BIO

Urodzony 20 grudnia 1934 w Warszawie; syn Emila Jerzego Czerniawskiego, wicedyrektora Polskiego Monopolu Tytoniowego, i Marii z Tynickich, nauczycielki muzyki. Podczas okupacji niemieckiej przebywał początkowo w Warszawie, skąd w lecie 1941 (dzięki staraniom ojca, który wcześniej przedostał się do Turcji) wraz z matką i siostrą wyjechał przez Wiedeń, Budapeszt i Sofię do Stambułu. Od stycznia 1942 przebywał w Palestynie, gdzie uczęszczał kolejno do polskiej szkoły powszechnej w Tel Awiwie, francuskiego College St. Joseph w Jaffie, angielskiego St. George's School w Jaffie, a później w Jerozolimie, amerykańskiego International College w Bejrucie i polskiej Junackiej Szkoły Kadetów w obozie Barbara, z którą w sierpniu 1947 przybył do Anglii. W 1948-52 uczył się w Ranelagh Grammar School pod Londynem. W wydawanym przez tę szkołę piśmie „Ranelagh School Magazine” debiutował w 1951 wolnym przekładem W Weronie Cypriana Kamila Norwida. Po uzyskaniu (w wyniku egzaminu konkursowego) stypendium studiował anglistykę w King's College na University of London; w 1955 uzyskał dyplom Bachelor of Arts. Równocześnie rozwijał twórczość literacką, ogłaszając od 1953 wiersze w miesięczniku „Młodzież” (debiut poetycki: Powrót Odysa, 1953 nr 5/6) oraz w tygodniku „Wiadomości” (nr 47). W 1954 otrzymał II nagrodę w konkursie młodych Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. W 1954-55 był redaktorem naczelnym pisma „Lucifer. King's College Review” (tu też przekłady poezji polskiej), a od stycznia do października 1955 członkiem zespołu redakcyjnego miesięcznika studenckiego „Merkuriusz Polski Novy ale dawnemu Wielce Podobny yŻycie Akademickie”. W październiku 1955 wyjechał do Republiki Federalnej Niemiec, gdzie pracował w sekcji polskiej Radia Głos Ameryki. W 1957 powrócił do Londynu i w tymże roku ożenił się z Ann Daker. Od lipca 1957 do 1965 pracował w towarzystwie ubezpieczeniowym. W 1962-64 prowadził nadto kurs maturalny z języka i literatury polskiej w Ealing Technical College. Brał czynny udział w życiu kulturalnym studentów polskich na emigracji; od stycznia 1957 do września 1958 należał ponownie do zespołu redakcyjnego „Merkuriusza Polskiego”, a następnie do listopada był jego redaktorem naczelnym. Od stycznia do grudnia 1959 był naczelnym redaktorem miesięcznika „Kontynenty – Nowy Merkuriusz”, a następnie do maja 1962 wchodził w skład redakcji tego pisma. Wiersze, opowiadania, studia krytyczne oraz przekłady z angielskiego i z polskiego na angielski publikował w wielu czasopismach emigracyjnych, zwłaszcza w „Wiadomościach” (od 1953, tu m.in. cykle artykułów: Wiersz współczesny w 1967-70, Słowo o wierszu w 1978-80), „Kulturze” (Paryż, od 1956), „Kontynentach – Nowym Merkuriuszu” (1961-66), „Oficynie Poetów” (od 1966) oraz w pismach angielskich i amerykańskich. W 1957 zamieścił po raz pierwszy wiersze w prasie krajowej: Człowiek w probówce i Pieśń filaretów w „Nowych Sygnałach” (nr 38); następnie publikował w „Tygodniku Powszechnym” (1958), „Przeglądzie Kulturalnym” (1958), „Więzi” (1959-62), „Współczesności” (1960-66). W styczniu 1966 otrzymał pięcioletnie stypendium Fundacji Abrahama Woursella dla młodych pisarzy przyznane przez komitet konkursowy fakultetu filozoficznego na uniwersytecie w Wiedniu. Stypendium to wykorzystał na pracę twórczą i przekładową oraz na studia filozoficzne; uzyskał stopień Bachelor of Arts na uniwersytecie w Londynie, stopień Master of Arts na uniwersytecie w Sussex i stopień Bachelor of Philosophy w Oxfordzie. Za twórczość poetycką otrzymał w 1967 nagrodę Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. W 1970-73 był wykładowcą literatury współczesnej w Medway College of Design w Rochester, a następnie podjął wykłady filozofii w Thames Polytechnic w Londynie. W 1971 otrzymał nagrodę Fundacji im. Kościelskich w Genewie. Brał udział w Międzynarodowych Zjazdach Tłumaczy Literatury Polskiej w Warszawie w 1975 i 1979. Po 1980 kontynuował współpracę z paryską „Kulturą” (do końca wydawania pisma w 2000). Publikował też eseje literackie i filozoficzne, m.in. w formie diarystycznej, kolejno w cyklach: Zapisane do wyjaśnienia („Archipelag”, Berlin Zachodni 1986-87), List z Londynu („Brulion”, poza cenzurą, Kraków 1988-89), Krótkopis („Twórczość1991-96). W 1985 był stypendystą Hawthernden Castle w Szkocji. W 1986 zakończył wykłady w Thames Polytechnic, aby zająć się wyłącznie pracą pisarską. We wrześniu 1991 objął stanowisko Translator in Residence w British Centre of Literary Translation przy University of Eas; w 1992-94 był jego wicedyrektorem. Przygotował też liczne programy w radiu brytyjskim poświęcone kulturze polskiej. W 1993 otrzymał stypendium Rockefeller Foundation oraz nagrodę literacką im. K. Janickiego za twórczość poetycką. W 1996 pracował jako senior research associate na University of East, a następnie do 1999 administrator domu pracy twórczej w szkockim zamku Hawthorn den Castle. W latach następnych był stypendystą Deutscher Akademischer Austauschdienst w Berlinie (1997) oraz Fondation Ledig-Rowohlt w Szwajcarii (2001). Za całokształt pracy twórczej i translatorskiej otrzymał w 2000 nagrodę Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich w Toronto. Współpracował nadal z „Twórczością” (od 2000 cykl Wielopis) oraz z pismem „Fraza” (od 2003 cykl W kolumnie). W 2003 brał udział w seminariach na temat sztuki przekładu na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu i Uniwersytecie Gdańskim. W 2004 otrzymał medal „Za Zasługi w Upowszechnianiu Twórczości Cypriana Norwida” przyznany przez Fundację Norwidowską w Lublinie. Otrzymał odznakę „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (1975), odznakę „Amicus Poloniae” przyznaną przez pismo „Polska” (1976). Mieszka w Monmouth w Walii.

Works

1. Polowanie na jednorożca. [Wiersze]. Londyn: Oficyna Poetów i Malarzy 1956, 39 s.

Zawiera m.in. poemat: Hesperyjski sad.

2. Topografia wnętrza. [Wiersze]. Paryż: Instytut Literacki 1962, 48 s.

3. Części mniejszej całości. Opowiadania. Przedmowa: W. Gombrowicz. Londyn: Oficyna Poetów i Malarzy 1964, 91 s.

Zawartość

Giotto; Sprolongowani mistrzowie; Dzień w życiu bywalca; Bankrut (Fragmenty autobiograficzne); Paluszek; Elektrownia; Brutalizacja Stefana Rudzkiego.

4. Sen; Cytadela; Gaj. Wiersze. Paryż: Instytut Literacki 1966, 63 s.

5. Wiersz współczesny. Wiadomości”, Londyn 1967-1971. Wyd. osobne Londyn: Oficyna Poetów i Malarzy 1977, 95 s.

Cykl 21 rozprawek na temat wiersza współczesnego.
Pierwodruk „Wiadomości1967 nr 30, 32, 33, 41, 42, 47; 1968 nr 2, 9, 17, 23, 30, 46; 1969 nr 3, 22, 42; 1970 nr 11, 30, 49; 1971 nr 2, 18, 22.

6. Akt. [Utwór dramatyczny]. Kultura”, Paryż 1968 nr 5 s. 40-46.

7. Liryka i druk. Szkice i eseje. Londyn: Oficyna Poetów i Malarzy 1972, 196 s. Wyd. nast. tamże 1976.

Nagrody

Nagroda im. T. Sułkowskiego przyznana przez Oficynę Poetów i Malarzy w Londynie w 1971.

Zawartość

I. Czaykowskiego raj utracony; Sito przedneoklasyczny [dot. J.S. Sity]; Dzieckiem podszyty; Barokowy klasyk; Poetyka J.M. Rymkiewicza; Kamienna muzyka Herberta; Dyscyplina wyobraźni. – II. Czytając Norwida; Nieśmiertelny ptaku!; Poeta wobec mitów; Własny rytm morza; Sarabanda Lechonia; Drzewo sprzeczki; Chaos i ład; Mały traktat o sztuce. – III. Poezja Czesława Miłosza; Poeta widzi przestrzeń i czas; Anglo-Saxon attitudes; O poezji Eliota; Eliot (pośmiertne posłowie).

8. Widok Delft. Wiersze z lat 1966-1969. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1973, 44 s.

9. Akt. Oprac. Józef Zenon Tynicki zgodnie z paragrafami małego kodeksu karnego i cenzury wewnętrznej. Londyn: Oficyna Poetów i Malarzy 1975, 61 s.

Zawartość

Zbiór różnorodnych utworów prozą: Albowiem; Wojaż; Rachela w Rzymie; Rozproszony; Akt; Coitus; Koniec; Mitografia.

10. Wiek złoty. 1969-1981. [Wiersze]. Paryż: Instytut Literacki 1982, 60 s.

11. Władza najwyższa. Wybór wierszy z lat 1953-1978. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1982, 143 s.

12. Jesień. [Wiersze]. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1989, 62 s.

13. Koncert życzeń. [Proza]. Przedmowa: M. Kisiel. Warszawa: Staromiejski Dom Kultury 1991.

14. Scenes from a disturbed childhood. [Opowieść autobiograficzna]. London: Serpent's Tail 1991, XX, 167 s. [Wyd. 2] Monmouth: A&K 2002, IX, 198 s. Por. poz. .

15. Poezje zebrane 1952-1991. Łódź: Biblioteka 1993, 276 s.

16. Muzy i sowa Minerwy. [Eseje]. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 1994, 244 s.

Wybór tekstów na temat poezji i filozofii drukowanych w czasopismach po wydaniu tomu Liryka i druk [poz. ].

17. Fragmenty niespokojnego dzieciństwa. Przedmowa: R. Kapuściński. Londyn: Aneks 1995, [IV], 182 s. Por. poz. .

Wersja nieco zmieniona w stosunku do wersji angielskiej, z obszerniejszym wyborem dokumentów rodzinnych i wierszy.

18. Krótkopis. 1986-1995. [Eseje]. Katowice: Gnome 1998, 167 s.

Pierwodruk: „Archipelag”, Berlin Zachodni 1986-1987 (cykl „Zapisane do wyjaśnienia), „Brulion”* 1988-1989 (cykl „List z Londynu”) i „Twórczość1991-1996 (cykl „Krótkopis”).
Refleksje i przemyślenia w formie diarystycznej inspirowane lekturą, wrażeniami z wystaw artystycznych, spektakli teatralnych i telewizyjnych.

19. Inne wiersze i Historia ludzkości. [Wiersze]. Katowice: Gnome 1999, 52 s.

20. Selected poems. [Wybór wierszy]. [Przeł.] I. Higgis. [Amsterdam:] Harwood Academia 2000, 221 s.

Tekst w języku polskim i angielskim.

21. Światy umowne. Szkice o wierszu współczesnym. Warszawa: Czytelnik 2001, 138 s.

22. Narracje ormiańskie. [Wstęp:] J.Z. Tynicki. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B. 2003, 276 s.

23. O poezji, nostalgii, krytykach i kryteriach rozmawiają Bogdan Czaykowski i Adam Czerniawski. Wstęp: M. Rabizo-Birek. Toronto: Polska Fundacja Wydawnicza w Kanadzie. Rzeszów: Fraza 2006, 315 s.

Tu A. Czerniawskiego: Słowem jak perłą. Rozm. M. Kisiel; Poza stereotypami literatury emigracyjnej. Rozm. B. Czaykowski i A. Czerniawski; Światy realne i światy umowne. Rozm. B. Tarnowska; Po Noblu Szymborskiej i inne przygody z polską poezją. Rozm. B. Czaykowski i A. Czerniawski; Po złotym wieku zimnej wojny. Rozm. R. Witek; O krytykach i recenzentach warszawskich (krakowskich i innych). Rozm. B.Czaykowski i A. Czerniawski; O recepcji polskiej kultury w świecie. Rozm. B.Czaykowski i A. Czerniawski; Tożsamość, poezja, przekład. Rozm. J. McCabe; Hierarchie, kanony, wartości. Rozm. P. Wilczek.

Przekłady

na język angielski.

1. T. Różewicz: Faces of anxiety. Poems. [Wybór wierszy]. London: Rapp and Whiting 1969, 63 s. Wyd. nast. Chicago: TheSwallow Press1969.
2. T. Różewicz: „The card-index” and other plays. London: Calder and Boyars 1969, 140 s. Wyd. nast. New York: Grove Press 1970.

Zawartość

Zawiera przekłady sztuk: Kartoteka; Akt przerywany; Wyszedł z domu.
3. T. Różewicz: The witnesses” and other plays. London: Calder and Boyars 1970, 136 s.

Zawartość

Zawiera przekłady sztuk: Świadkowie; Śmieszny staruszek; Stara kobieta wysiaduje.
4. W. Tatarkiewicz: History of aesthetics. Vol. 1. Ancient aesthetics. [Przeł.:] A. Czerniawski, Ann Czerniawska. The Hague: Mouton; Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1970, VI, 352 s.
5. T. Różewicz: Selected poems. [Przekł. i wstęp:] A. Czerniawski. Harmondsworth: Penguin Books 1976, 140 s.

Nagrody

Nagroda The Arts Council of Great Britain w 1976.
6. A. Sandauer: Białoszewski. [Rozdział 1 i bibliografia:] A. Bałakier. [Przeł. na język angielski] A. Czerniawski. Warszawa: Agencja Autorska 1979, 79 s.
7. Z.L. Stroiński: Window. Collected prose poems. [Przekł. i wstęp:] A. Czerniawski. London: Oasis Books 1979, 36 s.
8. T. Różewicz: Conversation with the Prince” and other poems. [Przekł. i wstęp:] A. Czerniawski. London: Anvil Press Poetry 1982, 206 s.
9. T. Różewicz: Mariage blanc” and „The hunger artist departs. Two plays. London, New York: Marion Boyars 1983, 111 s.
Tytuły oryginałów polskich: Białe małżeństwo; Odejście głodomora.
10. L. Staff: An empty room. [Wybór wierszy; przekł. i wstęp:] A. Czerniawski. Newcastle upon Tyne: Bloodaxe Books 1983, 60 s.
11. T. Różewicz: The trap. [Przekł. i wstęp:] A. Czerniawski. New York: City University of New York 1984. [Inf. autora]. [Wyd. 2]. [Przedmowa:] D. Gerould. Amsterdam: Harwood Academic 1997, XVII, 96 s.
Tytuł oryginału polskiego: Pułapka.
12. R. Ingarden: The work of music and the problem of its identity. [Przekł. i wstęp:] A. Czerniawski. Berkeley: California University Press 1986, XI, 181 s.
13. C.K. Norwid: Poems. [Wybór, przekł. i posłowie:] A. Czerniawski. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1986, 127 s.
14. The burning forest. Modern Polish poetry. [Antologia; przekł., wstęp i oprac.:] A. Czerniawski. Newcastle upon Tyne: Bloodaxe Books 1988, 184 s.
15. L. Kołakowski: The presence of myth. [Przeł.] A. Czerniawski. Chicago, London: The University of Chicago Press 1989, XII, 138 s.
Tytuł oryginału polskiego: Obecność mitu.
16. W. Szymborska: People on a bridge. Poems. [Przekł. i wstęp:] A. Czerniawski. London, Boston; Forest Books 1990, XVI, 78 s. Wyd. nast.: [wyd. 2] London, Boston: Forest Books 1991, tamże 1996.
Tytuł oryginału polskiego: Ludzie na moście.
17. T. Różewicz: Poezje wybrane. Przeł. [z polskiego na angielski] A. Czerniawski. Posłowie: T. Paulin; J. Pieszczachowicz. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1991, 285 s. Wyd. nast. z posłowiem T. Paulina i J. Osborne'a: wyd. 2 uzupełnione Kraków: Wydawnictwo Literackie 1994, 332 s., tamże: wyd. 3 1997, wyd. 4 2000.
Tekst w języku polskim i angielskim.
18. T. Różewicz: They came to see a poet. [Wybór wierszy]. [Przekł. i wstęp] A. Czerniawski. London: Anvil Press Poetry 1991, 231 s. [Wyd. 2] poszerzone tamże 2004, 268 s.
19. Heraklit z Efezu: Zdania. Przekł. i posłowie: A. Czerniawski. Łódź: Biblioteka 1992, 24 s. Wyd. 2 Gdańsk: słowo/obraz terytoria 2005.
20. C.K. Norwid: To a deceased...; Finis. Hull: Carnivorous Arpeggio Press 1992, [2] s.
21. Z. Herbert: Reconstruction of a poet. [Utwór dramatyczny]. W: Frontiers. [Antologia]. London 1994, s. 319-331.
22. J. Kochanowski: Treny. [Przekł. angielski] [Przedmowa:] D. Davie. [Oprac. i komentarz:] P. Wilczek. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Letnia Szkoła Języka, Literatury i Kultury Polskiej Uniwersytetu Śląskiego 1996, 172 s. Wyd. 2 Oxford: Legenda, University of Oxford 2001.
Tekst w jęz polskim i angielskim. Tu też A. Czerniawski: Czytając treny, s. 120-156.
23. K. Michalski: Logic and time. [Eseje filozoficzne; przekład przejrzał] J. Dodd. Dordrecht, Boston: Kluwer Academic 1997, VIII, 162 s.
24. T. Różewicz: Reading the Apocalypse in bed. Selected plays and short pieces. [Przeł.:] A. Czerniawski, B. Plebanek, T. Howard. [Przedmowa:] T. Howard. London, New York: M. Boyars 1998, 300 s.
25. T. Różewicz: W środku życia; Midden in het leven; In the midst of live. [Przekł. niderlandzki] K. Lesman. [Przekł. angielski] A. Czerniawski. Breda: De Geus 2002, [16] s.
Tekst w języku polskim, holenderskim, angielskim.
26. C. Norwid: Selected poems. London: Anvil Press Poetry 2004, 95 s.

*Nadto w wydaniach utworów muzycznych przekłady angielskie wierszy K.I. Gałczyńskiego, K. Iłłakowiczówny, J. Przybosia.

Prace redakcyjne

1. Ryby na piasku. Antologia wierszy poetów „londyńskich” pod red. A. Czerniawskiego ze słowem wstępnym J. Przybosia. Londyn: B. Świderski 1965, 273 s.
2. „Modern Poetry in Translation”, London 1975 nr 23/24. [Oprac.:] B. Czaykowski, A. Busza, A. Czerniawski.
Numer poświęcony poezji polskiej.
3. The mature laurel. Essays on modern Polish poetry. [Red.:] A. Czerniawski. Chester Springs, Pennsylvania: Dufour Editions 1991, 325 s.

Zob. też Przekłady poz. , , .

Analyses and reviews

Questionnaire for IBL PAN 1967, 1973, 2004.

Autor o sobie

A. Czerniawski: Książę poetów o sobie. Powst. 1980. Druk „Metafora” 1991/1992 nr 4 [replika na książkę A. Lisieckiej: Kto jest księciem poetów?, czyli rzecz o Adamie Czerniawskim i innych (Londyn 1979) oraz wypowiedź krytyczną B. Miązka w „Wiadomościach”, Londyn 1980 nr 19].
A. Czerniawski: [Autobiografia]. Arka 1987 nr 19.
A. Czerniawski: Co pisałem i tłumaczyłem w czasach zimnej wojny w kraju, o którym coś wiem. Tłumaczenie z angielskiego A. Janiszewski. Kresy 1994 nr 19.
A. Czerniawski: Kłopoty tłumacza. Fraza 2002 nr 1/2.
A. Czerniawski: Pułapka autoprzekładu. Akcent 2003 nr 1/2.

Wywiady

• „Jestem człowiekiem schyłku XX wieku”. Rozm. P. Wilczek. Przegląd Powszechny 1989 nr 3.
• „Słowem jak perłą”. Rozm. M. Kisiel. Odra 1989 nr 12.
Osadzony w języku... Rozm. I. Smolka. Kresy 1991 nr 8, przedruk w: Londyn – Toronto – Vancouver. Lublin 1993.
Rozmowa z Adamem Czerniawskim. Rozm. T.W. Brzozowski. Świat Literacki 1991 nr 2.
Świadomy tajników rzemiosła. Rozm. D. Künstler-Langner. Przegląd Artystyczno-Literacki 1995 nr 9.
O poezji. Rozm. B. Tarnowska. Fraza 1997 nr 1.
Rozmowa z Adamem Czerniawskim. Rozm. B. Tarnowska. Kultura”, Paryż, Warszawa 1998 nr 10.
Jestem Europejczykiem. Rozm. J. MacCabe. Przeł. B. Tarnowska. Akcent 2004 nr 1/2.

Zob. też Twórczość poz. .

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. Seria 2. T. 1. Warszawa 1977 (J. Czachowska).
Z.R. Wilkiewicz: Polnische Exilliteratur 1945-1980. Köln, Wien 1991.
Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1. Warszawa 2000 (Redakcja).

Ogólne

Książki

A. Lisiecka: Kto jest „Księciem poetów”? czyli rzecz o Adamie Czerniawskim i innych. Z wyborem wierszy Adama Czerniawskiego z lat 1955-1976. Londyn: Printed by Poets' and Painters' Press 1979, 63 s., omówienie: W. Gniatczyński, „Wiadomości”, Londyn 1979 nr 26; J. Katz-Hewetson, „Kultura”, Paryż 1979 nr 12; B. Miązek: Brzydki pamflet na Alicję Lisiecką i jej „Księcia”! „Wiadomości” 1980 nr 19, przedruk w tegoż: Teksty i komentarze. Londyn 1983.
M. Kisiel: U podstaw twórczości Adama Czerniawskiego. Gliwice: Wokół Nas 1991, 125 s.

Artykuły

J. Brzękowski. „Kultura”, Paryż 1957 nr 7/8.
A. Busza, B. Czaykowski: Dwugłos o Adamie Czerniawskim. „Puls”, Londyn 1984 nr 20.
B. Czaykowski: Glossy do poezji Adama Czerniawskiego. „Archipelag”, Berlin Zachodni 1986 nr 3.
M. Kisiel: Poezja w świetle filozofii literatury. O „wewnętrznej” teorii poznania w poezji Adama Czerniawskiego. W: Poezja i nostalgia. Katowice 1987.
D.J. Enright: At the feast of brief hopes. The Times Literary Supplement”, London 1988 nr 2.
J. Pilling: Not in time's convenant. Poetry Nation”, Manchester 1988 nr 15.
J. Poradecki: Mapa wyobraźni. (O wierszach Adama Czerniawskiego.). Tygodnik Powszechny 1988 nr 26.
J. Poradecki: Widzę i opisuję” w poezji Adama Czerniawskiego. „Miscellanea Łódzkie1990 nr 1.
A. Brajerska-Mazur: Norwid w tłumaczeniach Adama Czerniawskiego. „Studia Norwidiana” R. 9/10: 1991/1992.
P. Wilczek: Adam Czerniawski jako tłumacz poezji Różewicza. Świat Literacki 1991 nr 2.
J. Łukasiewicz: Jesień według Czerniawskiego; Jeszcze o Czerniawskim: wiersze i obrazy. W tegoż: Rytm czyli powinność. Wrocław 1993.
T. Halikowska-Smith: Uparty w swoim posłannictwie. Adam Czerniakowski, tłumacz i krytyk. Kultura”, Paryż, Warszawa 1994 nr 11.
D. Künstler-Langner: Tak różne są przypadki ludzkiego cierpienia. (O poezji Adama Czerniakowskiego). Kultura”, Paryż, Warszawa 1994 nr 12.
D.T. Lebioda: Nagi w zaroślach ciemności. O wyobraźni poetyckiej Adama Czerniakowskiego. Metafora 1995 nr 18/19, przedruk w tegoż: Pragnienie śmierci. Bydgoszcz 1996, Marmur i blask. Bydgoszcz 2000.
A. Szymańska: Ten trzeci świat. Przegląd Powszechny 1995 nr 4.
B. Tarnowska: Stoję wobec świata. Glosy do poetyckiej epistemologii Adama Czerniawskiego. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Olsztynie. Prace Filologiczne 1995 nr 1.
A. Woldan: Adam Czerniawski – poeta między dwoma narodami? W: Narodowy i ponadnarodowy charakter literatury. Kraków 1996.
M. Kalandyk: Słowo o metodzie krytycznej i poezji Adama Czerniawskiego; M. Rabizo-Birek: „Język filozofią moją”. O krytyce literackiej Adama Czerniawskiego. W: Poetycki krąg „Kontynentów. Rzeszów 1997.
P. Wilczek: Niespokojne dzieciństwo – o wspomnieniach Adama Czerniawskiego; Bibliografia. W tegoż: Ślady egzystencji. Katowice 1997.
W. Ligęza: Jerozolima i Babilon. Kraków 1998, passim.
B. Tarnowska: Adam Czerniawski i jego rola w kształtowaniu odbioru literatury polskiej w Wielkiej Brytanii. W: Losy Polaków. Lublin 1998.
M. Kisiel: Poetyka wielogłosowości. W tegoż: Od Różewicza. Małe szkice o poezji. Katowice 1999 oraz passim.
A. Dziadek: Problem „ekphrasis” – dwa „Widoki Delft. (Adam Czerniawski i Adam Zagajewski). Teksty Drugie 2000 nr 4, przedruk w tegoż: Obrazy i wiersze. Katowice 2004.
M. Kisiel: Metapoezja. Adama Czerniawskiego istnienie w wierszu. W tegoż: Pamięć, biografia, słowo. Katowice 2000.
J. Łukasiewicz: Prawa fabuły. O wierszach Bogdana Czaykowskiego i Adama Czerniawskiego. Odra 2001 nr 3, przedruk w tegoż: Ruchome cele. Warszawa 2003.
P. Wilczek: Dyskurs, przekład, interpretacja. Literatura staropolska i jej trwanie w współczesnej kulturze. Katowice 2001, passim.
A. Brajerska-Mazur: O angielskich tłumaczeniach utworów Norwida. Lublin 2002 [m.in. o przekładach A. Czerniawskiego].
W.A. Wierzewski: Adam Czerniawski, „Wyśniłem świat, który mnie przetrwa. W tegoż: Pegaz za Oceanem. Ludzie pióra i kultury poznani w Ameryce. Toruń 2002.
B. Czaykowski: Myśl i jej ujęcie w poezji polskiej od Norwida do Czerniawskiego. Rekonesans. W: Literatura utracona, poszukiwana czy odzyskana. Rzeszów 2003.
B. Tarnowska: Poezja polska na Wyspach Brytyjskich. O odbiorze przekładów Adama Czerniawskiego w angielskiej krytyce; „Język moim łańcuchem”. O dwujęzyczności poetów grupy „Merkuriusza” – „Kontynentów”. W tejże: Między światami. Olsztyn 2004.
M. Rabizo-Birek: Motywy plastyczne w twórczości Adama Czerniawskiego. Rekonesans. W: Epoka przemian. Rzeszów 2005.
M. Rabizo-Birek: Sztukmistrz czy „prymityw”? Tradycja kultury w poezji Adama Czerniawskiego. W: Poezja polska na obczyźnie. T. 2. Rzeszów 2005.

Części mniejszej całości

M. Chmielowiec. „Wiadomości”, Londyn 1965 nr 18.
K. Maciąg: O „Częściach mniejszej całości” Adama Czerniawskiego. W: Poetycki krąg „Kontynentów. Rzeszów 1997.

Wiersz współczesny

J. Katz-Hewetson: Sałatka interpretacyjna. Kultura”, Paryż 1978 nr 4.
A. Lisiecka: Liryka i druk. Wiadomości”, Londyn 1978 nr 7/8.
A. Tchórzewski: W poszukiwaniu sensów. W tegoż: W poczekalni na Parnas. Toruń 2004.

Liryka i druk

J. Brzękowski: Piętnasta rozmowa z sobowtórem. Oficyna Poetów”, Londyn 1972 nr 4, polemika: B. Miązek: Odpowiedzialność i druk. „Wiadomości”, Londyn 1973 nr 6.

Wiek złoty. 1969-1981

• [W. Skalmowski] M. Broński: Tryb porozumiewawczy. Kultura”, Paryż 1982 nr 11.

Władza najwyższa

A. Bernat: Polskie wiersze znad Tamizy. Nowe Książki 1983 nr 12.
D. Künstler: Pomyśl: człowiekiem jesteś a chwalisz ciemności. Poezja 1983 nr 3.

Jesień

W. Ligęza: Słowa i pył. Twórczość 1990 nr 7.
K. Pieńkosz: O banalności słów. Literatura 1990 nr 10.

Koncert życzeń

J. Koryl: Bez początku i końca. Twórczość 1992 nr 9.

Scenes from a disturbed childhood

T. Halikowski-Smith. „Kultura”, Paryż 1992 nr 9.

Poezje zebrane

M. Kisiel: Wiersze dawne i nowe. Twórczość 1994 nr 3.
L. Szaruga: Rzeczpospolita Puławska. Powrót poetów. Kultura”, Paryż 1995 nr 11, przedruk w tegoż: Powrót poetów. Kraków 1997 [dot. też: Muzy i sowa Minerwy].

Muzy i sowa Minerwy

L. Szaruga: Rzeczpospolita Puławska. Powrót poetów. Kultura”, Paryż 1995 nr 11, przedruk w tegoż: Powrót poetów. Kraków 1997 [dot. też: Poezje zebrane].
M. Kisiel: Poezja jest metaforą. Twórczość 1996 nr 1.

Krótkopis. 1986-1995

H. Filipowicz: Czy Adam Czerniawski był kochankiem Stanisławy Przybyszewskiej?Kultura”, Paryż, Warszawa 1999 nr 10.
J. Maciejewski: Przekorny serial” Czerniawskiego. „Odra1999 nr 6.

Selected poems

J. Niżyńska: „Selected poems” by Adam Czerniawski. „The Sarmatian Review”, Houston, TX 2003 nr 9.
S. Watts: „Selected poems” by Adam Czerniawski. „Modern Poetry in Translation”, Londyn 2003 nr 21.

Światy umowne

M. Kisiel: Tajemnica wiersza. Śląsk 2001 nr 12.

Narracje ormiańskie

E. Szybowicz: Apokryficzna dekonstrukcja autorstwa w „Narracjach ormiańskich” Adama Czerniawskiego. W: Podmiot i tekst w literaturze XX wieku. Warszawa 2006.

The burning forest

• [A. Kaliszewski] AK: Bumerang czyli o antologii Adama Czerniawskiego. „Pismo Literacko-Artystyczne1988 nr 7/8.
P. Wilczek: Antologia osobista: „The burning forest. Przegląd Powszechny 1989 nr 1.

J. Kochanowski: Treny

A. Clancy: Treny, the laments” of Jan Kochanowski. The Sarmatian Review”, Houston, Texas 2003 nr 1.