BIO

Urodzony 13 maja 1908 w Woli Sernickiej pod Lubartowem; syn Emila Walerego Stępowskiego, oficjalisty rolnego, i Zofii z Pasteckich. Podczas I wojny światowej przebywał w 1916-17 w Kursku. Po powrocie do kraju uczył się w Gimnazjum im. J. Lelewela w Warszawie; w 1926 zdał maturę. Następnie pracował na roli w gospodarstwie ojca w Niedziałkach pod Mławą. W tym czasie był działaczem wiejskiego ruchu młodzieżowego; zakładał i prowadził koła młodzieży wiejskiej. Pierwsze artykuły i korespondencje drukował od 1933 w „Rolniku Wielkopolskim” , a następnie w 1937-39 współpracował „Rolnikiem Polskim”. Podczas okupacji niemieckiej, w 1941-42 pracował jako robotnik drogowy w okolicach Warszawy (na odcinku Mszczonów-Tarczyn), a następnie do 1945 był oficjalistą rolnym w majątku Druckich-Lubeckich w Bałtowie pod Iłżą. Około 1941 ożenił się z Jadwigą Chądzyńską. Po zakończeniu II wojny światowej zamieszkał w województwie olsztyńskim, gdzie do listopada 1947 był podkomisarzem, a następnie komisarzem ziemskim, kolejno w Ostródzie, Piszu i Biskupcu Reszelskim. Później pracował przez rok w Spółdzielni Budownictwa Wiejskiego, a potem w Inspektoracie Kulturalno-Oświatowym Spółdzielni Wydawniczo-Oświatowej „Czytelnik” w Olsztynie. W 1950 został inspektorem Centrali Obrotu Księgarskiego „Dom Książki”; oddelegowany do Wojewódzkiego Związku Gminnych Spółdzielni, organizował handel książką na wsi. Równocześnie w 1950-53 współpracował z olsztyńską placówką Państwowego Instytutu Sztuki, zbierając ludowe pieśni i podania Warmii i Mazur. W 1953 podjął pracę w Oddziale Wojewódzkim Stowarzyszenia „Pax” w Olsztynie, gdzie m.in. prowadził Dział Inicjatyw Kulturalnych oraz kierował Oddziałem Powiatowym Stowarzyszenia „Pax” w Ostródzie (obie te funkcje pełnił do końca życia). W tymże roku został członkiem redakcji dodatku „Słowa Powszechnego” pt. „Słowo na Warmii i Mazurach”, a następnie był jej kierownikiem. W piśmie tym w 1954 debiutował wierszem pt. O bocianim gnieździe (nr 17), a jako prozaik w 1955 opowiadaniem pt. Babka czterdzieściorga wnucząt (nr 2), a następnie do 1970 publikował tam utwory literackie, artykuły i felietony (też pod pseudonimem Kalasanty Wypysiewski). Działał społecznie w licznych organizacjach, m.in. w Towarzystwie Rozwoju Ziem Zachodnich, w Warmińsko-Mazurskim Towarzystwie Kulturalno-Społecznym, Towarzystwie Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, Wojewódzkiej Komisji do Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. W 1960 został członkiem Związku Literatów Polskich (ZLP); pełnił funkcję wiceprezesa Oddziału Olsztyńskiego ZLP. Był członkiem Klubu Literatury Regionalnej przy Zarządzie Głównym ZLP. W 1960 przebywał przez kilka miesięcy na stypendium w Związku Radzieckim. Otrzymał wiele nagród i wyróżnień w konkursach literackich, m.in. w 1961 nagrodę literacką Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie. Prozę, artykuły publikował w piśmie „Warmia i Mazury” (1962-70, z przerwami; podpisywał się też: Alojzy Kos, Marek Wranica, T.S., T.St., Tomasz Walczak). W 1970 otrzymał nagrodę specjalną im. W. Pietrzaka, przyznaną przez Stowarzyszenie „Pax”. Wyróżniony m.in. złotą odznaką „Zasłużony dla Warmii i Mazur” (1964) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1969). Zmarł 22 lipca 1971 w Olsztynie; pochowany w Ostródzie na tamtejszym cmentarzu komunalnym.

Works

1. Daleka droga. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX” 1958, 363 s.

Zawartość

Zawiera powieść Daleka droga. (Opowieść o nie zawinionej waśni), – oraz opowiadania: Najcięższy dzień ośmionieszczęsnego Wranicy. (Opowiadanie ze skraju lasów); Weźcie se, pani; Jak Marta Bielakówna z Ingą Schickorrówną wojowała; Było to dawno... (Opowiadanie Jana Hocha); Niespodzianka deszczem pokropiona; Jo ostanę...; Od chaty do chaty z gadką po piosenki.

2. Czterej synowie Raka. [Opowiadania dla młodzieży]. Warszawa: Czytelnik 1959, 168 s. Wyd. nast.: wyd. 2 tamże 1961; wyd. 3 Olsztyn: Pojezierze 1976, wyd. 2 [!] tamże 1986.

Zawartość

[Inc.:] Słyszeliście pewnie o Smętku...; O kowalu i diable; Jak diabeł kowalowi odpłacił; I czort by darował, kieby go nie drażnić...; Gdzie kłobuk naknocił, niech baba poprawi; [Inc.:] Niezwyczajny dobrych uczuć...; Jak czterej synowie Raka poszli w świat; Jak Wojtaszek w straszne popadł tarapaty; Jak Staszko w głąb ziemi powędrował; Jak Lesio braciom przygód pozazdrościł.

3. Nie łatwo jest kochać. Strzępy żałosnej sagi. [Opowiadania]. Warszawa: Czytelnik 1960, 364 s. Wyd. 2 tamże 1961. Por. poz. ↑.

Zawartość

Wielki dzień „Kuca”; Skoro zima nadchodzi, wiosna niedaleko być musi; W czepku urodzony; Spichrz papą kryty; Nie łatwo jest kochać. Opowieść mazurska z 1945 roku; Człowieku wracaj.

4. Gawędy minionego czasu. [Opowiadania]. Warszawa: Czytelnik 1961, 194 s.

Zawartość

Jak graf von Fink zawściekł się na sołtysów; Siedem za jedną; Jak Manfred Sędzik siedem lat kamizeli nie zdejmował; Cicha; Udany śmigus; Sprawiedliwi (1); Sprawiedliwi (2); Nasz Gorący... zimny!; Wilkołak; Cudowny dąb w Wilanowie; Mówię wam, to nie był sen!; Cholera, nie Cacuś!; W noc księżycowej pełni; Kto chce, niech wierzy...; Weronika; Głupsich nie sieju, a samni sie rodzu T. Stępowski. (Gadka Gustawa Optacego).

5. Awantura w Ostródzie. [Powieść]. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX” 1963, 142 s.

6. Sielski żywot burmistrza Wranicy. [Powieść]. Powst. 1964. Wyd. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie 1969, 171 s.

Pierwotny tytuł: Hej, z garbem na ramieniu.
Powieść wyróżniona w konkursie Wojewódzkiej Rady Narodowej i Związku Literatów Polskich w Olsztynie oraz Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Pojezierze” na utwór o tematyce warmińsko-mazurskiej w 1964.

7. Jutro będzie inaczej. [Opowiadania]. Gdynia: Wydawnictwo Morskie 1965, 166 s.

Zawartość

Takie były zabawy, figle w one lata...; Kondukt; Jak Liger Ligra za grdykę chwycił; Jak Gagatek z Napiórkiem sposobu do życia szukali; O rabie, która Niemcom oddać się nie chciała; Palicem nie tknę – sami wyzdychają; Jutro będzie inaczej; Będziemy z sobą przecież całe życie wieczerzać; Uszy do góry!; Chodź; I wyrośli z nich porządni ludzie.

8. Było to wczoraj. Powieść dla młodzieży. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1966, 251 s. Wyd. 2 tamże 1974.

Z cyklu: Strzępy żałosnej sagi. Por. poz. ↑.

9. Od Wielunia diabeł hula. Historie nie do wiary z krainy między Wartą, Liswartą i Bzurą leżącej. [Baśnie]. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie 1966, 166 s.

Zawartość

O tym, jak świeżo pasowany rycerz Biały dumną Klarę umiłował; O tym, jak Klimek z Chełmowej Góry Tatarów precz gonił i dalsze jego dzieje aż do przedziwnym snem zaśnięcia; O tym, jak JWP Warszycki skartabelę Krzoskiego z ziemi wyrugował; O tym, jak Boruta onemuż JWP Warszyckiemu łotrowi most na Liswarcie budował; O panu Marku Wideradzkim i jak go potraktował starszy nad diabłami imć Rokita; Jak Boruta rozmiłował się w ubogiej szlachcianeczce; O tym, jak Boruta małyńską sierotę obdarował; O tym, jak Boruta w klasztorze dusznej ulgi szukał; Jak Boruta w księciu warmińskim protektora znalazł i rychło potem inkwizytorowi piekielnemu podpadł; Jak Boruta z porucznikiem d'Arquoi o Sieradzankę się powadziwszy do szwoleżerów wstąpił i jak awansu na marszałka z rąk cesarza Francuzów nie przyjął.

10. Od Sasa i od lasa. [Opowiadania]. Gdynia: Wydawnictwo Morskie 1967, 299 s.

Zawartość

Jak Bogdan, syn kowala Raka, szczęścia na Ukrainie szukał; Nad chmurami świeci słońce; W styczniową noc; Siny żupan; Sybirski pułk; Na ganku; Jak mistrz szewski Roch Rożentaler Lidzbark do Kurzętnika przybliżył; Moja prababka – ta umiała gleszyć!; Osakowskiego gadka na nerw uspokojenie; O podśpiewanych; O poświetnikach; O miasta Lubawy pierwszym podrywaczu; O wielkich przewagach Bonawentury Piorunowskiego, majora w stanie spoczynku; Szmugiel Marka Wranicy; Przerażająca niespodzianka; Jak Jan Kanty Firlejski pokłócił się z Janem Kapistranem Redlicą; „Potrzebny nam jest Frycz Zawada”.

11. Z kraju dalekiego dzieciństwa. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie 1967, 179 s.

Reportaż z podróży do Związku Radzieckiego.

12. Serwacy Wilkierz – detektyw prywatny. [Powieść]. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie 1973, 182 s.

Utwory niepublikowane

Znajdujące się w zbiorach Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie

Według inf. D. Piątkowskiej. „Rocznik Olsztyński” 1989 t. 16.

• Od Łowicza do Wielunia imć Boruta raźno hula.
• Pierwsza miłość Marka Wranicy.
• Pusty tydzień wczasoopornego Wranicy. Powieść.
• W okowach baroku. Opowiadanie sentymentalne.
• Zaczyn. Powieść pamięci mego ojca Emila Walerego Stępowskiego poświęcam.
• Zawstydzeni i przywołani. Powieść.

Prace redakcyjne

1. A. Śliwa: Kuba spod Gietrzwałdu gada. [Gawędy]. Wybrał i wstępem opatrzył T. Stępowski. Olsztyn: Pojezierze 1972 [właśc. 1973], 355 s.

Analyses and reviews

• Questionnaire for IBL PAN 1966.

Słowniki i bibliografie

• „Rocznik Literacki 1971” wyd. 1973 (J. Chudek).
• Słownik współczesnych pisarzy polskich. Seria 2. T. 3. Warszawa 1980 (R. Loth).
• Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 2000 (T. Oracki).
• Polski słownik biograficzny. T. 43. Warszawa 2004-2005 (M. Wójcik).

Ogólne

Artykuły

• E. Martuszewski: Pisarstwo wielkiego przeżycia. „Słowo na Warmii i Mazurach” 1967 nr 42.
• „Słowo na Warmii i Mazurach” 1968 nr 19 [numer poświęcony T. Stępowskiemu].

Zawartość

Zawiera m.in.: [W. Gębik] A. Borowik: Pierwszy z przybyłych; J. Chłosta: Sercem i piórem oddany Mazurom i Warmii.
• L. Wernic: Jubileusz Tadeusza Stępowskiego. „Kierunki” 1968 nr 26.
• K. Koziełło-Poklewska: Piórem i działaniem. „Kierunki” 1970 nr 49.
• J. Chłosta: Odszedł człowiek nam bliski. „Słowo na Warmii i Mazurach” 1971 nr 31.
• J. Chłosta: Tadeusz Stępowski. „Życie i Myśl” 1971 nr 9.
• Z. Lichniak: Społecznik z Ostródy. (Wspomnienie o Tadeuszu Stępowskim). „Słowo Powszechne” 1971 nr 205.
• T. Swat: Odszedł utalentowany pisarz i ofiarny działacz. „Wrocławski Tygodnik Katolików” 1971 nr 32.
• J. Chłosta: Tadeusza Stępowskiego droga do literatury. „Kierunki” 1986 nr 44.
• D. Piątkowska: Charakterystyka spuścizny po Tadeuszu Stępowskim. „Rocznik Olsztyński” 1989 t. 16.

Daleka droga

• W. Billip. „Nowe Książki” 1958 nr 18.
• J. Jantar: Literatura sercem pisana. „Archipelag” 1958 nr 18.
• B. Królikowski: Droga daleka i trudna. „Kierunki” 1958 nr 35.
• T. Oracki: Droga do prawdy. „Słowo Powszechne” 1958 nr 244.

Czterej synowie Raka

• H. Skrobiszewska: Rehabilitacja Smętka. „Nowe Książki” 1960 nr 11.

Nie łatwo jest kochać

• T. Jankowski. „Warmia i Mazury” 1960 nr 10.
• J. Segiet: Sarmatyzm w rodowym kalejdoskopie. „Głos Olsztyński” 1960 nr 246.
• L. Wernic: Na ziemiach tych byliśmy, jesteśmy i będziemy. „Słowo Powszechne” 1960 nr 278.
• J. Segiet: ...Na nowo łamać! „Głos Olsztyński” 1961 nr 286, polemika E. Martuszewski: ...a z wnioskami uczmy łamać się za młodu. Tamże 1961 nr 298.

Gawędy minionego czasu

• E. Martuszewski: Czwarta księga Tadeusza Stępowskiego. „Tygodnik Kulturalny” 1962 nr 1.

Sielski żywot burmistrza Wranicy

• Z.J. Adamczyk: Dole i niedole burmistrza Wranicy. „Tygodnik Kulturalny” 1969 nr 43.
• T. Swat: „Strzępów żałosnej sagi” ciąg dalszy. „Słowo Powszechne” 1969 nr 238.
• E. Martuszewski: Nieprzemyślana zabawa. „Pomorze” 1970 nr 11.

Było to wczoraj

• J. Segiet: Dalszy ciąg żałosnej sagi. „Warmia i Mazury” 1966 nr 12.
• H. Skrobiszewska: Swojacy z Warmii i Mazur. „Wychowanie” 1966 nr 21, przedruk w tejże: Literatura i wychowanie. Warszawa 1982.
• L. Wernic: Opowieść o dniu wczorajszym. „Słowo Powszechne” 1966 nr 276.
• A. Baranowska: Niezapomniane. „Nowe Książki” 1975 nr 23.

Od Wielunia diabeł hula

• A. Jelicz: O królach, diabłach i poecie. „Nowe Książki” 1967 nr 4.
• H. Skrobiszewska: Jak w witrynie księgarskiej. „Nowe Książki” 1967 nr 7.

Od Sasa i od lasa

• E. Martuszewski: Konsekwencje baroku. „Warmia i Mazury” 1968 nr 1.

Z kraju dalekiego dzieciństwa

• E. Martuszewski: Reportaż i wspomnienia. „Warmia i Mazury” 1968 nr 4.