a od 1964 dorywczą. Rozprawy, artykuły i recenzje ogłaszał także m.in. w „Rocznikach Humanistycznych” (tu praca magisterska pt. Obrazowanie w «Quidamie» [C. Norwida] 1956/57 nr 1), „Twórczości” (od 1960) i „Pamiętniku Literackim” (od 1962), zajmując się literaturą polską, anglosaską i rosyjską oraz tematyką z pogranicza psychologii, antropologii kultury i socjologii. W 1963 przeniósł się do Warszawy i został doktorantem, a potem starszym asystentem Katedry Teorii Literatury Uniwersytetu Warszawskiego (UW). Usunięty z UW w 1970 z powodów politycznych, w tymże roku został przyjęty do Pracowni Poetyki Historycznej w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk (IBL PAN). W 1971 uzyskał w IBL doktorat na podstawie pracy Widzenie świata w poezji Juliana Przybosia (promotor prof. Maria Renata Mayenowa). Od grudnia 1973 do lipca 1974 był stypendystą International Writing Program przy University of Iowa w Stanach Zjednoczonych. W grudniu 1975 należał do sygnatariuszy Memoriału 59 przeciw projektowanym zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. W 1977 ożenił się z Ireną Łaszcz, bibliotekarką. W 1978/79 wykładał teorię literatury na polonistyce KUL. W okresie stanu wojennego brał udział w pracach podziemnej międzyinstytutowej komisji Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” przy PAN. W 1982 został członkiem korespondentem Towarzystwa Naukowego KUL. W 1983 habilitował się w IBL, na podstawie pracy O kategoriach interakcyjnych w twórczości Witolda Gombrowicza. Był współzałożycielem, a następnie członkiem redakcji „Studiów Norwidianów” (od 1983) i „Tekstów Drugich” (od 1990). W 1989 wszedł w skład Komitetu Głównego Olimpiady Polonistycznej, a w 1990 Rady Naukowej IBL. W tymże roku został członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W 1992 otrzymał tytuł profesora. W 1993 został członkiem Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN. W 1999 przeszedł na emeryturę w IBL PAN; kontynuował pracę naukową. W 2006 został ponownie wybrany do Rady Naukowej IBL PAN. Mieszka w Warszawie.

Twórczość

1. Norwid. [Szkic monograficzny]. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak1971, 177 s. Wyd. 2 tamże 1984.

2. Między polityką a metafizyką. (O poezji Czesława Miłosza). [Esej]. Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* 1980, 43 s. Wyd. nast.: Londyn: Odnowa 1981, 45 s; Lublin: Wydawnictwo Vademecum* 1985.

3. Ja, Ferdydurke. Gombrowicza świat interakcji. [Rozprawa]. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1985, 108 s. Wyd. nast. rozszerzone o inne teksty pt. Ja, Ferdydurke. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1997, 162 s.

Zawartość

Wstęp do metody. – Tancerz mecenasa Kraykowskiego; Akcje i interakcje; Twarzą w twarz z czytelnikiem; Posłowie do metody; „On ja”, czyli Dziennik.

4. Jak współżyć z socrealizmem. Szkice nie na temat. Londyn: Polonia 1988, 107 s. Wyd. nast. Łódź: FAKT* [1988], 107 s.

Zawartość

Wielki monolog Iwana Groźnego [dot. książki W.A. Serczyka „Iwan Groźny” oraz filmu S. Eistensteina „Iwan Groźny”]; Mochnacki – Norwid; „Wszystko co jest zanadto” [dot. C. Norwida]; Sens i konieczność [dot. C. Norwida]; Spotkania autorskie: Miłosz i jego czytelnicy; Oda, gatunek oświecony [dot. poezji Cz. Miłosza]; O „wierszach prostych” (w czasach skomplikowanych) [dot. poezji T. Różewicza]; Jak współżyć z socrealizmem?; Nagrobek [J. Trznadel: Hańba domowa]; Dodatek [pierwodruk pt. Chwila refleksji” „Tygodnik Powszechny1960 nr 32 stanowił credo autora].

Artykuły w czasopismach i książkach zbiorowych, m.in.

Postmodernizm – co to i po co?Teksty Drugie1993 nr 1 s. 74-86.
Psychologie versus literary study. (An old problem re-stated). [Przeł.] G. Bidwell. Zagadnienia Rodzajów Literackich 1963 t. 6 z. 1 s. 78-88.
Ślub w kościele ludzkim. (O kategoriach interakcyjnych u Gombrowicza). Twórczość 1966 nr 9 s. 93-100.
Świat cały – jakże zmieścić go w źrenicy. (O kategoriach percepcyjnych w poezji Przybosia). W: Studia z teorii i historii poezji. Seria 2. Wrocław 1970 s. 279-332.
Metafizyka Leśmiana. W: Studia o Leśmianie. Warszawa 1971 s. 40-52.
Norwidiana 1956-1970. Pamiętnik Literacki 1971 z. 3 s. 304-318 [przegląd prac poświęconych twórczości C. Norwida].
Poezja i psychologia. W: Konteksty nauki o literaturze. Wrocław 1973 s. 79-90.
Życie i twórczość czy dwie twórczości. W: Biografia – geografia – kultura literacka. Wrocław 1975 s. 131-138; przekł. francuski: Une vie et une création ou deux créations? [Przeł.] E. Destreé. „Literary Studies in Poland”, Wrocław T. 14: 1985 s. 103-113.
Miejsce na ziemi i miejsce w wierszu. (O składnikach deiktycznych w liryce Przybosia). W: Przestrzeń i literatura. Wrocław 1978 s. 297-307.
Gombrowicz i krytycy. Tygodnik Powszechny 1980 nr 33 s. 5; przekł. angielski: Gombrowicz and his critics. [Przeł.] A. Kukulska. „Literary Studies in Poland”, Wrocław T. 10: 1983 s. 115-126.
Ja piszę, ty malujesz” [dot. twórczości J. Przybosia]. W: Pogranicza i korespondencje sztuk. Wrocław 1980 s. 205-211.
Sens i konieczność. Studia Norwidiana 1984, t. 2 s. 3-13 [dot. C. Norwida].
Norwid contro il messianismo polacco. Il Nuovo Areopago”, Bolonia 1985 vol. 4 nr 2 s. 115-125.
Motoric impulse in the poetry of Julian Przyboś. [Przeł.] B. Lewandowski. „Literary Studies in Poland”, Wrocław T. 21: 1989 s. 67-79.
W sprawie smaku. Puls 1990 nr 44 s. 63-72 [dot. Z. Herberta].
From French to English – or how Miłosz re-oriented Polish poetry. [Przeł.] B. Fedewicz. W: Konferenser. Stockholm 1992 s. 43-50.
[Kryzys schyłku wieku czy doświadczenie wzrostu] Chongmaljok wigiinga songchangul winan shiryonigh. [Przeł.] Cheong Byyung Kwon. „Hyondae Sosol,” Seul lato 1992 s. 279-286.
Julian Przyboś 1901-1970. W: Obraz literatury polskiej. Seria 6 t. 3. Kraków 1993 s. 267-294.
Oda; Psychologiczne orientacje w badaniach literackich. W: Słownik literatury polskiej XX wieku. Wrocław 1993 s. 750-752, 897-902.
O pewnym filozofie, który chciał zostać (i został) literatem. Teksty Drugie 1994 nr 4 s. 84-92 [dot. Richarda Rorty'ego].
Pieśń zwycięska. O „Fortepianie Szopena” [C. Norwida). Studia Norwidiana 1994/95 nr 12/13 s. 137-155.
Wyobraźnia socjologiczna przeciwko socjologii. (Uwagi krytyka literackiego).W: Wiedza o literaturze i edukacja. Warszawa 1996 s. 703-714.
Miłosz „zaraz po wojnie. Teksty Drugie 2001 nr 3/4 s. 171-181.
Tożsamość fabularna a tożsamość liryczna. Teksty Drugie 2004 nr 1/2 s. 9-21 [dot. twórczości M. Białoszewskiego, W. Gombrowicza i J. Przybosia].
Poeta i logik, czyli walka Adama z Aniołem. W: Literatura – historia – dziedzictwo. Warszawa 2006 s. 461-468.
Przyboś przed ołtarzem sztuki. W: Wobec romantyzmu. Lublin 2006 s. 281-291.

Prace redakcyjne

1. Cyprian Norwid. W 150 rocznicę urodzin. [Katalog wystawy]. Oprac. i red.: H. Natuniewicz, Z. Łapiński. Oprac. graficzne: T. Błażejewski. Warszawa: Muzeum A. Mickiewicza 1971 [właśc. 1972], [5] k., 13 tab. luźnych w obwolucie.
2. J. Przyboś: Sens poetycki. [Wybór tekstów]. Oprac. Z. Łapiński. Warszawa: Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza 1973, [5, 20] k. Wystawa poświęcona J. Przybosiowi 14 III – 14 VIII 1973.
Współwydane: J. Słowacki: Wybór tekstów.
3. Nowa krytyka. Antologia. Wybór: H. Krzeczkowski. Wstęp i oprac.: Z. Łapiński. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1983, 452 s.
4. Gombrowicz i krytycy. Wybór i oprac.: Z. Łapiński. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1984, 847 s.
5. Pisanie Białoszewskiego. Szkice. Pod red. M. Głowińskiego i Z. Łapińskiego. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich 1993, 272 s.
6. W. Gombrowicz: Bakakaj i inne opowiadania. Oprac. Z. Łapiński. (Pisma Zebrane. T. 1). Kraków: Wydawnictwo Literackie 2002, 393 s.
7. Słownik realizmu socjalistycznego. Red.: Z. Łapiński, W. Tomasik. Kraków: Universitas przy współpracy Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk 2004, 448 s.

Omówienia i recenzje

Ankieta dla IBL PAN 1996.

Słowniki i bibliografie

Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1. Warszawa 2000 (Redakcja).

Ogólne

Artykuły

K. Dybciak: Psychologia a badania literackie. Twórczość 1971 nr 10 [na marginesie pracy doktorskiej Z. Łapińskiego].

Norwid

J. Błoński: Czyste powietrze prawdy. Tygodnik Powszechny 1972 nr 24.
M. Głowiński: W stylu klasycznym. Literatura 1972 nr 33.
Cz. Zgorzelski: O Norwidzie. Trzy książki. Tygodnik Powszechny 1972 nr 22.

Ja, Ferdydurke

S. Sawicki. „Tygodnik Powszechny1985 nr 36.
A. Brodzka. „Pamiętnik Literacki1986 z. 3.
W. Bolecki. „Literary Studies in Poland”, Wrocław T. 17: 1987 [dot. też: Gombrowicz i krytycy].
S. Gębala: On, Gombrowicz. Twórczość 1998 nr 9.

Jak współżyć z socrealizmem

M. Baran: Stalin – Norwid – Czesław Miłosz. Znak 1989 nr 9.
M. Łukaszuk. „Akcent1989 nr 4.
J. Zieliński: Tryumf analizy. Res Publica 1989 nr 3.
M. Pieczara: Czy Miłosz jest większym poetą od Herberta?Nowe Książki1990 nr 2.

Nowa krytyka

W. Rulewicz, P. Kuhiwiczak: Nowa krytyka po latach. Przegląd Humanistyczny 1986 nr 7/8.

Gombrowicz i krytycy

J. Majcherek: Gombrowicz u bram czyśćca. Twórczość 1985 nr 3.
J. Majcherek: Pestka w gębie. Dialog 1985 nr 1.
W. Bolecki. „Literary Studies in Poland”, Wrocław T. 17: 1987 [dot. też: Ja, Ferdydurke].

Słownik realizmu

J. Prokop: Socrealizm. Teksty Drugie 2006 nr 1/2.