BIO

Urodzona 25 grudnia 1903 we Lwowie; córka Zygmunta Lisiewicza, doktora praw, adwokata, i Eugenii z Kubickich, pianistki; młodsza siostra Mieczysława Lisiewicza, poety i prozaika. W 1922 ukończyła Gimnazjum ss. Niepokalanek w Jarosławiu. W 1930-32 uczęszczała do Szkoły Dramatycznej Wandy Siemaszkowej we Lwowie i w 1932 złożyła egzamin aktorski w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej w Warszawie. Odbyła praktykę sceniczną w Teatrach Miejskich we Lwowie pod dyrekcją Wilama Horzycy. W 1932 została członkiem Związku Artystów Scen Polskich (ZASP). Równocześnie od 1930 pracowała w Wydziale Programowym Rozgłośni Polskiego Radia we Lwowie. Debiutowała nadaną przez radio 24 grudnia 1930 recenzją zbioru nowel J. Meissnera pt. Licznik z czerwoną strzałką. W następnych latach była autorką licznych felietonów i słuchowisk nadawanych w programie rozgłośni lokalnej oraz Warszawa II, a także reportaży muzycznych pisanych wspólnie z Jerzym Tepą; w 1931-35 prowadziła cotygodniowy przegląd wydawnictw pt. Wśród książek (pod pseudonimem Helena Boyer). Była współtwórczynią Wesołej Lwowskiej Fali oraz członkiem jej zespołu, jako Ciotka Bańdziuchowa; w 1932-39 wystąpiła w około 180 audycjach i 200 przedstawieniach teatralnych zespołu objazdowego Fali. Od 1935 pełniła funkcję sekretarza programu lwowskiego radia. W prasie debiutowała wierszem pt. Młoda rzeczka, ogłoszonym w czasopiśmie dla dzieci „Mały Światek” (1930/31 nr 1). Rozwijając twórczość literacką, publikowała szkice, artykuły i prozę w czasopismach „Kurier Literacko-Naukowy” (1935), „Ilustrowany Kurier Codzienny” (1936), „Wola i Czyn” (1938) oraz „As” (1939) i „Światowid” (1939, pod pseudonimami: Helena Dorożyńska, Maria Rakowska). Rozpoczęła też około 1935 twórczość dramatopisarską. Po wybuchu II wojny światowej przebywała nadal we Lwowie. Jako spikerka, do ostatniej chwili przed zajęciem radiostacji lwowskiej przez władze sowieckie nadawała pod kierunkiem gen. Mariana Kukiela komunikaty. Następnie włączyła się w działalność konspiracyjną. Aresztowana 1 kwietnia 1940 przez NKWD, przebywała do 1941 w lwowskim więzieniu Brygidki przy ulicy Kazimierzowskiej. Stąd, przenoszona do różnych więzień, została ostatecznie zesłana do łagru na Kołymę, do miejscowości Magadan nad Morzem Ochockim. Po zwolnieniu w 1942 na mocy układu Sikorski-Majski, częściowo drogą morską dotarła do formującej się w Kazachstanie Armii Polskiej, z którą ewakuowała się na Bliski Wschód. Wiersze, prozę i artykuły literackie publikowała w prasie wojskowej „Gazeta Polska” (Jerozolima, 1942), „Ku wolnej Polsce” (Palestyna — Egipt, 1942) oraz w „Wiadomościach Polskich” (Londyn, 1943; podpisana Teodozja Elwicz). Od 1943 służyła w Pomocniczej Służbie Kobiet Polskich Sił Powietrznych (w 1945 otrzymała stopień podporucznika). Posiadała liczne odznaczenia wojenne. W 1945 przybyła wraz z wojskiem do Szkocji. Po demobilizacji w 1948 zamieszkała w Londynie i podjęła pracę jako urzędniczka. Równocześnie kontynuowała twórczość dramatopisarską, uzyskując liczne nagrody w konkursach dramatycznych. Współpracowała z Sekcją Polską Young Men's Christian Association i Stowarzyszeniem Polskich Kombatantów, pisząc utwory dramatyczne dla ich amatorskich zespołów teatralnych. Prozę, artykuły i felietony publikowała w wielu czasopismach emigracyjnych, m.in. w „Ostatnich Wiadomościach” (Mannheim, 1949-60; tu też pod pseudonimem Kamila Leliwa), „Gazecie Niedzielnej” (Londyn, 1952, 1965-66), „Wiadomościach” (Londyn, 1953-72, z przerwami), „Polsce Wiernej” (Paryż, 1953-54), „Orle Białym” (1959-71, z przerwami; tu też pod pseudonimem Kamila Leliwa). Od 1959 była współpracownikiem „Dziennika Polskiego i Dziennika Żołnierza” (tu w 1968 cykl prozą pt. Fantazje księżycowe) i jego dodatku „Tydzień Polski” (tu w 1971 stała rubryka porad kobiecych pt. Przeważnie dla pań, czasami dla panów, a w 1972-75 stały cykl felietonów pt. W 4 oczy pod pseudonimem Siostra Anna). W 1961-71 redagowała „Głos Kobiet”, pismo Zjednoczenia Kobiet na Emigracji. W 1967 i ponownie w 1968 otrzymała nagrodę Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. W 1968-73 pełniła funkcję prezesa Związku. Czynnie działała w PEN Club Center for Writers in Exile. Należała do Koła Lwowian. Była kierowniczką Domu Pisarza w Londynie. W 1974 otrzymała nagrodę Fundacji im. A. Godlewskiej w Zurychu. Sporadycznie występowała na scenie Teatru Polskiego ZASP w Londynie (w 1949 we własnej sztuce Słoneczniki; w 1965 jako Eugenia w Tangu S. Mrożka; w 1968 jako Pani Słowikowska w Gałązce rozmarynu Z. Nowakowskiego; w 1971 jako Pani Gurzycka w Świadku R. Orwida-Bulicza; w 1974 jako Wiktoria w Lekarzu bezdomnym A. Słonimskiego). W 1972 zamieszkała w Hove, w hrabstwie Sussex. Zmarła 8 maja 1975 w Londynie; pochowana na cmentarzu Hampstead.

Twórczość

1. Manon Lescaut. [Dramat w 3 aktach]. Powst. 1935.

Przekłady

czeski

Wystawienie: Brno, Narodne Divadlo 1936 [na festiwalu sztuk słowiańskich; inf. autorki oraz: S. Legeżyński: Teodozja Lisiewicz. „Syrena”, Londyn 1958 nr 51/52].

2. Pissica. [Powieść dla dzieci]. Powst. 1938.

Informacja: S. Legeżyński: Teodozja Lisiewicz. „Syrena”, Londyn 1958 nr 51/52.

3. Słoneczniki. Komedia w 3 aktach. Powst. 1938/1939. Prapremiera: Londyn, Teatr Polski „Konfraternia” 1949.

Premiera w kraju: Zielona Góra, Teatr Lubuski im. L. Kruczkowskiego 1964.

4. Dom. Sztuka w 3 aktach. Powst. 1944.

Nagrody

II nagroda w konkursie Związku Artystów Scen Polskich w Londynie w 1945.

5. [Pamiętnik z Rosji]. Powst. 1945.

Nagrody

I nagroda w konkursie stronnictwa Wolność w Londynie w 1945. — Informacja: S. Legeżyński: Teodozja Lisiewicz. „Syrena”, Londyn 1958 nr 51/52.

6. Dwa ogniwa. Utwór sceniczny w 1 akcie. „Poradnik Świetlicowy”, Londyn 1950 nr 113/114 s. 18-24. Wyd. osobne Londyn: Sekcja Polska YMCA w Wielkiej Brytanii, Zarząd Główny Stowarzyszenia Polskich Kombatantów 1950, 24 s. Prapremiera: (jako sztuka czytana) Londyn, Związek Polek 1952.

Przekłady

angielski

Wystawienie: jako sztuka czytana na jednym z wieczorów Międzynarodowego PEN Clubu. [Inf.: S. Legeżyński: Teodozja Lisiewicz. „Syrena”, Londyn 1958 nr 51/52].

7. Legenda. Utwór sceniczny w 1 akcie. „Poradnik Świetlicowy”, Londyn 1950 nr 120 s. 6-10.

8. Pazur niedźwiedzi. Jednoaktówka w 3 odsłonach [dla dzieci]. „Poradnik Świetlicowy”, Londyn 1950 nr 115 s. 5-10.

9. Pomyłka Urszuli. Utwór sceniczny w 1 akcie. „Poradnik Świetlicowy”, Londyn 1950 nr 118 s. 8-13.

10. Skórka z pomarańczy. Komedia w 3 aktach. Prapremiera: Londyn, Teatr Polski 1950.

11. Wejście tylko dla służby. Komedia w 3 aktach. Powst. ok. 1950. Druk w: Dramat i teatr emigracyjny po roku 1939. Wrocław 1998 s. 239-297.

Nagrody

I nagroda w konkursie Związku Artystów Scen Polskich w Londynie w 1950.

12. Amator. Utwór sceniczny w 1 akcie. „Poradnik Kulturalno-Oświatowy”, Londyn 1951 nr 126/127 s. 19-25.

13. Lepiej późno niż nigdy. Komedia w 1 akcie. „Poradnik Kulturalno-Oświatowy”, Londyn 1951 nr 135/136 s. 17-25.

14. Szklanka mleka. [Utwór sceniczny w 1 akcie]. „Poradnik Kulturalno-Oświatowy”, Londyn 1951 nr 128/129 s. 20-30. Prapremiera: (jako sztuki czytane) wspólnie z Pokój ludziom dobrej woli [zob. poz. ]. (Opowieści wigilijne). Londyn, Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie 1952; Londyn, Teatr Sztuk Czytanych 1955.

15. Jaworowe buty. Komedia w 3 aktach. Powst. ok. 1952. Prapremiera: Londyn, Teatr Aktora 1955.

Nagrody

II nagroda w konkursie teatru Nasza Reduta w Chicago w 1952.

16. Madame X-ów. Sztuka w 3 aktach, 2 odsłonach. Prapremiera: Londyn, Teatr Sztuk Czytanych 1952. Druk z podtytułem Sztuka w 3 aktach z prologiem i epilogiem. „Dodatek Tygodniowy Ostatnich Wiadomości”, Mannheim 1954 nr 27 s. 1-2, 4.

Wystawienia następne

przez polski zespół teatralny w Chicago w 1953 (inf. autorki).

Nagrody

III nagroda w konkursie teatru Nasza Reduta w Chicago w 1952.

17. Pokój ludziom dobrej woli. Przypowieść wigilijna w 1 obrazie. Powst. przed 1952. Prapremiera: łącznie ze Szklanka mleka zob. poz. . Druk „Głos Kobiet”, Londyn 1970 nr 54 s. 5-16.

18. Przesyłka z Polski. (Obrazek sceniczny). „Gazeta Niedzielna”, Londyn 1952 nr 22-25. Wyd. osobne Londyn: Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas” 1952, 40 s.

19. Szalenie miły wieczór. Jednoaktówka w 2 odsłonach. „Poradnik Kulturalno-Oświatowy”, Londyn 1952 nr 146/147 s. 18-28. Prapremiera: Nottingham, Teatr „Pod Chmurką” (zespół amatorski) 1966.

20. Zmowa przedmiotów martwych. (Jednoaktówka). „Poradnik Kulturalno-Oświatowy”, Londyn 1952 nr 143/144 s. 18-29.

21. W sobotę po południu. Farsa w 1 akcie. „Poradnik Kulturalno-Oświatowy”, Londyn 1954 nr 168/169 s. 16-27. Wyd. osobne Londyn: Polska YMCA w Wielkiej Brytanii, Stowarzyszenie Polskich Kombatantów 1955, 42 s.

22. Siostra Ikara. [Powieść]. „Ostatnie Wiadomości”, Mannheim 1955 nr 34-107.

Powieść o Pomocniczej Służbie Kobiet Polskich Sił Powietrznych.

23. Żdan i Puk. (Obrazek sceniczny dla dzieci — do odegrania na uroczystość obchodu Święta Niepodległości). „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”, Londyn 1955 nr 265 s. 3.

24. Wakacje. Utwór sceniczny w 1 akcie. „Poradnik Kulturalno-Oświatowy”, Londyn 1956 nr 192/193 s. 14-22.

25. Tajemnica. [Powieść]. Powst. ok. 1958. Por. poz. .

Pierwotna wersja powieści pt. Chleb [poz. ].

Nagrody

I nagroda w konkursie księży kapelanów w Nowym Jorku w 1958.

26. Zwykłe godziny, rzecz o Mickiewiczu. Sztuka czytana. Prapremiera: Rzym, Oberża Mickiewiczowska 1958 [inf. autorki].

27. Konik morski. Komedia w 3 aktach. Powst. ok. 1961.

Wyróżnienie w konkursie Związku Artystów Scen Polskich w Londynie w 1961.

28. Dziura w dachu. Nowele. Londyn: Oficyna Poetów i Malarzy 1962, 60 s.

Zawartość

Dziura w dachu; Kamień na zakręcie; Mr Smith.

29. Radość życia. [Mikropowieść]. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”, Londyn 1963 nr 287-289, 291.

Nagrody

II nagroda w konkursie literackim im. S. Gruszki, ufundowana przez Polaków w Australii w 1963.

30. Chleb. [Powieść]. „Gazeta Niedzielna”, Londyn 1965 nr 28-52, 1966 nr 1-7. Wyd. osobne Londyn: Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas” [1966], 103 s. Zob. też poz. .

Skrócona przez autorkę, druga wersja powieści pt. Tajemnica [poz. ].

31. Wyspy Dobrej Woli. [Powieść]. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”, Londyn 1965 nr 218-240.

32. Ostrzegam. Pamiętniki Ewy. „Głos Kobiet”, Londyn 1967 nr 32-36, 1968 nr 37-42, 1969 nr 43-53.

Autorka podpisana: Ewa; — Wspomnienia z łagru w Magadanie na Kołymie.

33. Pokuta wody. [Mikropowieść]. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”, Londyn 1969 nr 177, 179-181, 183, 185-187, 189.

34. Don Kiszot w aucie. [Powieść]. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”, Londyn 1971 nr 128-310, 1972 nr 2-157.

35. Lwowskie polityczne. Powst. 1972. Druk fragmentów „Tydzień Polski”, Londyn 1972 nr 45 s. 8; pt. Lwowskie pospolite. „Tamże”, 1972 nr 49 s. 9, 1973 nr 1 s. 9, nr 5 s. 6.

Wspomnienia autorki jako więźniarki politycznej w 1940-1941 w więzieniu Brygidki we Lwowie oraz dotyczące spotkanych tam więźniarek „pospolitych”. — Fragmenty większej nie opublikowanej całości.

36. Króliczek. [Powieść]. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”, Londyn 1973 nr 49-292.

Utwory niepublikowane, niedatowane

Według informacji autorki i S. Legeżyńskiego („Syrena” Londyn 1958 nr 51/52) niedatowane utwory sceniczne w rękopisach:.

Aktorka.
Anna Scherzo.
Spisek rzeczy.
Wysoka stawka.

Przekłady i adaptacje

1. J. Bornmart: Ten, który wrócił. [Utwór dramatyczny]. Wystawienie: Łódź, Wilno 1935.
2. O. Wilde: Idealny małżonek. Adaptacja: T. Lisiewicz. Polskie Radio przed 1939.
Informacja: S. Legeżyński: Teodozja Lisiewicz. „Syrena”, Londyn 1958 nr 51/52.
3. B. Marshall: Cud ojca Malachiasza. [Powieść]. Paryż: Wydawnictwo św. Antoniego 1953, 232 s.

Omówienia i recenzje

Ankieta dla IBL PAN 1967, 1972.

Słowniki i bibliografie

S. Legeżyński: Teodozja Lisiewicz. „Zeszyty Lwowskie”, Londyn 1972 nr 3.
"Rocznik Literacki 1975" wyd. 1978 (J. Chudek).
Słownik współczesnych pisarzy polskich. Seria 2. T. 2. Warszawa 1978 (J. Czachowska).
Słownik biograficzny teatru polskiego. T. 2. 1900-1980. Warszawa 1994.

Ogólne

Artykuły

S. Legeżyński: Teodozja Lisiewicz. „Syrena”, Londyn 1958 nr 51/52.
[S. Legeżyński] ABC: Teodozja Lisiewicz. „Gazeta Niedzielna”, Londyn 1975 nr 23.
W. Wohnout: Tren na śmierć Siostry Anny. „Tydzień Polski”, Londyn 1975 nr 21.
O. Lisiewiczowa: Dozia. „Tydzień Polski”, Londyn 1976 nr 19.
Cz. Halski: Polskie Radio Lwów. Londyn 1985 [m.in. o T. Lisiewicz], passim.

Skórka z pomarańczy

A. Bogusławski. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”, Londyn 1950 nr 126.
Zastępca. „Życie”, Londyn 1950 nr 24.

Wejście tylko dla służby

K. Kozłowski: Teodozji Lisiewicz komedia o zmienności losu. W: Dramat i teatr emigracyjny po roku 1939. Wrocław 1998.

Jaworowe buty

J. Jastrz. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”, Londyn 1955 nr 203.

Dziura w dachu

Z. Kozarynowa. Trzy nowele. „Wiadomości”, Londyn 1963 nr 1.

Chleb

S. Kossowska. „Na Antenie”, Monachium 1967 nr 47.
J. Płoski. „Orzeł Biały”, Londyn 1967 nr 32.
S. Sopicki. „Tydzień Polski”, Londyn 1967 nr 9.
H. Świeżawska: Płomyki w mrokach. „Myśl Polska”, Londyn 1967 nr 9.