BIO
Urodzony 22 sierpnia 1954 w Łodzi; syn Bolesława Tomkowskiego, elektronika, i Leokadii z Wysogórskich, urzędniczki. Uczył się w X Liceum Ogólnokształcącym im. M. Konopnickiej w Łodzi; w 1973 zdał maturę. Następnie do 1977 studiował filologię polską oraz w 1975-79 filozofię na Uniwersytecie Łódzkim, uzyskując magisterium z obu dziedzin. Debiutował w 1977 esejem pt. Czytając Swedenborga, opublikowanym w „Twórczości” (nr 9). Artykuły i recenzje zamieszczał w następnych latach nadal w miesięczniku „Twórczość” (do 1990), a także w „Tygodniku Kulturalnym” (1977-79) i miesięczniku „Znak” (1984-96, z przerwami). W 1979-82 był doktorantem Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk (IBL PAN). Publikował pod pseudonimem Stanisław Krzysztofowicz artykuły, recenzje, opowiadania na łamach wydawanych poza cenzurą czasopism: „Wezwanie” (1984), „Bez dekretu” (1985), „Wybór” (1985), „Kultura Niezależna” (1987-89). W 1985 uzyskał w IBL PAN doktorat na podstawie rozprawy pt. Juliusz Słowacki i tradycje mistyki europejskiej (promotor prof. Maria Żmigrodzka).W pracy badawczej zajmował się zwłaszcza historią literatury, kultury i filozofii XIX i XX wieku, był także autorem podręczników do historii literatury polskiej i powszechnej. W 1986 został zatrudniony jako adiunkt w IBL PAN (1986-89 w Pracowni Pozytywizmu, od 1989 w Pracowni Literatury XX wieku). Mieszkał nadal w Łodzi. W 1987 otrzymał nagrodę literacką przyznaną przez Zarząd Fundacji im. Z. i J.K. Wende. W 1989-90 był zastępcą redaktora naczelnego miesięcznika „Bestseller”. W 1990 został członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W 1990 i 1993 przebywał na stypendiach we Francji, a w 1991 w British Academy w Londynie. W 1990-91 kierował działem kultury w piśmie „Wiadomości Dnia”. W 1993-98 publikował artykuły i felietony w „Liście Oceanicznym”, dodatku wydawanej w Toronto polskojęzycznej „Gazety”. Współpracował z Polskim Radiem; w 1993-94 był autorem cyklu audycji pt. Promocje. W 1994 ożenił się z Anną Olejarczyk, wówczas studentką filozofii (rozwód 1998). W 1994 przeniósł się z Łodzi do Wrocławia. W 1995 zamieszkał w Warszawie. W tymże roku obronił w IBL PAN rozprawę habilitacyjną pt. Mój pozytywizm i otrzymał stopień docenta. W 1996-98 prowadził seminarium magisterskie na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego (UW), następnie w 1998-2004 zajęcia z literatury powszechnej w Akademii Świętokrzyskiej (obecnie Uniwersytet Jana Kochanowskiego) w Kielcach i od 2001 ponownie seminarium magisterskie na UW. W 1998-2001 był wspólnie z Krzysztofem Lipką współautorem cyklu audycji w Polskim Radiu pt. Biblioteka arcydzieł oraz zamieszczał na łamach dodatku dziennika „Życie” pt. „Życie z Książkami” stały cykl artykułów pt. Moja biblioteka. Artykuły, fragmenty powieści, recenzje publikował m.in. w „Nowych Książkach” (2004-2005), „Angorze” (2007-09, 2012, 2020), „Przeglądzie Politycznym” (2007-2012), „Odrze” (2009-10, 2012-13, 2015, 2017, 2019-20), „Przeglądzie Powszechnym” (2010-2012), „Studiach Medioznawczych” (2010-11, 2013), „Wyspie” (2011-13,), „Nauce” (2013, 2015-2023), „Czterdzieści i Cztery” (2017-18, 2020-21, 2023), „Kontekstach Kultury” (2018), „Toposie” (2024). Od 2006 kontynuował pracę naukową jako członek Pracowni Komunikacji Literackiej w Okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej IBL PAN. Nadal współpracował z Polskim Radiem, głównie z Programem 2. W 2021 za całokształt twórczości otrzymał nagrodę Skrzydła Dedala, przyznaną przez Bibliotekę Narodową w Warszawie. Był jurorem Olimpiady Literatury i Języka Polskiego. Zmarł 15 lipca 2024 w Łodzi; pochowany tamże na cmentarzu na osiedlu Mania.
Works
1. Juliusz Słowacki i tradycje mistyki europejskiej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1984, 270 s. Polska Akademia Nauk Instytut Badań Literackich.
2. Ragadon. [Powieść]. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie 1986, 145 s.
Nagrody
3. Juliusz Verne – tajemnicza wyspa? [Eseje]. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie 1987, 162 s. Wyd. 2. Warszawa: Nowy Świat 2005, 160 s.
Zawartość
4. Opowieści Szeherezady. [Powieść]. Warszawa: Iskry 1989, 134 s.
5. Jerzy Stempowski. Warszawa: Interim 1991, 67 s. Z prac Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Sylwetki Pisarzy Emigracyjnych.
6. Literatura polska. Pomysł, tekst i układ: J. Tomkowski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1993, 376 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1994, wyd. 3 1995, wyd. 4 1996, wyd. 5 poszerzone 1997, wyd. 6 poszerzone 1998, [wyd. 7] poszerzone 1999, [wyd. 8] poszerzone 2004, 412 s.
7. Mistyczny świat Williama Blake'a. [Współautorka:] E. Kozubska. Milanówek: Warsztat Specjalny 1993, 204 s.
8. Mistyka i herezja. [Eseje]. Wrocław: Paradox 1993, 302 s. Wyd. 2. Ossa: „dom na wsi” 2006, 396 s.
Zawartość
9. Mój pozytywizm. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich 1993, 421 s.
10. Literatura powszechna według Jana Tomkowskiego. Warszawa: Print Shops Prego 1995, 349 s. Wyd. nast.: wyd. 2 Warszawa: Świat Książki 1997, wyd. 3 tamże 2000.
11. Dzieje myśli. Pomysł, tekst i układ: J. Tomkowski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1997, 340 s.
12. Dwadzieścia lat z literaturą. 1977-1996. [Szkice literackie]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1998, 202 s.
Zawartość
13. Dom chińskiego mędrca. Eseje o samotności. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 2000, 410 s.
Zawartość
14. Młoda Polska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 2001, 245 s. Mała Historia Literatury Polskiej. Wyd. 2 tamże 2007.
15. Pokolenie Gombrowicza. Narodziny powieści XX wieku w Polsce. Warszawa: Czytelnik 2001, 191 s.
Zawartość
16. Historia myśli od starożytności do XX wieku. Według Jana Tomkowskiego. Warszawa: Świat Książki 2002, 190 s.
17. Samobójcy i marzyciele. O zabijaniu poetów. Kielce: Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej 2002, 240 s.
18. Zamieszkać w Bibliotece. [Szkice literackie]. Ossa: „dom na wsi” 2004, 199 s. Wyd. nast. tamże 2008.
Zawartość
19. Don Juan we mgle. Eseje o wierności. Warszawa: Rosner & Wspólnicy 2005, 308 s.
Zawartość
20. Dzieje literatury polskiej. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 2007, 219 s.
21. Dzieje literatury powszechnej. Warszawa: Świat Książki 2008, 543 s.
22. Secesja. [Szkice]. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN. Wydawnictwo 2008, 162 s.
Zawartość
23. Ciemne skrzydła Ikara. O rozpaczy. [Szkice]. Warszawa: Iskry 2009, 437 s.
Zawartość
24. Klasztor Maulbronn. [Szkice]. Ossa: Wydawnictwo Dom na Wsi 2010, 261 s.
Nagrody
Zawartość
25. Judasz z ulicy Iglastej. [Szkice]. Warszawa: Wydawnictwo Nowy Świat 2012, 240 s.
26. Nie ma Pauliny. [Powieść]. Warszawa: Wydawnictwo Nowy Świat 2012, 240 s.
27. Co się dzieje w szkole?. [Szkic]. Toronto: Oficyna FJ 2013, 19 s.
28. Moja historia eseju. [Szkice]. Warszawa: Wydawnictwo 2 Kolory 2013, 304 s.
Zawartość
29. Wojna książek. Biblioteka i historia literatury. [Szkice]. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN. Wydawnictwo; Fundacja Akademia Humanistyczna 2013, 382 s.
Zawartość
30. Czarny elementarz. [Powieść]. Warszawa: Wydawnictwo 2 Kolory 2014, 244 s.
31. Najkrótsza historia literatury polskiej. Warszawa: Wydawnictwo 2 Kolory 2015, 220 s.
32. Szkice młodopolskie. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN. Wydawnictwo 2016, 286 s.
Zawartość
33. Jesień. [Powieść]. Warszawa: Wydawnictwo Arkady 2018, 365 s.
34. Pan Tadeusz. Poemat metafizyczny. [Szkice]. Wrocław: Ossolineum 2019, 376 s.
Nagrody
Zawartość
35. Klan Wyspiańskich. [Szkice]. Warszawa: Wydawnictwo Arkady 2020, 283 s.
Zawartość
36. Liść Kartezjusza. 69 opowiadań. Warszawa; Tarnów: Bel-druk 2020, 177 s.
Zawartość
37. Żyrafa Einsteina. 69 opowiadań. Warszawa; Tarnów: Bel-druk 2021, 212 s.
Zawartość
38. Słoneczne gospodarstwo. Szkice o literaturze polskiej. T. 1-2. Kraków: Instytut Literatury 2022, 422 + 257 s. Biblioteka Krytyki Literackiej Kwartalnika „Nowy Napis”.
Zawartość
39. Słońce Turinga. 69 opowiadań. Warszawa; Tarnów: Bel-druk 2022, 224 s.
Zawartość
40. Diabeł. Spotkania w bibliotece. [Szkice]. Kraków: Instytut Literatury 2024, 623 s. Biblioteka Pana Cogito; 77.
Zawartość
41. Wyspa umarłych. [Eseje]. Warszawa: Instytut Badań Literackich. Wydawnictwo; Fundacja Akademia Humanistyczna 2024, 331 s.
Zawartość
42. Zanim przyjdą Chińczycy. [Powieść]. Kraków: Wydawnictwo Książnica Akademicka 2024, 361 s. Seria Literacka ze Sroką.
Artykuły w czasopismach i książkach zbiorowych, m.in.
Przekłady tekstów w antologiach zagranicznych
serbski
Przekłady
Prace redakcyjne
Zob. też Przekład poz. ↑.
Analyses and reviews
• Questionnaire for IBL PAN 2001, 2007.
