BIO

Urodzony 28 kwietnia 1925 w Wilczynie pod Koninem; syn Stanisława Lichniaka, urzędnika, i Kazimiery z Furmańskich. W czasie okupacji niemieckiej przebywał w Warszawie i pracował fizycznie, m.in. jako pomocnik stolarza i murarza. Równocześnie uczył się na tajnych kompletach Gimnazjum i Liceum im. Władysława IV; w 1944 zdał maturę. Po zakończeniu wojny, studiował w 1945-50 filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. W tym czasie rozpoczął pracę dziennikarską jako reporter miejski w gazecie „Wieczór Warszawy” (1946-47; tu notatki podpisywał PHY). Debiutował jako krytyk literacki w 1947 recenzją książki Z. Starowieyskiej-Morstinowej Kabała historii, zamieszczoną w tygodniku „Dziś i jutro” (nr 24); z pismem tym stale współpracował do 1956 (tu m.in. recenzje w cyklu Obrachunki ze współczesnością oraz utwory prozą). W 1947 został członkiem Stowarzyszenia Pax, w którym podjął działalność społeczno-polityczną i kulturalną. Recenzje literackie publikował w „Przeglądzie Powszechnym” (od 1948; tu stały dział Przegląd piśmiennictwa), w „Słowie Powszechnym” (od 1948; tu m.in. w 1959-78 recenzje filmowe w cyklu Listy do kinomanów oraz w 1974-78 Listy o książkach). W 1949 otrzymał Nagrodę Literacką Młodych im. W. Pietrzaka. Był redaktorem dodatku młodzieżowego „Słowa Powszechnegopt.W młodych oczach” (1949-51). W 1954 ożenił się z Zofią Czartoryską, nauczycielką. W 1954-57 i ponownie od 1965 należał do Związku Literatów Polskich (ZLP). Od 1956 współpracował z tygodnikiem „Kierunki”; w piśmie tym publikował teksty krytycznoliterackie, m.in. cykle recenzji Dalsze ciągi, Raptularz literacki (1956-57), Monologi kibica literackiego (1957-58), Bryk do literatury współczesnej (1959-60). Od 1957 należał do Klubu Literatów Krąg (od 1981 prezes). W 1956-65 pełnił funkcję kierownika redakcji literackiej Instytutu Wydawniczego Pax (okresowo zastępca redaktora naczelnego), następnie został konsultantem Instytutu w zakresie literatury pięknej i literaturoznawstwa. Był redaktorem naczelnym „Życia i Myśli” (1958-60). Współpracował z pismem „Zorza” (od 1968; tu m.in. do 1971 cykl felietonów Tele-refleksje i Gawędy o literaturze). W 1968 wszedł w skład prezydium Zarządu Stowarzyszenia Pax, w 1976-78 był jego sekretarzem. Za twórczość krytycznoliteracką otrzymał nagrodę literacką im. W. Pietrzaka (1958 i 1972), nagrodę im. K. Irzykowskiego, przyznawaną przez Klub Krytyki Filmowej przy Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich (1973) oraz nagrodę Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1985). W 1984-90 był redaktorem naczelnym „Kierunków”; publikował tu też liczne artykuły i recenzje (niektóre podpisywał: ANTY-Z(oi)L, (l), (L)), m.in. od 1988 cykl pt. Mój skorowidz poezji polskiej na emigracji. W 1983 został członkiem nowego ZLP, od 1985 był wiceprezesem, a następnie od 1989 członkiem prezydium Zarządu Głównego Związku. W 1992 wystąpił z ZLP, a w 1993 ze Stowarzyszenia Pax. Wyjeżdżał wielokrotnie do Niemiec, Włoch, Francji, Belgii, Holandii, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Japonii, Syrii i na Kubę. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1955), Krzyżem Kawalerskim (1964) i Krzyżem Oficerskim (1977) Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł 19 kwietnia 2015 r.

Twórczość

1. Wychyleni w przyszłość. [Autorzy:] Z. Lichniak, A. Micewski. Warszawa: Komisja Intelektualistów i Działaczy Katolickich przy Polskim Komitecie Obrońców Pokoju 1951, 52 s.

Broszura zawiera dwa współwydane artykuły o międzynarodowym Festiwalu Młodzieży i Studentów w Obronie Pokoju. (Berlin, 5-19 VIII 1951): A. Micewski: Berlin 1951. Ocena ideowopolityczna; Z. Lichniak: Wychyleni w przyszłość, s. 29-52.

2. Poeta konsekwencji. Rzecz o Jerzym Liebercie. [Studium historycznoliterackie]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1952, 122 s.

3. Wiec w środku człowieka. Cztery poematy. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1953, 64 s.

Autor podpisany: Mateusz Żurawiec.

Zawartość

List do Kardynała Spellmana; Czarny śpiew. (Kantata o Paulu Robesonie); Akt oskarżenia. (Pisane nocą 20 czerwca); Wiec w środku człowieka. (Rzecz o sprawie wspólnej).

4. Cierpkie winogrona. Tryptyk opowieściowy. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1954, 336 s.

Autor podpisany: Mateusz Żurawiec.

Zawartość

Jack Kerton nie wraca do bazy; Judasz potrzebny od zaraz; Cierpkie winogrona.

5. Obrachunki ze współczesnością. [Szkice i recenzje]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1955, 462 s.

Zawartość

W stronę czytelnika [wstęp]. — Ogólnie: Razem. (Przemówienie wygłoszone na VI Zjeździe Związku Literatów Polskich); Dziesięciolecie, które chce być epoką. (Szkic pośpiesznego bilansu), — recenzje w działach: Wobec historii; Zdekonspirowane mity; Przezwyciężając wojnę; Diagram naszych dni, — oraz szkic: Profil bojownika. (Rzecz o Tadeuszu Borowskim).

6. Skazany na szukanie. (Rzecz o Włodzimierzu Pietrzaku). [Studium]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1955, 102 s.

Wyd. jako broszura pod wspólną okładką z: W. Pietrzak: Z pism. [T. 1]. Rachunek z Dwudziestoleciem.

7. Raptularz literacki. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1957, 269 s.

Zawartość

Zawiera drobne felietony o literaturze polskiej i obcej, drukowane w „Kierunkach” w 1956-1957; cykle: Zachód przez dziurkę w kurtynie; Z odwrotnej strony Polski; Recenzje na wagarach; Refleksje à la groch z kapustą; Z filozofią na bakier; Krzywym piórkiem [cykl parodii literackich].

8. Monologi kibica literackiego. [Szkice i felietony]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1958 [właśc. 1959], 351 s.

Zawartość

Wstęp, wyjaśniający i zaciemniający tyle, ile trzeba. — Z naszego podwórka [drobne felietony krytyczne oraz większe szkice:] Nad szaradą pisarstwa Parnickiego; Kibic o sędziach [dot. K. Wyki, A. Sandauera, J. Kotta, R. Matuszewskiego, S. Lichańskiego, Z. Starowieyskiej-Morstinowej, A. Rogalskiego, A. Łaszowskiego, A. Stawara i in.]. — Spotkania z literaturą „obcą” [drobne felietony krytyczne oraz większe szkice:] Pamiętnik zamordowanej nadziei [dot.: A. Frank: Pamiętnik]; Conradiana osobiste; Notatki o kilku Amerykanach [W. Faulkner, E. Hemingway, E. Caldwell, J. Steinbeck, N. Mailer]. — Zabawa w filozofię i literaturę [drobne felietony oraz szkic:] „Leyland” we mgle [wrażenia z podróży do Lipska].

9. Ceterum censeo. Rekolekcje pryncypialisty. [Szkice]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1960, 218 s.

Zawartość

Glosa I; Obowiązek twórczości; Akuszeria kultury; Glosa II; Profil uczonego. (Na marginesie „Studiów i rozpraw” Wacława Borowego); Filozof z Wesołej [Z. Jakimiak]; „Niech się nie rwie olbrzymi łańcuch pokoleń” [dot. A. Górskiego]; Co ja właściwie sądzę o poezji; Piętnaście lat krytyki literackiej w Polsce Ludowej; Glosa III; Myśli o tolerancji; Nazywając rzeczy po imieniu. (O tolerancji — praktycznie); Analiza mętnej wody i próba destylacji [dot. tolerancji]; O twórczą wspólnotę i twórcze różnice; Między innymi: literatura; Glosa IV.

10. Na przykładzie filmu. [Felietony i recenzje]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1961, 387 s.

Zawartość

Słowo w stronę nie tylko kinomanów [wstęp]. — O filmie — szerzej [Studium o współczesnym filmie polskim]. — Z „Listów do kinomanów”, czyli: O filmie — lżej. [Wybór felietonów i recenzji drukowanych wcześniej w „Słowie Powszechnym”].

11. Kto strzelił? [Powieść]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1962, 132 s.

Autor podpisany: Stanisław Literski.

12. Szkic do portretu Jana Dobraczyńskiego. [Studium krytycznoliterackie]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1962, 238 s.

13. Dokoła Wojtka. (Rzecz o Wojciechu Żukrowskim). [Studium]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1963, 306 s.

14. Komu opłaca się zbrodnia?, czyli „Kryminały” nie zmyślone. [Opowiadania]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1964, 90 s. Wyd. 2 tamże 1964.

Autor podpisany: Stanisław Literski; — Wg informacji autora podanej we wstępie — opowiadania zostały oparte na relacji Günthera Prodöhla, zawartej w „Kriminalfälle ohne Beispiel” i „Solange die Spur warm ist”.

Zawartość

Wo liegt der Hund begraben?”, czyli o kradzieży diamentów, gasnących żarówkach i niegasnących namiętnościach ludzkich ...; Strzały nad Odrą, czyli o złej miłości sztuki wśród przemytników; Tajemnicza szminka, czyli dlaczego zamordowano Marion Berger; Jeszcze jedna kradzież diamentów, czyli o tym, jak Amerykanie „przyjęli” spadek wdowy po Wilhelmie II; Niezwykła kariera „podwójnego” doktora, czyli jak zostać „naczelnym psychologiem” bońskiej Bundeswehry.

15. [Pięć do zera] 5:0 dla ideologii. (Z katechizmu krytyka). Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1964, 276 s.

Zawartość

I. Credo uparte: O zaangażowaniu literatury; Akustyka społeczna poezji; Spacerkiem przez kulturę: Preludium spacerowe, czyli bruderszaft z kulturą. „Katz” poniedziałkowy, czyli refleksje na temat dnia powszedniego kultury. Krytyk krytycznie o krytyce. Kłopoty krytyka poćciwego. Z katechizmu działacza kulturalnego; Kultura jako magna charta humanitatis i kultura à la carte: Ustalenia metodologiczne. Nasze credo kulturalne. Ich kryteria. Człowiek jako rzecz. Kultura jako towar. Wyjaśnienia niezbędne. Brak sita wartości. Próba naszych uogólnień. Uniwersalizm i dynamika rozwojowa naszej kultury. Nasze sito oddzielające ziarno od plew. Odrzucamy pokusy uproszczeń. Wspólnota prometeizmów — przeciw burżuazji. — II. Ilustracje z bryku do literatury: Cum duo faciunt idem...[m.in. o poezji J. Twardowskiego]; Na przykład: wieszczoch z Muszyny [dot. J. Harasymowicza]; „Trzech wieszczów małej Apokalipsy” [dot. S. Grochowiaka, J. Krzysztonia, W.L. Terleckiego]; Prolegomena do pokoleniologii: Jak określić granicę pokoleń? Szukajmy w trwalszych kategoriach. Proszę o wyjaśnienia. Moje propozycje. Przydatne wyjaśnienia. Kłopoty z trzecią generacją. Współczynnik polski; Jeszcze to i owo — wciąż pokoleniowo: Trzeba widzieć całość. Rozluźnienie styku biografii z historią; Gruboskórność czy nadmierna subtelność?; O braciach młodszych; Wyznanie wiary: literatura. Bunt bez imienia. Wbrew dominantom własnej historii. Rola krytyki „własnej”.

16. Mowy i namowy. [Przemówienia i artykuły]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1969, 299 s.

Zawartość

Kilka słów wyjaśnienia. — Z mównic Związku Literatów Polskich i innych: Kilka słów o zasadzie wieloświatopoglądowości [wypowiedź na XVI sesji Rady Kultury i Sztuki w 1955; polemika z poglądami S. Żółkiewskiego na literaturę katolicką]; Rzecz o wartości sporu; O sprawach nie do pominięcia. [Przemówienie na zebraniu Podstawowej Organizacji Partyjnej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej przy Związku Literatów Polskich]; Przed sejmem pisarzy [o sytuacji w Związku Literatów Polskich przed jego VI Walnym Zjazdem w 1956]; Z myślą o wspólnej sprawie. [Przemówienie na zjeździe Związku Literatów Polskich w Lublinie 1964]; Trochę polemiki. [Głos w dyskusji na II Kongresie Kultury Polskiej w 1966]; Przeciwko „pchlizmowi” i „byczojestwu”. [Skrót przemówienia na XI Zjeździe Pisarzy Ziem Zachodnich i Północnych 1968]; O patriotyczne dowartościowanie literatury. [Przemówienie na zebraniu zorganizowanym przez Ministerstwo Obrony Narodowej i Sekcję do Współpracy z Wojskiem przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich]; W stronę pozytywnego programu. [Przemówienie na zebraniu przedwyborczym Oddziału Warszawskiego Związku Literatów Polskich 1968]; Przemówienie nie wygłoszone [przeznaczone na Zjazd Związku Literatów Polskich w Bydgoszczy 1969]. — Przy wręczaniu nagród im. W. Pietrzaka: Odpowiedzialność to kwestia ludzkiej godności; Z pozycji prawdy; Zamiast laurki dla Instytutu [Wydawniczego „Pax”]; Potrzeba wielu źródeł; Mowa jubileuszowa. — Dla ożywienia dyskusji: Akustyka społeczna poezji [poz. ]; Kultura jako magna charta humanitatis i kultura à la carte [poz. ]; Szerzej o wiarę; Między jemiołą a dębem; Przeciwko literaturce; Rozmowy konieczne. — Garść refleksji o ćwierćwieczu literatury Polski Ludowej. [Referat wygłoszony na zebraniu zespołu pisarzy i publicystów Stowarzyszenia „Pax” w Ojrzanowie 6 III 1969].

17. Z mojego ćwierćwiecza. [Szkice]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1972, 605 s.

Zawartość

Osobisty list przewodni. [Szkic wspomnieniowy]. — I. Wychodząc od konkretu: O „Kabale historii” [Z. Starowieyskiej-Morstinowej]; Powieść Rembeka [dot.: Wyrok na Franciszka Kłosa]; Najgłębsza powieść o wojnie [Z. Nałkowska: Medaliony]; Kiedy krytyk przestaje być uczciwy [dot.: S. Żółkiewski: Kiedy profesor przestaje być formalistą. „Kuźnica1948 nr 25]; Poezja Broniewskiego [dot.: W. Broniewski: Poezje zebrane]; Powieść Gołubiewa [dot.: Bolesław Chrobry]; Prolog w trzech aktach [dot. pisarstwa T. Brezy]; Pisarstwo Adolfa Rudnickiego; O sprawach ludzkich po ludzku [dot.: I. Newerly: Pamiątka z Celulozy]; Profil Uczonego (o W. Borowym); W głąb historii [dot.: H. Malewska: Przemija postać świata]; Profil bojownika (rzecz o T. Borowskim); Nad potokiem cierpienia [dot.: L. Buczkowski: Czarny potok]; Rzecz o wartości sporu [poz. ]; Filozof z Wesołej [dot. Z. Jakimiaka]; Cum duo faciunt idem... [poz. ]; Prolegomena do pokoleniologii [poz. ]; Jeszcze to i owo — wciąż pokoleniowo [poz. ]; Refleksje dla ludzi pióra (o ćwierćwieczu literatury PRL). — II. Zmierzając ku uogólnieniom: z poz. : Co ja właściwie sądzę o poezji; Myśli o tolerancji; Nazywając rzeczy po imieniu; Analiza mętnej wody i próba destylacji; O twórczą wspólnotę i twórcze różnice; O zaangażowaniu literatury [poz. ], — z poz. : Kilka słów o zasadzie wieloświatopoglądowości; O sprawach nie do pominięcia; Przed sejmem pisarzy; Akustyka społeczna poezji; Szerzej o wiarę; Trochę polemiki; Przeciwko „pchlizmowi” i „byczojestwu”; Między jemiołą a dębem; Przeciwko literaturce; O patriotyczne dowartościowanie literatury; Rozmowy konieczne; W stronę pozytywnego programu; Przemówienie nie wygłoszone, — nadto: Z myślą o wspólnej sprawie. [Przemówienie wygłoszone na zjeździe Związku Literatów Polskich w 1964]; Powołanie i odpowiedzialność współtwórców kultury; Stosunek naszego ruchu do spraw kultury.

18. Przybliżając odległości. [Recenzje]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1977, 215 s.

Zawartość

Wstęp na tyle krótki, by go nie pomijać. — [Cykle:] I. Z dawnych lektur. (Rozważania o literaturze zwanej katolicką); II. Z niedawnych lektur. (Listy o książkach): Słowo wyjaśnienia. — W stronę literatury radzieckiej; Za Odrą i Łabą; Ci niespokojni Anglicy, Amerykanie; Z różnych stron.

19. Owocowanie książkami. [Historia Instytutu Wydawniczego „Pax”]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1981, 222 s.

20. W duchu dialogu. (Rozważania o kulturze). Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1981, 190 s.

Wybór tekstów z lat 1971-1981.

Zawartość

Wprowadzenie: O kulturze w kategoriach ruchu ideowego. Stwierdzenia wstępne. — I: O właściwy język; W kierunku kształtowania osobowości; O teleologię kultury; Rozwinięcie skrótów myślowych „Wytycznych” [Stowarzyszenia „Pax”]; Niezbędne uzupełnienia; W stronę kultury narodowej; O rewolucji naukowo-technicznej; Budzić potrzeby kulturowe. — II: Po sześciu latach; Ustalenie wyjściowe; Kościół wobec kultury współczesnej; Kościół wobec kultur narodowych; Wokół kultury narodowej; O interświatopoglądowy wymiar argumentu historycznego; O maksymalną sferę wolności; O szansę interpretacji; O więzi międzypokoleniowej; Uwagi końcowe. — O węzłowych problemach kultury: Niezbędne przypomnienia; Między wezwaniem a spełnieniem; Ku optymalnym warunkom rozwoju osobowości; Istota i konsekwencje dialogu; Propozycja szerszego spojrzenia; Najważniejsze imię wolności: podmiotowość; Antropologia podmiotowości; Podmiotowość jako nakaz twórczości; Pomnażanie skarbu, poszerzenie przestrzeni kultury narodu; O żywy łańcuch pokoleń; Wobec ogólnej oceny 35-lecia kultury PRL; W stronę Paxu. — Kultura jako trwałość i ciągłość świadomości narodowej. — Próba nowego spojrzenia. (W stronę literatury katolickiej): Przezwyciężając paradoksy; Wycieczka w przeszłość Prawdziców; Eksplozja katolickości literatury; Drążenie w głąb; Zaborczość aneksji; Niebezpieczeństwo zawężeń; Spojrzenie z ukosa; Ostrzeżenia z wczoraj — ważne dzisiaj; Odpowiedź na wezwanie czasu; Opory samych pisarzy; W kręgu faktów społeczno-kulturowych; Wobec wezwań czasu; Zamiast seminaryjnych definicji; Na gruncie konkretów literackich; Kanon nie obejmuje całości; Wnioski z obserwacji kanonu; W dialogu ze światem współczesnym; Bez zamknięcia. — O potrzebie twórczych sporów: 1. Wstępne wyjaśnienia; 2. Przemówienie nie wygłoszone: Świeży cytat; Cytat sprzed lat dziesięciu; Dalsze ciągi myślowe; Wadliwe mechanizmy nobilitacji; Wobec literatury obiegu nieoficjalnego; Przykłady ilustracyjne; Zaostrzenia — gwoli wyrazistości; Czy straszy „duch rewanżyzmu”?; W sieci poważniejszych powikłań; Na najwyższych piętrach; Marzenie ściętej głowy?; Konieczne uzupełnienie polemiczne; 3. Refleksja pozjazdowa.

21. Zanim powstanie panorama. Wobec literatury polskiej na emigracji. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1983, 213 s.

Nagrody

Nagroda Funduszu Literatury w 1984.

Zawartość

Zawiera części: I. Mały traktat o budowaniu mostów; II. O mostach zwodzonych i o zawiedzionych nadziejach; III. U progu wielkiej szansy: nowe filary pod trwałe przęsła; IV. Różdżkarskie poszukiwania źródeł; V. Zarys mapy odkrywanego lądu.

22. Kopa lat. [Szkice]. Posłowie: E. Szonert. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1985, 482 s.

Zawartość

Gdy się dźwiga kopę lat [wstęp]. — I. Próba autoportretu albo poszukiwanie korzeni: Osobisty list przewodni [poz. ]; Zwątpienia krytyczne [szkice dot. krytyki literackiej]; Bliżej literatury [wywiad z Z. Lichniakiem dot. jego działalności krytycznoliterackiej]. — II. Takie to były spory w one lata: z poz. : Kilka słów o zasadzie wieloświatopoglądowości; Rzecz o wartości sporu; O sprawach nie do pominięcia; Przed sejmem pisarzy; Trochę polemiki; Przeciwko „pchlizmowi” i „byczojestwu”; O patriotyczne dowartościowanie literatury; W stronę pozytywnego programu; Przemówienie nie wygłoszone, — oraz: Z myślą o wspólnej sprawie [poz. ]; Czy byłem socrealistą?. — III. Boje i niepokoje o literaturę katolicką: W poszukiwaniu formuły literatury katolickiej [dot. pisarstwa m.in. J. Dobraczyńskiego, A. Rogalskiego, S. Skwarczyńskiej, Z. Starowieyskiej-Morstinowej]; Próba nowego spojrzenia. (W stronę literatury katolickiej) [poz. ]. — IV. Własnym głosem w ostatnim pięcioleciu: Głos ze środka niepokoju i nadziei; O potrzebie twórczych sporów [poz. ]; Własnym głosem albo próba mówienia wprost (osobiste refleksje związane z 13 XII 1981); O Związku Literatów Polskich, pisarzach (i nie tylko); Wbrew „potępieńczym swarom” [dot. Związku Literatów Polskich]; „Przysłuchiwać się nowoczesnemu człowiekowi” [zagadnienia kultury w nauczaniu Kościoła]; Domena wartości wspólnych; Mowa dziada do obrazu?; Nasze — wobec kultury — grzechy główne; W obszarze kultury narodowej. — V. Powracając do literatury: W polemiki szarpane, czyli o „grzechach” wobec Wiecha [S. Wiecheckiego]; „Mój” Gołubiew. (Wspominki osobiste); Collage urodzinowy (na siedemdziesięciopięciolecie T. Parnickiego). — Posłowie.

23. Rekolekcje kulturalne. [Rozważania o kulturze]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1987, 176 s.

Zawartość

Zawiera części: Tezy o kulturze — pod rozwagę; Nasza formuła i jej wyjaśnienie; Kultura i światopogląd; Kościół wobec kultury; Jan Paweł II o kulturze; O kulturze narodowej wspólnoty; O ducha pluralizmu; W głąb zasady wieloświatopoglądowości i dialogu.

24. Mój skorowidz poezji polskiej na emigracji. [Szkice]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1989, 349 s.

Przegląd dorobku poetyckiego pisarzy przebywających po 1945 na emigracji (w układzie alfabetycznym).

Przekłady

1. S. Andres: O świętym księżulku Domenico. [Opowiadanie]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX 1960, 111 s.
2. M. Frisch: Arlekin. (Szkic filmowy). [Warszawa 1962], 47 s.
Wydane jako wkładka do tygodnika „Kierunki1962 nr 34; zakończenie utworu w: „Kierunki1962 nr 43.
3. M. Rosseels: Ja, chrześcijanin, zabiłem. [Powieść]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX 1974, 388 s. Wyd. 2 tamże 1977.
4. L. Rinser: Brat Ogień. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX 1978, 135 s. Wyd. nast. Wrocław: Wydawnictwo św. Antoniego 1993.

Prace redakcyjne

1. W. Pietrzak: Z pism. Pod red. Z. Lichniak. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1955-1957.

[T. 1]. Rachunek z Dwudziestoleciem. 1955, 223 s. Wyd. 2 tamże 1972.

[T. 2]. Lot jaskółek. (Z cyklu: Między Wschodem a Zachodem). 1956, 269 s.

[T. 3]. Miscellanea krytyczne. 1957, 371 s.

2. W. Pietrzak: Myśli. [Aforyzmy]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1977, 58 s.
3. Księga o nagrodzie im. Włodzimierza Pietrzaka. Oprac. zespół pod red. Z. Lichniaka. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX. (1948-1972). 1978, 403 s. (1973-1977). 1981, 174 s. (1978-1987). 1989, 282 s.
4. B. Piasecki: Myśli. [Aforyzmy]. Wybór, układ i przedm. Z. Lichniak. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1983, 135 s.
5. R. Brandstaetter: Niech będą błogosławione wszystkie drogi. [Wiersze]. Wybór i posłowie Z. Lichniak. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX1998, 164 s.

Omówienia i recenzje

Ankieta dla IBL PAN 1973, 1978.

Wywiady

Wyznanie wiary” Zygmunta Lichniaka. Rozm. A. Piotrowski. Słowo Powszechne 1963 nr 260.
Ważna jest hierarchia wartości. Kierunki 1975 nr 15.
Krytyka nie jest do lubienia. Rozm. Redakcja. Kierunki 1982 nr 19.
Istnieć w dialogu. Rozm. T. Sołtan. Słowo Powszechne 1987 nr 66, polemika: [S. Kisielewski] Kisiel: O prawa jednostki samotnej. Tygodnik Powszechny 1987 nr 17.
Z szacunkiem, ale nie na klęczkach. Rozm. A. Nowak. Argumenty 1989 nr 28 [dot. stosunku Z. Lichniaka do literatury emigracyjnej].

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. Seria 2. T. 2. Warszawa 1978 (R. Loth).
Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1. Warszawa 2000 (uzupełnienie).

Ogólne

Artykuły

H. Bereza: Gruszki na wierzbie, czyli „Cierpkie winogrona. Nowa Kultura 1955 nr 24.
Nad „Cierpkimi winogronami” dyskusja. Dziś i Jutro 1955 nr 3 [wypowiedzi autorów: S. Grochowiak: O magii tematu, pigułkach i dębowej szafie; Z. Pędziński: Nazwijmy rzeczy po imieniu; W.L. Terlecki: Prowokacja urągliwa].
Z. Dolecki: Obrachunki zadziornego kibica. Kierunki 1974 nr 23.
[J.Z. Słojewski] Hamilton: Wyznania, potyczki i przytyczki. Tu i Teraz 1985 nr 17 [o światopoglądzie Z. Lichniaka].
T. Błażejewski: Krytyka jako służba. Miesięcznik Literacki 1986 nr 3.

Poeta konsekwencji

Z. Jakubik: Szkoła twórczości, czyli krytyk wojujący. Dziś i Jutro 1953 nr 19.
B. Mamoń: Teza nie udowodniona. Tygodnik Powszechny 1953 nr 3; A. Rowicka: Jeszcze o książce Lichniaka. Dziś i Jutro 1953 nr 25.
A. Rowicka: Jeszcze o książce Lichniaka. Dziś i Jutro 1953 nr 25.

Wiec w środku człowieka

S. Lichański: Wielki eksperyment. Dziś i Jutro 1954 nr 10, przedruk w tegoż: Literatura i krytyka. Warszawa 1956.
W. Kos: Spokojnie panowie — czyli o Żurawcu. Nieproszony głos w dyskusji. Tygodnik Powszechny 1955 nr 16, polemika: Z. Lichniak: Dekonspiruję Żurawca!, czyli stypa z morałem. Dziś i Jutro 1955 nr 20 [dot. też Cierpkie winogrona].
S. Lichański: Żurawiec nie umarł!Dziś i Jutro1955 nr 23, przedruk w tegoż: Literatura i krytyka. Warszawa 1956 [dot. też Cierpkie winogrona].

Cierpkie winogrona

W. Kos: Spokojnie panowie — czyli o Żurawcu. Nieproszony głos w dyskusji. Tygodnik Powszechny 1955 nr 16, polemika: Z. Lichniak: Dekonspiruję Żurawca!, czyli stypa z morałem. Dziś i Jutro 1955 nr 20 [dot. też Wiec w środku człowieka].
S. Lichański: Żurawiec nie umarł! Dziś i Jutro 1955 nr 23, przedruk w tegoż: Literatura i krytyka. Warszawa 1956 [dot. też Wiec w środku człowieka].

Obrachunki ze współczesnością

G. Lasota: Kierunek natarcia. Warszawa 1953 [recenzja: Obrachunki ze współczesnością], polemika: Z. Lichniak: List do „Nowej Kultury. Nowa Kultura 1953 nr 39, G. Lasota: W sprawie listu Lichniaka. Nowa Kultura 1953 nr 40, 41.
L. Flaszen: Gruba książka. Życie Literackie 1955 nr 24.
J. Kuczyński: Niektóre pomyłki Zygmunta Lichniaka. Po prostu 1955 nr 27, polemika: S. Błaut: Fakty to rzecz uparta. Dziś i Jutro 1955 nr 37.
K.T. Toeplitz: Między mistycyzmem a schematyzmem. Nowa Kultura 1955 nr 33.
A. Rogalski: Krytycznie o krytyku. Tygodnik Powszechny 1956 nr 12.

Raptularz literacki

[A. Łaszowski] A. Gerard: Metamorfoza Lichniaka. Kierunki 1957 nr 51/52.
M. Malcharek: Letnie swawolenie. Współczesność 1957 nr 6.
A. Rogalski: Owoc wczasów. Kierunki 1957 nr 22.

Monologi kibica literackiego

M. Głowiński: Niby-krytyka. Twórczość 1959 nr 8.
T. Terlecki: Mikroliteratura. „Wiadomości”, Londyn 1960 nr 19.

Ceterum censeo

W. Chylicka: Bohater naszego czasu. Więź 1961 nr 10.
W. Maciąg: Krytyka na miarę. Twórczość 1961 nr 6, przedruk w tegoż: Opinie i wróżby. Kraków 1963.
S. Jończyk: Dialog z Lichniakiem. Życie i Myśl 1962 nr 7/8.

Na przykładzie filmu

D. Karcz: Przegląd polskich eseistycznych wydawnictw filmowych. Kwartalnik Filmowy 1965 nr 3.

Kto strzelił?

Z. Kozarynowa: Piłkarze. „Wiadomości”, Londyn 1963 nr 26.

Szkic do portretu Jana Dobraczyńskiego

Z. Pędziński: W kręgu literackiej apologetyki. Więź 1965 nr 7/8, przedruk w tegoż: Z notatnika szeregowego recenzenta. Poznań 1971 [dot. też Dokoła Wojtka].

Dokoła Wojtka

L.M. Bartelski: Dookoła siebie. Kultura 1964 nr 13.
L. Eustachiewicz: Lichniak, czyli łagodność Zoila. Kierunki 1964 nr 6.
J. Kajtoch. Ruch Literacki 1964 nr 4.
W. Nawrocki: Krytyka subiektywna. Życie Literackie 1964 nr 46.
Z. Pędziński: W kręgu literackiej apologetyki. Więź 1965 nr 7/8, przedruk w tegoż: Z notatnika szeregowego recenzenta. Poznań 1971 [dot. też Szkic do portretu Jana Dobraczyńskiego].

[Pięć do zera] 5:0 dla ideologii

S. Jończyk: Credo krytyka. Zygmunt Lichniak. Słowo Powszechne 1964 nr 285.
W. Sadkowski: Mecz z samym sobą. Nowe Książki 1965 nr 10.

Mowy i namowy

Z. Dolecki: Nie tylko kibicowanie. Życie i Myśl 1970 nr 6.
J. Koprowski: Mowy i namowy krytyka. Odgłosy 1970 nr 9, przedruk w tegoż: Jak nas widzą, jak nas piszą. Łódź 1979.
E. Szonert: Mowy o kulturze. Kierunki 1970 nr 11.
W. Sadkowski: Lichniaka — założenia programowe. Nowe Książki 1971 nr 9.

Z mojego ćwierćwiecza

M. Bocian: Po co namowa — i komu ta mowa? Student 1973 nr 7, polemika: [J. Szczawiński] Alcest. Słowo Powszechne 1973 nr 101.
E. Szonert: Sylwetka krytyka. Kierunki 1973 nr 10.
Z. Umiński: Krytyk konsekwentny. Życie i Myśl 1973 nr 4.
K. Zaleski: Sumienie krytyki poczciwej. Teksty 1973 nr 3, polemika: K. Pastuszewski: Uniki i argumenty. Wrocławski Tygodnik Katolików 1974 nr 1.

Przybliżając odległości

J. Koprowski: Przypowieść o krytyku. Literatura 1977 nr 29.

Owocowanie książkami

J. Wojciechowski: Na jubileusz Pax-u. Nowe Książki 1981 nr 21.

Zanim powstanie panorama

J. Koprowski: Lichniak o emigracji. Tu i Teraz 1983 nr 36.
Z. Irzyk: Panorama literatury emigracyjnej. Kierunki 1984 nr 5.
A. Nasiłowska: Zanim wszystko pokryje kurz. Odra 1985 nr 2.
J. Pluta. Ruch Literacki 1985 nr 1.
[M. Zieliński] (Z): Noty. Więź 1985 nr 10/12, polemika: M. Chrzanowski: Gdy Lichniak pisze, Zygmunt czuwa. Kultura 1986 nr 26.

Kopa lat

T. Sołtan: Jak dodać lat do kopy. Słowo Powszechne 1985 nr 120.
T.J. Żółciński: Niewdzięczność krytycznego trudu. Nowe Książki 1985 nr 12.
Z. Skuza: Kopa lat Lichniaka. Argumenty 1986 nr 24.

Rekolekcje kulturalne

M. Zboralski: Rozmowa o kulturze to także kultura. Życie i Myśl 1988 nr 3/4.

Mój skorowidz poezji polskiej na emigracji

J. Koprowski: Czy poezja jest potrzebna? Perspektywy 1989 nr 46.
S. Drajewski: Zamiast. Życie i Myśl 1990 nr 1/2.
P. Kądziela: Lichniak o poezji emigracyjnej. Nowe Książki 1990 nr 8.
M. Romanowski: Maruderzy. Res Publica 1990 nr 10 [dot. też: M. Stępień: Szkice o polskiej literaturze emigracyjnej].
L. Szaruga: Cwaniactwo na licencji. Po prostu 1990 nr 17.
L. Żuliński: Już powstaje panorama. Literatura 1990 nr 1.

Księga o nagrodzie im. Włodzimierza Pietrzaka

M. Szczepański: Wertując „Księgę o nagrodzie. Kierunki 1985 nr 47.