BIO

Urodzony 12 lipca 1908 w Krakowie; syn Teodora Lipińskiego, plastyka, i Jadwigi z Czartoryskich. W 1913 wyjechał z rodzicami do Moskwy, tu zatrzymał ich wybuch I wojny światowej i rewolucja październikowa. Do Polski wrócił w 1921 i zamieszkał w Warszawie. Uczęszczał do Gimnazjum im. J. Lelewela, a następnie do II Gimnazjum Związku Zawodowego Nauczycieli Polskich Szkół Średnich. Naukę przerwał i pracował w różnych instytucjach, m.in. w Urzędzie Skarbowym. Maturę zdał jako ekstern. Debiutował jako karykaturzysta w 1928 w tygodniku „Pobudka”. W 1933-39 studiował w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. W tym czasie został członkiem lewicującego ugrupowania artystycznego Czapka Frygijska. W 1935 był wraz ze Zbigniewem Mitznerem i Andrzejem Nowickim współzałożycielem tygodnika „Szpilki” i jego redaktorem odpowiedzialnym do 1936 (nr 18) i w 1938. Ożenił się z Hanną Gosławską, plastyczką. W czasie okupacji niemieckiej przebywał w Warszawie. Zajmował się m.in. fałszowaniem dokumentów. W 1940 był przez kilka miesięcy więźniem Oświęcimia. Zwolniony, powrócił do Warszawy. W czasie powstania warszawskiego pracował jako sanitariusz w obozie przejściowym w Pruszkowie (Durchgangslager 121 istniał od 6 sierpnia do 10 października 1944). Następnie przebywał w Częstochowie, gdzie też po wojnie był scenografem miejskiego teatru, wykładowcą grafiki w Szkole Sztuk Pięknych, prezesem Związku Plastyków. W 1945 objął funkcję kierownika artystycznego Spółdzielni Wydawniczej Czytelnik w Łodzi. W tymże roku został członkiem Polskiej Partii Robotniczej (od 1948 Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej). Był obecny, jako dziennikarz, na procesie norymberskim. Od 1945 należał do Związku Polskich Artystów Plastyków i Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (do 1982). Zajmował się twórczością artystyczną, głównie w dziedzinie rysunku, karykatury, ilustracji książkowej i grafiki. Od 1945 współpracował z tygodnikiem satyrycznym „Szpilki”, na którego łamach debiutował wierszami pt. Porada lekarska i Zakochany gil (nr 4; w 1946-53 pełnił funkcję redaktora naczelnego tego pisma, a następnie do 1970 zastępcy redaktora naczelnego). W 1947 wraz z redakcją „Szpilek” przeniósł się do Warszawy. Zamieszczał w tym tygodniku rysunki i karykatury, redagował też m.in. stałą rubrykę pt. Zefirek historii (1962-64) i cykl recenzji telewizyjnych pt. TV (1963). W 1946 reaktywował czasopismo „Mucha”, które ukazywało się do 1952. W 1950 otrzymał za satyrę polityczną zespołową Nagrodę Państwową III stopnia w dziedzinie plastyki. Był współtwórcą wychodzącej w 1950-53 Biblioteki Szpilek. Wykonywał prace scenograficzne m.in. dla teatrów: Buffo (1953), Syrena (1957), Ateneum (1958) oraz Kabaretu Dudek (1964). W 1957 był współzałożycielem i kierownikiem artystycznym tygodnika „Zwierciadło”. W 1958-66 zajmował stanowisko kierownika artystycznego i zastępcy redaktora naczelnego miesięcznika „Polska”. W 1960-61 wydawał dodatek „Kuriera Polskiego” pt. „Korniszon Polski. Tygodnik Społeczno-Literacki” (wyszło 31 numerów). Był organizatorem i komisarzem Ogólnopolskich Wystaw Satyrycznych (1961, 1977) oraz I Międzynarodowego Biennale Plakatu w 1966. Kontynuując współpracę z redakcją „Szpilek”, był w 1970-78 członkiem komitetu redakcyjnego tygodnika. Otrzymał trzykrotnie nagrodę redakcji „Szpilek”: Złota Szpilka 1966, Srebrna Szpilka 1967, Złota Szpilka z Wawrzynem 1973. Od 1970 stale współpracował z „Kurierem Polskim”, publikując cykl felietonów pt. Zdaniem pesymisty, od 1983 pt. Zdaniem optymisty. Po przejściu na emeryturę w 1978, zajął się organizacją Muzeum Karykatury (otwarte w 1983), pełnił w nim funkcję kustosza. W 1979-81 publikował w tygodniku „Literatura”, m.in. cykl rysunków pt. Pisarze polscy w karykaturze. W 1980 otrzymał nagrodę miasta stołecznego Warszawy. Był jednym z inicjatorów i pierwszym prezesem w 1981-83 Społecznego Komitetu Opieki nad Cmentarzami i Zabytkami Kultury Żydowskiej w Polsce. W 1981 otrzymał nagrodę dla wybitnego artysty roku przyznaną przez The Association of American Editorial Cartoonist w USA oraz nagrodę Ministra Kultury i Sztuki I stopnia. W 1982 założył, a następnie do 1983 redagował pismo studentów dziennikarstwa „Merkuriusz”. W tym samym okresie kierował kolegium redakcyjnym tygodnika „Tu i teraz”. W 1987 był inicjatorem powstania i pierwszym prezesem Stowarzyszenia Polskich Artystów Karykatury. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1953), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1961), Orderem Sztandaru Pracy I klasy (1983), medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, nadawanym przez Instytut Pamięci Yad Vashem w Jerozolimie (1991) oraz odznaczeniem Zasłużony dla Kultury Polskiej (1989). Zmarł 27 września 1991 w Warszawie.

Twórczość

1. Zefirek historii. [Anegdoty]. Wstęp: W. Kopaliński. Ilustracje: E. Lipiński. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Iskry 1965, 170 s.

2. Rätsel um Otek. (Ein heiteres Quiz für vergnügliche Stunden). Berlin: Eulenspiegel 1969, 74 s.

3. Erl-69 donosi. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Iskry 1972, 203 s.

Wspomnienia z lat 1908-1960, m.in. dot.Szpilek”.

4. Drzewo szpilkowe. [Wspomnienia]. Warszawa: Czytelnik 1976, 290 s. [Wyd. 2 uzupełnione] tamże 1989, 352 s.

5. Z dziejów karykatury polskiej. [Współautor:] H. Górska. Warszawa: Wiedza Powszechna 1977, 366 s.

Zawartość

Od autorów; Wprowadzenie. — Początki karykatury polskiej; Norblin, Orłowski, ich uczniowie i współcześni; Początki ilustrowanej prasy satyrycznej; Humor i satyra drugiej połowy XIX wieku; Karykatura Młodej Polski; Pierwsza wojna światowa; Dwudziestolecie międzywojenne; Lata 1939-1945; Karykatura współczesna; Jutro.

6. Zdaniem pesymisty. [Felietony]. Ilustracje: S. Kobyliński. Współwyd. z S. Kobyliński: Zdaniem optymisty. Ilustrował E. Lipiński. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1977, 163 s.

Felietony E. Lipińskiego ogłaszane wcześniej w „Kurierze Polskim” — Opublikowane w kierunku przeciwstawnym.

7. Co jest cacy, a co jest be. Wybór felietonów z „Kuriera Polskiego” 1970-1982. Warszawa: Czytelnik 1983, 299 s.

8. Miłość ci wszystko wybaczy. Katalog wystawy, Kraków, Galeria Klubu Dziennikarzy „Pod Gruszką”. Kraków: [b.w.] 1984, [12] k.

9. Moje małe życie. [Wspomnienia]. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1985, 245 s.

Bibliofilska edycja miniatur.

10. Wesoło o malarzach. Anegdoty z życia artystów. Lublin: Krajowa Agencja Wydawnicza 1988, 166 s.

11. Nowy „Zefirek historii. [Anegdoty]. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Iskry 1989, 141 s.

12. O pisarzach z uśmiechem. [Anegdoty]. Warszawa: Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek 1989, 63 s.

13. Pamiętniki. [Wstęp: Z. Kałużyński]. Warszawa: Fakt 1990, 282 s.

14. Dziennikarze w anegdocie. Rysunki autora. Toruń: Comer 1991, 95 s.

15. Skąd się biorą dzieci (i inne informacje). [Felietony, wiersze, fraszki]. Warszawa: Mundus 1991, 174 s.

Teksty z lat 1945-1982.

Inna twórczość

Albumy rysunków

Człowiek stwarza samego siebie. (Historia świata w rysunkach). Warszawa: Horyzonty 1974, 134 s.
Przedstawiamy: Eryk Lipiński. Przedmowa: E.J. Osmańczyk. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Iskry 1983, 127 s.
Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie. Przysłowia polskie w rysunkach E. Lipińskiego. Wstęp: T. Kaczmarek. Lublin: Krajowa Agencja Wydawnicza 1985, 108 s.
Słynni kochankowie. W rysunkach E. Lipińskiego. Lublin: Krajowa Agencja Wydawnicza 1985, 126 s.
Smutno na wesoło. Wybór rysunków i oprac. J. Koźbiel. Warszawa: Sztuka Polska 1990, [126] s.

Prace redakcyjne

1. Pożegnanie z Hitlerem. Oprac.: E. Lipiński, [Z. Mitzner] J. Szeląg. [B.m.w.]: Czytelnik 1945, 64 s. Wyd. 2 [Łódź]: Czytelnik 1946.
2. Satyra polska w walce o pokój. [Wstęp: Z. Mitzner] J. Szeląg. Red.: E. Lipiński. , [Z. Mitzner] J. Szeląg, A. Marianowicz. [Warszawa:] Czytelnik 1950, 119 s.
3. Dziecko to skarb. Żarty rysunkowe. [Album]. Wybór i oprac. graficzne E. Lipiński. Warszawa: Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne RSW „Prasa 1958, 106 s.
4. Salem alejkum. Żarty rysunkowe. [Album]. Wybór i oprac. graficzne E. Lipiński. Warszawa: Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne RSW „Prasa 1958, 105 s.
5. Szczutek. — Cyrulik Warszawski. — Szpilki.1919-1939. Wybór, przypisy, noty o autorach, oprac. graficzne E. Lipiński. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1975, 186 s.
Antologia przedruków utworów satyrycznych.
6. J. Afanasjew: Poczta Afanasjewa. [Wybór i wstęp] E. Lipiński. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie 1979, 162 s.
7. Kopf durch die Wand. Neue polnische Karikaturen. [Wyd. i posłowiem opatrzył] E. Lipiński. Berlin: Eulenspiegel [1980], 96 s.
8. Satirikon ’80. Karikaturen aus sozialistischen Ländern. [Zebrali i wyd.:] E. Lipiński, H. Sandberg. Berlin: Eugenspiegel Verlag [1980], 546 s.
9. J. Zaruba: W dziesiątą rocznicę śmierci. [Współautor:] J.Z. Golski. [Katalog wystawy]. Warszawa: Muzeum Karykatury 1981 [24] k.
10. Warszawa w karykaturze. Wybór i teksty E. Lipiński. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1983, 383 s.
11. Satyra czasu wojny i okupacji. Wybór i wstęp E. Lipiński. Białystok: Krajowa Agencja Wydawnicza 1984, 90 s. Wyd. 2 tamże 1988.
12. Szpilki 1935-1985. Z dziejów cnoty. Wybór tekstów: W. Filler. Wybór rysunków: E. Lipiński. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza 1985, 142 s.

Nadto

Redakcja miniaturowych wydań rysunków polskich karykaturzystów w Serii Pierwszej Biblioteki Muzeum Karykatury wyd. przez Muzeum Karykatury przy współpracy Agencji Reklamowo-Wydawniczej Scangraph w Warszawie w 1985.

J. Bohdanowicz: Jak w rodzinie, [28] s.
J. Flisak: Zwierzęta też ludzie, [28] s.
Z. Januszewski: Panoptikum, [28] s.
Z. Jujka: My i Oni, [28] s.
Sz. Kobyliński: Wyspa bezludna, [28] s.
E. Lipiński: Piłka nożna, [28] s.
A. Podulka: High-life, [28] s.
M. Polański: Jest sugestia..., [28] s.
J. Puchalski: O nas, [28] s.
E. Rzeżucha: Muzyka, [28] s.
R. Szecówka: Drzewo, [28] s.
Z. Ziomecki: Czarne i białe, [28] s.

Omówienia i recenzje

Ogólne

Książki

Erykiana. Rzecz o Lipińskim. Red. K. Machowska. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza 1983, 74 s. [wydawnictwo okolicznościowe z okazji 75. rocznicy urodzin E. Lipińskiego; zawiera wiersze dedykowane E. Lipińskiemu, wypowiedzi i wywiady dot. E. Lipińskiego oraz karykatury].

Artykuły

Sz. Kobyliński: Erykiana i refleksje. Projekt 1988 nr 4.

Zdaniem pesymisty

I. Niedbałko: Inni Starsi Panowie. Nowe Książki 1978 nr 4.

Co jest cacy, a co jest be

J. Koprowski: Felietony Eryka Lipińskiego. Nowe Książki 1984 nr 10.

Szczutek

A. Konkowski: Gdy się pije, to się tyje. Nowe Książki 1976 nr 9.
D. Nałęcz: Prawdziwa cnota krytyk się nie boi. Kultura 1976 nr 8.