BIO

Urodzony 10 grudnia 1936 w Wełdzirzu pod Stanisławowem; syn Józefa Trziszki, robotnika leśnego, i Heleny z Polańskich. W 1945 wraz z rodziną przyjechał w ramach tzw. repatriacji na ziemię lubuską do Jastrzębnika pod Skwierzyną. W 1951-55 uczęszczał do Liceum Pedagogicznego w Gorzowie Wielkopolskim. Następnie był nauczycielem szkół podstawowych w powiecie gorzowskim (1955-61) i równocześnie studiował polonistykę zaocznie na studiach nauczycielskich w Zielonej Górze oraz stacjonarnie w Szczecinie (1957-59); kontynuował studia zaocznie w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Opolu (do 1962). Ożenił się z Kazimierą Kociszewską. W 1957 został członkiem Związku Młodzieży Wiejskiej (ZWM). W 1960 założył w Gorzowie Wielkopolskim pod egidą ZMW ośrodek Korespondencyjnego Klubu Młodych (potem Korespondencyjny Klub Młodych Pisarzy; KKMP; do 1970 był jego przewodniczącym). Debiutował w tymże roku opowiadaniem pt. Jesień oraz „ponureską” pt. Smak pióra w jednodniówce KKMP „Nadwarcie”, dodatku literackim „Stilonu Gorzów”. Od 1961 należał do Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. W 1962 przeniósł się do Zielonej Góry i do 1963 kierował zielonogórskim oddziałem „Gazety Chłopskiej”. W 1963-66 był wiceprzewodniczącym Zarządu Wojewódzkiego ZMW. Następnie do 1970 pracował jako publicysta w „Gazecie Zielonogórskiej”. W 1965-69 ogłaszał opowiadania w czasopiśmie „Nadodrze”. W 1968 został członkiem Związku Literatów Polskich. W 1969 zamieszkał w Warszawie. W 1969-70 był redaktorem działu literackiego „Tygodnika Kulturalnego”, w którym publikował felietony, artykuły i prozę do 1987 (tu też pod pseudonimami: Viator Polański, Wiator Polański m.in. cykle felietonów pt. Irytacje przekorne w 1971, pt. Mediacje w 1973). Współredagował też ogólnopolskie pismo KKMP „Regiony” (do 1975, drukował tu też pod pseudonimem Junior Starszy). Był laureatem wielu nagród. W 1971 publikował reportaże w „Dzienniku Ludowym”; z pismem tym kontynuował współpracę do 1973. Publikował też w „Faktach” (1974-76; m.in. w 1975 stały felieton). W 1976-77 był członkiem zespołu redakcyjnego „Argumentów” (tu też publikował m.in. felietony do 1980). W 1980 otrzymał nagrodę literacką Centralnej Rady Związków Zawodowych. Od 1982 należał do członków założycieli grupy literackiej Ruch Artystyczny „Świat”, w której działał do 1993. W 1982 został kierownikiem działu prozy „Miesięcznika Literackiego”. Od 1983 wchodził w skład Rady Programowej miesięcznika KKMP „Okolice”. Odznaczony m.in. Złotą Odznaką ZMW (1967). Zmarł tragicznie 9 sierpnia 2000 w Warszawie; pochowany w Laskach pod Warszawą.

Works

1. Dojrzewanie. Sylwetki zasłużonych działaczy ruchu ludowego na Ziemi Lubuskiej. [Autorzy:] Z. Trziszka, A.K. Waśkiewicz, I. Rybczyńska. Zielona Góra: Wojewódzka Komisja Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego w Zielonej Górze, Wydział Propagandy i Oświaty 1965, 138 s.

2. Wielkie świniobicie. Opowiadania. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1965, 204 s.

Zawartość

Plecami do wielkiej wody; Ziemia znajoma; Żadne wesele; Harna Danula; Wielkie świniobicie; Jedna rodzina; Mój ty Rusnaku; Mamuśko; Hulają bez pamięci; Dojrzewanie.

3. Żylasta ręka ojca. [Opowiadania]. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1967, 204 s.

Zawartość

Kuferek ojca; Żylasta ręka ojca; Nowy nauczycielczak; Ucieczka; Młocka u Łopienia; Podróż świąteczna; Młody; Piorun; Wschodzący dzień.

4. Dom nadodrzański. [Opowiadania]. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie 1968, 211 s.

Zawartość

Dom nadodrzański; Uszanka; Na kirkut; Przy torfowisku; Matczyne serce; Rusnacza wilia; Mój ojciec lekarzem butów; Końska niańka; Piórnice; Hajdaj odkupiciel i pastuch potępieniec; Międzywodzie; Narodziny miłości; Powrót z żołnierki; Wilcze kły; Za biurkiem.

5. Romansoid. [Powieść]. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1969, 205 s. Wyd. 2 tamże 1973.

Nagrody

Nagroda im. S. Piętaka w 1970.

6. Dopala się noc. [Powieść]. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1971, 219 s.

7. Drewniane wesele. Romans. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1971, 193 s.

8. Pierwsze koleiny. Nowela filmowa. Powst. ok. 1971.

Nagrody

Nagroda w konkursie „Młodzież polskiej wsi” w 1971.

9. Przedmiotowy pejzaż. [Opowiadania]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1975, 158 s.

Zawartość

Wierzbowa niedziela; Pierwsze koleiny; Happener; Przedmiotowy pejzaż.

10. Dobra nowina. Opowiadania. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1976, 177 s.

Zawartość

z poz. ↑: Kuferek ojca; Żylasta ręka ojca; Nowy nauczycielczak; Ucieczka, – nadto: Dom pod białą skarpą; Całkiem dobra nowina.

11. Happeniada. [Powieść]. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1976, 331 s.

12. Z dołu w górę. [Opowiadania]. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1977, 211 s.

Zawartość

Z dołu w górę; Z góry w dół; Jeszcze wyżej; Panny Ariadny, czyli najwyżej; Aż po rozum taktyczny.

13. Już niedaleko. [Powieść]. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1978, 199 s.

14. Poszukiwanie. Utwór dramatyczny. Powst. przed 1978.

Nagrody

Nagroda na ogólnopolskim festiwalu sztuki „Fakt artystyczny a rzeczywistość” w 1978.

15. Mój pisarz. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1979, 326 s.

Zawiera szkice literackie oraz omawiane teksty .

Zawartość

Wstęp – wyznanie. – Odkrywca literatury związków naturalnych [dot. H. Berezy]; H. Bereza: Konfesje i diagnozy. – Zmagania z diabłem – powieścią [dot. L. Buczkowskiego]; L. Buczkowski: Monolog polifoniczny. – W zgodzie z rytmem natury [dot. A. Kępińskiego]; A. Kępiński: System wartości. – Kultury ludowej śmiech wyzwalający [dot. J. Ozgi-Michalskiego]; J. Ozga-Michalski: Sowizdrzał świętokrzyski [fragm.]; Kartki z raptularza. – Chłopska pokora filozoficzna [dot. H. Worcella]; H. Worcell: Dzień za dniem. (Kartki z dziennika).

16. Oczerety. [Powieść]. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1979, 311 s.

17. Podróże do mojej Itaki. [Wspomnienia i szkice literackie]. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1980, 258 s.

Zawartość

Początki Odysei: Podróże do mojej Itaki; Tryptyk lubuski; Judymowie; Kronika pisana miedzią; Relacja o ogniomistrzu Niewidziajle. – Krajobrazy i podróże: Śląskie realia; Opolska kartka; Przymorska rzeczywistość; Płoszenie jelenia w Łomży. – Twórcy Odysei: Jarosławowe Sabinum. (Jarosław Iwaszkiewicz); Bieżuńskie Sabinum. (Stefan Gołębiowski); Chłopski prorok. (Tadeusz Nowak); Sploty współczesności. (Witold Zalewski); Olsztyński obywatel. (Henryk Panas); Bezkresne kresy. (Sokrat Janowicz).

18. Piaszczysta skarpa. [Opowiadania]. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1981, 235 s.

Zawartość

Dać drapaka?; Miastowy zaułek; Nogi za pas; Ptasie gniazdo; Ni tędy, ni siędy; Kociokwik; Wnerwiony; Zdobywczy; Niecierpliwy; Rozpędzony; Rozpędzona; Skołowany.

19. Wrastanie albo Zapiśnik samouka. Warszawa: Czytelnik 1982, 213 s.

20. Dać drapaka. Wybór opowiadań. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1983, 180 s.

Zawartość

Plecami do wielkiej wody; Wierzbowa niedziela; Dom pod białą skarpą [poz. ↑]; Ziemia znajoma; Wielkie świniobicie [poz. ↑]; Z dołu w górę [poz. ↑]; Mój ojciec lekarzem butów [poz. ↑]; Dać drapaka? [poz. ↑]; Nowy nauczycielczak [poz. ↑]; Ucieczka.

21. Stan skupienia. [Powieść]. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1983, 231 s.

Nagrody

Nagroda im. A. Kowalskiego „Olka” 1984.

22. Korzenie plebejusza. Opowiadania. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1984, 330 s.

Nagrody

Nagroda im. A. Kowalskiego „Olka” 1984.

Zawartość

Zamiast wstępu. – Sobiem nic nie ostawił. (Roman Turek); Prywatny mit kreatorski. (Stefan Gołębiowski); Powroty do trudnej przeszłości. (Józef Kuropieska); Zapiśnik rewolucji wiejskiej. (Julian Kawalec); Poeta znad Dunajca. (Tadeusz Nowak); Sokrat z Krynek. (Sokrat Janowicz); Droga do „Siekierezady”. (Edward Stachura); Wyawansowany. (Edward Redliński).

23. Według Filipa. Apokryf. [Powieść]. Bydgoszcz: Pomorze 1985, 216 s.

24. Porwanie króla. Scenariusz filmowy. [Współautor:] W. Wiszniewski. Druk fragmentów „Tygodnik Polski” 1986 nr 25 s. 13.

25. Leopold Buczkowski. [Monografia]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1987, 177 s.

26. Wędrówka. [Powieść]. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1987, 219 s.

27. Żywe dialogi. [Współautor:] L. Buczkowski. Bydgoszcz: Pomorze 1989, 196 s.

28. Na pohybel (powieść dokument). Warszawa – Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Ziemia 1993, 187 s.

Prace redakcyjne

1. L. Buczkowski: Na nowo i poniekąd inaczej. (Fragmenty „prozy żywej”. Rysunki). Do druku przygotowali: J. Kaja, J. Pluta, Z. Trziszka. Bydgoszcz: Galeria Autorska J. Solińskiego i J. Kaji 1985, [32] s.
2. L. Buczkowski: Na nowo i poniekąd inaczej. (Fragmenty prozy żywej). Do druku przygotowali: J. Kaja, J. Pluta, Z. Trziszka. Bydgoszcz: Galeria Autorska J. Solińskiego i J. Kaji 1985, [12] s.

Analyses and reviews

• Ankieta dla IBL PAN 1988.

Autor o sobie

• Z. Trziszka: Zielonogórska Wszechnica Pisarska. „Nadodrze” 1978 nr 8.

Wywiady

• Na stromiznach. Rozm. J. Koźbiel. „Tygodnik Kulturalny” 1985 nr 24.
• Współczesny apokryfista. Rozm. R. Wójcik. „Tygodnik Polski” 1986 nr 18.
• Rozm. S. Stanik. „Kamena” 1987 nr 20.

Ogólne

Książki

• T. Budrewicz: Zygmunt Trziszka. Plebej na rozdrożu. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej 1992, 200 s.

Artykuły

• M. Orski: Dwa oblicza pisarskie Trziszki. „Nadodrze” 1970 nr 2, przedruk pt. Epopeja polskiego osadnictwa w tegoż: Zmowa obojętnych i inne szkice. Wrocław 1973.
• M. Byblur: Tropem cudzysłowu. „Nadodrze” 1971 nr 8.
• H. Bereza: O twórczości Zygmunta Trziszki. „Regiony” 1972 nr 13/14.
• H. Bereza: Trafunek Trziszki. W tegoż: Związki naturalne. Warszawa 1972.
• A.K. Waśkiewicz: Casus: Trziszka. „Nowy Wyraz” 1973 nr 7.
• S. Sterna-Wachowiak: Fantom rzeczywistości i rzeczywistość fantomu. „Nurt” 1979 nr 2.
• H. Bereza: Trziszkowatość. W tegoż: Bieg rzeczy. Warszawa 1982.
• A. Siatecki: Dom nadnotecki. „Nadodrze” 1982 nr 9.
• S. Jurkowski: Wielość w jedności. „Tygodnik Kulturalny” 1983 nr 17.
• R. Chodźko: Etos plebejski w wyznaniach z pogranicza. „Miesięcznik Literacki” 1987 nr 5.
• H. Bereza: Selfmademaństwo. W tegoż: Sposób myślenia. T. 1. Warszawa 1989.
• B. Hadaczek: Kresowe retrospekcje w prozie Zygmunta Trziszki. „Miesięcznik Literacki” 1989 nr 2/3, przedruk w tegoż: Kresy w literaturze polskiej XX wieku. Szczecin 1993.
• Z. Ziątek: Wieczna wędrówka Zygmunta Trziszki. „Regiony” 2001 nr 1.
• S. Stanik: Wspomnienia o Zygmuncie Trziszce. „Akant” 2003 nr 4.
• Cz. Markiewicz: Czytanie źródeł. Od „Wielkiego świniobicia” do „Stanu skupienia”. Cz. 2. „Pro Libris” 2005 nr 4.

Wielkie świniobicie

• H. Zaworska: Wycieczka na polską Wieżę Babel. „Nowe Książki” 1965 nr 19.
• S. Melkowski: Ballada o wielkim kotle. „Nadodrze” 1966 nr 1, przedruk w tegoż: Oczekiwania i zapowiedzi. Łódź 1980.

Żylasta ręka ojca

• H. Bereza: Druga książka. „Nadodrze” 1968 nr 4.
• Z. Łukaszewicz. „Twórczość” 1968 nr 3.
• J. Preger: Drugi tom prozy Trziszki. „Nowe Książki” 1968 nr 7.
• M. Szybist: Szklany dom nad Odrą. „Miesięcznik Literacki” 1969 nr 7 [dot. też: Dom nadodrzański].

Romansoid

• F. Fornalczyk: „Zjawisko wskrzeszane pastuszą pamięcią”. „Nadodrze” 1969 nr 17.
• Z. Łukaszewicz: W stronę groteski. „Twórczość” 1969 nr 10.
• T. Błażejewski: Tematowi przypisany. „Nowe Książki” 1970 nr 1.
• J.Z. Maciejewski: Mity chłopackie. „Miesięcznik Literacki” 1970 nr 3.

Dopala się noc

• S. Siekierski: Zmagania z tematem. „Nowe Książki” 1971 nr 21.
• Z. Ziątek: Igranie z ogniem. „Kultura” 1971 nr 26.
• M. Dąbrowski: Wrosnąć w nową ziemię. „Twórczość” 1972 nr 2.

Drewniane wesele

• M. Dąbrowski: O miłości o zazdrości. „Literatura” 1972 nr 5.
• I. Furnal: Dwugłos Trziszki. „Miesięcznik Literacki” 1972 nr 6.
• Z. Łukaszewicz: Stary romans, nowa uczuciowość? „Twórczość” 1972 nr 5.
• A.K. Waśkiewicz: Neuroza i jej źródła. „Nadodrze” 1972 nr 18.
• W. Żukrowski: Zapasy zwane małżeństwem. „Nowe Książki” 1972 nr 3.

Przedmiotowy pejzaż

• M. Orski: Miasto wsią podszyte. „Twórczość” 1976 nr 5, przedruk w tegoż: Etos lumpa. Wrocław 1978.
• S. Siekierski: Trziszka szydercą. „Nowe Książki” 1976 nr 5.

Dobra nowina

• A. Szulc: O niebezpieczeństwach igrania z formą. „Literatura” 1976 nr 28.

Happeniada

• M. Łukaszewicz: O formie, szatanie i etnologii. „Nowe Książki” 1977 nr 13.
• A. Stoff: „Dokumentarność niczegowata”. „Miesięcznik Literacki” 1977 nr 12.
• A. Zawada: Samobratanie się parobka. „Twórczość” 1977 nr 8.

Już niedaleko

• L. Bugajski: „Co będzie dalej?”. „Miesięcznik Literacki” 1979 nr 3.
• J. Pluta: Czyżby opóźniona powieść pośpieszna? „Twórczość” 1979 nr 6.

Mój pisarz

• J. Pluta: Trziszkowate apologie. „Twórczość” 1980 nr 3.

Oczerety

• H. Bereza: Ścieżkami Trziszki. „Twórczość” 1978 nr 1.
• J. Wiśniewska: Świat jak z księżyca wzięty. „Nowe Książki” 1979 nr 18.
• A. Komorowski: Przypochlebność topografii. „Miesięcznik Literacki” 1980 nr 4.

Podróże do mojej Itaki

• S. Siekierski: Poszukiwania Zygmunta Trziszki. „Nowe Książki” 1981 nr 3.

Piaszczysta skarpa

• H. Bereza: Wyzwolenie. „Twórczość” 1980 nr 10.

Wrastanie albo Zapiśnik samouka

• H. Bereza: Przywłaszczenia. „Twórczość” 1979 nr 7.
• S. Jurkowski: Wrastanie. „Tygodnik Kulturalny” 1983 nr 26.
• A. Marzec: Nowe inspiracje Zygmunta Trziszki. „Miesięcznik Literacki” 1983 nr 9.
• P. Szewc: Samouk na tropie paru prawd. „Twórczość” 1984 nr 3.

Dać drapaka

• H. Bereza: Wybór. „Twórczość” 1983 nr 7.
• D. Brylska: Migracje Zygmunta Trziszki. „Miesięcznik Literacki” 1984 nr 8/9.
• D. Moroz-Namysłowska: Oswajanie ziemi i przekraczanie granic. „Nurt” 1984 nr 7.

Stan skupienia

• H. Bereza: Przebranie. „Twórczość” 1982 nr 8.
• R. Chodźko: Odmienne stany świadomości – realiomontaż. „Miesięcznik Literacki” 1985 nr 2, przedruk w tegoż: Strefy konfesji i kreacji. Białystok 1992.
• P. Szewc: U źródeł duchowej tożsamości. „Twórczość” 1985 nr 1.
• R. Chodźko: Odmienne stany świadomości; Etos ziemi i korzeni. W tegoż: Strefy konfesji i kreacji. Cz. 1. Białystok 1992 [dot. też: Korzenie plebejusza].

Korzenie plebejusza

• R. Chodźko: Odmienne stany świadomości; Etos ziemi i korzeni. W tegoż: Strefy konfesji i kreacji. Cz. 1. Białystok 1992 [dot. też: Stan skupienia].

Według Filipa

• J.Z. Brudnicki: Według Trziszki. „Nowe Książki” 1986 nr 7/8.

Leopold Buczkowski

• M. Jentys: „Jest droga zbójców i droga prawdy”. „Nowe Książki” 1988 nr 3.

Wędrówka

• H. Bereza: Reaktywacja. „Twórczość” 1983 nr 7.
• H. Gosk: Potęga literackości. „Miesięcznik Literacki” 1988 nr 11.
• B. Twardochleb: Outsider-wędrowiec-repatriant. „Nowe Książki” 1988 nr 7/8.

Żywe dialogi

• J. Łukosz: „Znalazłem źródło życia ...” „Twórczość” 1990 nr 9.