BIO

Urodzony 10 lipca 1917 w Zurychu w rodzinie inteligenckiej; syn Samuela Lipschütza i Toni z domu Osterer. Wychowywał się w Krakowie, gdzie w 1935 ukończył humanistyczne Gimnazjum im. św. Jacka. Debiutował jako uczeń w 1932 opowiadaniem pt. Opowieść o małym Kurcie, wyróżnionym w konkursie „Kuźni Młodych” i ogłoszonym na łamach tego miesięcznika (nr 13). W 1935-39 studiował pedagogikę na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Rozwijając twórczość literacką, publikował nowele, eseje i recenzje muzyczne w „Pionie” (1935-36) i „Naszym Wyrazie” (1935-37). Po wybuchu II wojny światowej przebywał we Lwowie zajętym przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W czerwcu 1940 został wraz z młodszym bratem Stanisławem aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu Brygidki. Wywieziony do syberyjskich łagrów, pracował początkowo jako robotnik leśny w pobliżu Uglicza, a następnie jako pomocnik lekarza w ambulatorium przy budowie tamy w Wołgostroju na kanale Wołga-Don. Po zwolnieniu w 1941 na mocy układu Sikorski-Majski, wstąpił do Armii Polskiej, z którą ewakuował się w 1942 do Iranu. Tu po przejściu tyfusu i zapalenia opon mózgowych został ze względu na zły stan zdrowia zwolniony z wojska. Dzięki stypendium rządu polskiego w Londynie wznowił w 1944 studia na uniwersytecie w Bejrucie. W 1944 uległ prawostronnemu paraliżowi, co spowodowało konieczność poruszania się na wózku inwalidzkim. W 1945 zamieszkał w Tel Awiwie. Pomimo postępującej choroby, nie zaprzestał twórczości literackiej, m.in. w 1952 opublikował w londyńskich „Wiadomościach” fragmenty powieści autobiograficznej. W 1957 rozpoczął współpracę z Instytutem Literackim w Maisons-Laffitte; osobisty kontakt ze środowiskiem „Kultury” nawiązał podczas pobytu w Paryżu w 1975. Z czasem choroba przykuła go na stałe do łóżka, a paraliż prawej ręki i porażenie ośrodka mowy poważnie utrudniły pracę literacką, którą mógł kontynuować dzięki pomocy poetki Łucji Gliksman (m.in. druk opowiadania pt. Sarni braciszek. „Zapis”* 1981 nr 20). Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1996). Zmarł 7 lipca 1997 w Tel Awiwie.

Twórczość

1. Niespokojni. [Powieść]. Druk fragmentów „Wiadomości”, Londyn 1952: pt. Mały Emil, nr 25; Święty Paweł, nr 36/37; Trzech ojców, nr 41; „Król Olch”, nr 44; Ewa i księżyce, nr 46, — nadto pt. Mój lud. „Odra” 1992 nr 1. [Wyd. całości:] Olsztyn: Oficyna Druków Niskonakładowych B. Sałuda 1998, 216 s. Przedruk zob. poz. , .

Przekłady

angielski

fragment pt. Roads to nowhere wyd. w USA: (informacja: S. Bereś: Piekło Leo Lipskiego. Odra 1992 nr 1).

2. Dzień i noc. Opowiadania. Paryż: Instytut Literacki 1957, 56 s. Przedruk zob. poz. , .

Nagrody

Nagroda paryskiej „Kultury” w 1956.

Zawartość

Dzień i noc. (Na otwarcie kanału Wołga-Don); Waadi; Powrót.

Wyd. osobne opowiadania Dzień i noc. Wstęp: M. Czapska: Wrocław: Świt* 1981; wyd. z podtytułem Na otwarcie kanału Wołga-Don Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie–Skłodowskiej 1998.

3. Piotruś. Apokryf. [Powieść]. Paryż: Instytut Literacki 1960, 79 s. Biblioteka „Kultury”, t. 55. Przedruk zob. poz. , , .

Przekłady

francuski

Piotruś. [Przeł.] A. Kosko. Paris 1972.

niemiecki

Piotruś. Ein Apokryph. [Przeł.] O.J. Tauschinski. Berlin [Zachodni] 1960, wyd. nast. Neuwied 1967.

włoski

Piotruś. [Przeł.] R. Landau. Milano 1968.

Adaptacje

radiowe

[Cz. 1-8]. Polskie Radio 1992.

4. Opowiadania zebrane. [Wstęp: jz, właśc. J. Zieliński]. [Lublin:] FIS* [Fundacja Inicjatyw Społecznych] 1988, 160 s.

Zawartość

Niespokojni (fragmenty) [poz. ]: Mały Emil; Święty Paweł; „Król Olch”; Ewa i księżyce. — Dzień i noc (opowiadania) [poz. ]: Dzień i noc; Waadi. — Śmierć i dziewczyna. – Piotruś [poz. ]. – Pradawna opowieść. – Miasteczko. – Sarni braciszek.

5. Śmierć i dziewczyna. Opowiadania. Lublin: Wydawnictwo FIS 1991, 150 s.

Zawartość

Niespokojni [poz. ]: Mały Emil; Święty Paweł; Trzech ojców; „Król Olch”; Ewa i księżyce. — Dzień i noc [poz. ]: Dzień i noc; Waadi; Powrót. — Piotruś [poz. ], — z poz. : Miasteczko; Pradawna opowieść; Sarni braciszek.

6. Piotruś. [Wybór opowiadań]. Olsztyn: Oficyna Druków Niskonakładowych, B. Sałuda 1995, 168 s.

Zawartość

Zawiera z poz. : Dzień i noc. (Na otwarcie kanału Wołga-Don); Wadi; Powrót, — Piotruś. (Apokryf) [poz. ], — z poz. : Miasteczko; Sarni braciszek.

7. Paryż ze złota. Teksty rozproszone. Wybór, oprac. i posłowie: H. Gosk. [Izabelin:] Świat Literacki [2002], 211 s.

Omówienia i recenzje

Ankieta dla IBL PAN 1996.

Autor o sobie

L. Lipski: Ludzie z Maisons-Laffitte. „Kontury”, Tel Awiw 1993 [nr] 4, Spotkania i wspomnienia. „Tamże” 1994 [nr] 5; przedruk fragmentów pt. Paryż, Maisons-Laffitte. „Gazeta Wyborcza” 1997 nr 161.
L. Lipski: Jak powstawał „Piotruś. „Kultura”, Paryż 1998 nr 9.

Wywiady

L. Lipski, Ł. Gliksman: Głos z zamurowanego ciała. Rozm. S. Bereś, oprac.: E. Hutyra, A. Barysz, S. Bereś. Teksty Drugie 2002 nr 4.

Słowniki i bibliografie

Literatura Polska po 1939. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1. Warszawa* 1989 (mz [M. Zaleski]).
[J. Zieliński] J. Kowalski: Leksykon polskiej literatury emigracyjnej. Lublin* 1989, wyd. 2 1990.
Z.R. Wilkiewicz: Polnische Exilliteratur 1945-1980. Köln, Wien 1991.

Ogólne

Książki

H. Gosk: Jesteś sam w swojej drodze. O twórczości Leo Lipskiego. Izabelin: Świat Literacki 1998, 188 s.

Artykuły

M. Majzels. „Maariw”, Tel Awiw 1957 z 26 IV.
H. Żurkowska: Miłosz, Chciuk i Lipski. „Orzeł Biały”, Londyn 1957 nr 18.
D. Lazer. „Maariw”, Tel Awiw 1970 nr z X.
T. Ben-Yakow: Piotruś magi’a le-Paris. „Haarec”, Tel Awiw 1972 z 20 X.
L. Tyrmand: Lipscy. „Wiadomości”, Londyn 1976 nr 27.
J. Bryłowski: Ostatni zapomniani? Tygodnik Solidarność 1989 nr 10.
S. Bereś: Piekło Leo Lipskiego. Odra 1992 nr 1, przedruk w języku francuskim pt. Les enfers de Leo Lipski. w: Pologne singulière et plurielle. Lille 1993.
A. Niewiadomski: Pomiędzy milczeniem i próbą powieści. Na marginesie drugiego krajowego wydania opowiadań Leo Lipskiego. Kresy 1992 nr 12.
H. Gosk: Opowiem wam o... sobie. Kresy 1995 nr 4.
M. Jentys: Przypomnienie Leo Lipskiego. Sycyna 1995 nr 26.
A. Kochańczyk: Z głębokości wołam do ciebie. O prozie Leo Lipskiego. Akcent 1995 nr 1.
H. Joffe: Kafka z ulicy Bugraszow; R. Mielhorski: Pisarzy jest wielu, ale Lipski tylko jeden. Fraza 1996 nr 13.
A. Kochańczyk: Z głębokości wołam do Ciebie. O prozie Leo Lipskiego. W: Literackie portrety Żydów. Lublin 1996.
P. Łuszczykiewicz: Emil, Piotruś i inni. (O prozie Leo Lipskiego). W tegoż: Po balu. Warszawa 1997.
A. Maciejowska: Wspomnienie o Leo Lipskim. „Kultura”, Paryż 1997 nr 9.
R. Mielhorski: Leo Lipski (1917-1997). Sycyna 1997 nr 15.
A. Nowak: Wędrowiec. Leo Lipski. Archiwum Emigracji 1998 z. 1.
P. Łuszczykiewicz: Groza i piękno — o sztuce pisarskiej Leo Lipskiego. Arkusz 1999 nr 9.
J. Tomkowski: Nadchodzi wielki wiatr... W tegoż: Pokolenie Gombrowicza. Warszawa 2001.
P. Łuszczykiewicz: Samotność Leo Lipskiego. W tegoż: Bliskie czytanie. Kalisz 2002.
P. Krupiński: O gnostyckim ujęciu rzeczywistości w opowiadaniach Leo Lipskiego. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Szczecińskie Prace Polonistyczne 2003 nr 14.
J. Błahy: Literatura jako lustro. O projekcie i odbiciach fizjologicznych w twórczości Leo Lipskiego. W: Tożsamość kulturowa i pogranicza identyfikacji. Szczecin 2005.
J. Tomkowski: Wesz między nutami. (Proza Leo Lipskiego). W tegoż: Don Juan we mgle. Warszawa 2005.
M. Kliszcz: Wołając z dna. O związku ciała i pragnienia w „Piotrusiu” Leo Lipskiego; P. Krupiński: Leo Lipski — Homo Patiens na szlakach literatury. W: Pisarze polsko-żydowscy XX wieku. Warszawa 2006.

Niespokojni

R. Mielhorski: Usunięte dno cierpienia. „Święty Paweł” Leo Lipskiego. W: Wyobraźnia stwarzająca. Bydgoszcz 1994.
T. Jastrun: Sekcja własnych zwłok. Res Publica Nowa 1999 nr 11/12.
P. Łuszczykiewicz: Niespokojni” Leo Lipskiego. W: Rytmy prozy, czyli jak czytać polską prozę współczesną. Warszawa 2000.

Dzień i noc

L.M. Bartelski: Notatki z kamiennego świata. Nowe 1957 nr 23.
[M. Chmielowiec] M. Sambor: Pieśń o ziemi nieludzkiej. „Wiadomości”, Londyn 1957 nr 12.
M. Pankowski: Wolny od łzy. „Kultura”, Paryż 1957 nr 7/8.
H. Gosk: Wątek poszukiwania tożsamości w emigracyjnej prozie polskiej. (Na przykładzie utworów Zygmunta Haupta z tomów „Pierścień z papieru”, „Szpica” oraz Leo Lipskiego „Dzień i noc”, „Piotruś”). Przegląd Humanistyczny 2000 nr 3 [dot. też Piotruś].

Piotruś

L. Yakir: Ahawato we-gisato szel Piotruś. „Maariw”, Tel Awiw 1961 z 26 V.
W. Bonowicz: Pisarz ludzkiego dna. Tygodnik Powszechny 1966 nr 12.
S. Frenkiel: Piotruś” Lipskiego po niemiecku. Wiadomości”, Londyn 1968 nr 22.
R.K. Przybylski: Wobec mitu i historii. Teksty Drugie 1991 nr 1/2.
H. Gosk: Fikcja i autentyk. Nowe Książki 1996 nr 2.
B. Zielińska: W kloace świata. O „Piotrusiu” Leo Lipskiego. Teksty Drugie 1998 nr 1/2.
H. Gosk: Wątek poszukiwania tożsamości w emigracyjnej prozie polskiej. (Na przykładzie utworów Zygmunta Haupta z tomów „Pierścień z papieru”, „Szpica” oraz Leo Lipskiego „Dzień i noc”, „Piotruś”). Przegląd Humanistyczny 2000 nr 3 [dot. też Dzień i noc].
H. Gosk: Widzieć w cierpieniu. Proza egzystencjalnego konkretu — „Piotruś” Leo Lipskiego. W: Czytane na nowo. Warszawa 2004.

Opowiadania zebrane

J. Jarosławski: Źródła życia. Kultura Niezależna* 1989 nr 52.
J. Tomkowski: Wesz między nutami. Res Publica 1990 nr 1.

Śmierć i dziewczyna

H. Gosk: Trzeci wymiar. Nowe Książki 1992 nr 4.
P. Łuszczykiewicz: Emil, Piotruś i inni. Twórczość 1992 nr 4/5.
H. Gosk: Wielka magia albo nic. Przegląd Literacki 1993 nr 5, przedruk pt. Wielka magia lub nic. Reguły życia wewnętrznego „ja” w prozie Leo Lipskiego. W tejże: A gdy to wszystko zapomnę... Izabelin 1995.
R. Mielhorski: Wobec rozpaczy. Akcent 1993 nr 3.

Paryż ze złota

R. Mielhorski: Dziennik paryski” w twórczości Leo Lipskiego. Kwartalnik Artystyczny 1995 nr 3 [dot. tekstu z tomu: Paryż ze złota].
M. Zaleski: O książce „Paryż ze złota” Leo Lipskiego. Res Publica Nowa 2002 nr 9.
M. Orski: Refleksyjna samotnia Leo Lipskiego. Przegląd Powszechny 2003 nr 3.