BIO

Urodzony 7 października 1910 w Zakopanem; syn Jerzego Żuławskiego, pisarza (zmarł 1915), i Kazimiery z Hanickich, tłumaczki; brat Marka Żuławskiego, malarza, i Wawrzyńca Żuławskiego, taternika i alpinisty, kompozytora i krytyka muzycznego, brat stryjeczny Mirosława Żuławskiego, prozaika i scenarzysty filmowego. Dzieciństwo spędził w Zakopanem, gdzie rozpoczął naukę w gimnazjum. W 1921 przeniósł się wraz z matką do Torunia i uczęszczał do Gimnazjum im. M. Kopernika. Rok szkolny 1925/26 spędził u rodziny w Krośnie. Jesienią 1926 zamieszkał w Warszawie. W 1928-29 przebywał okresowo na Helu, gdzie pracował jako nadzorca budowlany przy budowie kolonii rybackiej, w sezonie letnim 1930 nadzorował budowy w Wielgłowach i Swarożynie w okolicach Tczewa. W lutym 1931 zdał eksternistycznie egzamin maturalny w Gimnazjum im. T. Czackiego w Warszawie. Od września 1931 do września 1932 odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Saperów w Modlinie. W 1932 podjął na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej studia, których nie ukończył. Od kwietnia 1933 do maja 1934 pracował jako urzędnik (referent do spraw inwentarza) w warszawskiej centrali Polskiej Kasy Oszczędności. Debiutował w 1933 na łamach miesięcznika „Droga” poematem pt. Marcin (nr 1) i opowiadaniem pt. Morze (nr 9). Uprawiał taternictwo, a także żeglarstwo dalekomorskie; w 1935 odbył rejs do Szwecji, Danii i Finlandii. Od lata 1936 przebywał w Anglii, skąd nadsyłał artykuły do prasy polskiej (m.in. do „Odnowy” i „Gazety Polskiej”) oraz korespondencje do Polskiego Radia. Zimą 1938 przyjechał do kraju, w maju tegoż roku powrócił do Londynu jako stały korespondent katowickiego dziennika „Polonia” (tu w 1939 m.in. cykl felietonów pt. Angielskie paradoksy; przedrukowany także w „Piaście”). W maju 1939 powrócił do kraju. W końcu lipca został powołany do służby wojskowej (6. Batalion Saperów w Brześciu nad Bugiem) i przydzielony do 92. Grupy Fortyfikacyjnej w Żninie. Brał udział w stopniu podporucznika w kampanii wrześniowej w szeregach armii Poznań, a następnie w obronie Warszawy. Wzięty do niewoli niemieckiej przebywał w obozach jenieckich, kolejno w Oflagu II w Prenzlau, Oflagu II E w Neubrandenburgu i Oflagu II D w Gross-Born. Brał czynny udział w obozowym życiu kulturalnym, m.in. z jego inicjatywy powołano w lipcu 1942 w obozie w Neubrandenburgu Klub Literacko-Dyskusyjny. Prowadził działalność oświatową, literacką i teatralną jako autor wierszy, piosenek, sztuk teatralnych, organizator i aktor jenieckiego teatru. Po wyzwoleniu obozu w lutym 1945 powrócił do kraju i zamieszkał w Łodzi. Nawiązał współpracę z tygodnikiem „Kuźnica”, w którym publikował do 1949 artykuły i wiersze, a także prowadził dział krytyki teatralnej oraz w 1948 ogłaszał recenzje teatralne w rubryce pt. Z teatrów łódzkich. W tym też czasie był kierownikiem literackim Teatru Powszechnego. W 1946-74 współpracował z miesięcznikiem „Twórczość”, w którym publikował artykuły, wiersze i prozę, a w 1950-52 cykl recenzji Na scenach warszawskich; w 1951-57 wchodził w skład redakcji pisma. Należał do Polskiej Partii Socjalistycznej (od 1948 Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej; PZPR). W 1946 uczestniczył w charakterze korespondenta w pierwszej sesji Organizacji Narodów Zjednoczonych w Londynie. W tymże roku ożenił się z Pauliną Krystyną Mieczkowską. Został członkiem Związku Zawodowego Literatów Polskich (od 1949 Związku Literatów Polskich; w 1946-47 i 1956-59 sekretarz Zarządu Głównego; należał do Związku do jego rozwiązania w 1983). W 1947 publikował w „OdrodzeniuListy z Łodzi. Wiosną 1949 przeniósł się do Warszawy. Pracował krótko jako wicedyrektor Departamentu Przedsiębiorstw Artystycznych Ministerstwa Kultury i Sztuki, był członkiem Prezydium Rady Stowarzyszeń Artystycznych, następnie do 1950 dyrektorem Studium Teatrologicznego. W 1950-61 współpracował z „Nową Kulturą”; w 1950-51 redagował dział teatralny tego tygodnika. W 1951 ogłaszał w „Echu Krakowa” felietony w cyklu pt. Krajobrazy siódmej jesieni (przedrukowane w 1952 w „Expressie Wieczornym”). Zajął się także pracą przekładową z języka angielskiego i hiszpańskiego. Jesienią 1957 należał do zespołu przygotowującego nowy miesięcznik „Europa”, w którym miał pełnić funkcję zastępcy redaktora naczelnego. W związku z zawieszeniem pisma przez władze przed ukazaniem się pierwszego numeru, wystąpił z PZPR. Po 1957 odbywał liczne podróże do Anglii, Francji i Włoch; uprawiał nadal wspinaczkę wysokogórską, m.in. w Alpach i Pirenejach, oraz żeglarstwo morskie. W 1959-68 pełnił funkcję przewodniczącego sekcji literackiej Stowarzyszenia Autorów „ZAiKS”. W 1966 został członkiem zarządu Polskiego PEN Clubu, którego od 1972 był wiceprezesem, w 1978-90 prezesem, w 1991-99 prezesem honorowym. Liczne wiersze i przekłady poezji ogłaszał m.in. w „Poezji” (1968-69). Za twórczość przekładową otrzymał w 1970 nagrodę Polskiego PEN Clubu i nagrodę im. M. Kistera, przyznawaną przez Roy Publishers w Nowym Jorku, za całokształt twórczości literackiej — w 1971 nagrodę Fundacji A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku. W 1974 został członkiem korespondentem londyńskiego towarzystwa The Byron Society. W 1976 podpisał Memoriał 101, wyrażający protest przeciw projektowanym zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W 1976/77 przebywał przez kilka miesięcy w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie na zaproszenie Fundacji Kościuszkowskiej, wygłaszając odczyty na uniwersytetach i w klubach polonijnych. W 1980 zasiadał w jury Nagrody Literackiej im. A. Struga. Brał udział w Tygodniach Kultury Chrześcijańskiej, organizowanych przez Komitet Episkopatu do Spraw Duszpasterstwa Ogólnego oraz w 1981 w Kongresie Kultury Polskiej. W 1987-88 współpracował z kwartalnikiem religijno-społecznym „Znaki Czasu” (tu cykl esejów pt. Przydługa teraźniejszość). Był członkiem powstałego w grudniu 1988 Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie. W tymże roku otrzymał nagrodę Stowarzyszenia Autorów „ZAiKS” dla tłumaczy oraz honorową Złotą Odznakę ZAiKS-u. W 1992 został członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim (1974) oraz Krzyżem Komandorskim (1995) Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł 10 stycznia 1999 w Warszawie.

Twórczość

1. Wyprawa o zmierzchu. Powieść. Warszawa: Biblioteka Polska 1936, 136 s. Wyd. nast. z przedmową autora Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1957.

2. Scena. [Utwór dramatyczny]. Wystawienie: Neubrandenburg, Sekcja Teatralna w Obozie K Oflagu II E 1941.

3. Fraszki błękitne. [Wiersze]. Neubrandenburg, Oficerski Obóz Polskich Jeńców Wojennych: Wydawnictwo E. Kurzyńskiego 1942.

11 egzemplarzy numerowanych z rysunkami J. Słomczyńskiego; egzemplarze w Archiwum Państwowym miasta Poznania i Województwa Poznańskiego.

4. Cień Alcybiadesa. Komedia w 3 aktach. Powst. Neubrandenburg, Oflag II E 1943. [Inf. autora].

5. Sprawa o Piotra. [Utwór dramatyczny]. Wystawienie: Gross-Born, Zespół Oflagu II D 1944.

6. Ulica. Scenariusz filmowy. Ekranizacja 1947.

7. Pole widzenia. [Wiersze]. Warszawa: Czytelnik 1948, 128 s.

Wiersze powst. 1941-1946.

8. Skrzydło Dedala. Powieść. Warszawa: Czytelnik 1949, 194 s.

9. W drzwiach otwartych. [Utwór dramatyczny]. Powst. 1950. [Inf. autora].

10. Gdzieś w powiecie. Obraz sceniczny w 6 odsłonach. Adaptacja dla świetlic. Warszawa: Wydawnictwo Centralnej Rady Związków Zawodowych 1951, 67 s. Wystawienie: Gniezno, Zespół Teatralny przy Zakładach Mięsnych 1952.

11. Wiersze z notatnika. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1957, 43 s.

12. Czas przeszły niedokonany. [Opowieści wspomnieniowe]. Warszawa: Czytelnik 1962, 153 s. Wyd. 2 tamże 1984.

Zawartość

Narodziny pamięci; Powrót Odysa; Ślad; Wielkie łowy; Czas przeszły niedokonany; Ulubieniec Fortuny; Klemens; Santa Maria; Morze; Log.

13. Byron nieupozowany. [Opowieść biograficzna]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1964, 522 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1966, wyd. 3 1979.

14. Wielka podróż Walta Whitmana. [Opowieść biograficzna]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1971, 374 s.

15. Kartki z drogi. [Wiersze]. Warszawa: Czytelnik 1975, 52 s.

Zawartość

Zawiera także przekłady wierszy następujących autorów: R. Browning, G. Byron, G. Chapman, J. Keats, R. Southwell, W. Whitman, W. Wordsworth.

16. Z domu. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1978, 422 s. Wyd. 2 tamże 1979.

Wspomnienia, artykuły, listy z lat 1893-1939.

17. Czas odzyskany. [Opowieści wspomnieniowe]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1982, 103 s.

Zawartość

Czas odzyskany; Zejście w dolinę; Nad błotnistą rzeczułką; Dzwoniącym tramwajem; Spotkania.

18. Wiersze wybrane. Wyboru dokonał autor. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1985, 142 s.

Zawartość

Zawiera części: Z lat 1929-1933; Z lat 1939-1942; Z lat 1945-1948; Z lat 1950-1952; Z lat 1953-1956; Z lat 1958-1967; Z lat 1979-1981.

19. Przydługa teraźniejszość. [Wspomnienia]. Warszawa: Folium;Yoho 1992, 116 s.

Przekłady i adaptacje

1. J. Szaniawski: Ptak. Komedia w 3 aktach. Adaptacja: J. Żuławski. Wystawienie: Prenzlau, Zespół Oflagu II A 1940.
2. J. Szaniawski: Adwokat i róże. Komedia w 3 aktach. Adaptacja: J. Żuławski. Wystawienie: Neubrandenburg, Sekcja Teatralna w Obozie K Oflagu II E 1941.
3. F. Lope de Vega: Młyn. Komedia w 3 aktach. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1954, 179 s. Wystawienie: Warszawa, Teatr Ludowy 1954.
4. F. Lope de Vega: Wędka Feniksany. Komedia w 3 aktach. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1955, 195 s. Wystawienie: Częstochowa, Teatr im. A. Mickiewicza 1956.
Druk fragmentów pt. Wędrówka Feniksany. Przeł.: J. Żuławski, K. Żuławska. „Teatr1953 nr 1 s. 11-13.
5. F. Lope de Vega: Kochać nie wiedząc kogo. [Utwór dramatyczny]. Wystawienie: Grudziądz, Teatr Ziemi Pomorskiej 1957. Polskie Radio 1977.
6. J. Gay: Opera żebracza. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1959, 107 s. Wystawienie: Łódź, Teatr Studyjny '83 im. J. Tuwima 1982.
7. B. Behan: Zakładnik. (Sztuka w 3 aktach). Tłumaczenie: M. Skroczyńska, J. Żuławski. Dialog 1960 nr 12 s. 49-89. Wystawienie: Gdańsk-Sopot, Teatr Wybrzeże 1972.
8. R. Lowell: Benito Cereno. [Utwór dramatyczny]. Dialog 1968 nr 5 s. 34-66. Przedruk zob. poz. .
9. R. Browning: Poezje wybrane. Wybór, przekł. i słowo wstępne J. Żuławski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1969, 150 s.
10. R. Lowell: Mój kuzyn, major Molineux. [Utwór dramatyczny]. Dialog 1970 nr 12 s. 33-53. Przedruk zob. poz. .
11. R. Lowell: Endecott i Krzyż Czerwony. [Utwór dramatyczny]. Dialog 1973 nr 6 s. 44-75. Przedruk zob. poz. .
12. R. Lowell: Chwała sztandaru. Tryptyk sceniczny. Posłowie: M. Sprusiński. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1974, 154 s.

Zawartość

Endecott i Krzyż Czerwony [poz. ]; Mój kuzyn, major Molineux [poz. ]; Benito Cereno [poz. ].
13. G.G.N. Byron: Niekształtny przekształcony. [Utwór dramatyczny]. Przekł. powst. 1977. W: G.G.N. Byron: Wybór dzieł. T. 2. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1986 s. 675-748.
Informacje o dacie powstania tłumaczenia wg J. Żuławskiego w: G.G.N. Byron: Wybór dzieł. T. 2. Warszawa 1986 s. 769.
14. E. Barret-Browning, R. Browning: Moja gwiazda. [Utwór dramatyczny]. Przeł.: I. Marjańska, J. Żuławski. Telewizja Polska 1978.
15. T. Heywood: Kobieta zabita dobrocią. [Utwór dramatyczny]. W: Dramat elżbietański. T. 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1989 s. 699-767.
16. J. Webster: Niewinna diablica. [Utwór dramatyczny]. W: Dramat elżbietański. T. 2. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1989 s. 547-663.

Zob. też Prace redakcyjne Prace redakcyjne poz. , , , , , , , 17.

Prace redakcyjne

1. G.G.N. Byron: Don Juan. Przeł. E. Porębowicz. Słowem wstępnym i przypisami opatrzył J. Żuławski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1953, XIII, 715 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1954, wyd. 3 1955, wyd. 4 1959. Przedruk w: G.G.N. Byron: Wybór dzieł. T. 3. Warszawa 1986.
2. G.G.N. Byron: Wiersze i poematy. Wybór, wstęp i przypisy: J. Żuławski. (Z pism). [Warszawa:] Państwowy Instytut Wydawniczy 1954, 555 s.
Tu przekłady m.in. J. Żuławskiego.
3. G.G.N. Byron: Wędrówki Childe Harolda. Dramaty. Przeł.: J. Kasprowicz, J. Paszkowski. Słowem wstępnym i przypisami opatrzył J. Żuławski. (Z pism). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1955, 569 s.
4. O. Wilde: Eseje; Opowiadania; Bajki; Poematy prozą. Tłumaczenie: E. Berberyusz i inni. [Red. i wstęp] J. Żuławski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1957, 441 s.
5. G.G.N. Byron: Listy i pamiętniki. Tłumaczenie: Z. Kubiak i inni. Red. J. Żuławski. (Z pism). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1960, 652 s.
6. Jerzy Żuławski: Eseje. [Wybór i nota biograficzna J. Żuławski]. Wstęp: J. Kreczmar. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1960, 368 s.
7. G.G.N. Byron: Wiersze i poematy. Wybrał i oprac. J. Żuławski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1961, 547 s.
8. P.B. Shelley: Poezje wybrane. Wybór, oprac. i wstęp J. Żuławski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1961, 116 s.
9. O. Wilde: Cztery komedie. Przeł. W. Lewik [i in.]. Red. J. Żuławski. (Z pism). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1961, 469 s.
10. J. Keats: Poezje wybrane. Wybrał, oprac. i wstępem opatrzył J. Żuławski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1962, 107 s.
Tu przekłady m.in. J. Żuławskiego.
11. W. Whitman: Źdźbła trawy. Poezje wybrane. Słowo wstępne, wybór i oprac.: J. Żuławski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1966, 232 s.
Tu przekłady m.in. J. Żuławskiego.
12. Poeci języka angielskiego. [Antologia]. Wybór i oprac.: H. Krzeczkowski, J.S. Sito, J. Żuławski. T. 1-3. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1969, 1971, 1974, 956 + 785 + 543 s.
Tu przekłady m.in. J. Żuławskiego.
13. G.G.N. Byron: Poezje wybrane. Wyboru dokonał i wstępem opatrzył J. Żuławski. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1972, 134 s.
14. [G.G.N.] Byron: Poezje. Wybrał i wstępem opatrzył J. Żuławski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1974, 167 s.
Tu przekłady m.in. J. Żuławskiego.
15. H.W. Longfellow: Wybór poezji. Wybór i słowo wstępne: J. Żuławski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1975, 118 s.
Tu przekłady m.in. J. Żuławskiego.
16. G.G.N. Byron: Wybór dzieł. Wybór, przedmowa, red. i przypisy: J. Żuławski. T. 1-3. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1986, 774 + 768 + 648 s.
T. 1. Wiersze; T. 2. Dramaty; T. 3. Don Juan. Przeł. E. Porębowicz. — W t. 1-2 przekłady m.in. J. Żuławskiego.
17. W.B. Yeats: Poezje wybrane. Przeł.: S. Barańczak [i in.]. Wybór: J. Żuławski. Oprac.: E. Życieńska. Wstęp: W. Krajewska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1987, 246 s.
Tu przekłady m.in. J. Żuławskiego.

Zob. też Przekłady Przekłady i adaptacje poz. .

Omówienia i recenzje

Ankieta dla IBL PAN 1966, 1979, 1988, 1989.

Wywiady

Dom, który trwa. Rozm. L. Kurpiewski. Polska 1980 nr 1.

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 3. Warszawa 1965.
Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 2000 (H. Urbas).

Ogólne

Artykuły

S. Pollak: Wiersze Juliusza Żuławskiego. Kuźnica 1948 nr 38.

Wyprawa o zmierzchu

J. Andrzejewski: Dwa debiuty powieściowe. Prosto z Mostu 1936 nr 52 [dot. też: K. Truchanowski: Ulica Wszystkich Świętych].
E. Breiter. Wiadomości Literackie 1936 nr 38.
J. Krzyżanowski. Pion 1936 nr 45.
A.G. Siedlecki: W ojcowskie ślady. Kurier Warszawski 1936 nr 157.
W. Sadkowski: Czego się człowiek nigdy nie wyrzeknie... Nowe Książki 1957 nr 12.

Pole widzenia

R. Bratny: Chronologie poetyckie. Odrodzenie 1949 nr 2.

Skrzydło Dedala

T. Drewnowski: Nieporozumienia wokół realizmu. Nowa Kultura 1950 nr 5.
I. Golmont: Nie rozgrzeszony inteligent. Tygodnik Powszechny 1950 nr 31.
H. Kirchner: Pogadanka z przezroczami. Wieś 1950 nr 22.

Wiersze z notatnika

J. Kwiatkowski: Pastisze. Życie Literackie 1957 nr 23.

Czas przeszły niedokonany

B. Czeszko: Czas, który się liczy. Przegląd Kulturalny 1962 nr 20.
S. Melkowski: Ja” w prozie dzisiejszej. Nowa Kultura 1962 nr 23, przedruk w tegoż: Domena prozy. Warszawa 1984.
K. Rosner: Proza Juliusza Żuławskiego. Nowe Książki 1962 nr 9.
M. Wyka: Przeszłość, czyli pamięć niedokonanego. Twórczość 1962 nr 4.

Byron nieupozowany

H. Breza: Byron. Twórczość 1965 nr 4.
Z. Florczak: Byron fascynujący. Nowe Książki 1965 nr 9.
W. Nawrocki: Życie Byrona. Życie Literackie 1965 nr 18.
[J.Z. Słojewski] Hamilton: Byron mały. Kultura 1965 nr 9.

Wielka podróż Walta Whitmana

H. Krzeczkowski: Komu potrzebna biografia. Twórczość 1972 nr 9.
Z. Kubiak. Tygodnik Powszechny 1972 nr 7.

Kartki z drogi

L. Żuliński: O tempora, o mores! Poezja 1976 nr 3.

Z domu

B. Czeszko: W domu i poza domem. Nowe Książki 1978 nr 14.
T. Jastrun: Żywe cienie przodków. Tygodnik Kulturalny 1978 nr 21.
H. Krzeczkowski: Fluctuat nec mergitur. Twórczość 1978 nr 12.
W. Makomaski: Miscellanea domowe. Kierunki 1978 nr 34.
K. Mętrak: Żywe wiązanie. Kultura 1978 nr 18.
H. Wereszycki: Z przeszłości niedawnej a jednak odległej. Tygodnik Powszechny 1978 nr 29.
P. Kuncewicz: Z dobrego domu. Tygodnik Demokratyczny 1979 nr 47.
T. Syga: Saga rodu Żuławskich. Stolica 1979 nr 41.
T.J. Żółciński: Epistolarny collage. Odra 1979 nr 2.
J.A. Szczepański: Saga rodu Żuławskich. Wierchy 1981 wyd. 1983.
J. Górski. Rocznik Literacki 1978 wyd. 1982.

Czas odzyskany

W. Billip: Miłość, śmierć, sztuka i cała reszta. Nowe Książki 1982 nr 4.
P. Kuncewicz: Kamyk do ogródka Juliusza Żuławskiego. Życie Literackie 1982 nr 42.
Z. Kubiak: Czas nie utracony. Tygodnik Powszechny 1983 nr 38.

Wiersze wybrane [2004]

M. Krassowski: Poeta kultury. Życie Literackie 1986 nr 31.
K. Pieńkosz: Uczestnictwo. Literatura 1986 nr 3.

Przydługa teraźniejszość

M. Karpiński: Consecutio temporum. Puls 1992 nr 59.
K.T. Toeplitz: Porządkowanie. Życie Codzienne 1992 nr 99.
A. Czachowska: Życiorys przecięty toporem. Twórczość 1993 nr 4.