BIO

Urodzona 6 lutego 1943 w Kazimierzu Dolnym; córka Kazimierza Duni i Janiny z Szymanowskich, zajmujących się rzemiosłem artystycznym. Po ukończeniu w 1961 liceum ogólnokształcącego w Kazimierzu Dolnym, studiowała polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim (UW), a od 1963 także filozofię; uzyskała magisterium w obu zakresach (1966, 1968). W 1965 wyszła za mąż za Henryka Tadeusza Mitoska, hydrologa. W 1966 podjęła studia doktoranckie na Wydziale Filologii Polskiej UW. Debiutowała w 1967 artykułem pt. Zygmunt Łempicki – sens niekonsekwencji, opublikowanym na łamach „Studiów Filozoficznych” (nr 3). W 1972 została zatrudniona na etacie starszego asystenta, a po uzyskaniu w 1973 doktoratu, na podstawie rozprawy Funkcje stereotypów w literaturze (promotor prof. Stefan Żółkiewski) – na etacie adiunkta w Zakładzie Teorii Literatury i Poetyki na Wydziale Filologii Polskiej UW. W 1976-79 pracowała jako lektor języka polskiego w Université des Sciences Humaines w Strasburgu. W 1982 habilitowała się na podstawie rozprawy Teorie badań literackich. Przegląd historyczny, a w następnym roku otrzymała stanowisko docenta na UW. W 1987-90 pełniła funkcję prodziekana Wydziału Polonistyki UW. Odbyła w tym czasie trzy kilkutygodniowe staże w Paryżu w ramach Action Thématique Programmée (m.in. poszukiwała francuskich opinii o Adamie Mickiewiczu i uczestniczyła w seminariach Gérarda Genette'a i Jacques'a Derridy). W 1992-95 była lektorem i wykładowcą literatury polskiej w Université de Provence w Aix-en-Provence. Po powrocie do Warszawy kontynuowała pracę w Instytucie Literatury Polskiej (ILP) na Wydziale Polonistyki UW. W 1996 otrzymała tytuł naukowy profesora. W 2000-2005 kierowała Zakładem Teorii Literatury ILP UW. W 2000–03 pełniła funkcję przewodniczącej Komisji Literatury oraz Dokumentacji Komitetu Badań Naukowych. W 2002-05 wchodziła w skład Rady Naukowej Instytutu Badań Literackich PAN oraz Komitetu Badań o Literaturze PAN. Została członkiem Association Internationale des Littérature Comparée. W maju 2003 wykładała w Institut National des Langues Orientales w Paryżu, a jesienią 2004 przez trzy miesiące w Zakładzie Komparatystyki Université de Montréal. W tymże roku otrzymała stanowisko profesora zwyczajnego UW. W 2005-2008 była dyrektorem Centre de Civilisation Polonaise przy Université Paris IV (Paris Sorbonne) oraz wykładowcą tej uczelni. Następnie kontynuowała pracę w ILP UW. W 2008 zainicjowała powstanie w Kazimierzu Dolnym klubu czytelniczego pod nazwą Niedziele Literackie (od 2016 Soboty Literackie), którego do 2018 była kierowniczką. Po przejściu na emeryturę w 2013 prowadziła do 2018 ćwiczenia na temat powieści w ramach zajęć ogólnouniwersyteckich UW. W 2015 otrzymała Nagrodę Prezesa Rady Ministrów za wybitną działalność naukową. Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (1989) i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2002). Mieszka w Warszawie i w Kazimierzu Dolnym.
Ma dwie córki Małgorzatę, romanistkę, prawniczkę (ur. 1968; zamężna Poësson) i Barbarę, ekonomistkę (ur. 1984; zamężna Kosewska).

Works

1. Literatura i stereotypy. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum 1974, 193 s. Polska Akademia Nauk. Komitet Nauk o Literaturze.

Rozprawa doktorska.

Zawartość

Uwagi wstępne. – Wokół teorii stereotypu; „Przysłowiowy Niemiec”, czyli archeologia stereotypu; Obraz wroga. (Społeczna rola symboli literackich); Gra z cenzurą. (Stereotyp jako narzędzie komunikacji); Powieściowy antykwariat; Literacki dyskurs o kulturze albo stereotyp obnażony. – Zakończenie.

2. Teorie badań literackich. Przegląd historyczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1983, 399 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1988, wyd. 3 rozszerzone 1995, 477 s., wyd. 4 1998, wyd. 5 zmienione 2004, 480 s.

Rozprawa habilitacyjna.

Zawartość

Wprowadzenie. – Narodziny poetyki. (Arystoteles 384-322 p.n.e.); Rozum i rzemiosło. (Estetyka klasycyzmu francuskiego); Sztuka jako praktyka samocelowa. (Kant 1724-1804); Historia i poznanie. (Hegel 1770-1831); Estetyka pozytywizmu. (Taine 1829-1839); Metoda filologiczno-historyczna; Przełom antypozytywistyczny w nauce o literaturze; Fenomenologia literatury. (Ingarden 1893-1971); Nieświadomość i język. (Psychoanaliza); Dylematy realizmu. (Lukács 1885-1971); Formalizm rosyjski; Strukturalizm; Semiotyka; Literatura jako dialog. (Bachtin 1897-1975); Literatura i alienacja. (Marksizm). – W wyd. 3 nadto: Intertekstualność; Literatura i dekonstrukcja. (Derrida); Krytyka genetyczna. – Wyd. 5 zawiera dodatkowo rozdziały: Platon i literatura. (427-347 p.n.e.); Hermeneutyka – dawniej i dzisiaj, – oraz w zmienionej postaci rozdziały: Narodziny poetyki. (Arystoteles 384-322 p.n.e.); Nieświadomość i język. (Psychoanaliza).

Przekłady

czeski

Teorie literatury. Historický přehled. [Przeł.] M. Havránková. Brno 2010.

ukraiński

Teorìï lìteraturnih doslìdžen' . [Przekł. i posłowie:] V. Gumenûk. Simferopol 2003.

3. Mimesis. Zjawisko i problem. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1997, 342 s.

Zawartość

Wprowadzenie. – I. Teorie: Mimesis; Ikoniczność; Słowo ikoniczne?; Realizm; Antropologia mimesis; Mimesis krytyczna; Koniec mimesis?. – II. Interpretacje: Mimesis i religia. (O „Naśladowaniu Jezusa Chrystusa” Tomasza à Kempis); Mimesis romantyczna; Język kłamie? Raz jeszcze o Mickiewiczu; Litewska Nauzykaa, czyli Mickiewicza zabawy z literaturą; Motywacja znaku językowego a poetyka implikowana (na przykładzie twórczości Norwida); „Lalka” – epizod czy nazwa?; Semantyczne aspekty literatury faktu. – III. Inspiracje: Artykulacje mimesis [recenzja: Mimésis. Des articulations. Paris 1975; G. Genette: Mimologiques. Voyage en Cratylie. Paris 1976]; Mądre oszustwo [recenzja: Bachtin. Dialog – język – literatura]; Ikony i motywacje [recenzja: R. Jakobson: W poszukiwaniu istoty języka. Wybór pism].

Wersja francuska artykułu Mimesis i religia: „Cahiers de Varsovie1991 nr 20.

4. Poznanie (w) powieści – od Balzaka do Masłowskiej. [Szkice]. Kraków: Universitas 2003, 372 s.

Zawartość

Poznanie (w) powieści. – Czy fakt może być głupi? (Honoré de Balzac „Jaszczur”); Jak pokochać zbrodniarza? (Fiodor Dostojewski „Zbrodnia i kara”); „Lalka” – epizod czy nazwa? (Bolesław Prus); Czy pani wierzy w duchy? (Henry James „The turn of the screw”); Kto zrozumie dzikich? (Joseph Conrad „Jądro ciemności”); Albertyna brzemienna prawdą. (Marcel Proust); Kryzys świata i triumf języka. (Stefan Żeromski „Przedwiośnie”); Bunt i gramatyka. (William Faulkner „Absalomie, Absalomie...”); Jak ugryźć Witkacego? (Stanisław Ignacy Witkiewicz „Jedyne wyjście”); Parodia czy parabola? (Tomasz Mann „Wybraniec”); Jak powstaje narracja? (Jerzy Andrzejewski); Co to jest wojna? (Claude Simon „Droga przez Flandrię”); Jak robić fabułę? (Wilhelm Mach „Góry nad Czarnym Morzem”); Co zostało z Szekspira? (Vladimir Nabokov „Blady ogień”); Co poznaje dokument? (Kazimierz Moczarski „Rozmowy z katem”); Śmietnik pamięci. (Włodzimierz Odojewski „Zasypie wszystko, zawieje”); Romanca między kolebką a trumną. (Bohumil Hrabal „Wesela w domu”); Gdzie był – jest – będzie Umschlagplatz? (Jarosław Marek Rymkiewicz); Ciało ze słów utkane. (Milan Kundera „Nieśmiertelność”); Opracowanie do rzeczywistości. (Dorota Masłowska „Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną”). – Posłowie.

5. Pelargonie. [Proza wspomnieniowa]. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2006, 125 s.

6. Co z tą ironią? [Szkice]. Gdańsk: słowo/obraz terytoria 2013, 372 s.

Zawartość

Dlaczego ironia?; Opowiadanie i ironia; Opowieść umarła (Ironia w „Don Kichocie”); Mowa pozornie zależna, teoria i ideologia; Ćwiczenia ze stylistyki; Wieszcz i pisorym, czyli jak romantycy poczynali sobie z językiem; Konrad na wakacjach, albo Mickiewicza zabawy z literaturą; Słowackiego „czarny palec od pisania”; Glosa filozoficzna (do romantyzmu); Od postawy do świadomości ironicznej – paradoksy dyskursu narracyjnego Karola Marksa; Osobowość ironiczna [dot. postaci Mikołaja Stawrodina z "Biesów" F. Dostojewskiego; Nietzschego ironia i resentyment; Kolonizator Charles Marlow. O ironii Josepha Conrada; Ireniczne – ironiczne (kłopoty Leszka Kołakowskiego); Ironia i ekspresja (Roland Barthes); Ironista nasz domowy [dot.: J. Głowacki: Z głowy]; Powieści zgon? „Tryby” Magdaleny Tulli; To nie jest słownik.

Wersja francuska artykułu Od postawy do świadomości ironicznej – paradoksy dyskursu narracyjnego Karola Marksa: „Les nouveaux cahiers franco-polonais” 2009 nr 8.

Artykuły w czasopismach i książkach zbiorowych, m.in.

Zygmunt Łempicki – status teorii wobec praktyki artystycznej. W: Problemy literatury polskiej lat 1890-1939. Wrocław 1972 s. 183-220.
Powieść i stereotypy. (Próba interpretacji powieści A.F. [!] Ossendowskiego „Pięć minut do północy”). W: Formy literatury popularnej. Wrocław 1973 s. 43-66.
Stereotyp w przekazie propagandowym. (Na przykładzie felietonu Adolfa Nowaczyńskiego). W: O współczesnej kulturze literackiej. T. 1. Wrocław 1973 s. 215-233.
Historia literatury i socjologia wiedzy. Przegląd Humanistyczny 1977 nr 12 s. 53-63.
W sprawie uzasadnienia pragmatyki literatury. W: Problemy poetyki pragmatycznej. Warszawa 1977 s. 101-116.
Efekt estetyczny a formy ideologii. Przegląd Humanistyczny 1979 nr 6 s. 57-73.
Przerwana pieśń. O funkcji podkreśleń w poezji Norwida. Pamiętnik Literacki 1986 z. 3 s. 157-174.
Semantyczne aspekty literatury faktu. W: Z polskich studiów slawistycznych. Seria 7. Warszawa 1988 s. 205-213.
Od dzieła do rękopisu. O francuskiej krytyce genetycznej. Pamiętnik Literacki 1990 z. 4 s. 393-403.
Poezja i mimezis. W: Reinterpretacje klasyki. Kraków 1990 s. 61-70.
Adam Mickiewicz w oczach Francuzów. Teksty Drugie 1992 nr 1/2 s. 5-20; wersja francuska „Romantisme”, Paryż 1991 nr 72 s. 49-60.
L'Allemand proverbial. (Stéréotype éthnique dans la tradition populaire). W: The Slaves in the eyes of the Occident. Kraków 1992 s. 117-126.
Morał i historia. Twórczość 1993 nr 12 s. 85-93, przedruk w: Ecriture/pisanie. Warszawa 1995 s. 41-49; wersja francuska: „Genesis”, Paryż 1995 nr 7 s. 105-113 [dot.: J. Andrzejewski: Bramy raju].
Realizm; Strukturalistyczne orientacje w badaniach literackich. W: Słownik literatury polskiej XX wieku. Wrocław 1993 s. 909-921; 1023-1032.
Derrida, Marks i duchy. „Twórczość1997 nr 5 s.120-124.
Mickiewicz, Napoleon i Francuzi. Pamiętnik Literacki 1998 z. 1 s. 13-27, wersja francuska: Mickiewicz, Napoléon et les Français. „Revue des études slaves”, Paryż 1998 nr 4 s. 739-750.
Mickiewiczowska Europa. Kultura i Społeczeństwo 2000 nr 4 s. 23-40.
Narody wymagają stanowczych kroków. O Mickiewiczowskiej idei Europy. „Ethos” 1991 nr 1/2, wersja rozszerzona pt. Mickiewiczowska Europa. „Kultura i Społeczeństwo2000 nr 4 s. 23-40.
Mesjanizm postmodernistów. Teksty Drugie 2001 nr 1 s. 18-32 [dot. J. Derridy].
Powieść rodzinna w świetle komparatystyki. W: Złota księga. Ścieżkami współczesnego literaturoznawstwa i językoznawstwa. Opole 2001 s. 189-202.
Rodzina w opowiadaniu, opowiadanie w rodzinie. W: Praktyki opowiadania. Kraków 2001 s. 175-195.
Hermeneutyka i autobiografia. Teksty Drugie 2002 nr 3 s. 137-151 [dot. prac Ph. Lejeune'a i P. Ricoeura].
Mimesis – między udawaniem a referencją. Przestrzeń Teorii 2002 nr 1 s. 25-46.
Dlaczego Paul Ricoeur nie napisał studium o autobiografii? W: Horyzonty interpretacji. Wokół myśli Paula Ricoeura. Poznań 2003 s. 17-160.
Opowiadanie i ironia. W: Opowiadanie w perspektywie badań porównawczych. Kraków 2004 s. 431-447, przekład francuski: Le récit et l’ironie. W: The narrative in the light of comparative studies = Le récit dans la perspective des études comparatives. Warszawa 2005 s. 206-219.
The family novel in East-Central Europe. Illustreted with works by Isaac B. Singer and Włodzimierz Odojewski. W: History of the literary culture of East-Central Europe. Vol. 1. Amsterdam-Philadelphia 2004 s. 505-511.
Adam Mickiewicz et Europe. Annales du Centre Scientifique de l'Academie Polonaise des Sciences”, Varsovie-Paris 2005 s. 96-106.
Anna et Maria – des racines et des ailes. W: Genius loci face á la mondalisation. Les Nouveaux Cahiers Franco-Polonais”, Paris-Varsovie 2006 s. 146-155; wersja polska: Anna i Maria – korzenie i skrzydła.Brulion Kazimierski” 2008 nr 8 [dot. prozy W. Siemińskiego i M. Kuncewiczowej].
Le messianisme des postmodernistes et les traditions romantiques. W: Proceding of the XVIth Congress of the International Comparative Literature Association. Vol. 4. Pretoria 2006 s. 98-112.
Słowackiego „dziwnie uczące czytanie. W: Poetyka, polityka, retoryka. Warszawa 2006 s. 87-102 [dot. fragmentów „Podróży do Ziemi Świętej z Neapolu”].
Zaangażowanie?. Teksty Drugie 2006 nr 1/2, s. 244-252.
Tzvetan Todorov – transfiguracje strukturalisty. Teksty Drugie 2007 z. 4 s. 165-174.
Aspects sociologiques de la traduction. Nouveaux Cahiers franco-polonais 2008 nr 7.
Wydarzenie, którego nie było, czyli „Holokaust” dla maluczkich. Teksty Drugie 2008 nr 6 s. 207-215.
Bogdan. Studia Pragmalingwistyczne 2014 R. 6 s. 11-19 [o B. Owczarku].
Powieściopisarka Julia Kristeva. Twórczość 2016 nr 10 s. 88-96.
Karola Irzykowskiego gra (z) foremkami. W: Karol Irzykowski. Człowiek sporu, postać sporna. Warszawa 2020 s. 25-34.

Prace redakcyjne

1. Adam Mickiewicz aux yeux des Français. [Zebrała, wstępem i komentarzem opatrzyła] Z. Mitosek. [Przedmowa:] L. Le Guillon, D. Beauvois. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1992, 388 s.

Przekłady

polski

Adam Mickiewicz w oczach Francuzów. Wybór, oprac. i wstęp: Z. Mitosek. Przeł. R. Forycki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1999, 448 s.
2. Mimesis w literaturze, kulturze i sztuce. Red. i wstęp: Z. Mitosek. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1992, 346 s.
3. Ecriture/pisanie. Materiały z konferencji polsko-francuskiej, Warszawa, październik 1992. Red.: Z. Mitosek, J.Z. Lichański. Warszawa: DiG 1995, 159 s.
Tekst częściowo w języku francuskim.
4. Praktyki opowiadania. Red.: B. Owczarek, Z. Mitosek, W. Grajewski. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas 2001, 391 s.
5. Opowiadanie w perspektywie badań porównawczych. Red. [i wstęp:] Z. Mitosek. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas 2004, 462 s.

Przekłady

angielski

The narrative in the light of comparative Studies = Le récit dans la perspective des études comparatives. [Red.:] Z. Mitosek, J. Mueller. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego 2005, 224 s. [przekład częściowo francuski].

francuski

The narrative in the light of comparative Studies = Le récit dans la perspective des études comparatives. [Red.:] Z. Mitosek, J. Mueller. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego 2005, 224 s. [przekład częściowo angielski].
6. Genius loci face è la mondalisation. [Red.:] A. Ciesielska-Ribard, Z. Mitosek. Les Nouveaux Cahiers Franco-Polonais”, Paris-Varsovie 2006, 221 s.
7. K. Irzykowski: La Chabraque. Les rêves de Maria Dunin. Édition bilingue d'extraits choisi du roman de Karol Irzykowski „Pałuba. Sny Marii Dunin”. Przeł.: P. Rozborski i K. Siatkowska-Callebat. [Red.:] Z. Mitosek i K. Siatkowska-Callebat. Paris-Varsovie: Centre de civilisation polonaise 2007, 246 s.
8. Aspects sociologiques et anthropologiques de la traduction. Red.: Z. Mitosek, A. Ciesielska-Ribard. Paris: Centre de civilisation polonaise Université de Paris-Sorbonne, Varsovie: Faculte de lettres polonaises Universite de Varsovie 2008, 296 s.
9. Ironie contemporaine. Red.: Z. Mitosek, A. Ciesielska-Ribard. Paris: Centre de civilisation polonaise Université de Paris-Sorbonne, Varsovie: Faculte de lettres polonaises Universite de Varsovie 2009, 222 s.

Analyses and reviews

• Questionnaire for IBL PAN 1997, 2005.

Ogólne

Artykuły

J. Jeziorska-Haładyj, P. Pietrzak: Zofia Mitosek: zjawisko i problem. Przegląd Filozoficzno-Literacki 2015 nr 1.

Literatura i stereotypy

S. Jaworski. „Ruch Literacki1975 nr 4.
K. Mętrak: Czym są stereotypy?Kultura1975 nr 47.
Z.I. Paśko. „Pamiętnik Literacki1976 z. 4.
Z. Bąk: W kręgu problematyki stereotypów. Kwartalnik Opolski 1977 nr 1.

Teorie badań literackich

A. Lam: Pożyteczne kompendium. Miesięcznik Literacki 1984 nr 4.
M. Troszyńska: W mocy Dajmoniona. Nowe Książki 1984 nr 5.
K. Mitova. „Literaturna Mis''l”, Sofiâ 1985 nr 7.
K. Wolny: Wyjście z labiryntu teorii badań literackich. Pismo Literacko-Artystyczne 1985 nr 1.
M. Roguszka. „Studia Socjologiczne1986 nr 2.
S. Żółkiewski. „Pamiętnik Literacki1986 z. 1.

Mimesis. Zjawisko i problem

D. Ulicka. „Nowe Książki1997 nr 12.
B. Bogołębska. „Stylistyka1998 t. 7.
B. Kaniewska. „Teksty Drugie1998 nr 1/2.

Poznanie (w) powieści - od Balzaka do Masłowskiej

T. Dobrzyńska: Powieść a poznanie. Sztuka i Filozofia 2004 nr 25.
B. Jaroszuk: Wszystkie tury świata. Literatura na Świecie 2004 nr 8.
W. Kaliszewski: Czytanie powieści. Nowe Książki 2004 nr 3.
A. Dziadek. „Pamiętnik Literacki2006 nr 3, przedruk pt. Powieść i poznanie. W tegoż: Na marginesach lektury . Szkice teoretyczne. Katowice 2006.

Pelargonie

J. Bielas: Krótka historia pewnego dzieciństwa. Twórczość 2007 nr 4.
E. Grzegorczyk: Jeszcze ciepłe obrazy. Akcent 2007 nr 2.
T. Mizerkiewicz: Intermedia pamięci. Nowe Książki 2007 nr 2, przedruk w tegoż: Literatura obecna. Kraków 2013.
M. Patryas: Fotografia pamięci. Lampa 2007 nr 3.
A. Hellich: Tożsamość improwizowana. Na przykładzie prozy Kazimierza Brandysa i Zofii Mitosek. W: Literatura prze-pisana II. Od zapomnianych teorii do kryminału. Łódź 2016.
K. Szkaradnik: Obrazki z miasteczka w świetle problemu (z) mimesis. O „Pelargoniach” Zofii Mitosek. W: Na boku. Pisarze teoretykami literatury?... Katowice 2016.

Co z tą ironią?

E. Sidoruk: Niepochwytność ironii. Białostockie Studia Literaturoznawcze 2005 [T.] 7.
W. Grajewski: Co z tą „co z tą ironią?”? Twórczość 2013 nr 11.
M. Bandura: Wariacje na temat ironii. Przegląd Humanistyczny 2014 nr 2.

Adam Mickiewicz aux yeux des Français

J. Parvi. „Pamiętnik Literacki1994 z. 3, polemika: Z. Mitosek: List otwarty do profesora Jerzego Parviego, J. Parvi: Odpowiedź recenzenta. Tamże 1995 z. 3.
Ch. Zaremba. „Revue des études slaves”, Paryż 1994 nr 4.
J. Maślanka. „Ruch Literacki1999 nr 5 [dot. przekładu polskiego].
E. Feliksiak. „Przegląd Humanistyczny2001 nr 1 [dot. przekładu polskiego].
I. Jarosińska: Coś ty Francuzom zrobił Mickiewiczu?... Teksty Drugie 2001 nr 2 [dot. przekładu polskiego].