BIO
Born on 30 June 1911 in Russian-ruled Šeteniai (now in Lithuania; Polish: Szetejnie nad Niewiażą); son of the road and bridge engineer Aleksander Miłosz and Weronika, née Kunat. In 1913, the family moved to Krasnoyarsk in Siberia owing to his father's work. He returned to Šeteniai in 1914. After his father was called up to the Russian army, he and his family moved to the depths of Russia. Following the outbreak of World War I, he and his family often changed their place of residence, spending periods of time in, among other places, Dorpat (now Tartu, Estonia), where he observed the events around the October Revolution. In 1918, he settled on the Kunat family estate in Krasnogruda, near Sejny, where he began his home schooling. In 1920, he and his mother, together with his brother Andrzej, moved to Wilno (Vilnius), where he started school, although his education was disrupted by the events of the Polish-Soviet War. In 1921, he passed the entry exams to the eight-class King Zygmunt August State Boys' Grammar School No. I, where he later became the curator of the Circle of Nature Lovers. From 1927, he regularly spent his holidays in Krasnogruda. His first contribution to the press was probably a letter to the editors of the Sunday supplement of the Warsaw daily "Głos Prawdy" (no. 235, signed A.L-wicz) [P]. The letter was published under the title O nauczaniu w szkołach nie współczesnej, ale – wczorajszej i przedwczorajszej literatury (On teaching not contemporary but yesterday's and even older literature in schools). The same year, he became associated with the Wilno-based Pet group. After completing his advanced secondary education in 1929, he initially enrolled for a degree in Polish philology at the Faculty of Humanities at the Stefan Batory University (USB) in Wilno but soon transferred to the Faculty of Law and Social Sciences there. During his studies, he was a member of the Academic Circle of Law Students at USB, of the Original Creative Section (STO) of the Circle of Polish Philology Students at USB, and of the Academic Wanderers Club (Akademicki Klub Włóczęgów), while in 1930 he co-founded the literary student Intellectuals Club. He made his debut as a poet in 1930 with the poems Kompozycja (Composition) and Podróż (Journey), which appeared in the academic journal "Alma Mater Vilnensis" (vol. 9). The same year, he became acquainted with Jarosław Iwaszkiewicz, with whom he subsequently maintained regular correspondence. He was involved in the Wilno Literary Wednesdays as well as in meetings with authors organized by the Polish Writers' Trade Union (ZZLP). He published poems in periodicals including "Kwadryga" (1931). He also started writing journalistic pieces along with Stefan Jędrychowski, contributing Kronika osobista (Personal chronicle) to the Wilno-based "Słowo" (no. 65, under the pen name: miłoszjędrychowski). In 1931, he co-founded the left-leading avant-garde literary group Żagary, which was centred on the Circle of Polish Philology Studies at USB. He was also employed by its periodical "Żagary. Miesięcznik idącego Wilna poświęcony sztuce", a supplement of "Słowo" (1931-34, likewise in 1932, when it appeared as a monthly supplement of the "Kurier Wileński" under the title "Piony. Miesięcznik żagarystów"). Here he published poems, articles and notes in 1931, likewise as czmił, Jan and using the pen name Aron Pirmas, which was shared with other authors, while in 1932 he also published under the by-lines cz.m., milcz., and n.m.. In 1933/34, he served on the periodical's editorial committee. The same year 1931, he took a summer holiday with Stefan Jędrychowski and Stefan Zagórski, travelling from Wilno to Paris by train and kayak. It was during this trip that he first encountered his distant cousin Oscar Vladislas de Lubicz Milosz, who exerted a powerful influence on Czesław's later life and writings. In 1931, he entered into a relationship with the law student Jadwiga Waszkiewicz, to whom he dedicated the poem Posąg małżonków (Statue of a Couple). He re-established contact with her in later life. He became acquainted with the writer Antanas Venclova, father of Tomas Venclova, as well as with the Lithuanian translators of Polish literature Antanas Valaitis and Fabijonas Neveravičius and with the poet Kazys Boruta. Miłosz began translating the latter's poetry, making his debut as a translator in 1933 in "Włóczęga" (nos 4 and 6). In December 1932, he moved to Warsaw, continuing his studies at the University of Warsaw (UW) from January 1933. During this time, he joined the second incarnation of the left-leaning Intellectuals Club, which emerged followed the dissolution of the periodical "Odrodzenie". In 1933, he failed an exam in legal theory at UW and subsequently returned to Vilnius in order to repeat the year at USB. His first volume of poetry, Poemat o czasie zastygłym (Poem of Frozen Time), was published in 1933 by the Wilno Circle of Polish Philologists. He was awarded the 1934 Philomaths Prize by the Wilno branch of the ZZLP. His poetry also appeared in the periodicals "Linia" (1932/33), "Zet" (1932), "Droga" (1934) and "Kamena" (1934). In 1934, he attended Prof. Wiktor Sukiennicki's Soviet studies seminar at the Eastern Europe Research Institute in Wilno. The same year, he participated in the Polish national meeting of young artists, titled Najazd Poezji Awangardowej (Avant-garde Poetry Invasion) in Warsaw. There he became acquainted with Józef Czechowicz. He graduated in 1934 and subsequently sought to secure an internship at a consulate with the Ministry of Foreign Affairs. He was in Paris in 1934/35 on a National Cultural Foundation scholarship. He also continued his studies while attending as an extramural student Jacques Maritain's lectures on Thomism at L'Institut Catholique. He was awarded a Diplôme Supérieur d'Etudes Françaises Modernes from the Alliance Française, which entitled him to teach French language. During this period, he maintained regular contact with Oscar Milosz. He was a correspondent for the Polish press, publishing in "Bunt Młodych", "Kurier Wileński", "Pion", "Środy Literackie" and "Tygodnik Ilustrowany". In July 1935, he travelled to Brussels where alongside Jarosław Iwaszkiewicz he attended the International Exposition. After returning to Wilno in December 1935, he worked as a literary officer for the local Polish Radio station, authoring radio plays alongside Tadeusz Byrski while also translating from French for the radio theatre. He was also a regular contributor to "Kalumna Literacka", the satirical supplement of "Kurier Wileński". His poems, translations of poetry, articles and reviews, appeared in periodicals including "Kurier Wileński" (1934/35), "Pion" (1934-39), "Środy Literackie" (1935), and "Skamander" (1935-36), while in 1936 he also published in the Wilno-based "Po prostu" and "Karta" and in the Lwow-based "Sygnały", making a guest contribution in connection with a reading he was giving. In 1936, he entered into a relationship with Irena Górska, with whom he maintained a life-long correspondence and to whom he dedicated the poem Przykład (Example). Following a press campaign accusing him of "promoting left-wing views", he was dismissed from the Wilno radio station at the behest of the voivodeship authorities. He then moved to Warsaw in summer 1937, where he was employed until September 1939 at the Office for Programme Planning at the Head Office of Polish Radio. He collaborated there with J. Czechowicz and also met his future wife Janina Cękalska (née Dłuska), a UW law graduate and radio employee. He began translating Charles Baudelaire's essay Le peintre de la vie moderne (The Painter of Modern Life) into Polish, but his text burned in the 1944 Warsaw Uprising. In 1937, he also travelled to Italy for the first time, visiting cities including Venice, Padua, Bologna, Florence, Orvieto, Siena, and Rome. That year, he also joined the Trade Union of Polish Writers (ZZLP). He began publishing in periodicals including "Marchołt" (1937), "Verbum" (1937), "Wiadomości Literackie" (1937), "Ateneum" (1938), "Kurier Poranny" (1938), "Kurier Wileński" (1938), "Orka na Ugorze" (1938), and "Słowo" (1938-39). One of his works was published in the international press for the very first time in 1938. The poem Pieśń (A Hymn) appeared in a French translation by Oscar Milosz in the Marseilles-based literary magazine "Cahiers du Sud". In spring of that year, Czesław Miłosz gave a talk at Reduta on his cousin's writings. He also collaborated with Reduta as author of a talk about contemporary poetry, while also taking part in literary mornings. During this period, he developed contacts with the "Verbum" group and visited the Catholic blind institute in Laski near Warsaw. In 1938, together with J. Czechowicz and Ludwik Fryde, he edited the only issue of the planned literary quarterly "Pióro". After Poland and Lithuania established diplomatic relations, he visited Kaunas, where he became acquainted with the weekly "Naujoji Romuva", which in 1939 published Lithuanian translations of his poems by Jozuas Adomavičius (under the pen-name Jozuas Kekstas; nos 11, 33-34 and 45). In 1939, his journalism and prose pieces also appeared in the periodicals "Antena", "Comoedia", "Glossy", and "Zaczyn". Following the outbreak of World War II, he was evacuated to Romania, spending several months in Bucharest, where he turned down a position in radio. In late January and early February 1940, he made his way to Vilnius. During the existing of the independent Republic of Lithuania, he published articles in the Vilnius-based Polish-languaged periodicals "Gazeta Codzienna" (March 1940) and "Kurier Wileński" (May/June 1940; also as: C.M. and m.), as well as the Lithuanian-language "Naujoji Romuva" (using the name: Czeslav Milosz-Milašius). In July 1940, under Soviet occupation, he crossed the border undocumented and reached Warsaw, where during the German occupation he worked from 1941 as a porter at the University Library. For several months, he co-edited alongside Janina Cękalska the self-produced "Magazyn Literacki", with several reproductions of each issue emerging. It featured his works alongside those of Jerzy Andrzejewski, all published under pseudonyms. Miłosz was involved in conspiratorial activities, including as a member of the democratic left-wing syndicalist organization "Wolność". He was active in underground cultural life, collaborating with the underground Theatre Council, the underground press, and giving readings at clandestine literary meetings. He edited the underground anthology Pieśń niepodległa. Poezja polska czasu wojny (1942; Published in English in 1981 as The Invincible Song: A Clandestine Anthology). He remained active as a poet, essay writer and translator. His translations included a Polish version of Jacques Maritain's "A travers le désastre" (Polish: Drogami klęski; English: France, My Country, through the Disaster). The anthology of English-language poetry that he was working on did not appear. He participated during this period in Władysław Tatarkiewicz's philosophical seminar. As a representative of Władysław Ryńca, he signed contracts with authors for the publication of their works after the war. During this time, he learned English more intensively, increasing the number of works he translated from this language. In 1943, he worked on translations of works by authors including William Shakespeare and T.S. Eliot. In January 1944, he married Janina Cękalska in a civil ceremony. Following the collapse of the 1944 Warsaw Uprising, he was held in the camp in Pruszków, which he then left. From November 1944 until January 1945, he was in Goszyce near Luborzyca, Krakow region, living on the estate of Zofia Kernowa (née Zawisza). He moved to Krakow after the war. He joined the editorial board of "Twórczość" and the Krakow-branch of "Czytelnik", signing a contract with this publishing house for an anthology of British and US-American poetry, which was not published for political reasons. He also collaborated with the weekly "Odrodzenie" (1945-48; likewise under the pen-names Jan M. Nowak, Żagarysta, and Dr Pamfil), "Dziennik Polski" (in 1945 likewise under the cryptonyms czmi and CZmi.; his contributions here included the column series Przejażdżki [Trips] and Przejażdżki literackie [Literary Trips], as well as an excerpt of a translation of T.S. Eliot's The Wasteland [Polish: Ziemia jałowa]), the "Lajkonik" supplement of the daily "Dziennik Polski”, and with the weekly "Przekrój" (1945-46; including from 1945 no. 1 the cycle Kolorowym atramentem [In coloured ink]). During thie period, he also edited film scripts. He was awarded the prize of the Minister of Culture and Arts in recognition of his poetry in April 1945. In August of the year, he participated in the First National Congress of ZZLP Delegates in Krakow, where he was appointed a member of the standard qualification commission. In November 1945, he and his wife went to work at a diplomatic mission in the USA, stopping off in the UK along the way and paying a visit to T.S. Eliot. From February 1946 until the end of October 1947, he worked as a a cultural attaché at the General Consulate of the Republic of Poland in New York. From November 1947, he held the same position at the Polish Embassy in Washington until his appointment as Deputy Secretary at the Embassy in April 1948. He held this position until July 1950. During this time, he published poems, articles and literary translations in periodicals based in Poland: "Odrodzenie" (in 1946/47, the cycle "Życie w USA" [Living in America] under the pen name Jan M. Nowak), "Nowiny Literackie" (1947-48), "Twórczość" (1945-49), "Kuźnica" (1949-50), and "Zeszyty Wrocławskie" (1950), as well as in the London-based "Nowa Polska" (1946). He also published texts in English, including in the Embassy's bulletin "Poland of Today" (1946-48). He gave talks on Polish literature and culture for both Polish- and English-language audiences in the Northeastern USA. He maintained contacts with Polish émigré circles. He collaborated with the Kościuszko Foundation, working with Manfred Kridl in promoting academic exchanges between Poland and the USA. He established contacts with figures in the worlds of science and culture, including Albert Einstein, Christian Gauss, Peggy Guggenheim, Robert Lowell, Pablo Neruda, Saint-John Perse, and Thornton Wilder, while also corresponding with Western writers including Henry Miller and Albert Camus. In 1947, he organized an exhibition of Polish books at New York Public Library. The same year, he participated in a writers' conference at Middlebury College in Bread Loaf, Vermont. He was involved in the organization of the 1948 World Congress of Intellectuals in Defence of Peace in Wroclaw. He was involved in activities working towards the creation of an Adam Mickiewicz Chair of Polish Literature at Columbia University, New York, in 1948. He participated in a Peace Conference held in New York in 1949, thanks to which he became acquainted with left-wing New York intellectuals associated with "politics" and "Partisan Review", which the initiative to found the Congress for Cultural Freedom was linked with. He co-organized the US-based celebration of the 150th anniversary of the birth of Adam Mickiewicz, followed a year later by the centenary of Frederic Chopin's death. He travelled around the United States with the painter Wanda Telakowska, having co-organized an exhibition of her works. He was in Poland from May to July 1949. During his return journey to the US, he gave a talk in Paris about Oscar Milosz. He remained highly active as a translator. In spring 1950, he was approached by Józef Czapski on behalf of Jerzy Giedroyc to collaborate with the Literary Institute (Instytut Literacki). In autumn 1950, he was delegated to the Polish Embassy in Paris, where he was to be appointed First Secretary. He arrived in the city without his family. When he travelled to Warsaw for Christmas that year, his passport was confiscated. It was returned to him following an intervention by foreign minister Zygmunt Modzelewski. He returned to Paris in January 1951 and applied to the French authorities for political asylum on 1 February. He discussed the context for his decision in the article Nie (No), published in "Kultura" (Paris; no. 1, 1950). „Kultura”, Paryż 1951 nr 5). As a result, his works were banned from publication in Poland while his texts were also withdrawn from libraries. He found refuge in Maisons-Laffitte, near Paris, at the headquarters of the Literary Institute. He became a long-term collaborator, publishing numerous literary and journalistic pieces in its monthly "Kultura" from May 1951 (until 1956, he published articles and notes likewise under the cryptonyms K.M., L., M.K., K., and N.), as well as translations. As an collaborator of the Congress for Cultural Freedom, he participated in its radio programmes while also giving talks on the situation of intellectuals in communist countries at conferences in West Germany, the United Kingdom, Italy, and France. He joined the Congress' Committee for East-Central European Affairs. From 1952, he published reviews and essays in "Preuves", where he collaborated with Albert Camus. Miłosz also authored anonymous column pieces for BBC radio. At the same time, he made unsuccessful efforts to acquire a US visa in order to be reunited with his wife and sons who remained in the country. In early 1953, he gave talks in London. He entered into a relationship with the Swiss philosopher Jeanne Hersh, who had translated his novel Zdobycie władzy (published 1953; English translation: The Seizure of Power) into French. He received the 1953 Prix Littéraire Européen for the novel. His family moved to France in June of that year. They lived initially in Bons-en-Chables in southeastern France before moving to Brie-Comte-Robert near Paris. In 1953, he was also involved in international intellectual congresses in Switzerland, where he became acquainted with Karl Jaspers. In 1955, he participated in a symposium titled The Future of Freedom in Milan. The event marked the fifth anniversary of the Congress of Cultural Freedom. He also visited the Valka camp for Displaced Persons from the Soviet bloc, located in Nuremberg. From 1955 until his departure for the United States, he earned a living by producing a weekly programme, Listy z Francji (Letters from France), for the BBC Polish Section. He remained active as a writer while also producing translations that were published by Instytut Literacki. He published in English, French and German, including in "The Russian Review" (Lawrence, 1955), "Confluence" (Cambridge, Massachusetts, 1956), "Demain" (Paris, 1956 a nd 1957), "Encounter" (London, 1956 and 1958), "Die Gegenwart" (Frankfurt/ Main, 1956 and 1957), "Problems of Communism" (Washington, 1956 and 1957), "The Atlantic Monthly" (Boston, 1957), "Les Carnets de l’Institut" (1959, Brussels), and "The Polish Review" (New York, 1959). In 1956, he and Janina Cękalska had a Catholic church wedding. They moved to Montgeron, near Paris, in 1957. The same year, he gave a lecture at the Free Europe College (Collège de l’Europe Libre) in Strasbourg and also travelled to London, where he met writers from Poland. During this period, his novel Zdobycie władzy was smuggled into Poland under the fictitious title Wyzwolenie (Liberation) bearing the name of Zygmunt Koraga as author. Zniewolony umysł (English: The Captive Mind), was dropped via balloon into Poland in an initiative coordinated by Radio Free Europe without Miłosz's knowledge. He signed a contract with the Poland-based publishing house Wydawnictwo Literackie for the publication of his works, but the contract could not be realized. Nevertheless, thanks to the political thaw, his works appeared in the Polish press and in anthologies until 1958. That year, he was awarded the Literary Prize of the Paris-based "Kultura" for the book-length poem Traktat poetycki (English translation, 2001: A Treatise on Poetry). The same year, he was also awarded the H. Naglerowa Prize by the Union of Polish Writers Abroad, with Miłosz donating his prize to efforts to send aid packages to Poland. He remained active as a translator of English-language poetry, with his translations appeared in émigré anthologies and periodicals. From 1957, he took numerous journeys around Europe, giving readings in cities including Strasbourg, London, Brussels, West Berlin, Cologne, Frankfurt/ Main, Heidelberg, and Copenhagen. Thanks to a three-year grant from the New Land Foundation, he could work on his autobiographical essay Rodzinna Europa (English translation 1968: Native Realm) and on translations of Miron Białoszewski's poetry. From 1958, he corresponded with the Trappist monk Thomas Merton, with whom he maintained a friendship while in the United States. In 1960, Miłosz travelled to Cologne for a reading, before going to Italy, where he encountered, among others, Aleksander Wat. He also travelled to Berlin for the tenth anniversary Congress of Cultural Freedom. In October 1960, he became a visiting lecturer at the Department of Slavic Languages and Literatures at the University of California, Berkeley. Having received tenure and been appointed professor of Slavic literatures in 1961, he moved to Berkeley, living in Grizzly Peak above San Francisco Bay. During this time, he started collaborating with the Far Western Slavic Conference and began translating the poetry of Zbigniew Herbert. He was awarded a US Green Card in 1962, legalizing his status in his country, which thus enabled him to cross the US border. From mid-1963, he took a six-month research sabbatical enabling him to travel around Europe. His time in London marked the beginning of his collaboration with the group of poets associated with the "Kontynenty" periodical, where he published from 1963. He also published articles and poems in international academic and literary journals, including "California Slavic Studies" (Berkeley, California, 1963), "Esprit" (Paris, 1963), "Daedalus" (Cambridge, Massachusetts, 1966), and "TriQuarterly" (Evanston, Illinois, 1967-73). During this period, he edited an anthology of contemporary Polish poetry that he himself selected and translated, for which he received the M. Kister prize from the New York-based Roy Publishers in 1965. He received the same prize in 1967. Around this time, he decided to create the English-language handbook The History of Polish Literature (1969, updated second edition 1983), which he dictated to his student Catherine S. Leach from 1965. She later became a translator of his works. He established contacts with the group of Lithuanian writers publishing the Chicago-based journal "Metmenys", where Lithuanian translations of his poetry subsequently appeared. Following the publication of the Letter of 34, where Polish intellectuals protested against state censorship, Miłosz disseminated an English translation and lent his support for it in the US-American press. From 1965, he recorded conversations with Aleksander Wat, which were subsequently published as Mój wiek (My Epoch). From 1966, he was a member of the Humanities Institute of Berkeley and of the Advisory Board of the National Translation Center in the United States. He continued to collaborated with the Paris-based "Kultura", publishing poems, prose pieces and literary essays there, including the cycle Zapisane wczesnym rankiem (Written early in the morning) between 1968 and 1972, as well as chapters of Ogród nauk (The Garden of Science) between 1974 and 1978. He also published contributions in the Letters to the Editor section of the periodical. In 1967, he took a research sabbatical, spending half of the time in Europe, where among other activities he participated in an international seminar in Paris on translations of Polish poetry, while he also dedicated time to working on Widzenia nad Zatoką San Francisco (English version: Visions from San Francisco Bay. In 1968, he received the prize of the New York-based Alfred Jurzykowski Foundation in recognition of his literary works. In 1969, he participated in the New York Poetry Festival under the auspices of the Library of Congress while also giving talks and readings in the USA and Canada. In the 1970s, he started issuing recommendations for the Nobel Prize. He was granted US citizenship in 1970 without having to give up his Polish citizenship. He was involved in the activities of the US Conference of Baltic Studies. During another research sabbatical in 1970, he gave talks and readings at George Washington University in Washington DC, at Princeton, Columbia, Yale and Harvard, as well as at the University of Toronto. In 1971, he started learning Ancient Greek as part of his plans to translate books of the Bible, something that he undertook between 1974 and 1978. He regularly travelled to Europe in order to maintain contacts with literary circles. In 1974, he was a guest of the American Academy of Poets, which organized readings and guest lectures on his behalf. He participated in the activities of the International Slavic Conference and the American Association for the Advancement of Slavic Studies. From 1975, excerpts from his Widzenia nad Zatoką San Francisco appeared in periodicals in English and German translations. That year, he made guest appearances at the International Poetry Forum and the Poetry International Festival in Rotterdam. He collaborated with international literary and academic journals, including "Slavic Review" (Columbus, Ohio, 1975), "Cahiers de l’Association des Amis de Milosz" (Paris, 1977), "World Literature Today" (Norman, Oklahoma, 1978), "Poetry Australia" (Sydney, 1979), "The New York Review of Books" (1980), "The New York Times" (1981, 1988, 1990, 1991, 1993, and 1998), and "Cross Currents" (West Nyack, New York, 1982). In 1974, he received the prize of the Polish PEN Club in recognition of his outstanding achievements in the realm of translation, while in 1976 he was the recipient of a Guggenheim Fellowship. In 1977, he received an honorary doctorate from the University of Michigan. The same year, excerpts of his translations of the Gospel of St Mark were passed for publication in Poland in the Catholic periodical "Znak" (nos 281-282), as were translations of Ecclesiastes in the Catholic weekly "Tygodnik Powszechny" (nos 11 and 13) and a collection of translated Psalms featuring an introduction by Miłosz in the literary periodical "Twórczość" (no. 12, 1978). Following the emergence of samizdat literature in Poland, he published works in periodicals that were not approved by state censorship, including in "Zapis" (1978-1980). In 1977, he was involved in the celebrations of the centenary of the birth of Oscar Milosz in Fontainebleau. He participated in the activities of the US Conference of Lithuania. He was made an honorary member of the Chicago-based association of Lithuanian intellectuals, Santara-Šviesa. From 1978, he gave interviews to the Polish literary historian Aleksander Fiut, which were published in the cycle Rozmowy z Miłoszem (Conversations with Miłosz) and the follow-up Czesława Miłosza autoportret przekorny (Czesław Miłosz's contradictory self-portrait). An English version appeared in 1987 as Conversations with Czesław Miłosz. In 1978, he was awarded the Neustadt International Prize for Literature by the University of Oklahoma. He retired that year and received the Berkeley Citation, the equivalent of an honorary doctorate. He continued to lecture at the university as a professor emeritus. He started learning Hebrew. From 1978, he started collaborating on a series of interviews with Renata Gorczyńska, with whom he later established a friendship. The interviews were published in the collection Podróżny świata (World Traveller). In 1979, he received the Z. Hertz Literary Prize from "Kultura" in recognition of his translations from the Bible. He became a Committee member on the publication series Historia i teraźniejszość (History and the Present), which appeared with the Libella publishing house. He received the Nobel Prize for Literature in 1980. Following the award ceremony, he had a private audience with Pope John Paul II. In late 1980 and early 1981, he collaborated with a team known as the Grizzly Peak Collective who worked on translations of his writings. He also lectured at the University of Michigan, Ann Arbor. In June 1981, he visited Poland for the first time since emigrating. During his stay, he was under surveillance by the Polish Security Service. He received an honorary doctorate from the Catholic University of Lublin (KUL) during his time in Poland, when he also met Lech Wałęsa, among others, in Gdansk. His membership of the Polish Writers' Union (ZLP), which was unofficially rescinded in 1951, was also restored. He participated in an academic symposium on his works at the Jagiellonian University in Krakow. During his return journey to the United States, he participated in literary events in cities including Barcelona, Frankfurt/ Main and Madrid. In 1981, he also received an honorary doctoral from New York University. In 1981/82, he held the C.E. Norton Professorship at Harvard University and gave six lectures on contemporary Polish poetry. From 1982, he was chair of the Foundation for Supporting Independent Polish Literature and Scholarship. The same year, he was made a member of the American Academy of Arts and Sciences in Cambridge, Massachusetts, and of the American Academy of Arts and Letters in New York. From 1983, he published poetry and translations in "Zeszyty Literackie", a periodical then based in Paris before moving to Warsaw in 1990, and in the Poland-based Catholic weekly "Tygodnik Powszechny". In 1983, he received a medal from US President Ronald Reagan in recognition of his achievements and contributions to US-American culture. He continued to published in English-language literary and academic periodicals, including "The Threepenny Review" (San Francisco, California, 1985), "Times Literary Supplement" (London, 1985), and "Partisan Review" (New York, 1986 and 1992). In 1983, he was a visiting lecturer at the Sorbonne and the University of Bloomington, while in late 1983 and early 1984, he lectured at Dartmouth University, New Hampshire. After issuing a strong criticism of martial law, imposed in Poland in December 1981, the Polish press issued a wave of negative propaganda against Miłosz. He was awarded an honorary doctorate from Brandeis University in Waltham, Massachusetts, in 1985. He was made an international member of the Serbian Academy of Arts and Sciences the same year. In 1985, he also received the Solidarność (Solidarity) literary prize, which was awarded by employees of independent publishing houses in Poland. He had a second audience with Pope John Paul II that year. Miłosz was involved in activities seeking to secure the future of Polish and Central European studies as part of the Slavic studies programmes around the world. In 1987, he was made honorary president of the international association es Amis de [Oscar] Milosz, which was based in Paris. In 1989, he and his brother Andrzej were recognized as Righteous Among the Nations by the Yad Vashem Institute in Jerusalem owing to the assistance they provided to Jews during World War II. For the first time since the war, he visited the Suwalki region, where he met a delegation of Lithuanian writers. The same year, he received honorary doctorates from the Jagiellonian University and Harvard University. During this period, he started publishing excerpts of his autobiographical text Rok myśliwego (English version: A Year of the Hunter) in the Paris-based "Kultura" while also renewing his collaboration with the Catholic weekly "Tygodnik Powszechny" in Poland (including the cycles Tematy do odstąpienia [Subjects to cede] from 1996 and Spiżarnia poetycka [Poetic larder] from 2003). In 1990, he joined the editorial council of the Krakow-based periodical "NaGłos". In spring of that year, he was involved in the international conference The Foundation of Historical and Cultural Traditions in East-Central Europe, held in Rome with the aim of strengthening ties within Central Europe. In 1991, he founded the private Czesław Miłosz Prize for writers. He continued to collaborate with the international press, including "The New Republic" (New York, 1989 and 1990), "Kurier Wileński" (1991), "The Times" and "Sunday Times" (London, 1991), "National Review" (New York, 1992), "Irish Times" (Dublin, 1993), "The New York Review of Books" (1993 and 1995), "To be (2b)" (Chicago, 1994 and 1996), and "Harvard Review" (1996). He also contributed to Polish publications, including the daily "Gazeta Wyborcza" (1990-2002), the weekly "Tygodnik Solidarność" (1991), the daily "Rzeczpospolita" (1993-2002), and the literary and cultural periodicals "Dekada Literacka" (1994-2003), "Znak" (1994-2003), "Polityka" (1995), "Fronda" (1998), "Graffiti" (1998), "Krasnogruda" (2001), "Archiwum Emigracji" (2003), and "Kwartalnik Artystyczny" (2004). Following the death of his wife in 1986, he and the educational historian Carol Marie Thigpen married in a Catholic ceremony in 1992. She died in 2002. In 1992, for the first time in 52 years, he visited Lithuania, where he was awarded an honorary doctorate from the Vytautas Magnus University in Kaunas. He was also granted honorary citizenship of Lithuania. The same year, he received honorary doctorates from universities in Rome and Bologna, as well as the Italian Grinzane Cavour literary prize. In 1993, he was made an honorary citizen of the Royal City of Krakow in recognition of his contributions to Polish culture. He settled in the city permanently. In 1998, he was involved in the International Czeslaw Milosz Festival organized at McKenna College in Claremont, California. The same year, he received the prestigious Polish Nike Literary Prize for his volume Piesek przydrożny (English version, 1999: Road-side Dog). From 1998, he supported the publication of his collected works (Dzieła zebrana) with Wydawnictwo Literackie and the Znak publishing house in Krakow, with the initial volumes appearing in 1999. The series was completed in 2020. In 1999, he was made a corresponding member of the Croatian Academy of Arts and Sciences. In 2000, he gave a talk as part of the Jan Patocka Memorial Lecture at the Institute for Human Sciences (IWM) in Vienna. The same year, he appeared alongside Wisława Szymborska, Günter Grass and Tomas Venclova at a Nobel Prize Laureate Panel in Vilnius. In 1998, he was appointed to the Chapter of the Jerzy Giedroyc Honorary Prize, awarded by the daily "Rzeczpospolita". He received numerous honours, including Lesser Poland Citizen of the Year, awarded by the Association of Communes and Districts of Lesser Poland in 2000, while in 2001 he was made an honorary citizen of Vilnius. In 2002, he received the Special Award for Distinguished Contribution to Literature and Culture from the Bay Area Reviewers Association (BABRA) in San Francisco in recognition of his translations of works published in the USA. He also received the Prize of the Two Nations (Nagroda Obojga Narodów), awarded by the chair of the Assembly of Representatives of the Polish Sejm (Parliament) and by the Parliament (Seimas) of the Republic of Lithuania. The same year, he was made an honorary member of the Lithuanian Writers' Union. In 1997, he donated his family estate in Šeteniai to the Czesław Miłosz Birthplace Foundation. In 2002, he and his brother Andrzej donated the Kunat family estate in Krasnogruda to the Borderland Foundation (Fundacja Pogranicze) with the aim of founding the International Centre for Dialogue there. The Centre took Miłosz's name. In 2003, at the new building of the Jagiellonian Library he gave what would be his final public talk. He was awarded the National Medal of Arts by the National Endowment for the Arts (USA, 1989), the Order of the White Eagle (1994), the Silver Medal of the 600th Anniversary of the Restoration of the Krakow Academy (2001), and the the Order of the Lithuanian Grand Duke Gediminas II in recognition of his achievements for Lithuania (1995). He died on 14 August 2004 in Krakow, where he is buried in the Crypt of Honour at the Pauline Monastery on the Rock (Skałka) in Krakow. He had two sons: the programmer, electronic music composer and translator of his father's poetry Anthony (b. 1947) and the anthropologist John Peter (b. 1951), who suffered from serious illness from 1967. In 2003, the Miłosz Institute Library and Archives was established in Oakland, California, and Krakow. It is responsible for collecting knowledge about Czesław Miłosz and his epoch, as well as cataloguing it in an up-to-date manner. In 2007, the Embassy of the United States in Warsaw established the Czesław Miłosz Prize. Its aim is to strengthen understanding between Poland and the USA. It is awarded to people involved in promoting understanding between the two nations. Since 2009, Krakow has hosted the biennial Czesław Miłosz Festival. 2011 was declared the Year of Czesław Miłosz in both Poland and Lithuania. In 2017, the Faculty of Polish Studies at the Jagiellonian University in Krakow established the Czesław Miłosz Center.
Works
1. Podróż; Kompozycja. [Wiersze]. „Alma Mater Vilnensis” 1930 z. 9 s. 56-57. Wyd. osobne: Tekst do druku przygotował J. Straus. Linoryt wykonał Z. Dolatowski. Warszawa: Warszawski Oddział Towarzystwa Przyjaciół Książki 1980, 14 s.
Na stronie tytułowej data pierwodruku wierszy: Wilno 1930 w: „Alma Mater Vilnensis” z. 9.
Wydanie osobne (druk bibliofilski) opublikowane w liczbie 200 numerowanych egzemplarzy z okazji wystawy książek Cz. Miłosza urządzonej w Bibliotece Narodowej w ramach tzw. Salonu Bibliofilskiego.
2. Poemat o czasie zastygłym. Wilno: Koło Polonistów Słuchaczy Uniwersytetu Stefana Batorego 1933, 23 s. Grupa Literacka „Żagary-Piony”. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 1].
3. Trzy zimy. Poezje. Warszawa, Wilno: Związek Zawodowy Literatów Polskich 1936, 51 s. Wyd. nast.: Warszawa: Oficyna Wydawnicza Signum* 1980, 37 s., tamże* 1981; Poznań: Wydawnictwo Centrum Informacyjnego Niezależne Zrzeszenie Studentów Uniwersytetu Adama Mickiewicza* 1981; pt. Trzy zimy & Głosy o wierszach. Pod red. R. Gorczyńskiej i P. Kłoczowskiego. Londyn: Aneks 1987, 135 s. Przedruk zob. poz. ↑, ↑ [t. 1].
Wydanie z 1987 zawiera facsimile tomu z 1936 (s. 1-51) oraz komentarze do poszczególnych wierszy.
Przekłady
rosyjski
Tri zimy. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
słoweński
Tri zime. W: Cz. Miłosz: Pesnitev o zamrznjenem času; Tri zime; Rešitev. [Przekł., przedmowa i oprac.:] J. Unuk. Ljubljana 2020, Zbrane pesmi, 1 .
Wyd. łącznie z: Głosy o wierszach pt. Trzy zimy & Głosy o wierszach. Pod red. R. Gorczyńskiej i P. Kłoczowskiego. Londyn: Aneks 1987, 135 s.
Tu s. 1-51 facsimile tomu wyd. Wilno 1936.
4. Wiersze. Lwów: Biblioteka rękopisów wydawnictwa „Brzask” 1939 [właśc. Warszawa IX 1940], 28 s., powielone. Wyd. nast. jako reprint w: Jan Syruć (Czesław Miłosz): Wiersze; Świat. Poema naiwne; Głosy biednych ludzi. Warszawa: Towarzystwo Więź; Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską 2011, t. [1], 27 s. Biblioteka „Więzi”, t. 265. Przedruk zob. poz. ↑, ↑, ↑ [t. 1], ↑, ↑.
Autor podpisany: Jan Syruć. Wydanie konspiracyjne w 46 egzemplarzach, z których jeden zachowany w Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza w Warszawie.
Zawiera m.in. Wrześniowy poemat, s. 1-11 przedrukowywany w zmienionym kształcie pt. W malignie 1939.
5. Eseje okupacyjne. Powst. 1942-1943. Wyd. łącznie z Listy-eseje Jerzego Andrzejewskiego i Czesława Miłosza pt. Legendy nowoczesności. Słowo wstępne: J. Błoński. Nota wydawcy. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1996, XXVIII, 299 s. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 30].
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta J. Zadura. Warszawa: Larix 2011 plik elektroniczny w formacie czytak.
Eseje czytane na tajnych zebraniach literackich w okupowanej Warszawie, s. 1-157.
Zawartość
J. Błoński: Słowo wstępne (Wielcy pisarze nie potrzebują przedmów…); Cz. Miłosz: Przedmowa (datowana Warszawa styczeń 1944). – Legenda wyspy [dot.: D. Defoe: Robinson Kruzoe; pierwodruk w poz. ↑]; Legenda miasta – potwora [dot.: H. Balzac: Komedia ludzka; pierwodruk w poz. ↑]; Legenda woli [dot.: Stendhal: Czerwone i czarne]; Zupełne wyzwolenie [dot.: A. Gide'a]; Poza prawdą i nieprawdą [dot. W. Jamesa]; Przeżycie wojenne [dot.: L. Tołstoj: Wojna i pokój; pierwodruk „Nowa Polska”, Londyn 1946 z. 1]; Religijność Zdziechowskiego [pierwodruk w poz. ↑]; Granice sztuki. (Stanisław Ignacy Witkiewicz z perspektywy wojennych przemian) [pierwodruk „Nowa Polska”, Londyn 1946 z. 4, 5]. – W Nocie wydawcy tekst Cz. Miłosza pt. „Eseje warszawskie”, poprzedzający druk trzech esejów w poz. ↑.
Przekłady
angielski
Legends of modernity. Essays and letters from occupied Poland 1942-1943. [Przeł.] M.G. Levine. New York 2005.
rosyjski
Legendy sovremennosti. [Przeł.] A. Rojtman. [Słowo wstępne:] J. Błoński. Sankt-Petersburg 2016.
serbski
Pisma-eseji. [Przeł.] L. Rosić. Vršac 2001. Przedruk w wyborze w: Zapisi na salveti. Odabrani eseji. [Zebrała i przeł. z polskiego] L. Rosić. Belgrad 2019.
węgierski
A modern kor legendái. Esszék a megszállás idejéből. [Przeł.] Z. Mihályi i L. Pálfalvi. Göd 2019.
6. Świat. (Poema naiwne). Powst. 1943. Pierwodruk „Twórczość” 1945 nr 2 s. 85-93. Wyd. osobne Warszawa 1980, XXXII s. [wkładka do „Poezji” nr 12]. Wyd. nast.: Warszawa: [b.w.*] 1981, [4], 36, [2] s.; wyd. łącznie z przekł. angielskim: Świat = The world. [Przeł.] Cz. Miłosz. [Wstęp:] H. Vendler. San Francisco: Arion Press 1989, 57 s. Współwyd. z H. Vendler: Świat już doskonały. Przeł. M. Rusinek. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1999, 20, XV s.; wyd. łącznie z przekł. rosyjskim pt. Mir. Naivnye poemy. [Przeł.] A. Nehaj. Sankt-Peterburg: Peterburgskij In-t Jadernej Fiziki RAN 2001, 45 s.; Ilustracje: M. Chylak. Warszawa: Muchomor [2012], 72 s., tamże [2014]. Przedruk zob. poz. ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑ [t. 1].
Wydania z 1980, 1999 i 2023 stanowią facsimile rękopiśmiennego tomu wierszy z 1943, złożonego przez Cz. Miłosza pod pseudonimem B.B. Kózka na ręce Z. Mitznera dla konspiracyjnej akcji wydawnictwa „Wisła” w liczbie 100 ręcznie numerowanych przez autora egzemplarzy, nieprzeznaczonych do sprzedaży. W wydaniu z 1980 także artykuł o poezji Cz. Miłosza: A. Zieniewicz: Dajmonion, s. XXII-XXXII. W wydaniu z 1999 w liczbie 1000 numerowanych egzemplarzy także szkic Helen Vendler „Świat już doskonały” w przekładzie Michała Rusinka; w wydaniu z 2023 w liczbie numerowanych egzemplarzy.
Przekłady
angielski
Przekł. w wyborze pt. The world. [Przeł.:] R. Hass, R. Pinsky [przy współpracy:] Cz. Miłosz, R. Gorczyński zob. poz. ↑, ↑.
The world. [Przeł.:] R. Hass, R. Pinsky. „Ironwood”, Tucson 1981 vol. 9 nr 2 [wyd. specjalne] (A naive poem). Wyd. przekładu w wyborze przy współpracy Cz. Miłosza, R. Gorczyńskiej zob. poz. ↑, dwa przekłady pt. The world. (A naive poem) tłum. przez Cz. Miłosza oraz inne wersje tłumaczy: R. Gorczynski, R. Hass, R. Pinsky zob. poz. ↑.
Świat = The world. [Przeł.] Cz. Miłosz. [Wstęp:] H. Vendler. San Francisco 1989 [tekst w języku polskim i angielskim].
bułgarski
Sviat (naivny poemi). W: Na brega na rekata. W: Č. Miloš: Na brega na rekata. Izbrani stihove i poemi. [Przeł.] V. Deânova. Sofiâ 2011.
japoński
Sekai. Poema naivune = Świat. Poema naiwne. [Przeł.] T. Michiko, I. Rui yaku. Kamakura 2015.
rosyjski
Mir. Naivnye poemy. [Przeł.] A. Nehaj. Sankt-Peterburg 2001 [tekst w języku polskim i rosyjskim].
wyd. łącznie z przekł. angielskim: Świat = The world. [Przeł.] Cz. Miłosz. [Wstęp:] H. Vendler. San Francisco: Arion Press 1989, 57 s.
Tekst w języku polskim i angielskim.
wyd. łącznie z przekł. rosyjskim: Mir. Naivnye poemy. [Przeł.] A. Nehaj. Sankt-Peterburg: Peterburgskij In-t Jadernej Fiziki RAN 2001, 45 s.
Tekst w języku polskim i rosyjskim.
7. Prolog. Powst. 1944. Druk „Pamiętnik Teatralny” 1981 z. 1/2 s. 3-23; nadbitka Warszawa: Polska Akademia Nauk Instytut Sztuki 1981, 30 s. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 40].
Krótka kompozycja dramatyczna napisana (pod pseudonimem Jan Syruć) na zlecenie tajnej Rady Teatralnej. Utwór miał otwierać po wojnie działalność Teatru Narodowego i poprzedzać „Akropolis” Stanisława Wyspiańskiego w inscenizacji Leona Schillera, ze scenografią Andrzeja Pronaszki. – Nadbitka zawiera nadto: T. Byrski: Posłowie; [J. Timoszewicz] J.T.: Nota od redakcji; Aneks I. Autor o „Prologu” [cytaty z utworów]; Aneks II. Cz. Miłosz: Sala Teatru Wielkiego [dot. powstańczych losów gmachu; „Przekrój” 1945 nr 23].
8. Niezwykłe zdarzenie. Scenariusz filmowy. Powst. 1945.
Rękopis w zbiorach Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza w Warszawie.
9. Ocalenie. [Wiersze]. Przedmowa: Cz. Miłosz. Warszawa: Czytelnik 1945, 159 s. Wyd. nast. w wyborze [b.m.w.*] 1980, 24 s.; Kielce: Niezależne Zrzeszenie Studentów Wyższej Szkoły Pedagogicznej* 1981, 24 s. Biblioteczka NZS WSP, 24 s.; [b.m.w.*] po 1981, [135 k.]. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 1].
Tom obejmujący 10 utworów z lat 1932-1945, przepisany i opracowany graficznie w 1 egzemplarzu przez Cz. Miłosza w Goszycach 10 I 1945, został ofiarowany J. Turowiczowi; reprint wykonany na 90-lecie urodzin Cz. Miłosza zawiera nadto płytę kompaktową z nagraniem 19 utworów poety czytanych przez J. Turowicza.
Zawartość
Zawiera m.in.: Trzy zimy [poz. ↑]; Świat. (Poema naiwne) [poz. ↑]; cykl: Głosy biednych ludzi (1943-1944).
Przekłady
rosyjski
Tri zimy; Dnevnoj svet: W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
słoweński
Rešitev. W: Cz. Miłosz: Pesnitev o zamrznjenem času; Tri zime; Rešitev. [Przekł., przedmowa i oprac.:] J. Unuk. Ljubljana 2020, Zbrane pesmi, 1.
10. Robinson warszawski. Nowela filmowa. [Współautor:] J. Andrzejewski. Powst. 1945. Druk „Dialog” 1984 nr 9 s. 5-17.
Impulsem do napisania utworu były rozmowy z pianistą W. Szpilmanem, który po powstaniu warszawskim ukrywał się w ruinach miasta do stycznia 1945 (informacja: J. i Cz. Miłoszowie, A. Bohdziewicz, S. Różewicz, J. Zarzycki: Listy do Andrzejewskiego w sprawie „Robinsona”. Wybór i przypisy: A. Andrzejewska; Cz. Miłosz: Wyjaśnienie po latach. [List do K. Puzyny z 5 I 1954]. „Dialog” 1984 nr 9).
Utwór napisany w 1945, miał zostać zekranizowany przez Film Polski, do czego nie doszło. W 1948 Jerzy Andrzejewski na podstawie tekstu noweli napisał scenariusz filmowy (film nie został dopuszczony do rozpowszechniania). W efekcie braku zgody na przeróbki z 1948 Cz. Miłosz wycofał współautorstwo utworu. Zmieniona przez producentów wersja pt. „Miasto nieujarzmione” została zekranizowana w 1950 (w reżyserii J. Zarzyckiego).
11. Ściegienny. Scenariusz filmowy. Powst. 1945.
Rękopis w zbiorach Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza w Warszawie.
12. Wiersze pół-perskie. Powst. 1945. Reprint Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2001, 11 s. + płyta CD: Turowicz czyta wiersze Miłosza. Przedruk zob. poz. ↑.
13. Wiersze pół-perskie. Powstanie rękopisu: styczeń 1945, Goszyce. Reprint oryginału w 90 urodziny poety: Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2001, 11 s.
Inne formy wydań
Wydanie jako dokument dźwiękowy: Turowicz czyta wiersze Miłosza, 1 płyta CD.
Druk bibliofilski.
14. Traktat moralny. [Poemat]. „Twórczość” 1948 nr 4 s. 5-16. Wyd. osobne [Kaligrafia: A. Kot. Autor grafik: H. Szulc i in.]. Lublin: Krajowa Agencja Wydawnicza 1981, 42 s. Lubelski Oddział Związku Literatów Polskich, Związek Polskich Artystów Plastyków, Towarzystwo Miłośników Lublina [druk bibliofilski]. Wyd. nast.: Poznań: Witryna Amatorska* 1981, 28 s.; Suwałki: Oficyna Wydawnicza Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” Region Pojezierze* 1981; [Szczecin]: SAW* [1981]. Przedruk zob. poz. Traktat moralny i inne wiersze. [b.m.]: [b.w.*] ok. 1980, ↑, ↑, ↑ ([t.] 1), ↑, ↑.
Wydane w 1981 w Lublinie jako druk bibliofilski.
Przekłady
szwedzki
Traktat om moralen. W: Cz. Miłosz: Traktater på vers. [Przeł. i przedmową opatrzył] J. Hirschberg. Umeå 2016.
Adaptacje
teatralne
Reżyseria: A. Fabisiak. Wystawienie: Ostróda, Teatr Prób przy Miejskim Domu Kultury 1980.
Inscenizacja i reżyseria: H. Boukołowski i W. Feliksiak. Wystawienie: Warszawa, Teatr Adekwatny 1981.
Wyd. łącznie z Traktat poetycki [poz. ↑] pt. Traktat poetycki; Traktat moralny. [Warszawa:] Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* [1978], 51 s., wyd. 2 tamże* [ok. 1979-1980]; Warszawa: [b.w.*] 1981; pt. Wiersze. Warszawa: [Niezależne Wydawnictwo Chłopskie* 1981]; Traktat moralny; Traktat poetycki. Warszawa: Czytelnik 1982; Traktat moralny; Traktat poetycki. Lekcja literatury z Czesławem Miłoszem, Aleksandrem Fiutem i Andrzejem Franaszkiem. Przypisy: A. Fiut. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1996, 103 s. Lekcja Literatury, [wyd. 2] tamże 1998; wyd. łącznie z Traktat poetycki [poz. ↑], Sześć wykładów wierszem [poz. ↑] oraz ich przekładem czeskim pt. Traktat moralny; Traktat poetycki; Sześć wykładów wierszem = Traktáty a přednášky ve veršich: Mōralnī traktat; Básnický traktat; Šest přednášek ve veršich. [Przekł., przypisy oraz studium:] Básnikova polemika s dobou a formou: V. Burian. Olomouc: Votolia 1996, 226 s. [poz. ↑]; wyd. łącznie z Traktat poetycki [poz. ↑], Sześć wykładów wierszem [poz. ↑], Traktat teologiczny [poz. ↑] oraz ich przekładem szwedzkim pt. Traktat moralny; Traktat poetycki; Sześć wykładów wierszem = Traktater på vers. [Przeł. i przedmową opatrzył] J. Hirschberg. Umeå: Bokförlaget h:ström – Text & Kultur 2016, 409 s. [tekst częściowo po polsku i szwedzku] [poz. ↑].
Wydanie z 1996 jako Lekcja literatury zawiera nadto: Pokochać sprzeczność. Z Czesławem Miłoszem rozmawiają A. Fiut i A. Franaszek, s. 5-32.
15. La grande tentation. Le drame des intellectuels dans les démocraties populaires. Paris: Preuves [1951], 23 s. Essais et Témoignages. Wyd. nast.: Paris: Société des Editions des Amis de la Liberté [1952].
Przekłady
duński
Den store fristelse. København 1954.
włoski
Le grande tentazione, el drama intellettuali nella democrazie popolari. [Roma 1952].
Przekł. polski: Wielkie pokuszenie. Dramat intelektualistów w krajach demokracji ludowej. Przeł. A. Machowska. „Archiwum Emigracji” 2001 z. 4 s. 95-108.
Wyd. łącznie z Bieliński i jednorożec [poz. ↑] pt. Wielkie pokuszenie; Bieliński i jednorożec. [Przekł. M. Makowska, przejrzany i poprawiony przez autora. Posłowie: M.A. Supruniuk]. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2002, 57 s. Archiwum Emigracji. Seria „Literacka”, t. 11.
Wydanie z 2002 w nakładzie 300 numerowanych egzemplarzy.
16. Zniewolony umysł. [Esej polityczny]. Powst. 1951. Druk rozdziału III: Ketman. „Kultura”, Paryż 1951 nr 7/8 s. 24-43. Wyd. osobne całości z przedmową i uwagami autora Paryż: Instytut Literacki 1953, 236 s. Wyd. nast.: [Warszawa]: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* 1978, tamże [1979]; [b.m]: [b.w.*] [1980], [55] łamów; [b.m]: [b.w.*] [ok. 1981], 133 s.; pt. Umysł zniewolony. [b.m]: [b.w.*] 1981?, s. 3-59; [b.m]: [b.w.*] ok. 1981; Kraków: KOS* [Krakowska Oficyna Studentów] 1981; Kraków: Niezależne Zrzeszenie Studentów Akademii Ekonomicznej* 1981; [Kraków]: [b.w.*] [198?]; Kraków: [b.w.*] 1981; [Kraków]: [b.w.*] [1981?]; [b.m]: [b.w.*] 1981, [28] s.; [b.m]: [b.w.*] [1981?], 59 s. [druk dwułamowy]; [b.m]: [b.w.*] [po 1981]; [z przedmową A. Hutnikiewicza] Toruński ZU [Zarząd Uczelniany] Niezależnego Zrzeszenia Studentów* 1981; Toruń: Wydawnictwo Niezależne Zrzeszenie Studentów UMK* 1981; Warszawa: Wydawnictwo Biblioteki Literackiej* 1981; Warszawa: BL* [Biblioteka Literacka] 1981; Warszawa: Logos* 1980; Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* [po 1980], tamże: [ok. 1981], [1981]; Warszawa [b.w.*] 1981; Warszawa: Zbliżenia [ok. 1981]; Wrocław: [b.w.*] 1981; [Wrocław?] Nowa 3* [1981?]; Wrocław: Kooperatywa Wydawnicza „Wyzwolenie”* [1981]; [b.m]: [b.w.*] po 1981; [Warszawa: Kropka*] 1983; [b.m]: [b.w.*] 1984?; Warszawa: [b.w.*] [1984]; Warszawa: Wolność* 1986; Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza 1989, tamże 1990; Lekcja literatury z Cz. Miłoszem i W. Boleckim. Posłowie: W. Bolecki. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1999, 279 s.; Kraków: Media-sat Poland [2004]. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 3], ↑ [t. 2].
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta M. Popczyński. Warszawa: Larix 2011, plik elektroniczny w formacie czytak.
Data powstania wg informacji w: Rok myśliwego. Paryż 1990 [poz. ↑].
W wydaniu z 1999 także wywiad z autorem: Strach przed odpłynięciem okrętu. Rozm. W. Bolecki.
Przekłady
albański
Mendija e robёruar. Ese mbi logokracitё popullore. [Przeł.] B. Shehu. Tiranё 1998. Wyd. nast. 2019.
angielski
rozdziału I. Murti-Bing. „Twentieth Century”, Londyn 1951 nr 7.
całości: The captive mind. [Przeł.] J. Zielonko. London 1953, wyd. nast.: New York 1953, Toronto 1953, New York [1953], tamże: 1955, [1961], London 1962, New York 1965, Harmondsworth 1980, New York 1981, tamże 1984 [wyd. bibliofilskie], Harmondsworth 1985, New York 1990; [wyd. 15] London 2001.
arabski
Al-ʿaql al-muʿtaqal. Baḡdād 2018.
białoruski
Skuty rozum. [Przeł.] J. Lauryka. [Wyd. 2] Mensk, Vil'nja 2000.
bułgarski
Porobenijat razum. [Przeł.] V. Dejanova. Varna 1992. Wyd. nast. z przedmową D. Pawelca Sofiâ 2011.
chiński
Gong xin ji. Dong’ou gongchan guojia sixiang gaizao guocheng. [Przeł.] L. Yiliang. Taibeshi [1981].
Bei jingu de xinling = Zniewolony umysł. [Przeł.] L. Wu, L. Yi. Taibei 2011. Wyd. nast. pt. Bei jingu de tounao. Guilin 2013, tamże 2016.
chorwacki
Zasužnjeni um. [Przeł.] D. Blažina. Zagreb 1998; wyd. w formie dokumentu dźwiękowego: Czyta N. Ljuboja. Zagreb 2016, 1 płyta audio, pliki w formacie Daisy 2.02 i mp3.
czeski
Zotročený duch. [Przeł.:] A. Stanković, J. Belling. Praha 1992.
estoński
Vangistatud moistus. [Przeł.] H. Lindepuu. Tallinn 1999.
fiński
Vangittu mieli. [Przeł.] R. Koivisto. Porvoo 1983.
grecki
'E ai’hmalōtē skepse. [Przeł.] H. Hatzēemmanouẽl. 'Athḗna 1983.
Aichmálōtī sképsī. [Przeł.] A. Pappás. Fevrouários 2017.
hebrajski
Ruach ha-szwuja. [Przeł.] M. Paz. Tel-Aviv [2011].
hiszpański
El pensamiento cautivo. [Przeł.] E. Revol. [San Juan 1954], wyd. nast.: wyd. 2 tamże 1957, Barcelona 1981, [wyd. 4] 1988.
La mente cautiva. [Przeł.] X. Farré. Barcelona 2016.
japoński
Toraware-no chisei. [Przeł] T. Asō. Tōkyō 1954.
Toraware no Tamashii. [Przeł.] Y. Kudō. Tōkyō 1996.
kataloński
La ment captiva. [Przeł.] G. Calaforra. València 2005.
koreański
Sarojaphin Yeonghon. [Przeł.] J.H. In. Seoul 1980.
litewski
Pavergtas protas. [Przeł.] A. Grybauskas. [Wstęp.] K. Jaspersas. Vilnius 1995; wyd. w alfabecie Braille’a Vilnius 2012; wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta A. Čaikauskas. Vilnius 2019, 1 płyta audio, pliki w formacie mp3.
łotewski
Sagustitais prats. [Przeł.] U. Berziňs. Rīgā 1998.
macedoński
Zarobeniot um. [Przeł.] A. Popovski. Skopje 1988.
Zarobeniot um. [Przeł.] F. Dimevski. Skopje 2013.
Zaroben um. [Wybór szkiców]. [Przeł. z francuskiego] G. Kosteska-Andonova. Skopje 2014.
niderlandzki
De geknechte geest. [Przeł.] L. Stembor. Amsterdam 1984. Synopsis.
niemiecki
Verführtes Denken. [Przeł.] A. Loepfe. [Przedmowa:] K. Jaspers. Köln 1953, wyd. nast. tamże: 1954, 1955, 1956, 1959, 1980; Frankfurt am Main 1974, wyd. nast.: tamże: 1980, 1986.
Verführtes Denken. [Przeł.] M. Reifenberg. [Zürich] 1980.
norweski
Det trellbundne sinn. [Przeł.] I. Lunde. Oslo 1981.
perski
Ẕehn asīr. [Przeł.] P. Rajâyī. Iran [2021].
portugalski
Mente cativa. [Przeklad z angielskiego] D. Nery. São Paulo 2010.
A mente aprisionada. [Przeł.] M. Romeira. Amadora 2018.
Mente cativa. [Przeł.] E. Favre. Belo Horizonte 2022.
rosyjski
Poraboščennyj razum. [Przeł.] V. Britanišskyj. Druk w wyborze w: Č. Miloš: Ličnye objazatel'stva. Izbrannye èsse o literature, religii i morali. [Wybór i oprac.] B. Dubin. Moskva 1999, wyd. w całości Sankt-Peterburg 2003.
rumuński
Gândirea captivă. [Przeł.] C. Geambaşu. Bucuresti 1999.
serbski
Zarobljeni um. [Przeł.] L. Rosić. Beograd 2006.
serbsko-chorwacki
Zarobljeni um. [Przeł.] P. Vujičić. Beograd 1985, wyd. 2 Beograd 1987.
słowacki
Záhrada vied. [Przeł.:] K. Chmel, J. Marušiak i M. Mináriková. Bratislava 2002.
szwedzki
Själar i fångenskap. [Przeł.] I. Ekman Nordgaard. Stockholm 1956, wyd. nast. Stockholm 1980, tamże 2000.
turecki
Tutsak edilmiş akıl. [Przeł.:] M. Greser, O.F. Baş. Ankara 2006.
Tutsak edilmiş akıl. [Przeł.] O.F. Baş. İstanbul 2017.
ukraiński
Ponevolenij rozum. [Przeł.] B. Struminsky. Monachium 1985.
węgierski
A rabul ejtett értalem. [Przeł.:] I. Fejér, R. Gimes, B. Murányi, L. Pálfalvi. Budapest 1992; wyd. nast. tamże 2011.
włoski
La mente prigioniera. [Przeł.] O. Ceretti Borsini. Milano 1955.
La mente prigioniera. [Przeł.] G. Origlia. Milano 1981, wyd. nast. Milano 2012, tamże 2022.
Wydanie fragmentów Wrocław: [b.w.*] 1981.
Wersja francuska: La pensée captive. Essai sur les logocraties populaires. [Przeł.:] A. Prudhommeaux [i autor]. [Przedmowa:] K. Jaspers. [Przeł.] J. Hersch. [Paris:] Gallimard 1953, 336 s. Wyd. nast. tamże: 1953, 1962, 1980, [1982], 1988.
Wyd. osobne rozdziału III: Ketman: Kraków: Alfa* 1981, 40 s.
17. Zdobycie władzy. [Powieść]. Powst. 1952. Wyd. Paryż: Instytut Literacki 1955, 159 s. Wyd. nast.: Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* [1980]; Kraków: KOS* [Krakowska Oficyna Studentów] 1980; Kraków: [b.w.*] 1981; [b.m.w.*] [1981]; [b.m.]: Niezależne Zrzeszenie Studentów* [1981]; Suwałki: Oficyna Wydawnicza Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Region Pojezierze* 1981; Warszawa: Wydawnictwo Biblioteki Literackiej* 1981; [b.m.]: Biblioteka NZS* [ok. 1981]; Reprint wydania z 1955: Paryż: Instytut Literacki 1987; Warszawa: Wydawnictwo Recto* 1989; z przedmową S. Barańczaka Olsztyn: Pojezierze 1990; Posłowie: R. Gorczyńska. Warszawa: Świat Książki-Bertelsmann Media 2007. Biblioteka Polska XX Wieku. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 4], ↑ [t. 3].
Część nakładu wydana przez Instytut Literacki w 1955 została opatrzona, dla skuteczniejszego przemycenia do kraju, fikcyjną kartą tytułową (wklejoną do pierwszej zszywki) z adresem wydawniczym Z. Kornaga: Wyzwolenie. Paryż: Stowarzyszenie Budowniczych Polski Ludowej im. W. Wasilewskiej. Sekcja Paryska 1955, oraz obwolutą, na której nawiązując do 10. rocznicy wejścia wojsk radzieckich do Warszawy, umieszczono reprodukcję rysunku Daniela Mroza, przedstawiającego żołnierza radzieckiego i notę mówiącą o wdzięczności Polaków za wyzwolenie od faszyzmu. Wysyłka książki do kraju w tej postaci została dokonana jednorazowo pod koniec stycznia. Pozostała część wydania zaczęła być rozprowadzana dopiero po miesiącu (informacja redakcji paryskiej „Kultury”).
Pierwsze wydanie w przekładzie francuskim w 1953.
Nagrody
Nagroda Prix Littéraire Européen w 1953.
Przekłady
angielski
The seizure of power. [Przeł.] C. Wieniewska. New York 1955, wyd. nast.: New York 1982, London [1983], London 1985.
The usurpers. [Przeł.] C. Wieniewska. London 1955, wyd. nast. New York 1955.
chorwacki
Osvajanje vlasti. [Przeł.] A. Cvitanović. Zagreb 2022.
francuski
La prise du pouvoir. [Przeł.] J. Hersch. Paris 1953, wyd. nast.: Paris 1953, Lausanne 1953, [Paris] 1980.
gudżarati
Sattano kabio. Bombay 1955.
hiszpański
El poder cambia de manos. [Przeł.] R. Vázquez Zamora. Barcelona 1955, wyd. nast. tamże: 1980, 1981; Panama 1981; Barcelona 1984, tamże: 1985, 2004.
indonezyjski
Kekuasaan jang dibekukan. [Przeł.] H. Partolio. Djakarta 1959.
japoński
Gill-kyōju no kodoku. [Przeł.] K. Hosaka. Tōkyō 1958, wyd. nast. tamże 1958.
koreański
Elbe-gang-eul hyanghayeo. [Przeł.] Deog Hyeong Lee. Seoul 1980.
Gweonryeog-eui jang-ag. [Przeł.] Ga Hyeong Lee. Seoul 1982.
litewski
Valdžios užėmimas. [Przeł.] V. Dekšnys. Vilnius 2021.
malajski
Adhikaram pidichedukkal. [Przeł.] P. Karunakaran Nayar. Alleppey 1959.
marathi
Carahi vāttā. [Przeł.] Vijay Tendulkar. Bombay 1958.
niemiecki
Das Gesicht der Zeit. [Przeł.] A. Loepfe. Zürich 1953, wyd. nast. Stuttgart 1953.
norweski
Erobringen av makten. [Przeł.] I. Lunde. Oslo 1983.
perski
Qabżeh-ye qodrat. [Przeł.] R. Vazīrī. Tehrân 1384 [2006].
portugalski
A tomada do Poder. [Przeł.] W. Dutra. Rio de Janeiro 1988 [Podstawa przekładu: Seizure of power].
serbski
Osvajanje vlasti. [Przeł.] A. Grosberger. Beograd 1983.
słoweński
Prevzem oblasti. [Przeł.] K. Šalamun-Biedrzycka. Ljubljana 2003.
szwedzki
Makt övertagandet. [Przeł.] M. von Zweigbergk. Stockholm 1982, wyd. nast. Johanneshov 2015; wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta A.S. Nilsson. Johanneshov 2009, 1 płyta CD-R, plik w formacie DAISY 2.02.
telugu
Adhikara Pipasa.[Przekł. z języka angielskiego]. [B.m.] 1958.
węgierski
A hatalom megragadása. [Przeł.] B.E. Bojtár. Budapest 1993.
18. Światło dzienne. [Wiersze]. Paryż: Instytut Literacki 1953, 156 s. Wyd. nast.: Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* 1980, wyd. 2 tamże 1980; [b.m.w.*] [1980?]; [Warszawa]: [b.w.*] [1980]; Kraków: OL [Oficyna Literacka*] [1980?]; Część I. [Toruń]: Korona* [1980]; [b.m.w.*] [ok. 1981], wyd. 2 [b.m.w.*] [1981]; Suwałki: Solidarność* 1981; Suwałki: Q* 1981. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 1], ↑ [t. 2], ↑. Wyd. w wyborze zob. poz. ↑.
Zawiera utwory napisane głównie po 1945 (z wyjątkiem poematu „Świat” i jednego wiersza), m.in.: Traktat moralny [poz. ↑]; Świat. (Poema naiwne) [poz. ↑]; Toast. – Nadto przekłady wierszy autorów: K.E. Ingram, L.P. Matos, B.M. McWright, M. Walker.
Przekłady
rosyjski
Dnevnoj svet. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
Dnevna svetloba. W: Cz. Miłosz: Dnevna svetloba; Pesniški traktat; Kralj Popiel in druge pesmi. [Przeł., oprac. i przedmową opatrzył] J. Unuk. Ljubljana 2021.
19. Czechowicz – to jest o poezji między wojnami. Pierwodruk pt. Józef Czechowicz. (Portrety polskich poetów). „Kultura”, Paryż 1954 nr 7/8 s. 49-82. Wyd. osobne łącznie z: J. Czechowicz: „Uczeń marzenia” – rzecz o poezji Czesława Miłosza. Lublin: Muzeum Okręgowe Oddział J. Czechowicza 1981, 58 s. Przedruk zob. poz. ↑.
Pierwodruk artykułu J. Czechowicza „Pion” 1937 nr 3.
20. Dolina Issy. [Powieść autobiograficzna]. „Kultura”, Paryż 1955 nr 1/2-6. Wyd. osobne Paryż: Instytut Literacki 1955, 196 s. Wyd. nast.: wyd. 2 z projektem okładki i rysunkami J. Lebensteina Londyn: Oficyna Poetów i Malarzy 1966; wyd. 3 Paryż: Instytut Literacki 1979; Kraków: Wydawnictwo Literackie 1981, tamże: 1989, 1993. ABC. Klasyka dla każdego; Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1995. Kolekcja Prozy Polskiej XX Wieku; [wyd. 9] Warszawa: Świat Książki 1998; Lekcja literatury z Markiem Zaleskim. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1998, tamże: 2000, 2002; Posłowie: W. Bolecki. Warszawa: Świat Książki 1998; [Warszawa]: TMM Polska/Planeta Marketing 2007. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 5], ↑ [t. 4].
Wydanie z 1998 jako Lekcja literatury zawiera nadto posłowie Marka Zaleskiego pt. Chłopiec imieniem Tomasz.
Nagrody
Powieść uznana za najwybitniejszą książkę emigracyjną 1955 (informacja: „Wiadomości”, Londyn 1956 nr 12 s. 6).
Przekłady
angielski
The Issa valley. [Przeł.] L. Iribarne. London 1981, wyd. nast.: New York 1981, London 1981, New York 1982, Calcutta 1982, London 1984, New York 2000, London 2001.
białoruski
Dalìna Ìsy. [Przeł.:] M. Puškìnaj, Â. Buraga. Mìnsk 2011.
bułgarski
Dolinata na Issa. [Przeł.] G. Belinska. Sofiâ 1994, wyd. nast. tamże 2011.
czeski
Vidok Issy. [Przeł.] H. Stachová. Praha 1993.
duński
Issa dalen. [Przeł.:] K. Heltberg, L. Widding. København 1981.
fiński
Issan Laakso. [Przeł.] K. Siraste. Porvoo, Helsinki, Juva 1981.
flamandzki
Het dal van de Issa. [Przeł.] G. Rash. Borsbeek 1981, wyd. 2 Amsterdam 1982.
francuski
Sur les bords de l'Issa. [Przeł.] J. Hersch. Paris 1956, wyd nast.: [Paris] 1980, tamże 1985.
grecki
I koiláda tou Íssa. [Przeł.] A. Iōannídou. Athī'na 2007.
gruziński
Isas dablobi. [Przeł.] N. Gavašelma. Tbilisi 2011, wyd. nast. tamże 2012.
hiszpański
El valle del Issa. [Przeł.] A. Rodón Klemensiewicz. Barcelona 1981, wyd. nast. tamże: [wyd. 2] 1982, 1987, 1989, 1990, 1993, 1999.
I.B. Singer: Satán en Goray; Cz. Milosz: El valle del Issa. [Przeł.] E. Canetti: Auto de fe / Elias Canetti. Barcelona 1987.
kataloński
La vall de l'Issa. [Przeł.] D. Szmidt. Barcelona 1998.
litewski
Isos slenis. [Przeł.] A. Kalėda. Vilnius 1991, wyd. nast. Kaunas 2001.
macedoński
Dolinata na rekata Isa. [Przeł.] S. Mihaǰlovska. Skopǰe 2015.
niderlandzki
Het dal van de Issa. [Przeł.] G. Rasch. Borsbeek 1981.
niemiecki
Das Tal der Issa. [Przeł.] M. Reifenberg. Köln 1957, wyd. nast.: Frankfurt am Main 1961; pt. Tal der Issa. [Zürich] 1980, tamże [1981]; München 1983; Leipzig 1988; [wyd. 7] Frankfurt am Main 1999, tamże: 2000, 2002.
norweski
Issadalen. [Przeł.] O.M. Selberg. Oslo 1981.
portugalski
O vale dos demonios. [Przeł.] J.G. Linke. Rio de Janeiro 1982.
O Vale do Issa. [Przeł.] S. Yumi Hirae. Sao Pãulo 2012.
serbski
Dolina Ise. [Przeł.] L. Rosic. Beograd 2013.
serbsko-chorwacki
U dolini rijeke Isse. [Przeł.] A. Grosberger. Zagreb 1981, wyd. nast. tamże 1986.
słowacki
Údolie Issy. [Przeł.] M. Ferko. Bratislava 2018.
słoweński
Dolina Isse. [Przeł.] J. Moder. Współwyd. z przekł. Dolina Issy [poz. ↑] oraz wyborem wierszy Cz. Miłosza pt. Dolina Isse. [Przeł.] J. Moder; Dežela Ulro. [Przeł.] J. Moder; Iz pesmi. [Wybór i przekł.] K. Šalamun-Biedrzycka].Ljubljana 1981.
szwedzki
Issadalen. [Przeł.] K. Rehnström. Uppsala 1980, wyd. nast. Stockholm 1987. Wyd. jako dokument dźwiękowy Johanneshov: TBP 2009, dokument w formacie DAISY 2.02.
turecki
İssa vadisi. [Przeł.] Melaike Hüseyin. İstanbul 2020.
ukraiński
Dolina Ìssi. [Przeł.] N. Sidâčenko. Kiïv 2018.
węgierski
Az Issa völgye. [Przeł.] I. Fejér. Budapest 1994.
Adaptacje
filmowe
Scenariusz i reżyseria: T. Konwicki. Ekranizacja 1982.
Wyd. w skrócie: Dolina Issy. Oprac.: A. Wiech. Warszawa: Fabryka Pomocy Naukowych [1991], 35 s.
21. Traktat poetycki. [Poemat]. „Kultura”, Paryż 1956 nr 6 s. 3-25, 1957 nr 1/2 s. 46-55. Wyd. osobne: Paryż: Instytut Literacki 1957, 42 s. Wyd. nast.: [Warszawa:] Signum* 1980, tamże 1981; [Cz. 2]. Poznań: Wydawnictwo Centrum Informacyjnego Niezależnego Zrzeszenia Studentów Uniwersytetu Adama Mickiewicza* 1981; Suwałki: Oficyna Wydawnicza NSZZ „Solidarność” Region Pojezierze* 1981; wyd. fragmentów Kraków: Niezależne Zrzeszenie Studentów Wyższej Szkoły Pedagogicznej* [1980]; [wyd. 6] pt. Traktat poetycki z moim komentarzem. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2001, 108 s.; wyd. łącznie z przekł. litewskim pt. Poetinis traktatas su mano komentarais = Traktat poetycki z moim komentarzem. [Przeł.] T. Venclova. Vilnius: Apostrofa 2021, 205 s. Przedruk zob. poz. ↑, ↑, ↑ ([t.] 2), ↑ [t. 1], ↑.
Komentarz autorski w wydaniu z 2001 przeł. Cz. Miłosz z wydania angielskiego pt. A treatise on poetry. New York 2001.
Nagrody
Nagroda paryskiej „Kultury” w 1957.
Zawartość
Wstęp; – I. Piękne czasy; II. Stolica; III. Duch dziejów; IV. Natura.
Przekłady
czeski
Wyd. łącznie z Traktat moralny [poz. ↑], Sześć wykładów wierszem [poz. ↑] w języku polskim i w przekł. czeskim zob. poz. ↑.
francuski
Traité de poésie;. Wyd. łącznie z przekł. Czeladnik [poz. ↑] pt. Traité de poésie; L'apprenti. [Z komentarzami autora]. [Przeł.:] J. Donguy, M. Masłowski. [Posłowie:] M. Masłowski. Paris 2013, wyd. 2 tamże 2023.
kazachski
Wybór w: Č. Miloš: Žeņìlmegen žyr = Nepokorennaâ pesn'. [Przeł.:] R. Sejsenbaev, V. Kulagina-Ârceva. Židebaj; Almaty 2011 [tekst częściowo w przekładzie kazachskim i rosyjskim, częściowo w rosyjskim].
litewski
Poetinis traktatas su mano komentarais = Traktat poetycki z moim komentarzem. [Przeł.] T. Venclova. Vilnius 2020 [tekst w języku polskim i litewskim].
rosyjski
Poètičeskij traktat. [Przeł.] N. Gorbanevskaja. Ann Arbor, MI 1982.
Wybór w: Č. Miloš: Žeņìlmegen žyr = Nepokorennaâ pesn'. [Przeł.:] R. Sejsenbaev, V. Kulagina-Ârceva. Židebaj; Almaty 2011 [tekst częściowo w przekładzie kazachskim i rosyjskim, częściowo w rosyjskim].
słoweński
Pesniški traktat. W: Cz. Miłosz: Dnevna svetloba; Pesniški traktat; Kralj Popiel in druge pesmi. [Przeł., oprac. i przedmową opatrzył] J. Unuk. Ljubljana 2021.
szwedzki
Traktat om poesin. W: Cz. Miłosz: Traktater på vers. [Przeł. i przedmową opatrzył] J. Hirschberg. Umeå 2016 [tekst częściowo w języku polskim i szwedzkim].
włoski
Trattato poetico. [Przeł.] V. Rosella. Milano 2011.
Wersja angielska: A treatise on poetry. [Przeł.:] Cz. Miłosz, R. Hass. New York: Ecco Press 2001, XI, 125 s. Przedruk w: New and collected poems 1931-2001. New York 2017 zob. poz. ↑.
Wyd. łącznie z Traktat moralny [poz. ↑] Traktat poetycki; Traktat moralny. [Warszawa:] Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* [1978], 51 s., wyd. nast.: Warszawa: [b.w.*] 1981; pt. Wiersze. Warszawa: [Niezależne Wydawnictwo Chłopskie* 1981]; Traktat moralny; Traktat poetycki. Warszawa: Czytelnik 1982; Traktat moralny; Traktat poetycki. Lekcja literatury z Czesławem Miłoszem, Aleksandrem Fiutem i Andrzejem Franaszkiem. Przypisy: A. Fiut. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1996, 103 s., [wyd. 2] tamże 1998; wyd. łącznie z Traktat moralny [poz. ↑], Sześć wykładów wierszem [poz. ↑] oraz ich przekładem czeskim pt. Traktat moralny; Traktat poetycki; Sześć wykładów wierszem = Traktáty a přednášky ve veršich: Mōralnī traktat; Básnický traktat; Šest přednášek ve veršich. [Przekł., przypisy oraz studium:] Básnikova polemika s dobou a formou: V. Burian. Olomouc: Votolia 1996, 226 s. [poz. ↑]; wyd. łącznie z Traktat moralny [poz. ↑], Sześć wykładów wierszem [poz. ↑], Traktat teologiczny [poz. ↑] oraz ich przekładem szwedzkim pt. Traktat moralny; Traktat poetycki; Sześć wykładów wierszem = Traktater på vers. [Przeł. i przedmową opatrzył] J. Hirschberg. Umeå: Bokförlaget h:ström – Text & Kultur 2016, 409 s. [tekst częściowo po polsku i szwedzku] [poz. ↑].
Wydanie z 1996 jako Lekcja literatury zawiera nadto: Pokochać sprzeczność. Z Czesławem Miłoszem rozmawiają A. Fiut i A. Franaszek, s. 5-32.
22. Kontynenty. [Eseje, szkice literackie, przekłady]. Paryż: Instytut Literacki 1958, 387 s. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 5].
Zawiera teksty w większości drukowane w czasopismach krajowych i emigracyjnych od 1945.
Zawartość
Zawiera części: I. Polska; II. Ameryka; III. Francja, – w tym artykuły i utwory prozą: Szkło; Notatnik amerykański; List półprywatny o poezji; Wprowadzenie w Amerykanów. (Rzecz o poezji amerykańskiej); O konferencji pisarzy w Bread Loaf; O przekładach; „In the American Grain”; O poezji Saint John Perse'a; xxx [inc.] Rok 1956...; Dwa procesy; Gombrowiczowi; Dwight MacDonald; Czechowicz – to jest o poezji między wojnami [poz. ↑]; Spotkania; Kilka problemów osobistych; Przekłady i Gałczyński; Mówiąc o ssaku; Refleksje o środowisku zamkniętym [dot. środowiska literackiego w kraju]; Poezja amerykańska; Próba porozumienia; Biedny kamerjunkier [dot.: W. Lednicki: Pushkin's „Bronze horseman”]; W obronie Europy, – nadto wiersze Cz. Miłosza i przekłady utworów autorów: J.C. Andrade, N. Bomze, R. Browning, , E.E. Cummings, F. Garcia Lorca, V. Lindsay, E. Markham, J. Milton, O.V. Milosz, C. Sandburg, W. Whitman W.C. Williams oraz z negro spirituals i z poezji chińskiej (z przekładu angielskiego).
Przekłady
serbski
Kontinenti. [Przeł.] P. Vujičić. Gornji Milanovac 1986.
23. Cz. Miłosz: La Combe. „Kultura”, Paryż 1958 nr 10 s. 26-38. Wyd. osobne pt. La Combe. Zderzenia literackie. [B.m]: NZS* [1981], s. 27-38, 104-110. Przedruk w: S. Vincenz: Po stronie dialogu. T. 1. Warszawa 1983, w: Vincenz i krytycy. Antologia. Lublin 2003 .
Wspomnienie o S. Vincenzie z okazji 70-lecia urodzin.
24. Rodzinna Europa. Paryż: Instytut Literacki 1959, 246 s. Wyd. nast.: [Cz. 1-2]. [b.m.w.*] [ 1980]; [b.m.w.*] [ok. 1981]; [Kraków: Krakowska Oficyna Studentów* 1981]; Kraków?: DeP [1981]; Łódź: [b.w.*] 1981; Warszawa: Logos* 1981; [b.m.:] Biblioteka Wartościowych Przedruków* 1981; [Wrocław:] Oficyna Niezależnego Zrzeszenia Studentów Uniwersytetu Wrocławskiego* [1981]; [b.m.]: [b.w.*] ok. 1983]; [Gdańsk:] Litery* 1985, tamże 1986; Warszawa: Czytelnik 1989, 1990; [b.m.w.*] po 1990; wyd. przejrzane przez autora Kraków: Wydawnictwo Literackie 1994. ABC. Klasyka dla każdego; [wyd. 11] Warszawa: Czytelnik 1998. Biblioteka Czytelnika; Warszawa: Polityka. Spółdzielnia Pracy [2007], tamże: [2008], [2011]; Kraków: 2011. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 6], ↑ [t. 6].
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta K. Jasieński. Warszawa: Zakład Nagrań i Wydawnictw Związku Niewidomych 1997, 13 kaset dźwiękowych.
Studium dotyczące mieszkańców środkowo-wschodniej Europy oparte na przeżyciach i doświadczeniach autora.
Nagrody
Tom uznany za najlepszą książkę emigracyjną 1959 (informacja: „Wiadomości,” Londyn 1960 nr 25 s. 6).
Zawartość
Wstęp. – Miejsce urodzenia; Przodkowie; Podróż do Azji; Wojna; Dziesięć dni, które wstrząsnęły światem; Dalszy ciąg wojen; Miasto młodości; Wychowanie katolickie; Narodowości; Marksizm; Rosja; Podróż na Zachód; Młody człowiek i sekrety; Celnik; Granica pokoju; GG; Intermezzo; Tygrys.
Przekłady
angielski
Native realm. A search for self-definition. [Przeł.] C.S. Leach. Garden City, New York 1968, wyd. nast.: Berkeley, Los Angeles 1981, London 1981, Calcutta 1982, Harmondsworth 1988, [wyd. 7] New York 2002.
chorwacki
Rodbinska Europa. [Przeł.] P. Mioč. Zagreb 1998, wyd. nast. tamże 1999. Wydania w formie dokumentu dźwiękowego: Zagreb 2010, 1 płyta audio, pliki w formacie mp3.
czeski
Rodná Evropa. [Przeł.] H. Stachová. Olomouc 1997.
duński
En østeuropaeers historie. [Przeł.] L. Varmark. København 1992.
estoński
Sünnimaa Euroopa. [Przeł.] H. Lindepuu. Tartu 2012.
fiński
Euroopan lapsi. [Przeł.] K. Siraste. Porvoo 1985.
flamandzki
Geboortegrond. [Przeł.] G. Rasch. Amsterdam 1982.
francuski
Une autre Europe. [Przeł.] G. Sédir. Paris 1964, wyd. nast. tamże 1980, 1981.
hiszpański
Otra Europa. [Przeł.] A. Cousté. Barcelona 1981.
Mi Europa. [Przeł.] X. Farré. Barcelona 2017, książka dostępna także jako e-book.
litewski
Gimtoji Europa. [Przeł.] J. Tumelis. Vilnius 2003.
macedoński
Rodnata Evropa. [Przeł.] M. Mirkulovska. Bitola 2009.
niderlandzki
Geboortegrond. [Przeł.] G. Rasch. Amsterdam 1982.
niemiecki
West and östliches Gelände. [Przeł.] M. Reifenberg. Köln 1961, wyd. nast.: tamże 1980, München 1986.
rumuński
Europa natalā. [Przeł.] C. Geambaşu. Bucureşti 1999.
serbsko-chorwacki
Druga Evropa. [Przeł.] P. Vujičić. Gornji Milanovac 1982, wyd. nast. tamże: 1986, 1991.
słowacki
Rodná Európa. [Przeł.] K. Chmel. Bratislava 2012.
szwedzki
Mitt Europa. [Przeł.] S. Ottoson. [Uppsala] 1981.
węgierski
Szülohazám Europa. [Przeł.:] E. Bojtár [i in.]. Pozsony [= Bratislava], Budapest 1993.
Családias Európa. [Przeł.:] E. Bojtár, J. Cservenits, Z. Mihályi, L. Pálfalvi, V. Szathmáry-Kellermann Viktória. Bratislava 2011.
włoski
Europa familiare. [Przeł.] R. Landau. Milano 1961.
La mia Europa. [Przeł.] F. Bovoli. Milano 1985, wyd. nast. tamże: 2008, 2016; wyd. łącznie z wyborem wierszy pt. La mia Europa – Poesie. [Wstęp i oprac.:] P. Marchesani. [Przeł.] F. Bovoli, P. Marchesani. Torino [1986].
25. Człowiek wśród skorpionów. Studium o Stanisławie Brzozowskim. Paryż: Instytut Literacki 1962, 125 s. Wyd. nast.: [Gdańsk]: Młoda Polska* [1981]; Warszawa: Głos* 1981; [b.m.]: [b.w.*] [1981]; Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1982; Wstęp: C. Michalski, S. Sierakowski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2011. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 7].
Zawartość
Linia losu; Młoda Polska; Między wojnami; Filozofia Brzozowskiego; „Sprawa Brzozowskiego”. – Podsumowanie; Postscriptum.
Przekłady
angielski
fragmentu: A controversial Polish writer: Stanisław Brzozowski. „California Slavic Studies”, Berkeley 1963 nr 2.
dwóch rozdziałów Linia losu i Filozofia Brzozowskiego pod wspólnym tytułem A one-man army. Stanisław Brzozowski. W: Cz. Miłosz: Emperor of the Earth. Modes of eccentric vision. Berkeley 1981. Zob. poz. ↑.
francuski
dwóch rozdziałów Linia losu i Filozofia Brzozowskiego pod wspólnym tytułem Une armée d’un seul homme: Stanisław Brzozowski. W: Cz. Miłosz: Empereur de la terre. [Przeł.] L. Dyèvre. Paris 1987.
26. Król Popiel i inne wiersze. Paryż: Instytut Literacki 1962, 55 s. Wyd. nast.: Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* [1979]; [b.m.w.*] [1980]; [Szczecin]: [b.w.*] [1980]; Warszawa: Signum* 1980; Suwałki: Solidarność* 1981. Przedruk zob. poz. ↑, ↑ [t. 2], ↑.
Zawiera m.in. cykl: Kronika miasta Pornic.
Przekłady
rosyjski
Korol Popel’ i drugie stihi. W : Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
słoweński
Kralj Popiel in druge pesmi. W: Cz. Miłosz: Dnevna svetloba; Pesniški traktat; Kralj Popiel in druge pesmi. [Przeł., oprac. i przedmową opatrzył] J. Unuk. Ljubljana 2021.
27. Gucio zaczarowany. [Wiersze]. Paryż: Instytut Literacki 1965, 55 s. Wyd. nast.: Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA*[1980]; [b.m.]: Wydawnictwo Odnowa* [ok. 1981]; [b.m.w.*] 1981; Kielce: Niezależne Zrzeszenie Studentów [Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego*] 1981; [Kraków:] Odnowa* [1981]; Poznań: Studencka Inicjatywa Wydawnicza* 1981; Wrocław: NZS Uniwersytet* 1981; [Kraków:] V* 1985; [b.m.w.*] [1985]; [b.m.w.*] między 1981 i 1985; [b.m.w.*] przed 1989. Zob. też poz. ↑. Przedruk zob. poz. ↑ ([t.] 1), ↑ [t. 1], WW.
Zawiera także przekłady wierszy W. Whitmana i R. Jeffersa.
Nagrody
Uznana za najlepszą książkę wydaną na emigracji w 1965 (informacja: „Na Antenie”, Monachium 1966 nr 35).
Przekłady
rosyjski
Očarovannyj Gutâ. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
słoweński
Začarani Gusti. W: Začarani Gusti; Mesto brez imena; Od sončnega vzhoda do njegovega zahoda; Himna o Biseru. [Wstęp, przekł. i przedm.] J. Unuk. Ljubljana 2023.
28. Wiersze. Londyn: Oficyna Poetów i Malarzy 1967, 340 s.
Wybór utworów z lat 1934-1965.
Zawartość
M.in. cykle: Głosy biednych ludzi [poz. ↑]; Przedmowa do tomu Ocalenie [poz. ↑]; Traktat moralny [poz. ↑]; Traktat poetycki [poz. ↑].
29. Miasto bez imienia. Poezje. Paryż: Instytut Literacki 1969, 70 s. Wyd. nast.: Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* 1978, tamże* 1979; Warszawa: Signum* 1980, tamże* 1981; [b.m.w.*] 1981; [b.m.w.*] ok. 1981; [Kraków]: [b.w.*] [1981]; Gdańsk: Młoda Polska* 1981 [wyd. specjalne z okazji przyjazdu Cz. Miłosza do Polski, VI 1981]; [Rzeszów] Rozstaje* [1981]; Szczecin: Akademicka Agencja Wydawnicza przy współpracy z Niezależną Oficyną Wydawniczą NOWA* 1981; Szczecin: NZS AR* [1981]; Wrocław: [b.w.*] 1981; [b.m.w.*] 1981; [b.m.]: UWR* [1981]; [b.m.w.*] [1982]. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 1], ↑.
Tom złożony do druku w maju 1969.
Zawartość
Zawiera m.in. cykle: Miasto bez imienia; Na trąbach i na cytrze; Zapisane wczesnym rankiem mową niezwiązaną.
Przekłady
hebrajski
ʻIr beli shem. [Przeł.] D. Weinfeld. Yerushalayim 2023.
rosyjski
Gorod bez imeni. W : Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
słoweński
Mesto brez imena. W: Začarani Gusti; Mesto brez imena; Od sončnega vzhoda do njegovega zahoda; Himna o Biseru. [Wstęp, przekł. i przedm.] J. Unuk. Ljubljana 2023.
30. The history of Polish literature. [Wstęp: Cz. Miłosz]. London, New York: The Macmillan Company, Collier-Macmillan Ltd. 1969, XVIII, 570 s. Wyd. nast. z przedmową Cz. Miłosza do drugiego wydania: Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press 1983.
Historia literatury polskiej doprowadzona do lat sześćdziesiątych XX w.
Komentarz Cz. Miłosza do książki: O historii polskiej literatury, wolnomyślicielach i masonach. „Kultura”, Paryż 1970 nr 4 s. 3-25. Przedruk zob. poz. ↑.
Przekłady
francuski
Histoire de la littérature polonaise. [Przeł.] A. Kozimor. Paris 1986.
japoński
Pōrando bungaku shi. Tōkyō 2006.
litewski
Lenkü literaturos istorija. [Przeł.] K. Platelis. Vilnius 1996.
niemiecki
Geschichte der polnischen Literatur. [Przeł.] A. Mandel. Köln 1981, wyd. 2 Tübingen 2013.
rumuński
Istoria literaturii polone. [Przeł.:] C. Geambaşu, P. Stoicescu. Oradea 2017.
węgierski
A lengyel irodalom története. Cz. 1-2. [Przeł.:] L. Pálfalvi, J. Lackfi János o G. Csordás Gábor. Máriabesnyő 2011.
włoski
Storia della letteratura polacca. [Przeł.] L. Faberi. Bologna 1983.
Przekł. polski: Historia literatury polskiej do roku 1939. Przeł. z angielskiego M. Tarnowska. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1993, 526 s. Wyd. nast. tamże: 1995, 1997, 2010, 2016.
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta: J. Kiss, M. Rayzacher. Warszawa: Larix 2010-2011 Lektura dla Szkół Średnich, plik elektroniczny w formacie czytak.
Zawiera też: Cz. Miłosz: Przedmowa do polskiego wydania; Cz. Miłosz: Ze wstępu do wydania w języku angielskim.
Zgodnie z decyzją autora w wydaniu polskojęzycznym nie został uwzględniony rozdział XI. World War II and the first twenty years of People's Poland.
31. Widzenia nad Zatoką San Francisco. [Szkice]. Paryż: Instytut Literacki 1969, 172 s. Wyd. nast.: Warszawa: Głos* 1980; Warszawa: Krąg* 1981; Kraków: Wydawnictwo Literackie 1989. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 9], ↑ [t. 8].
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta M. Rayzacher. Warszawa: Larix 2011, plik elektroniczny w formacie czytak.
Zawartość
O moim zamiarze; O miejscu, gdzie jestem; Co czuje się wobec zbyt dużego obszaru; Symboliczne góry i lasy; Wspomnienie pewnej miłości; O skutkach nauk przyrodniczych; Krótka dygresja o kobiecie jako przedstawicielce Natury; Religia i przestrzeń; O pewnej chorobie trudnej do nazwania; Migracje; Zdarzenia w Kalifornii; O tamtym stuleciu; O westernie; „Ja i oni”; Wizerunek bestii; Co jest moje?; O zgiełku wielu religii; O katolicyzmie; Carmel; Do Robinsona Jeffersa [wiersz]; Sex dostarczony; O cenzurze; O agonii Zachodu; Bezkształtne i nowe; Ewangeliczny wysłannik; Czarni; O Henrym Millerze; Ja, motor, ziemia; O cnocie; O tańcu śmierci i nierówności ludzi; Rozdział, w którym autor przyznaje się, że jest po stronie ludzi w braku czegoś lepszego; Odradzanie się utopii: Herbert Marcuse; O emigracji do Ameryki tudzież jakby podsumowanie.
Przekłady
angielski
Visions from San Francisco Bay. [Przeł.] R. Lourie. Manchester 1982, wyd. nast.: New York 1982, tamże 1983.
francuski
Visions de la baie de San Francisco. [Przeł.] M. Bouvard. [Paris] 1986.
niemiecki
Visionen an der Bucht von San Francisco. Amerikanische Essays. [Przeł.] S. Sellmer. Frankfurt am Main 2008.
rumuński
Privind dinspre Golful San Francisco. [Przeł.] C. Geambaşu. Piteşti 2007.
serbsko-chorwacki
Snovidjenja nad zalivom San Francisko. [Przeł.] B. Rajčić. Gornji Milanovac 1982.
32. The case of an ethnic agglomerate: (a city in Lithuania). New York: Wenner-Gren Foundation for Anthropological Research 1970, 26 s.
Zawartość
Tekst wystąpienia na Burg Wartenstein Symposium No. 51 (5-13 września 1970). Temat konferencji: Ethnic identity: cultural continuity and change.
33. Prywatne obowiązki. [Eseje]. Paryż: Instytut Literacki 1972, 254 s. Wyd. nast.: b.m.w.*] 1981?; [b.m.w.*] [ok. 1981]; [Kraków]: [b.w.*] [1981]; [Warszawa]: [b.w.*] [1983]; [b.m.w.*] [ok. 1987]; Olsztyn: Pojezierze 1990. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 7], ↑ [t. 10].
Nagrody
Nagroda w plebiscycie Radia Wolna Europa na najlepszą książkę 1972.
Zawartość
Zawiera wstęp i eseje: Wycieczka w „La Belle Époque”; Przygody poezji nowoczesnej; Brognart [por. poz. ↑]. O wierszach Aleksandra Wata; Prywatne obowiązki wobec polskiej literatury; Sienkiewicz, Homer i Gnębon Puczymorda [dot. książki zbiorowej: Sienkiewicz żywy]; O historii polskiej literatury, wolnomyślicielach i masonach [zob. komentarz Cz. Miłosza do poz. ↑]; Kim jest Gombrowicz?; Myśli o T.S. Eliocie; O Tomaszu Mayne Reid [por. poz. ↑]; Apollo Nałęcz Korzeniowski [por. poz. ↑], – nadto notatki: Zapisane wczesnym rankiem; Notatnik oraz przekłady utworów autorów: K. Kawafis, W.B. Yeats, O.W. Miłosz. – Appendix: Eseje warszawskie [powst.: 1942-1943; z poz. ↑:] Legenda wyspy; Legenda miasta-potwora; Religijność Zdziechowskiego.
34. Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada. [Wiersze]. Paryż: Instytut Literacki 1974, 88 s. Wyd. nast.: [Warszawa:] Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* [1979]; [Cz.] 1. [Kraków:] NIW* [Niezależna Inicjatywa Wydawnicza] 1979, 26 s. [cz. 2 nie została opublikowana]; Gdańsk: Młoda Polska* 1980, 19 k., tamże* 1981, 79 s. [wydanie specjalne z okazji przyjazdu Cz. Miłosza do Polski – czerwiec 1981]; [b.m.w.*] 1980, 38 s.; [b.m.w.*] 1980, 9-88 s.; [b.m.w.*] 1980?, 88 s.; [b.m.w.*] ok. 1980, 79 s.; [b.m. w.*] 1980, 10 k. [światłokopia, brak okładki]; [b.m.w.*] po 1980, 143 s.; Warszawa: [b.w.*] 1980; [b.m.w.*] 1981, 60 s.; Białystok: [b.w.*] 1981; Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza „Troska o Życie” 1981, 141 s.; [b.m.w.*] 1982, s. 5-143; [b.m.w.*] 1989, 88 s.; [wyd. 6]. Oprac. edytorskie: P. Kłoczowski. Gdańsk: słowo/obraz terytoria 2004, 73 s. Przedruk zob. poz. ↑, ↑ [t. 1], ↑.
Wydanie z 2004 bibliofilskie w 30. rocznicę opublikowania poematu przez Instytut Literacki w Paryżu oraz z okazji 93. urodzin Cz. Miłosza.
Zawiera m.in. cykl: Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada.
Nagrody
Nagroda im. M. Grydzewskiego przyznana przez londyńskie „Wiadomości” za najwybitniejszą książkę wydaną na emigracji w 1974.
Przekłady
hebrajski
Ve-zarah ha-shemesh u-ba’ ha-shemesh ve-shirim ’aherim. [Przeł.] D. Weinfeld. Tel-Aviv 1981.
rosyjski
Gde solnce voshodit i kuda saditsâ. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
serbsko-chorwacki
Gde sunce izlazi i gde zalazi. [Przeł.] P. Vujičić. Beograd 1981.
słoweński
Od sončnega vzhoda do njegovega zahoda. [Przeł.] J. Unuk. Ljubljana 2017, plik tekstowy w formacie EPUB.
Od sončnega vzhoda do njegovega zahoda. W: Začarani Gusti; Mesto brez imena; Od sončnega vzhoda do njegovega zahoda; Himna o Biseru. [Wstęp, przekł. i przedm.] J. Unuk. Ljubljana 2023.
35. Ogród nauk. [Szkice]. Druk częściowy: „Kultura”, Paryż 1974 nr 3, 6, 9, 1975 nr 3, 11, 1976 nr 12, 1977 nr 6, 1978 nr 9. Wyd. osobne Paryż: Instytut Literacki 1979, 256 s. Wyd. nast.: Warszawa: Książnica Literacka* 1984; Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1986; Lublin: Norbertinum 1991; [wyd. 5] Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1998, 296 s., tamże 2013. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 10].
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta A. Ferenc. Warszawa: Larix 2011, plik elektroniczny w formacie czytak.
Zawartość
Zawiera w cz. I wstęp oraz wypisy z różnych autorów z komentarzami pt.: Gorliwość; Koszta gorliwości; Piasek w klepsydrze; Rzeczywistość; Ziemia jako raj [T. Traherne: Centuries]; Co doradzał Mr. Blake [o twórczości W. Blake'a]; „Dehumanizacja sztuki”; Saligia; O piekle [piekło w twórczości A. Dantego, J. Miltona, E. Swedenborga]; O twórcach; Biesy [o recepcji w Polsce książki Cz. Miłosza „Zniewolony umysł”]; Język, narody; Mickiewicz [„Dziady” w reżyserii K. Swinarskiego]; Strefa chroniona [w formie listu do B. Czaykowskiego na temat własnego stosunku do poetów „Sztuki i Narodu”]; Polonistyka; Niemoralność sztuki [na marginesie opowiadania T. Manna „Tonio Kröger”]. – II. Gorliwość tłumacza [dot. własnych przekładów], – przekłady z komentarzami wierszy autorów: W.H. Auden, Ch. Baudelaire, W. Blake, N. Bomse, W. Cowper, R. Jeffers, T. Merton, O.W. Miłosz, T. Venclowa, W. Whitman, W.B. Yeats. – III. Eklezjastes [dot. własnego przekładu]; Księga Eklezjasty [przekład].
Przekłady
francuski
L'immoralité de l'art. [Przeł.] M. Bouvard. [Paris] 1988 [zawiera 19 esejów z tomu oraz 5 drukowanych jedynie w czasopismach].
36. Utwory poetyckie = Poems. [Wstęp:] A.M. Schenker. Ann Arbor, MI: Michigan Slavic Publications 1976, XVII, 401 s.
Utwory poetyckie w języku polskim i angielskim; wstęp tylko w języku angielskim.
Wybór z tomów poz. ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑.
37. Emperor of the earth. Modes of eccentric vision. [Wybór i przedmowa:] Cz. Miłosz. Berkeley: University of California Press 1977, X, 253 s. Wyd. nast. tamże 1981.
Zawartość
Preface; Brognart. A story told over a drink. [Przeł.] L. Vallee [por. poz. ↑]; Science fiction and the coming of the Antichrist. [Przeł.] R. Lourie [por. poz. ↑]; Stanisław Ignacy Witkiewicz. A writer for today?; Krasiński's retreat. [Przeł.:] S.H. Wallace, W. Lednicki; On Pasternak soberly; On modern Russian literature and the West; The importance of Simone Weil; Dostoevsky and Swedenborg [por. poz. ↑]; Shestov or the purity of despair [por. poz. ↑]; The Thomas Mayne Reid [por. poz. ↑]; Joseph Conrad's father. [Przeł.] R.K. Wilson [por. poz. ↑]; A one-man army: Stanisław Brzozowski.
Przekłady
francuski
Empereur de la terre. [Przeł.] L. Dyèyre. Paris [1987].
38. Ziemia Ulro. [Eseje]. Przedmowa: J. Sadzik. Paryż: Instytut Literacki 1977, 221 s. Wyd. nast.: [Kraków?]: [b.w.*] 1981; Łódź: Polska 1981, 211 s.; Łódź: Biblioteka Centrum Kulturalno-Informacyjnego NSSZ „Solidarność” 1981, 211 s.; Warszawa: Logos* 1981; [b.m.w.*] 1981; z przedmową ks. J. Sadzika. [Polska: znak graficzny w kształcie trójkąta*] 1981; [b.m.w.*] 1984, 211 s.; Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1982; [b.m.w.*] [1984]; Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1994. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 8], ↑ [t. 11].
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta K. Jasieński. Warszawa: Zakład Wydawnictw i Nagrań Polskiego Związku Niewidomych [1984], 12 kaset dźwiękowych.
Eseje (bez tytułów) m.in. dotyczą W. Blake'a, F. Dostojewskiego, W. Gombrowicza, A. Mickiewicza, O.W. Miłosza, E. Swedenborga.
Przekłady
angielski
The land of Ulro. [Przeł.] L. Iribarne. New York 1984, wyd. nast. tamże 1985; Manchester 1985, wyd. 3 New York 2000.
białoruski
Zâmlâ Ul'ra. Wyd. łącznie z przekł. wykładu Ruiny i poezja [poz. ↑] pt. Zâmlâ Ul'ra; Ruìny ì paèzìâ. Z knìgì „Svedčanne paèzìì. Šèsc' lekcyj pra vostryâ kuty našaga veku”. [Przeł.:] M. Kazloŭska, M. Martysevìč. Minsk 2011.
chiński
Wuerluo di = Ziemia Ulro. [Przeł.]: X. Han, W. Yan. Guangzhou 2018.
chorwacki
Zemlija Ulro. [Przeł.] A. Cvitanović. Zagreb 2019.
estoński
Ulro maa. [Przeł.] H. Lindepuu. Halliste 2021.
francuski
La terre d'Ulro. [Przeł.] Z. Bobowicz. Paris 1985.
litewski
Ulro žemė. [Przeł.] A. Grybauskas. Vilnius 1996.
niemiecki
Das Land Ulro. [Przeł.] J. Łuczak-Wild. Köln 1982.
rosyjski
Zemlâ Ul'ro. [Przeł.] N. Kuznecov. Sankt-Peterburg 2018.
rumuński
Ţinutul Ulro. [Przeł.] C. Geambaşu. Bucureşti 2002.
serbsko-chorwacki
Zemlja Ulro. [Przeł.] P. Vujičić. Gornji Milanovač 1982, wyd. nast. tamże 1986.
słoweński
Dežela Ulro. [Przeł.] J. Moder. Współwyd. z przekł. Dolina Issy [poz. ↑] oraz wyborem wierszy Cz. Miłosza pt. Dolina Isse. [Przeł.] J. Moder; Dežela Ulro. [Przeł.] J. Moder; Iz pesmi. [Wybór i przekł.] K. Šalamun-Biedrzycka]. Ljubljana 1981.
ukraiński
Zemlâ Ulʹro. [Przeł.] N. Sidâčenko. Kiïv 2015.
węgierski
Az Ulro orszaga. [Przeł.] L. Pálfalvi. Budapest 2001.
włoski
La terra di Ulro. [Przeł.] P. Marchesani. Milano 1999, wyd. nast. 2000.
39. Dialog o Wilnie. [Autorzy:] Cz. Miłosz, T. Venclova. „Kultura”, Paryż 1979 nr 1/2 s. 3-15, 15-35. Wyd. osobne: Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* 1981, 39 s.; [Warszawa:] Społeczny Instytut Wydawniczy „Młynek” * [1984].
Eseje w formie listów.
Przekłady
angielski
A dialogue about a city. W: T. Venclova: Winter dialogue. Poems. [Przeł.] D. Senechal. [Wstęp:] J. Brodsky; Dialogue between Czesław Miłosz and Tomas Venclova. Evaston, IL 1997.
litewski
Vilnius kaip dvasinio gyvenimo forma. „Metmenys”, Chicago 1979 nr 38.
niemiecki
Dialog über Wilna. W: Cz. Miłosz: Die Strassen von Wilna. [Przeł.] R. Matwin-Buschmann. München; Wien 1997.
szwedzki
Samtal om Vilnius. W: T. Venclova: Former av hopp. [Stockholm] 2001.
40. Rozmowy z Czesławem Miłoszem. [Rozm.] A. Fiut. Powst. 1979. Wyd. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1981, 143 s. Przedruk zob. poz. ↑, ↑ [t. 14].
Transkrypcja rozmów odbytych w Paryżu w 1979.
Przekłady
angielski
Wyd. łącznie z przekł. Podróżny świata [poz. ↑] w: Conversations with Czesław Miłosz. [Przeł.] R. Lourie. San Diego; New York 1987, wyd. nast. Jackson, MS 2006.
francuski
Wyd. łącznie z przekł. Podróżny świata [poz. ↑] w: Milosz par Milosz. Entretiens de Czeslaw Milosz avec [R. Gorczyńska] E. Czarnecka et A. Fiut. [Przeł.] D. Beauvois. Paris 1986.
serbsko-chorwacki
Wyd. łącznie z przekł. Podróżny świata [poz. ↑] w: Razgovori sa Ćeslavom Milošem. [Przeł.] L. Rošić. Gornji Milanovac 1985.
41. Czesław Miłosz. Laureat Nagrody Nobla 1980. [Wybór wierszy]. Warszawa 1980, 24 s. Biblioteczka Repertuarowa. „Kultura i Ty” [wkładka do nr 12].
42. Dzieła zbiorowe. T. 1-12. Paryż: Instytut Literacki 1980-1985.
Na okładce tomów 1-11: 1980. Nagroda Nobla.
T. 1. Poezje. [Cz. 1]. 1981, 292 s. Wyd. nast. tamże 1984. Zob. poz. ↑.
T. 2. Poezje. [Cz. 2]. 1981, 238 s.
T. 3. Zniewolony umysł. Wyd. 2. 1980, 236 s. Wyd. nast. tamże: 1984, 1985. Zob. poz. ↑.
T. 4. Zdobycie władzy. Wyd. 2. 1980, 159 s. Wyd. nast. tamże 1987. Zob. poz. ↑.
T. 5. Dolina Issy. Wyd. 4. 1980, 196 s. Zob. poz. ↑.
T. 6. Rodzinna Europa. Wyd. 2. 1980, 246 s. Zob. poz. ↑.
T. 7. Prywatne obowiązki. Wyd. 2. 1980, 254 s. Zob. poz. ↑.
T. 8. Ziemia Ulro. Wyd. 2. 1980, 221 s. Wyd. 3 tamże 1985. Zob. poz. ↑.
T. 9. Widzenia nad zatoką San Francisco. Wyd. 2. 1980, 172 s. Zob. poz. ↑.
T. 10. Ogród nauk. Wyd. 2. 1981, 255 s. Zob. poz. ↑.
T. 11. Poezje. [Część 3]. 1982, 105 s. Zob. poz. ↑.
T. 12. Zaczynając od moich ulic. 1985, 364 s. Zob. poz. ↑.
43. Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada i inne wiersze. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1980, 143 s. Wyd. nast.: [B.m.w.*] ok. 1981; Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza Troska o Życie* 1981; [b.m.w.* 1982]. Zob. poz. ↑.
Zawartość
Słowo od autora. – Czarodziejska góra [wiersz]. – Król Popiel i inne wiersze [poz. ↑]; Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada [poz. ↑].
44. Na małą murzynkę grającą Chopina. Z tomu „Światło dzienne”. [b.m.w.*] [ok. 1980], [5] k.
45. Osobny zeszyt: Gwiazda Piołun. [Proza poetycka]. „Kultura”, Paryż 1980 nr 11 s. 5-11. Wyd. osobne [B.m.w.*] 1981, 11 s. Przedruk zob. poz. ↑, ↑, fragmenty zob. poz. ↑.
Przekłady
Kôkāb ha-La'ana (h). [Gwiazda Piołun]. [Przeł. D. Weinfeld]. Tel-Aviv 1989.
46. Podróżny świata. Rozmowy: Cz. Miłosz, [R. Gorczyńska] E. Czarnecka. Powst. 1979-1980. Wyd. z komentarzami [R. Gorczyńskiej] E. Czarneckiej. New York: Bicentennial Publishing Corporation 1983, 389 s. Wyd. nast.: [Kraków:] Wszechnica Społeczno-Polityczna* [właśc. [Oficyna Literacka, Kraków] 1984; Kraków: Wydawnictwo Literackie 1992. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 16].
Zapis 25 rozmów odbytych w Berkeley w listopadzie 1979 i wrześniu 1980 poświęconych wybranym utworom (w kolejności chronologicznej). W wydaniu Wydawnictwa Literackiego z 1992 rozwiązano pseudonim współautorki, nadto dodano rozmowę 26. pt. „O okolicznościach azylu” z 1983.
Przekłady
angielski
Wyd. łącznie z przekł. Rozmowy z Czesławem Miłoszem [poz. ↑] w: Conversations with Czesław Miłosz by [R. Gorczyńska] E. Czarnecka and A. Fiut, [Przeł.] R. Lourie. San Diego; New York 1987, wyd. nast. Jackson, MS 2006.
francuski
Wyd. łącznie z przekł. Rozmowy z Czesławem Miłoszem [poz. ↑] w: Milosz par Milosz. Entretiens de Czeslaw Milosz avec [R. Gorczyńska] E. Czarnecka et A. Fiut. [Przeł.] D. Beauvois. Paris 1986.
serbsko-chorwacki
Wyd. łącznie z przekł. Rozmowy z Czesławem Miłoszem [poz. ↑] w: Razgovori sa Ćeslavom Milošem. [Przeł.] L. Rošić. Gornji Milanovac 1985.
47. Studium samotności i inne wiersze. [B.m.w. * ok. 198?]; [Poznań]: [Koło Naukowe Polonistów przy Instytucie Filologii Polskiej UAM; Niezależne Zrzeszenie Studentów przy UAM*] [1980], 27 s. Biblioteka Polskich Pisarzy Emigracyjnych, t.1, maszynopis powielony.
48. Teksty poetyckie. [B.m.]: [b.w.*] [1980], [14] s.
49. Teksty poetyckie. [B.m.]: Koło Polonistów S.K.U.L.* [1980], [16] s.
50. Toast. [Wybór wierszy]. [b.m.]: Odnowa* [1980], 16 k. Zeszyty Poetyckie, 5.
51. Utwory wybrane. [B.m.w.* po 1980], 22 s.
52. Wiersze. [B.m.]: Oficyna Poetów* [po 1980], 108 s.
53. Wiersze. [Wybór]. [b.m.w.*] [ok. 1980] , 48 s.
54. Wiersze. [Wybór]. [Warszawa:] Oficyna Poetów* [1980], 108 s.
55. Wiersze. Warszawa: [b.w.*] 1980, 29 s.
56. Wiersze wybrane. [B.m.w.* ok. 1980], 118 s.
57. Wiersze wybrane. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1980, 118 s. Wyd. nast. tamże 1981.
58. Wiersze zebrane. T. 1-2. Warszawa: Krąg* 1980, 271 + 283 s.
59. [Wybór poezji]. [Wyboru dokonali Z. Łełyk i A.L. Materiały o Czesławie Miłoszu przygotował jm]. [b.m.w.*] ok. 1980-1981, 16 s.
60. Wybór poezji. [Szczecin]: Kret* [1980], 50 s.
61. Wybór wierszy. [B.m.]: Odnowa* [1980], 11 k. Zeszyty Poetyckie, 4.
62. Wybór wierszy. Warszawa: BL* [Biblioteka Literacka] 1980, 26 s. Wyd. nast. tamże: 1980, 1980.
63. Dziecię Europy. [Wiersze]. Warszawa: Signum* 1981, [12] s.
Wybór z tomu Światło dzienne [poz. ↑] na pamiątkę doktoratu honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, VI 1981.
64. Lekcja Miłosza. [Wybór wierszy]. [B.m.w.* 1981], 16 s.
65. Lud da siłę swojemu poecie. Wiersze i eseje. Red.: A. Dorniak. Gdańsk: Społeczny Komitet Budowy Pomnika Poległych Stoczniowców* 1981, 66 s.
Zawiera m.in. fragment Ziemi Ulro [poz. ↑] i Rodzinnej Europy [poz. ↑].
66. Moja wierna mowo. [Wiersze]. Wyboru dokonał i wstępem opatrzył J. Kryszak. Toruń: Książnica Miejska im. M. Kopernika 1981, 55 s.
67. Moje znalezienie się na tej trybunie... [inc.]. [b.m.w.*] [1981], 8 k.
68. Mowy miane w Stockholmie; Był raz... [o Z. Hertzu]; Śmierć Józefa Sadzika; Osobny zeszyt (fragmenty) [poz. ↑]. Lublin: ACK [Akademickie Centrum Kultury Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej] Chatka Żaka 1981, 31 s. Zob. poz. ↑.
Do użytku wewnętrznego.
69. Mowy miane w Sztokholmie przy wręczaniu Nagrody Nobla. Z okazji spotkania Czesława Miłosza z Wszechnicą Związkową „Solidarności” Regionu Środkowo-Wschodniego w Lublinie [b.m.]:[b.w.*] Drukarnia Z.A. Puławy 1981, 11 s. Zob. poz. ↑MIŁOSZ Czesław: Zaczynając od moich ulic. (Dzieła zbiorowe. T. 12). Paryż: Instytut Literacki 1985, 364 s. zob. poz. ↑ [t. 12]. Wyd. nast.: Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* 1987; Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 1990. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 17]..
Spotkanie odbyło się 12 VI 1981 r.
70. Nobel lecture = Odczyt w Akademii Szwedzkiej. New York: Farrar, Straus, Giroux 1981, 55 s. Zob. poz. ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑.
Tekst w języku angielskim i polskim.
Wyd. łącznie z przekł. litewskim i angielskim: Nobelio paskaita Svedijos mokslu akademijoje Stokholmas, 180 m. gruodzio 10 d. = Nobel lecture at the Swedish Academy = Odczyt w Akademii Szwedzkiej. Przekł. litewski: A. i B. Kaledos. Kaunas 2001, 55 s.
Tekst w języku litewskim, angielskim, polskim.
71. Noty o wygnaniu. Tekst przemówienia podczas sesji literackiej „Być poetą”, Łomża, 16 czerwca 1981 [z angielskiego przełożyła R. Gorczyńska]. Łomża; Lublin: Norbertinum 2006, 29 s. Zob. poz. ↑.
Tekst równolegle po polsku i angielsku.
72. Ocalenie. [Wybór wierszy]. Kielce: Niezależne Zrzeszenie Studentów Wyższej Szkoły Pedagogicznej 1981, 24 s.
Do użytku wewnętrznego.
Wybór z tomu Ocalenie [poz. ↑], m.in. Świat. (Poema naiwne) [poz. ↑].
73. Pięć wierszy. Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski 1981, [2] k. złożone.
Zawartość
Piosenka wielkopostna [tekst i facsimile autografu]; O książce; Zaklęcie; Lektury; Piosenka zamorska.
74. Po drugiej stronie. [Wybór wierszy]. Łódź: Kaktus* 1981, 66 s.
75. Poezje. [Cz. 1-2]. (Dzieła zbiorowe. T. 1-2). Paryż: Instytut Literacki 1981, 292 + 238 s. Zob. poz. ↑.
76. Poezje. Rzeszów: Studencka Oficyna Wydawnicza Posłanie* 1981, 74, [6] s.
Tytuł na okładce: Wiersze wybrane.
77. Poezje. Szczecin: Niezależne Zrzeszenie Studentów AR* [Akademii Rolniczej 1981], 50 s.
78. Poezje. Warszawa: Czytelnik 1981, 452 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1982, wyd. 3 1988.
Zawartość
Zawiera utwory z poz.: ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, oraz: Z wierszy rozproszonych.
79. Poezje wybrane. Wyboru dokonał autor. Wstęp: K. Dybciak. Nota biograficzna: J. Bandrowska-Wróblewska. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1981, 156 s. Wyd. 2 pt. Wiersze tamże 1983.
80. Przemówienie w Sztokholmie. Lublin: Lotnia* 1981, 14 s. Wyd. nast. Warszawa: Głosy* 1981, 12 s. Zob. poz. ↑.
81. Świadectwo poezji. Sześć wykładów o dotkliwościach naszego wieku. Powst. 1981/1982. Druk wykładów 1-4. „Tygodnik Powszechny” 1983 nr 16, 18, 23, 30. Wyd. osobne Paryż: Instytut Literacki 1983, 93 s. Wyd. nast.: Wrocław: [b.w.*] 1984; [Kraków:] Oficyna Literacka* 1985; [Warszawa:] Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* 1985; Wrocław: Constans* 1986; Warszawa: Czytelnik 1987, tamże 1990. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 15].
Cykl wykładów napisanych w języku polskim, przetłumaczonych przez Cz. Miłosza i wygłoszonych w języku angielskim w Harvard University w roku akademickim 1981/1982 (w związku z powołaniem na katedrę Charles Eliot Norton Chair of Poetry).
Zawartość
Wstęp; Zaczynając od mojej Europy; Poeci i rodzina ludzka [o O.W. Miłoszu]; Lekcja biologii; Spór z klasycyzmem [o J. Kochanowskim]; Ruiny i poezja [o poezji w Polsce w latach 1939-1945]; O nadziei.
Przekłady
białoruski
Ruìny ì paèzìâ. Z knìgì „Svedčanne paèzìì. Šèsc' lekcyj pra vostryâ kuty našaga veku”. Wyd. łącznie z przekł. poz. ↑ pt. Zâmlâ Ul'ra; Ruìny ì paèzìâ. Z knìgì ”Svedčanne paèzìì. Šèsc' lekcyj pra vostryâ kuty našaga veku”. [Przeł.:] M. Kazloŭska, M. Martysevìč. Minsk 2011.
bułgarski
Svidetelstvo za poeziâ. Šest lekcii otnosno ned''zite na našiâ vek. [Przeł.] B. Glišev. Sofiâ [2017].
chiński
Shi de jianzheng. [Przeł. z języka angielskiego] C. Huang. Guilin 2011, wyd. nast. tamże 2016].
czeski
Svedectvì poezie. [Przeł. z polskiego] V. Burian. Praha 1992.
francuski
Témoignage de la poésie. [Przeł. z polskiego:] Ch. Jeżewski, D. Autrand. [Paris] 1987.
litewski
Poezijos liudijimas. Šešios paskaitos apie mūsų amžiaus skaudulius. [Przeł.:] B. Speičytė, M. Kvietkauskas. Vilnius 2010.
niemiecki
Das Zeugnis der Poesie. [Przeł. z polskiego] P. Lachmann. München, Wien 1983, wyd. nast. München 1984.
norweski
Poesien som Vitne. Charles Eliot Norton-forelesningene 1981-82. [Przeł.] B. Knudsen. Oslo 1993.
portugalski
O testemunho da poesia. Seis conferências sobre as aflições de nosso século. [Przeł.] M.P. de Souza. Curitiba 2012.
rosyjski
Svidetel'stvo poèzii. Šest' lekcij o nedugah našego veka. [Przeł.] A. Rojtman. Moskva 2013.
serbski
Svedočanstvo poezije. [Przeł. z ang.] A. Grosberger. Beograd 1985.
słoweński
Pričevanje poezije. Šest predavanj o stiskah našega stoletja. [Przeł.] J. Unuk. Ljubljana 2006.
włoski
La testimonianza della poesia : sei lezioni sulle vulnerabilità del novecento. [Przeł.] A. Ceccherelli. Milano 2013.
Wersja angielska: The witness of poetry. [Przeł. Cz. Miłosz]. Cambridge, Massachusetts, London: Harvard University Press 1983, [6], 121 s. The Charles Eliot Norton Lectures 1981-1982.
82. Teksty poetyckie. [Lublin: Koło Polonistów Studentów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1981], 2 k.
Część nakładu także w postaci broszury.
Wkładka do „Arachne” 1981 nr 2.
83. Utwory wybrane. T. 1-3. Poznań: Wydawnictwo „Spółdzielnia”* [1981], 47 + 46 + 47 s.
84. „W mojej Ojczyźnie...” [Wiersze]. [Wybór: P. Zabielski, Z. Borowy]. Warszawa: Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne 1981, 64 s. Materiały Problemowe, nr specjalny. Wyd. nast. [B.m.w.* 1984].
85. Wiersze. [Wybór]. [Warszawa]: [b.w.*] [1981], 80 s.
86. Wiersze. [Wybór]. Wyd. 2. Tarnów: Tarnowska Oficyna Wydawnicza* 1981, 16 s.
87. Wiersze: Pan da siłę swojemu ludowi, Pan da swojemu ludowi błogosławieństwo pokoju. [Gdańsk]: Młoda Polska* [1981?], 69 s. Wyd. nast. tamże* ok. 1981.
88. Wybór utworów. Wybór tekstów pod kierunkiem M. Maryana. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, Studencka Oficyna Wydawnicza SOWA* 1981, 48 s. + Wiersz „Godzina” [4] s. Wyd. 2 poprawione i uzupełnione tamże 1981.
Do użytku wewnętrznego.
Wydane z inicjatywy Niezależnego Zrzeszenia Studentów Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego, Niezależnego Zrzeszenia Studentów Wydziału Elektrycznego Politechniki Warszawskiej.
Zawartość
D. Niwiński: [Wstęp]. – Nota biograficzna opracowana na podstawie „Tygodnik Powszechny” 1980 nr 42. – Notatnik [impresja prozą z wierszem „Góra”]. – Wiersze. – Przemówienie wygłoszone przez laureata Nagrody Nobla na posiedzeniu Królewskiej Akademii Szwedzkiej [poz. ↑, ↑, ↑, ↑]. – Zawiera też przekład utworu K. Kawafisa.
89. Wybór wierszy. Szczecin: Studencka Oficyna Wydawnicza Niezależnego Zrzeszenia Studentów AR* [Akademii Rolniczej] 1981, 50 s.
90. Wybór wierszy. Wrocław: [b.w.*] 1981, 27 s.
91. Wykład sztokholmski. [b.m.w.*] ok. 1981, 10 k.
92. Czesława Miłosza autoportret przekorny. Rozmowy przeprowadził A. Fiut. Powst. 1979-1982. Wyd. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1988, 350 s. Wyd. nast. tamże 1994. Przedruk pt. Autoportret przekorny zob. poz. ↑ [t. 14].
Edycja z 1988 zawiera zapis rozmów prowadzonych w cz. I. Paryż 1979 [zob. poz. Rozmowy z Miłoszem. Kraków 1981] oraz w cz. II. Berkeley 1982. Nie włączono rozmowy przeprowadzonej w Sztokholmie w grudniu 1980. Edycja z 1994 została uzupełniona o pięć rozmów publikowanych w czasopismach.
Przekłady
litewski
Maištingas Czesławo Miłoszo autoportretas. Pokalbiai su Aleksandru Fiutu. [Przeł.] B. Jonuskaitė. Vilnius 1997.
rosyjski
Besedy s Česlavom Milošem. [Przeł.] [A. Rojtman]. Moskva 2007.
rumuński
„Autoportretul unui îndărătnic”. Convorbiri cu Aleksander Fiut. [Przeł.] C. Geambaşu. Oradea 2016.
serbski
Prkosni autoportret Česlava Miloša. Razgovore vodio Aleksander Fjut. [Przeł.] L. Rosić. Beograd 2012.
serbsko-chorwacki
Wyd. łącznie z przekł. Podróżny świata [poz. ↑] w: Razgovori sa Ćeslavom Milošem. [Przeł.] L. Rošić. Gornji Milanovac 1985.
Prkosni autoportret Česlava Miloša. Razgovore vodio A. Fjut. [Przeł.] L. Rosić. Beograd 2012.
włoski
Miłosz racconta Miłosz. Conversazioni con A. Fiut. [Przeł.] R. Liotta. Bologna 1983.
93. Czesława Miłosza fragmenty twórczości. Wybór 6 prac studentów Wydziału Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Warszawa: Doświadczalna Oficyna Wydawnicza PSP [Prac Sztuk Plastycznych] 1982, teka [6] k.
Zawartość
Zawiera wiersze i linoryty.
94. Hymn o perle. [Wiersze]. Wyd. pt. Poezje. (Dzieła zbiorowe. T. 11). Paryż: Instytut Literacki 1982, 105 s. Zob. poz. ↑ [t. 1]. Wyd. nast. pt. Hymn o perle: Ann Arbor, MI: Michigan Slavic Publications [ca 1983], 98 s.; Kraków: Wydawnictwo Literackie 1983, tamże 1989. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 1].
Wydanie wcześniejsze w Dziełach zbiorowych, z pominięciem właściwego tytułu, nastąpiło na skutek pomyłki drukarni (informacja: Cz. Miłosz, „Kultura”, Paryż 1982 nr 4).
Zawartość
Zawiera wiersze i prozę poetycką w częściach: I. Hymn o perle; II. Czarodziejska góra; III. Ciemne i zakryte; IV. Osobny zeszyt (1977-1979); V. Kabir [przekł. z Kabira]; VI. Rue Descartes.
Przekłady
czeski
Hymnus o perle. [Przeł.] O.Č. Mokrý. Köln 1986.
Hymnus o perle. [Przeł.] M. Ćervenka. Praha 1992.
rosyjski
Gimn o žemčužine. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
serbsko-chorwacki
Himna o perli. [Przeł.] P. Vujičić. Beograd 1985 .
słoweński
Himna o Biseru. W: Začarani Gusti; Mesto brez imena; Od sončnega vzhoda do njegovega zahoda; Himna o Biseru. [Wstęp, przekł. i przedm.] J. Unuk. Ljubljana 2023.
95. „Tak mało” i inne wiersze. [Oprac. graficzne wykonali studenci Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych we Wrocławiu w Katedrze Grafiki pod kierunkiem J.J. Aleksiuna i J. Popowskiego]. Kraśnik: Komitet Rodzicielski przy Liceum Ogólnokształcącym nr 1 1982, [19] s.
Druk bibliofilski.
96. Utwory wybrane. [T.] 1-3. Poznań: Spółdzielnia* [19]81 [właśc. 1982], 47 + 46 + 47 s.
W [t.] 1 m.in.: Gucio zaczarowany [poz. ↑], Traktat moralny [poz. ↑]; w [t.] 2: Traktat poetycki [poz. ↑].
97. Dostojewski i Sartre. „Kultura”, Paryż 1983 nr 1/2 s. 19-32. Wyd. osobne [Kraków]: [b.w.*] 1984], 14 s. Przedruk zob. poz. ↑.
98. O podboju. „Aneks”, Uppsala 1983 nr 29/30 s. 3-8. Wyd. osobne łącznie z: J.J. Lipski: Etos Komitetu Obrony Robotników; I.[H.] Grudzińska-Gross: Manipulacje pod płaszczykiem. Warszawa: Unia* 1984, 31 s. Przedruk zob. poz. ↑.
99. Pieśń obywatela. [Wybór wierszy]. Kraków: Wydawnictwo Świt* 1983, [12] k., powielone.
100. Nieobjęta ziemia. [Wiersze i proza]. Paryż: Instytut Literacki 1984, 147 s. Wyd. nast.: [Kraków:] WTO* [Wydawnictwo Trzeci Obieg, właśc. Krakowskie Towarzystwo Wydawnicze 1984]; [Kraków:] Krakowskie Towarzystwo Wydawnicze* 1986; Łódź: Wydawnictwo Solidarność Walcząca* 1987; Kraków: Wydawnictwo Literackie 1988; wyd. 3 Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 1996; Gdańsk: słowo/obraz terytoria 2011. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 1], wyd. w wyborze zob. poz. ↑.
Zawiera teksty z lat 1981-1984: wiersze, sentencje, zapisy prozą, epigrafy, przekłady.
Zawartość
Zawiera części: Epigrafy; „Ogród Ziemskich Rozkoszy”; Niewyrażone; Nieobjęta ziemia; Świadomość; Ja, On, Ona; Stół, – nadto: przekłady utworów: Ch. Baudelaire’a, J.W. Goethego, C. Gozziego, D.H. Lawrence'a, B. Pascala, W. Whitmana, prozy W. Sołowjowa; list J. Czapskiego do Cz. Miłosza z 1983.
Przekłady
francuski
Terre inépuisable. [Przeł.:] Ch. Jeżewski, F.X. Jaujard. [Paris] 1988.
rosyjski
Neob’âtnaâ zemlâ. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
serbski
Poezija. [Przeł.] P. Vujičić. Beograd 1988.
Wersja angielska: Unattainable earth. [Przeł. Cz. Miłosz. i] R. Hass. New York: The Ecco Press 1986, 141 s.
101. The separate notebooks. [Wybór utworów]. [Przeł.:] R. Hass, R. Pinsky [przy współpracy Autora i] R. Gorczynski. New York: The Ecce Press Ltd 1984, 212 s.
Wiersze i proza poetycka w języku polskim i przekładzie angielskim; m.in. wybór z Osobny zeszyt [poz. ↑], Świat. (Poema naiwne) [poz. ↑].
102. Wiersze. T. 1-2. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1984, 296 + 383 s. Wyd. nast. tamże dodruk 1985, [wyd. 2] 1987.
Zawartość
[T. 1]: Trzy zimy [poz. ↑]; Ocalenie [poz. ↑]; Światło dzienne [poz. ↑]. – [T. 2]: Traktat poetycki [poz. ↑]; Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada [poz. ↑]; Hymn o perle [poz. ↑], – ponadto wiersze rozproszone.
103. Z ogrodu ziemskich rozkoszy. Nowe wiersze i epigrafy. [B.m.]: [b.w.*] 1984, 32 s.
Wybór utworów z poz. ↑.
104. Gucio zaczarowany; Miasto bez imienia. Wybór. [Wiersze]. [Kraków:] Wydawnictwo V* 1985, 74 s. Zob. poz. ↑, ↑.
105. Poszukiwania. Wybór publicystyki rozproszonej 1931-1983. Oprac.: [K. Kopczyński] K. Piwnicki. Warszawa: Wydawnictwo CDN* 1985, IX, 215 s.
Według informacji redakcji wybór tekstów dokonany bez wiedzy autora.
Zawartość
I. Wilno i Warszawa 1931-1939: Bulion z gwoździ; Sens regionalizmu; O milczeniu; Zejście na ziemię; Radość i poezja; Dystans spojrzenia. – II. Wojna 1940-1945: Zawikłane ślady; Czas; Od tłumacza [dot.: J. Maritain: Drogami klęski, zob. Przekłady poz. Przeżycie wojenne [poz. ↑]. – III. „Dobry poganin” w służbie Nowej Wiary 1945-1950: Śmierć Kassandrze; Polska z Nowego Jorku; O stanie polskiej poezji. – IV. W kręgu political science 1951-1959: Nie; Poezja i dialektyka; Valka, czyli poza czasem; Literatura pracy; Antysemityzm w Polsce. [Przeł. F. Nabielak]; Opóźnione procesy; List do polskich komunistów. – V. Wygnanie przyjęte jako przeznaczenie 1960-1980: Kwestia ciągłości; Powikłania jednej porażki; Dwustronne rachunki; Punkt widzenia, czyli o tak zwanej Drugiej Awangardzie; Przemówienie wygłoszone na Rencontre Mondiale de Poésie (World Poetry Conference) w Montrealu, wrzesień 1967 [w języku francuskim]. (Przekład Autora); Podzwonne [W. Gombrowicz]; Science fiction i przyjście Antychrysta [por. poz. ↑]; Szestow, albo czystość rozpaczy [por. poz. ↑]; Noty o wygnaniu; Poeta między Wschodem i Zachodem. [Przeł. F. Nabielak]. – VI. Powrót do kraju pierwszej emigracji 1980-1983: O niewiedzy wyuczonej i literackiej; Mowy miane w Stockholmie przy wręczaniu Nagrody Nobla [zob. poz. ↑]; Nowe zadania poezji polskiej; O podboju [poz. ↑]; Dostojewski i Sartre. Przemówienie na paryskiej Sorbonie 26.10.1983 (w ramach kolokwium „Nauka i pokój: odpowiedź laureatów Nobla”). [Przeł. K.A. Jeleński].
106. Zaczynając od moich ulic. (Dzieła zbiorowe. T. 12). Paryż: Instytut Literacki 1985, 364 s. zob. poz. ↑ [t. 12]. Wyd. nast.: Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* 1987; Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 1990. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 17].
Zawiera eseje i utwory prozą drukowane w latach 1946-1983.
Zawartość
Od autora. – I. Wilno: Dykcyonarz wileńskich ulic [wspomnienie]; Do Tomasa Venclovy; Noty o wygnaniu [refleksje na temat sytuacji pisarza na emigracji]. Przeł. z angielskiego [R. Gorczyńska] E. Czarnecka. – II. Stare awangardy: Granice sztuki. (Stanisław Ignacy Witkiewicz z perspektywy wojennych przemian) [poz. ↑]; List półprywatny o poezji [replika na recenzję K. Wyki książki Cz. Miłosza „Ocalenie”, druk „Twórczość” 1946 nr 5] [poz. ↑, ↑ [t. 17]; Dialog o poezji [poz. ↑]: W. Gombrowicz: Przeciw poetom, Cz. Miłosz: List do Gombrowicza, W. Gombrowicz: „Przeklęte zdrobnienie znowu dało mi się we znaki” (Obrońcom poetów w odpowiedzi); Punkt widzenia, czyli o tak zwanej Drugiej Awangardzie [poz. ↑]. – III. Portrety: Dwight Macdonald; Teodor Bujnicki; Józef Czechowicz; La Combe [wspomnienie o S. Vincenzie] [zob. poz. ↑]; Przedmowa do: S. Vincenz: Po drugiej stronie pamięci. Paryż 1965; Jeffers: próba ujawnienia; Szestow albo czystość rozpaczy [poz. ↑; por. poz. ↑]; Swedenborg i Dostojewski [por. poz. ↑]; Dostojewski i Sartre [poz. ↑]. – IV. Pożegnania: Podzwonne [o W. Gombrowiczu]; Był raz... [o Z. Hertzu; poz. ↑]; Śmierć Józefa Sadzika [poz. ↑]; [W.] Sukiennicki; [J.] Andrzejewski. – V. Przemówienia: Rencontre Mondiale de poésie (World Poetry Conference), Montreal, wrzesień 1967 [poz. ↑]; Królewska Akademia Szwedzka, Sztokholm, grudzień 1980 [poz. ↑]; Katolicki Uniwersytet Lubelski, czerwiec 1981 (po otrzymaniu doktoratu honorowego tej uczelni).
Przekłady
angielski
Beginning with my streets. [Przeł.] M.G. Levine. New York 1991; wyd. 2 London 1992.
francuski
De la Baltique au Pacifique. [Przeł.] M. Bouvard. Paris 1990.
litewski
Pradedant nuo mano gatvių. Esė. [Przeł.] K. Uscila. Vilnius 2022.
107. Sześć wykładów wierszem. „Kultura”, Paryż 1986 nr 6 s. 3-8. Wyd. łącznie z Traktat moralny [poz. ↑], Traktat poetycki [poz. ↑] w języku polskim i w przekł. czeskim pt. Traktat moralny; Traktat poetycki; Sześć wykładów wierszem = Traktáty a přednášky ve veršich: Mōralnī traktat; Básnický traktat; Šest přednášek ve veršich. [Przekł., przypisy oraz studium:] V. Burian. Olomouc: Votobia 1996, 226 s. Przedruk zob. poz. ↑.
Przekłady
czeski
Wyd. łącznie z Traktat moralny [poz. ↑], Traktat poetycki [poz. ↑] w języku polskim i w przekł. czeskim pt. Traktat moralny; Traktat poetycki; Sześć wykładów wierszem = Traktáty a přednášky ve veršich: Mōralnī traktat; Básnický traktat; Šest přednášek ve veršich. [Przekł., przypisy oraz studium:] V. Burian. Olomouc 1996.
szwedzki
Sex föreläsningar på vers. W: Cz. Miłosz: Traktater på vers. [Przeł. i przedmową opatrzył] J. Hirschberg. Umeå 2016 [tekst częściowo w języku polskim i szwedzkim].
Wyd. łącznie z: Traktat moralny [poz. ↑]; Traktat poetycki [poz. ↑] oraz ich przekładem czeskim pt. Traktat moralny; Traktat poetycki; Sześć wykładów wierszem = Traktáty a přednášky ve veršich: Mōralnī traktat; Básnický traktat; Šest přednášek ve veršich. [Przekł., przypisy oraz studium:] Básnikova polemika s dobou a formou: V. Burian. Olomouc: Votolia 1996, 226 s. [poz. ↑].
108. Wiersze wybrane. [B.m.]: [b.w.*] [ok. 1986], 32 s.
109. Caffé Greco. [Wiersz]. Kraków: Arcybractwo Bibliofilów Loży Białego Kruka 1987, [16] s.
Wydanie bibliofilskie. Tekst w języku polskim, angielskim, francuskim, niemieckim i włoskim.
110. Dziewięć wierszy. Z dziewięcioma grafikami S. Eidrigeviciusa. Przekł. niemiecki K. Dedeciusa. Kompozycja plastyczna i układ typograficzny: J.P. Tryzno. Red. literacka: Z. Jaskuła. Realizacja: J. i J. Tryznowie. Łódź: Correspondance des Arts II 1987, [36] s., [8] k. tablic.
Tekst w języku polskim i niemieckim.
Wydanie złożone z 3 wydzielonych introligatorsko części połączonych wspólną okładką w futerale.
111. Kroniki. [Wiersze]. Paryż: Instytut Literacki 1987, 75 s. Wyd. nast.: Łódź: Wydawnictwo Społeczne Fakt* 1988; Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1988; wyd. łącznie z przekł. rosyjskim w: Hroniki=Kroniki. [Przeł.] N. Kuznecov. Sankt Peterburg: Izd-vo Ivana Limbaha 2020, 238 s. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 1].
Zawartość
I. Sezon [wiersze z lat 1985-1986]. – II. Dla Heraklita (1984-1985) [wiersze poświęcone różnym znaczącym wydarzeniom pierwszej połowy XX w. z komentarzami], oraz cykl: Sześć wykładów wierszem [poz. ↑].
Przekłady
francuski
Chroniques. [Przeł.] F. Piel. Paris 1990.
rosyjski
Hroniki. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
Hroniki=Kroniki. [Przeł.] N. Kuznecov. Sankt Peterburg 2020 [tekst w języku polskim i rosyjskim].
serbsko-chorwacki
Hronike. [Przeł.] P. Vujičić. Vršac 1989.
112. Tamta ziemia. [Wybór wierszy]. Łódź: Solidarność Walcząca* 1987, 11 s.
113. Metafizyczna pauza. [Szkice]. Wybór, oprac. i wstęp: J. Gromek. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1989, 202 s. Wyd. nast. [rozszerzone] tamże 1995, 285 s.
Zawartość
I: Niedziela w Brunnen; Wychowanie katolickie [poz. ↑]; Ksiądz Ch. po latach [poz. ?]; Intermezzo [poz. ↑]; Religia i przestrzeń [poz. ↑]; O zgiełku wielu religii [poz. ↑]; O katolicyzmie [poz. ↑]; Metafizyczna pauza, czyli pytania i odpowiedzi; Rozdział, w którym autor przyznaje się, że jest po stronie ludzi w braku czegoś lepszego [poz. ↑]. – II: Science fiction i przyjście Antychrysta [poz. ↑]; Religijność Zdziechowskiego [poz. ↑, ↑]; Saligia [poz. ↑]; O piekle [poz. ↑]; Jak powinno być w niebie. – III: Wiersze, zapisy i epigrafy z tomu „Nieobjęta ziemia” [poz. ↑]; List Józefa Czapskiego [poz. ↑]. – W wyd. z 1995 nadto: w III: Gdyby to można było powiedzieć. – IV: „...Wolę polegać na łasce – albo na braku łaski”. O buddyzmie z Czesławem Miłoszem rozmawia Ireneusz Kania; Napis na ścianie kapłańskiej celi w klasztorze buddystów około r. 828 po Chr. przez poetę Po-chu-I. Adaptacja Cz. Miłosz. – V. Państwo wyznaniowe; No to co zrobię? Dlaczego piszę do „Tygodnika [Powszechnego]”.
Przekłady
węgierski
Metafizikai pauza. [Oprac. J. Gromek. Red.: L. Pálfalvi. Tłum.: E. Bojtár, J. Cservenits, Z. Mihályi, L. Pálfalvi, I. Vörös]. Budapest 2011.
114. Poematy. Z grafikami J. Lebensteina. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 1989, 214 s.
Zawartość
Świat. (Poema naiwne) [poz. ↑]; Głosy biednych ludzi [poz. ↑]; Kronika miasta Pornic [poz. ↑]; Zapisane wczesnym rankiem mową niezwiązaną [poz. ↑]; Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada [poz. ↑]; Osobny zeszyt (1977-1979) [poz. ↑]; Dla Heraklita (1984-1985) [poz. ↑; tu także m.in.: Sześć wykładów wierszem [poz. ↑]].
115. Kołysanka. [Wybór wierszy]. Warszawa: Varsovia 1990, 14 s.
116. Rok myśliwego. Przedmowa: Cz. Miłosz. Paryż: Instytut Literacki 1990, 281 s. Przedruk zob. poz. ↑ [t.19].
Zapiski prowadzone od 1 VIII 1987 do 30 VII 1988 zawierające m.in. komentarze do własnych utworów, refleksje dotyczące lektur, wspomnienia swojej przeszłości i o pisarzach.
Przekłady
angielski
A year of the hunter. [Przeł.] M.G. Levine. New York 1994, wyd. nast. tamże 1995.
bułgarski
Godinata na loveca. [Przeł.:] V. Deânova, B. Obretenov. Sofiâ 2011.
chiński
Lieren de yi nian. [Przeł.] Y. Li. Guilin 2019.
estoński
Jahimehe aasta. [Przeł.] H. Lindepuu. Halliste 2018.
serbski
Godina lovca. [Przeł.] L. Rosić. Beograd 2002.
117. Wiersze wybrane. Wybór i posłowie: S. Balbus. Kraków: Wydawnictwo Miniatura 1990, 77 s.
118. Czas wyniesiony. [Wybór wierszy]. Układ i red.: Z. Fałtynowicz. Suwałki: Suwalskie Towarzystwo Kultury 1991, 59 s.
119. Dalsze okolice. [Wiersze]. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1991, 70 s. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 1].
Utwory z lat 1987-1991.
Przekłady
Dal’nie okrestnosti. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
Wersja angielska: Provinces. [Przeł.: Cz. Miłosz i] R. Hass. New York: The Ecco Press 1991, 72 s. Wyd. nast.: Hopewell, New York: The Ecco Press 1993; Manchester: Carcanet 1993.
120. Szukanie ojczyzny. [Szkice]. Przedmowa: Cz. Miłosz. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1992, 217 s. Wyd. 2 tamże 1996. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 20].
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta M. Popczyński. Warszawa: Larix 2011, plik elektroniczny w formacie czytak.
Eseje poświęcone historii i geografii ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego, częściowo publikowane w „Kulturze”.
Zawartość
Rodziewiczówna; Nad Niewiażą, wiek dziewiętnasty; W Wielkim Księstwie Sillicianii; Opowieść pana Guze; Jak z tą Litwą było; O wygnaniu [tekst napisany w języku angielskim drukowany jako przedmowa do albumu fotograficznego J. Koudelki: Exiles. New York, NY 1988, w przekładzie Cz. Miłosza]; Miejsca utracone.
Przekłady
Poisk otčizny. [Przeł.] A. Nehaj. Sankt-Peterburg 2011.
litewski
Tėvynės ieškojimas. [Przeł.:] A. Kalėda, A. Sverdiolas, A. Grybauskas. Vilnius 1995.
serbski
U potrazi za otažbinom. [Przeł.] L. Rosić. Novi Sad 1998.
121. Wiersze. T. 1-3. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1993, 338 + 304 + 408 s.
Nagrody
Wyróżnienie „Tygodnika Powszechnego” 1994.
122. Na brzegu rzeki. [Wiersze]. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1994, 78 s. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 1].
Wiersze i nieliczne komentarze prozą z lat 1991-1994, publikowane uprzednio w czasopismach, oraz minieseje Leszka Kołakowskiego i Jana Andrzeja Kłoczowskiego OP.
Przekłady
bułgarski
Na brega na rekata. W: Č. Miloš: Na brega na rekata. Izbrani stihove i poemi. [Przeł.] V. Deânova. Sofiâ 2011.
hebrajski
‘Al gadah ha-nahar. [Przeł.] D. Waynpeld. Tel-’Abiyb 1999.
rosyjski
Na beregu reki. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
Na beregu reki. [Przekł. z polskiego, wstęp i komentarze:] N. Kuznecov. Moskva 2017.
serbski
Na obali rijeke. [Przeł.] S. Milić. Podgorica 2007.
szwedzki
Vid flodens strand. [Przeł.] A. Bodegård. Stockholm 2000.
Wersja angielska: Facing the river. New poems. [Przeł.: Cz. Miłosz i] R. Hass. Hopewell, NY: The Ecco Press 1995, 66 s.
123. Polskie kontrasty. Wykład z okazji otwarcia 25. Szkoły Letniej Kultury i Języka Polskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego w lipcu 1994 r. = The inaugural lecture of the Twenty-Fifth Annual Summer School of Polish Language and Culture at the Jagiellonian Unversity July 1994. On contrasts in Poland. Red.: B. Zając. Nota o autorze: A. Fiut, B. Zając. Tłumaczenie z polskiego na angielski: W. Brand. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas 1995, 28 s.
Tekst w języku polskim i angielskim.
124. Jakiegoż to gościa mieliśmy. O Annie Świrszczyńskiej. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1996, 108 s. Wyd. nast. tamże 2003. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 35].
125. Poezje wybrane = Selected poems. Przeł.: D. Brooks, Cz. Miłosz [i inni]. Posłowie: Cz. Miłosz. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1996, 458 s. Wyd. nast. tamże: [wyd. 2] 1998, wyd. 3. 2005, wyd. 4 poszerzone 2011, 488 s. Seria Dwujęzyczna.
Wybór dokonany przez autora. Teksty w języku polskim i w przekładzie angielskim; większość utworów przełożył Cz. Miłosz sam lub wspólnie z jednym z tłumaczy: P. Dale Scott, R. Hass, R. Lourie, L. Nathan, R. Pinsky, L. Vallee. M.in. dwa przekłady poematu Świat [poz. ↑] pt. The world. (A naive poem) przez Cz. Miłosza oraz inne wersje tłumaczy: R. Gorczynski, R. Hass, R. Pinsky.
Zawartość
Zawiera utwory z tomów poz.: ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑.
126. Starajmy się zrozumieć. [Szkic w:] J. Słowacki: Godzina myśli. Lekcja literatury z Czesławem Miłoszem. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1996 s. 5-30.
127. Traktat moralny; Traktat poetycki; Sześć wykładów wierszem = Traktáty a přednášky ve veršich: Mōralnī traktat; Básnický traktat; Šest přednášek ve veršich. [Przekł., przypisy oraz studium:] Básnikova polemika s dobou a formou: V. Burian. Olomouc: Votolia 1996, 226 s. Zob. poz. ↑, ↑, ↑.
Teksty w języku polskim i czeskim.
128. Wiersze wybrane. [Wstęp:] Od autora. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1996, 475 s.
129. Abecadło Miłosza. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1997, 276 s. [Wyd. 2] tamże 1998. Por. poz. ↑. Przedruk zob. ↑ [t. 24].
Krótkie szkice wspomnieniowe w układzie alfabetycznym.
Przekłady
angielski
Milosz's ABC. [Przeł.] M.G. Levine. New York 2001.
chiński
Miwoshi cidian = Miłosz's abc's: yi bu 20 shiji de huiyi lu. [Przeł. z angielskiego:] Ch. Xi, T. Bei. Beijing 2004. Wyd. nast.: Guilin 2014, tamże 2016.
czeski
Wyd. w wyborze łącznie z przekł. Inne abecadło [poz. ↑] pt. Miłoszova abeceda. [Wybrał i przeł.] V. Burian. Praha 2005.
estoński
Miłoszi ABC. [Przeł.] H. Lindepuu. Tartu 2011.
francuski
Abécédaire. [Przeł.] L. Dyevre. [Paris] 2004.
hiszpański
Abecedario. [Przeł.:] K. Olszewska-Sonnenberg i S. Trigán. Madrid 2003.
litewski
Abėcėlė. [Przeł.] V. Dekšnys. Vilnius 2012.
niderlandzki
Alfabet. [Przeł.] G. Rasch. Amsterdam 2002.
niemiecki
Wyd. łączne z Inne abecadło [poz. ↑] pt. Mein ABC. [Przeł.] D. Daume. München, Wien 2002.
serbski
Abecedar. [Przeł.] L. Rosić. Beograd 2014.
ukraiński
Abetka. [Przeł.] N. Snâdanko. Harkiv 2010.
włoski
Wyd. łącznie z przekł. Inne abecadło [poz. ↑] pt. Abbecedario. [Przeł.] A. Cecccherelli. Milano 2010.
130. Piesek przydrożny. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1997, 317 s. Wyd. nast. tamże: dodruk 1998, 1999, wyd. 3 2016. Przedruk zob. zob. poz. ↑ [t. 5], ↑.
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta J. Zelnik. Warszawa : Zakład Nagrań i Wydawnictw Związku Niewidomych 1999, 6 kaset dźwiękowych.
Zawiera nowe wiersze, wspomnienia, rozważania na temat życia i twórczości, miniatury literackie (drukowane wcześniej w „Tygodniku Powszechnym” pt. Tematy do odstąpienia).
Nagrody
Nagroda literacka Nike w 1998.
Przekłady
bułgarski
Krain’tno kučenyje. [Przeł.] V. Deânova. Sofiâ 2002, wyd. 2 tamże 2011.
chiński
Lu bian gou = Piesek przydrożny. [Przeł.] W. Zhao. Guangzhou 2016.
chorwacki
Usputni psic. [Przeł.] P. Mioč. Zagreb 2000.
czeski
Pejsek u cesty. [Przeł.] V. Burian. Praha 2000.
duński
En hund ved vejen. [Przeł.:] J. Preis, J.H. Monrad. København 2012.
estoński
Teeäärne koerake. [Przeł.] H. Lindepuu. Eesti 1999, wyd. 2 jako dokument elektroniczny Tartu 2011, 2015.
francuski
Le chien mandarin. [Przeł.] L. Dyèvre. [Paris] 2004.
kazachski
Wybór w: Č. Miloš: Žeņìlmegen žyr = Nepokorennaâ pesn'. [Przeł.:] R. Sejsenbaev, V. Kulagina-Ârceva. Židebaj; Almaty 2011 [tekst częściowo w przekładzie kazachskim i rosyjskim, częściowo w rosyjskim].
litewski
Pakelès šunytis. [Przeł.] V. Jarutis. Vilnius 2000.
niemiecki
Hündchen am Wegesrand. [Przeł.] D. Daume. München; Wien 2000.
rosyjski
Pridrožnaâ sobačonka. [Przeł.] V. Kulagina-Jarcevaâ. Moskva 2002, przedruk we fragmentach w: Č. Miloš: Žeņìlmegen žyr = Nepokorennaâ pesn'. [Przeł.:] R. Sejsenbaev, V. Kulagina-Ârceva. Židebaj; Almaty 2011 [tekst częściowo w przekładzie kazachskim i rosyjskim, częściowo w rosyjskim].
serbski
Pas krajputaš. [Przeł.] L. Rosić. Beograd 2004.
słoweński
Psicek ob cesti. [Przeł.] J. Unuk. Maribor 2001.
ukraiński
Pridorožnij pesik. [Przeł.] J. Senčišin. L'viv 2001.
włoski
Il cagnolino lungo la strada. [Przeł.] A. Ceccherelli. Milano 2002.
Wersja angielska: Road-side dog. [Przeł. Cz. Miłosz i] R. Hass. New York: Farrar, Straus and Giroux 1998, XI, 208 s. Wyd. nast. tamże 2000.
131. Poezje wybrane = Rinktiniai eilerasciai.[Przeł.:] A. Kaleda [i in.]. Vilnius: Baltos Lankos 1997, 382 s.
Tekst w języku polskim i litewskim.
132. Życie na wyspach. Wybór i oprac.: J. Gromek. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1997, 309 s. Dodruk tamże 1998. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 38].
Zawartość
I: Kilka problemów osobistych [poz. ↑]; Niemoralność sztuki [poz. ↑]. – II: W skórze małpy; Pesymizm – optymizm; Napis na bibułce; Pochwała filologii; Świadomość nie zawsze pomaga; Dostojewski; Dostojewski teraz; Uparty wróg węża [dot.: L. Szestow: Ateny i Jerozolima]; Być emigrantem [tekst napisany jako przedmowa do książki A. Żuławskiego; pierwodruk]; Życie na wyspach; Przeciw poezji niezrozumiałej [wykład wygłoszony na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1990]; Postscriptum; Z poezją polską przeciw światu [wykład wygłoszony na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1989]; Czy będzie powieść?; O Marysi, co straciła siebie [dot.: T. Tryzna: Panna Nikt]; Sen rozumu. – III: O dawnym czasie „Kultury”; Tajemniczy pomnik [dot.: J. Giedroyc: Autobiografia na cztery ręce]; Zosia Hertz [słowo wstępne w: I. Chruślińska: Była raz „Kultura”. Rozmowy z Zofią Hertz]; Pożegnanie Alberta Camusa; Camus w różnych odsłonach; Azjatycka podróż Mertona [dot.: T. Merton: Dziennik azjatycki]; Poeta w Lemurii [dot. B. Andrzejewskiego]; Czy [B.] Miciński był prawicowcem?; Poeta Aleksander Wat [dot.: A. Wat: Poezje zebrane]; O Larkinie [dot.: P. Larkin: 44 wiersze. Tłum. S. Barańczak]; Pogodne pejzaże [dot.: B. Pasternak: Wtoroje rożdienije]; O Josifie Brodskim [przedmowa do: J. Brodski: 82 wiersze i poematy]; Noty o Brodskim; [T.] Różewicz w roku 1996; A nie mówiłem? [dot. W. Szymborskiej].
Przekłady
słoweński
Zivljenje na otokih. [Przeł.] J. Unuk. Ljubljana 1997.
133. Antologia osobista. Wiersze, poematy, przekłady. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1998, 175 s. + 4 kasety dźwiękowe.
Antologia wybranych przez Cz. Miłosza z jego twórczości wierszy, poematów i przekładów wraz z nagranymi na kasety recytacjami przez poetę wybranych utworów.
134. Dar = Gabe. [Wiersze; wybór i przekł.:] K. Dedecius. [Wstęp:] Cz. Miłosz. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1998, 296 s.
Tekst w języku polskim i niemieckim.
135. Inne abecadło. [Szkice literackie]. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1998, 207 s. Przedruk łącznie z Abecadło Milosza [poz. ↑] w jednym alfabecie zob. poz. ↑ [t. 24]].
Przekłady
czeski
Wyd. w wyborze łącznie z przekł. Abecadło Miłosza [poz. ↑] pt. Miłoszova abeceda. [Wybrał i przeł.] V. Burian. Praha 2005.
włoski
Wyd. łącznie z przekł. Abecadło Miłosza [poz. ↑] pt. Abbecedario. [Przeł.] A. Cecccherelli. Milano 2010.
136. To, co pisałem. Wiersze. Wybór, układ i posłowie: W. Bolecki. Warszawa: Świat Książki 1998, 636 s.
137. Dzieła zebrane. Komitet naukowy: J. Błoński, A. Fiut, M. Stala, od 2009 M. Zaleski, A. Franaszek, K. Kasperek. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”; Wydawnictwo Literackie 1999-2020.
Kolejność tomów (nienumerowanych) według wykazu na odwrocie karty tytułowej.
Nakładem wydawnictwa Znak tomy: [1, 3, 5, 7, 11, 17-21, 27, 29, 31, 33, 35, 36, 38]. – Wydawnictwa Literackiego tomy: [2, 4, 6, 8, 10, 12, 14-16, 22-26, 28, 39-44].
[T. 1]. Wiersze. Przypisy bibliograficzne: A. Fiut. Nota wydawcy: J. Illg, K. Kasperek, A. Kosińska. T. 1-5. 2001-2009, 302+423+383+405+433 s.
Opracowane we współpracy z Autorem, z wykorzystaniem rękopisów i maszynopisów.
W t. 1 też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany V 2001.
Zawartość
T. 1. Poemat o czasie zastygłym [poz. ↑, wyd. 2]; Trzy zimy [poz. ↑, wyd. 6]; Ocalenie [poz. ↑, wyd. 2; tu m.in. Świat. (Poema naiwne, poz. ↑)] oraz Wiersze rozproszone 1930-1945. – T. 2: Światło dzienne [poz. ↑, wyd. 4]; Traktat poetycki [poz. ↑, wyd. 6]; Król Popiel i inne wiersze [poz. ↑, wyd. 7] oraz Wiersze rozproszone 1948-1961. – T. 3: Gucio zaczarowany [poz. ↑, wyd. 7]; Miasto bez imienia [poz. ↑, wyd.9]; Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada [poz. ↑, wyd. 8]; Hymn o perle [poz. ↑, wyd. 6] oraz Wiersze rozproszone 1962-1984. – T. 4: Nieobjęta ziemia [poz. ↑, wyd.7]; Kroniki [poz. ↑, wyd. 4]; Dalsze okolice [poz. ↑, wyd. 2] oraz Wiersze rozproszone 1985-1990 – T. 5: Na brzegu rzeki [poz., ↑, wyd. 2]; To [poz. ↑]; Druga przestrzeń [poz. ↑]; Orfeusz i Eurydyka [poz. ↑]; Wiersze ostatnie [poz. ↑]; Wiersze rozproszone (1991-2003).
[T. 2]. Zniewolony umysł. [Wyd. 27]. Przypisy, bibliografia: A. Fiut. Nota wydawcy: A. Fiut, M. Rola, M. Rydlowa. 1999, 306 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany VII 1999, – K. Jaspers: O książce Miłosza. [Pierwodruk „Kultura”, Paryż 1953 nr 5].
[T. 3]. Zdobycie władzy. [Wyd. 10]. Przypisy i bibliografia: A. Franaszek. Nota wydawcy: A. Franaszek, J. Illg. 1999, 225 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany V 1999.
[T. 4]. Dolina Issy. [Wyd. 9]. Przypisy: A. Fiut, H. Markiewicz. Bibliografia: A. Fiut. Nota wydawcy: M. Rola, M. Rydlowa. 2000, 307 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany VIII 2000.
[T. 40]. W cieniu totalitaryzmów. Publicystyka rozproszona z lat 1945-1951 oraz teksty z okresu II wojny światowej. Zebrali i opracowali pod kierunkiem A. Fiuta M. Antoniuk, S. Bill, K. Jarzyńska, E. Kołodziejczyk, M. Woźniak-Łabieniec. 2018, 876 s.
Zawartość
I: „Przejażdżki” i „Przejażdżki literackie”: Podskakują; Co z książkami?; Czytelnik; Humor i wojna; Zyzio; Szlachetni i nieszczęśliwi; „Odrodzenie”; Ludzie łagodni; W kinie; Faszyzm; Ambicje i zawody; Byczojestyzm; Energia; Złodzieje; Troska; Nieprzytomne mrówki; Osły i oślice; Seraficzni; W pewnej wsi; Resztki i początki; Koczowisko; W cieniu krzyża; Ciągnijmy dalej; Miłośnicy niewinności; Lekkie umysły; O obyczajach; Plotka; Duże i małe dzieje; Przestrzeń; Słowo; Czerwone i czarne; Projekt; Projekt „Księgi strat nauki i sztuki polskiej”; O pełne wykorzystanie możliwości twórczych i społecznych pisarza [Współautor:] T. Breza); Reforma języka; Bogactwo; Kolorowym atramentem [I]; Kolorowym atramentem [II]; Śmierć Kassandrze; Na Fantazym; Jeszcze o małżeństwie; Na skraju Warszawy; Cyd Corneille’a w Krakowie; Sztuka dla wszystkich; Sala Teatru Wielkiego; Warszawa wczesnej jesieni; Odzyskane bogactwo; Przegląd teatralny. Śmieszna tragedia; Nad obcą prasą; Na Żuławach; Przez Kwidzyń; U źródeł Wisły. Na Żuławach (II); Duchy na Żuławach; Elegia; Refleksje warszawskie. – II: O kilku filmach; O Hemingwayu; Massachusetts; Anglicy o Polsce i Polak o Anglii; Polska z Nowego Jorku; Notatnik nowojorski [I]; Notatnik nowojorski [II]; W obronie pisarzy. List do redakcji; Literatura w Polsce dziś; Odrodzenie polskiego teatru; Pisarze amerykańscy i ich polscy czytelnicy. III:„Życie w USA” [I-XIX]; Rozmyślania w hotelowym hallu; Książki i pisma w Stanach Zjednoczonych; Abstrakcja i poszukiwania; Czy wskrzesić Polską Akademię Literatury? Na Independence Day; Wiersze polsko-francuskie; Zabawy i spory; Jak oceniam literaturę dwudziestolecia; Odrodzenie intelektualne w powojennej Polsce; Nad książką, czyli cudze chwalicie; Henry Miller, czyli dno; Notatnik [I]; Notatnik [II]; Notatnik amerykański; Literatura w Polsce; Mickiewicz i poezja współczesna; Moby Dick; Dwie książki o wojnie; Awantura o nagrodę; O stanie poezji polskiej; Poeta pieśniarz; Obyczaje; Powieść Hemingwaya. – IV: Nagły zgon Światopełka Karpińskiego; O Światopełku Karpińskim; Czas; Zawikłane ślady; Obowiązek; Rozmyślania o czasie pożogi; Idee Oskara Miłosza; Prolog.
[T. 5]. Kontynenty. [Wyd. 2]. Przypisy i bibliografia: A. Franaszek. Nota wydawcy: A. Franaszek, J. Illg. 1999, 525 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany VII 1999.
[T. 6]. Rodzinna Europa. [Wyd. 12]. Przypisy i bibliografia: K. Kasperek. Konsultacja przypisów: H. Markiewicz. Nota wydawcy: M. Rola. 2001, 413 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany I 2001.
[T. 7]. Człowiek wśród skorpionów. Studium o Stanisławie Brzozowskim. [Wyd. 5]. Przypisy i bibliografia: A. Franaszek. Nota wydawcy: A Franaszek, J. Illg. 2000, 222 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany XI 1999.
[T. 8]. Widzenia nad Zatoką San Francisco. [Wyd. 6]. Przypisy: T. Kunz. Bibliografia: A. Fiut. Nota wydawcy: M. Rola, M. Rydlowa. 2000, 270 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany XII 1999.
[T. 10]. Prywatne obowiązki. [Wyd. 7]. Konsultacja: H. Markiewicz. Przypisy i bibliografia: M. Zaleski. Nota wydawcy: M. Rola. 2001, 395 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany VII 2001.
[T. 11]. Ziemia Ulro. [Wyd. 9]. Przypisy i bibliografia: A. Franaszek. Nota wydawcy: A. Czesak, A. Franaszek, K. Kasperek. 2000, 356 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany XI 1999.
[T. 12]. Księgi biblijne. Przekłady z języka greckiego i hebrajskiego. Bibliografia: K. Kasperek. Nota wydawcy: M. Rola. 2003, 704 s. Zob. Przekłady poz. ↑.
Zawiera też: Przypis po latach, datowany na listopad 2003.
Zawartość
Księga Psalmów; Księga Hioba; Księgi Pięciu Megilot; Księga Mądrości; Ewangelia według Marka; Apokalipsa.
[T. 14]. Autoportret przekorny. Rozmowy: Cz. Miłosz, Aleksander Fiut. [Wyd. 3]. Konsultacja: H. Markiewicz. Przypisy, bibliografia: K. Kasperek. 2003, 533 s. Zob. poz. ↑.
[T. 15]. Świadectwo poezji. Sześć wykładów o dotkliwościach naszego wieku. [Wyd. 8]. Konsultacja: H. Markiewicz. Przypisy, bibliografia, nota wydawcy: K. Kasperek. 2004, 165 s. Zob. poz. ↑.
[T. 16]. Podróżny świata. Rozmowy: Cz. Miłosz, R. Gorczyńska. [Wyd. 4]. Konsultacja: H. Markiewicz. Przypisy i bibliografia: K. Kasperek. Nota wydawcy: M. Rola. 2002, 430 s. Zob. poz. ↑.
[T. 17]. Zaczynając od moich ulic. Przypisy: Ł. Tischner. Przypisy do tekstów: List półprywatny o poezji; Dwight Macdonald; Józef Czechowicz: A. Franaszek. Bibliografia: A. Fiut. Nota wydawcy: A. Fiut, A. Szulczyńska. [Wyd. 4]. 2006, 635 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też: Od Autora, s. 5.
[T. 18]. Przekłady poetyckie. Zebrała i oprac. M. Heydel. Bibliografia: A. Fiut. Nota wydawcy: M. Heydel. Kraków : Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2005, 726 s. Zob. Przekłady poz. ↑.
[T. 19]. Rok myśliwego. [Wyd. 2]. Przypisy: J. Gromek. Bibliografia: K. Kasperek. Nota wydawcy: A. Czesak. 2001, 452 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany I 2001.
[T. 20]. Szukanie ojczyzny. [Wyd. 3]. Przypisy: A. Romanowski. Bibliografia: K. Kasperek. Nota wydawcy: A. Czesak, K. Kasperek. 2001, 334 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany VII 2001.
[T. 21]. Wypisy z ksiąg użytecznych. Wybrał i tłumaczył Cz. Miłosz. [Wyd. 2]. Bibliografia: K. Kasperski. Nota wydawcy: J. Illg. 2000, 344 s. Zob. Prace redakcyjne poz. ↑.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany XI 1999.
[T. 24]. Abecadło. [Wyd. 2]. Konsultacja: H. Markiewicz. Przypisy: E. Kołodziejczyk. Bibliografia: K. Kasperek. Nota wydawcy: M. Rola. 2001, 437 s. Zob. poz. ↑, ↑.
Połączenie tomów: Abecadło [poz. ↑] oraz Inne abecadło [poz. ↑] w jednym alfabecie.
Zawiera też Cz. Miłosz: Przypis po latach, datowany X 2001.
[T. 27]. Przygody młodego umysłu. Publicystyka i proza 1931-1939. Zebrała i oprac. A. Stawiarska. Nota wydawcy: J. Illg, A. Stawiarska. 2003, 518 s.
Zawartość
I. Publicystyka: Wilno (1931-1934; Paryż (1934-1935); Wilno (1935-1937); Warszawa (1937-1939). – II. Nowele: Obrachunki. Nowela nagrodzona na konkursie „Pionu”; Tryton. – Aneks: Polemiki (wybór).
[T. 28]. Rozmowy polskie 1979-1998. Część 1. Konsultacja: H. Markiewicz. Przypisy, nota wydawcy: K. Kasperek. 2006, 1054 s.
Zawiera 75 wywiadów z Cz. Miłoszem ułożonych chronologicznie, publikowanych w języku polskim na łamach czasopism oraz publikacji książkowych a dotyczących biografii i twórczości Poety, poglądów na temat literatury, kultury, historii, życia w Ameryce, Europy Środkowej, stosunków polsko-litewskich.
[T. 29]. Zaraz po wojnie. Korespondencja z pisarzami 1945-1950. Przypisy: A. Fiut, K. Kasperek. Bibliografia: A. Fiut. Nota wydawcy: A. Szulczyńska. 2007, 756 s. Zob. Listy poz. ↑.
[T. 30]. Legendy nowoczesności. Przypisy, nota wydawcy i bibliografia: K. Kasperek. 2009, 322 s. Zob. poz. ↑.
Zawiera też przedruk Słowa wstępnego Jana Błońskiego z edycji z 1996.
[T. 31]. O podróżach w czasie. [Wyd. 2]. Wybór, oprac. i wstęp: J. Gromek. Przypisy: E. Pasierski. Bibliografia (wybór): A. Fiut, A. Kosińska. Nota wydawcy: E. Pasierski, A. Szulczyńska. 2010, 282 s. Zob. poz. ↑.
[T. 32]. Rozmowy polskie 1999-2004. [Przypisy: K. Kasperek]. Nota wydawcy: K. Kasperek. 2010, 1053 s.
Zawiera 58 rozmów Cz. Miłosza publikowanych w języku polskim w latach 1999-2006 (przeprowadzonych do 2004) oraz aneks z 35 rozmowami z lat 1979-1998.
[T. 33]. Piesek przydrożny. Przypisy: Ł. Tischner. Bibliografia (wybór): A. Fiut. Nota wydawcy: K. Kasperek, A. Szulczyńska. 2011, 342 s. Zob. poz. ↑.
[T. 34]. Spiżarnia literacka. Przypisy: E. Kołodziejczyk. Nota wydawcy: K. Kasperek. 2011, 264 s. Zob. poz. ↑.
[T. 35]. Jakiegoż to gościa mieliśmy. O Annie Świrszczyńskiej. 2012, 156 s. Zob. poz. ↑.
[T. 36]. Ogród nauk. 2013, 467 s. Zob. poz. ↑.
[T. 37]. Rozmowy zagraniczne 1979-2003. Przeł. M. Zawadzka. [Przypisy: Z. Król. Noty wydawcy, noty o rozmówcach: K. Kasperek] 2013, 565 s.
[T. 38]. Życie na wyspach. Wybór i oprac.: J. Gromek. 2014, 535 s. Zob. poz. ↑.
[T. 39]. Rozmowy zagraniczne 1980-1994. Cz. 2. Przełożyli D.J. Ćirlić, K. Okrasko, E. Rojewska-Olejarczuk, B. Piasecka, P. Rosińska, R. Wojnakowski, M. Woźniak, M. Zawadzka. [Przypisy: E. Pasierski. Noty wydawcy, noty o rozmówcach: K. Kasperek] 2017, 541 s.
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Wydawnictwo Literackie 2017, plik tekstowy w formacie PDF.
Zawiera 35 wywiadów i dyskusji z udziałem poety.
[T. 41]. Rozmowy zagraniczne 1980-1997. Cz. 3. Zebrał i opracował E. Pasierski. Przełożyli A. Halbersztat, J. Kornaś-Warwas, M.M. Lemańczyk, M. Ochab, K. Okrasko, K. Olszewski, K. Piotrowiak-Junkiert, A. Pokojska, P. Rosińska, M. Waligórski, M. Zawadzka-Strączek. 2019, 509 s.
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Wydawnictwo Literackie 2019, plik tekstowy w formacie PDF.
[T. 42]. Wygnanie i powroty. Publicystyka rozproszona z lat 1951-2004. Cz. 1-2. Zebrali i opracowali pod kierunkiem A. Fiuta M. Antoniuk, S. Bill, K. Jarzyńska, E. Kołodziejczyk, M. Woźniak-Łabieniec. 2019, 872 + 1090 s.
Zawartość
Cz. 1: Nie; Poezja i dialektyka; Odpowiedź; Do Antoniego Słonimskiego; Polskie Kluby Artystyczne; Zoologiczne uwagi o Festiwalu; Dwa wiersze z komentarzem; Norwid; Warszawa, miasto nieujarzmione – i zdradzone; Państwo poza czasem. Święty eksperyment Fritza Hochwäldera; Sartre-Camus; Notatki z lektury; Notatki z lektury; O wierszach Jastruna; Księga mickiewiczowska; Doktorat; Polska à la minute; Most absolutny; Młodzi poeci; Kongres poetów; Przegląd miesięczników; Międzynarodowe spotkania; – Notatki z lektury; Kontrola polityczna; Przewodnik amerykański; Kontrola polityczna; Valka – czyli poza czasem; Młody las; List do redakcji; Pouget; O teatrze. Międzynarodowy Festiwal Teatralny w Paryżu; Pokwitowanie; Literatura po dziesięciu latach; Polacy z Kresów; Adam Mickiewicz; Sprzeczności w życiu i dziele Mickiewicza; W Polsce 1950 roku; Dwa końce kija; [List do redakcji]; Literatura pracy; Polemiki; Atom; Dar nieprzyzwyczajenia (nowy poeta polski); Siła przyzwyczajenia; Prawdziwy Mickiewicz; Polska – głosy rozczarowania; Polska – zburzona piramida; List do Picassa; Poznań – nowa Wiosna; Polska?; Polski eksperyment; „Pax” odsłonięty; Manfred Kridl; Nad polską prasą; Po śmierci Staffa; Zderzenia literackie; Na zasadzie martwej dozy; BBC o wyborach w Polsce. Znamienny głos; Antysemityzm w Polsce; Joseph Conrad widziany polskimi oczyma; Miłość niemożliwa; Literatura polska a kompleks nacjonalistyczny; Joseph Conrad dzisiaj; Wycieczka w poezję kilku epok; Odpowiedzi; Opóźnione procesy; List do polskich komunistów; Odwrót Krasińskiego; Diariusz paryski; Andrzej Trzebiński; Kwestia ciągłości; Co śmiem myśleć; Braterski rozmówca.
Cz. 2: Proza; [List do redakcji: *** (Pragnę zwrócić uwagę „Kultury”…)]; [List do redakcji: *** (Przeczytałem w „Kulturze” opowiadania…)]; O Broniewskim; Maria Dąbrowska: Zaczynając od Klamath; O wstydzie i agresji; [List do redakcji: *** (Przyznaję, że pismami profesora…)]; Kilka żądań; Powikłania jednej porażki; Robinson Jeffers; Pozycje; Długi bieg; Dwustronne porachunki; O Franciszku Ancewiczu; O polskiej poezji; Notatki; ***[Odpowiedź udzielona w ankiecie w sprawie protestu 34.]; Na marginesie Ankiety; Przyziemne; Powieść w Polsce; [List do redakcji: *** (w ciekawym Liście z Ameryki…)]; [List do redakcji: *** (Ogromnie mi przykro)]; Lepsze zabawy; Mieczysław Grydzewski; Reakcja; Duże cienie; O Irenie Krońskiej; [List do Sekretarza Generalnego Polskiego PEN-Clubu w Warszawie Władysława Bartoszewskiego w sprawie nieautoryzowanego przedruku wierszy w antologii Poezja polska]; Religia Dostojewskiego; Dostojewski i Swedenborg [zob. poz. ↑]; Bronisława Ostrowska i Miguel Mañara; Do Antoniego Słonimskiego; Dziwna polemika; Uzupełnienia; Oskar Miłosz i William Blake; Przemówienie Laureata; Rzeczywistość i paradygmaty; [List do redakcji: *** (mój wiersz pt. Piosenka…)]; Refleksje o Agadirze Artura Lundkvista; Przemówienie Czesława Miłosza na bankiecie; Zabić nadzieję to poważna odpowiedzialność; Nowe zadania poezji polskiej; Dwa wyjaśnienia; W poszukiwaniu środka: o poezji Europy Środkowej; Czesław Miłosz o Januszu Korczaku; Nad Wigrami; Lapsus calami; List Czesława Miłosza do Jana Lebensteina; Oby inaczej; Ciało poezji; *** [Proponuję powieść gotycką]; Przedmowa [do książki: A. Michnik, Letters from prison and other essays, Berkeley 1985]; Pisarze i utopie; O przekładach książki The history of Polish literature; Konstanty: polskie tło; Lucjan Krawiec; Nie dla niego były intelektualne orgie; Parę słów o Bruno Schulzu; Mój „litewski paszport”; O Dziennikach Marii Dąbrowskiej; Czym jest Europa Środkowa?; T'ang; Polska i odżywający optymizm; Dla Wilna; Drogi Europy; Zatruty pomidorek dla Moskwy; Litwa; Czesław Miłosz – w sprawie podręczników historii; Niektórzy nazywają to wolnością; List do redaktora „Zeszytów Historycznych”; Poezja jako świadomość; Jestem tutaj po 52 latach; Ile z tego, co się zdarzyło, znalazło się w naszych książkach; *** [List Czesława Miłosza z okazji siedemdziesiątych urodzin Tymoteusza Karpowicza]; O nacjonalizmie; Ogród Pana Boga; Nacjonalizm i Bałtowie; Bardzo bym nie chciał, żeby zniknęły; Ci, którzy podsycają nienawiść, ponoszą ciężar winy; Nacjonalizm i Bałtowie; Rozmowy; O listach Zygmunta [Hertza]; Śmiech i trochę grozy; W stronę kobiet; Zamiast odpowiedzi (Odpowiedź na ankietę „Kultury”: Pisarze niedocenieni – pisarze przecenieni); Kilka uwag o recepcji Gombrowicza; Kanon, ale czyj?; Opłakując skutki oświecenia; Tak było; Ty…; Źródła moich niektórych późniejszych fascynacji...; Pamięć o kraju urodzenia; Żmije i inne gady; Los wyobraźni religijnej; Czy Ameryka potrzebuje Europy?; Rozebrać Wawel na cegłę?; Śledzę działania min. Podkańskiego z najwyższym niepokojem; Zamiast życzeń urodzinowych; Realizm z podwójnym dnem (o nagrodzie dla Joanny Pollakówny); Noty o Różewiczu; O obecności Heaneya w Polsce; O rzece Heraklita i wieku dwudziestym; ***[Odpowiedź udzielona w ankiecie pt. Moje piekło]; Jeszcze o Stempowskim; Przemówienie na Wigrach; *** [Wypowiedź na temat zamordowania Tomka Jaworskiego]; „Wygrałam życie”; NATO i stare demony; O współpracy; Święto przyjaźni, rodzaj cudu; O Mickiewiczu; *** [Wypowiedź po śmierci Zbigniewa Herberta]; *** [Wypowiedź o książce W cudzym pięknie Adama Zagajewskiego]; Nad trumną Jana Lebensteina; *** [Wypowiedź na temat „Religia i literatura”]; Ciemne złoto sławy; O tożsamości; Kochany, nieposkromiony Jaś; Triumf pogranicza; Nam się to nie podoba; Panny z Wilka; Pani Anna; ***[Odpowiedź udzielona w ankiecie pt. Śmierć w sztuce]; Nagroda Czesława Miłosza ; *** [Opinia o tomie Julii Hartwig pt. Zobaczone]; Mycielski; *** [Opinia o tomie Adama Zagajewskiego pt. Pragnienie]; Iwaszkiewicz ponownie odwiedzony; O kulturze masowej; Mały traktat o grafomanii; Niezupełna prawda; Konfraternia miłośników książki; Nobel dla Miłosza; Filozof odchodzi; Uwagi wdzięcznego współbiesiadnika; Podziękowanie za nagrodę; Tytuł miły memu sercu; Miłosz do Kapituły Nagrody Literackiej „Nike”; *** [List do Pawła Rodaka]; Coś ze Starej szuflady; Odpowiedź w ankiecie „Przedwiośnie dziś”; Literatura polska; Kilka słów o irlandzkich (i naszych) mękach; Przypomnienie; Przeciw minimalizmowi; Poeci polscy po rosyjsku; Żal po Pawle Hertzu; Szkoła odwagi; *** [Komentarz do Traktatu teologicznego]; Koniec złudzeń; Poeta mniej znany; Hobbit: bohater XX wieku; Równanie; Kott wędrownik; O tożsamości; Czesław Miłosz o Pograniczu; *** [Opinia o tomie Julii Hartwig pt. Błyski]; O początku tamtego stulecia; Przyczynek do trudnych czasów Biblioteki; Toaścik; Nieugięty; Poeta tamtej Polski; Zosia, czyli dzielność; Po dyktaturze; Komentarz; Głos wiernego czytelnika; Nowoczesność idylliczna?; Anachronizm bycia Polakiem; Trzy wiersze [o poezji B. Leśmiana, W. Sebyły, T. Różewicza].
[T. 43]. Z archiwum. Wybór publicystyki z lat 1945-2004. Pod kierunkiem A. Fiuta zebrali, odczytali z rękopisów, zredagowali i opracowali M. Antoniuk, S. Bill, K. Jarzyńska, E. Kołodziejczyk, M Woźniak-Łabieniec. 2020, 736 s.
Zawartość
I: Antologia poezji angielskiej; Historia londyńska; [Trzy lata temu miało miejsce wydarzenie…]; Dzieci Europy; [Lata drugiej wojny światowej przeżyłem w warszawskim piekle…]; [Zachowanie swojej narodowości przez Polaków…]; Do Kisiela; Literatura w Polsce; [W pewnym amerykańskim piśmie literackim…]; Życie w USA; Gwiazda Wilsona; Literatura amerykańska w roku 1948; W dolinie Taos; Notatnik: Chicago; [Czcząc pamięć wielkich ludzi…]; Odczyt o literaturze wygłoszony na Columbia University 18 kwietnia 1949 roku; Sprawa stylu; [Jeżdżąc tego lata po Polsce…]. II: Drodzy Rodacy!; [Nielegalne przekraczanie granic…]; Wielki strach intelektualistów; Rocznica masakry Żydów w Kołomyi (współautor: Stanisław Vincenz) ; Komentarz do Poematu dla dorosłych; Dlaczego jadłem tę żabę? Współczesna krytyka sztuki w Polsce; Mały program. III: [Wybaczycie mi…]; Pisarze a społeczeństwo dobrobytu; Dialektyka Poganina i Żyda; [Tak więc polski naród został gruntownie wrobiony w hańbę…]; [Rozmyślam o strefie pośredniej…]; [Zacznę od dziwnego i być może rewolucyjnego stwierdzenia…]; Kohelet; [Dziwna moja przygoda…]; [Skorzystam z przywileju poety…]; [Wybrałem Czarodziejską górę…]; Dlaczego nie piszę powieści?; Spoglądając wstecz na renesans; Literatura i granice; O polityce i literaturze; Sztuka i polityka; [Jest cennym przywilejem…]; Kronika krajowa; Kronika litewska. IV: Iluzja i rzeczywistość; Kwestie narodowości i patriotyzmu; Poezja na Zachodzie i na Wschodzie; Josif Brodski; O zmianach w polskim wierszu; O Leopoldzie Pac-Pomornackim; Nowoczesność zwana też modernizmem; O Herbercie; [Należę do osób…]; Myliła się Hannah Arendt; Nie powinienem był; Paweł Hertz; W obronie P. Mickiewicza i młodzieży; [Tryptyk rzymski można określić…]; [Francuski projekt Konstytucji Europejskiej…].
[T. 44]. Czesław Miłosz. Bibliografia przedmiotowa 1932-2020 (wybór). Pod kierunkiem A. Fiuta oprac. E. Pasierski. 2020, 817 s.
138. Poezje. M. Stala: Ekstaza o wschodzie słońca. O poezji Czesława Miłosza. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1999, 495 s.
139. Tak mało = Cosi poco. [Wybór wierszy]. Przedmowa autora. Wybór: A. Fiut. [Przeł. na włoski]: P. Marchesani [i inni]. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1999, 288 s.
Tekst w języku polskim i włoskim.
140. Wyprawa w dwudziestolecie. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1999, 609 s. Wyd. nast. tamże: dodruk 2000, wyd. 2 2011, dodruk 2011.
Zbiór tekstów z dwudziestolecia międzywojennego opatrzonych komentarzem Cz. Miłosza.
Przekłady
litewski
Išvyka i Dvidešimtmeti. [Przeł.] L. Liubinavičiutè. Vilnius 2003.
141. Eseje. Wybór i posłowie: M. Zaleski. Warszawa: Świat Książki 2000, 445 s.
Zawartość
Układ w częściach: Ja i oni. – Miejsca utracone. – Szlachetność, niestety... . – Niemoralność sztuki. – Z poezją przeciw światu. – Gdyby to można powiedzieć...
142. Poezje wybrane = Vibrani poezii. Wybór i przekł.: S. Ševčenko. L'viv: Kamenjar 2000, 131 s.
Tekst w języku polskim i ukraiński.
143. To. [Wiersze]. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2000, 102 s. Dodruk 2001. Wyd. łącznie z przekł. rosyjskim: Eto = To. [Przekł. i wstęp:] A. Rojtman. Moskva: O.G.L. 2003, 202 s. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 5 ], ↑.
Nagrody
Nagroda tygodnika „Odra” w 2001.
Przekłady
bułgarski
Tova. [Przeł.:] S. Borisova, K Rikev. Sofiâ 2012.
czeski
To. [Przeł.] J. Mlejnek. Praha 2003.
hebrajski
Zeh. Shirim. [Przeł.] D. Weinfeld. Ra’anana 2008.
litewski
Tai. [Przeł.] V. Jarutis. Vilnius 2002.
rosyjski
Èto = [To]. [Przeł.] A. Rojtman. Moskva 2003 [Tekst równolegle po polsku i rosyjsku].
Eto. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
serbski
Drugi prostor. [Przeł.] L. Rosić. Beograd 2007 [Zawiera przekład wierszy z tomu Orfeusz i Eurydyka, To i Druga przestrzeń].
słowacki
To. [Przeł.:] M. Milčák, P. Milčák. Kordíky 2014.
szwedzki
Det. Orfeus och Eurydike. [Przeł.] A. Bodegård 2002 [Zawiera przekład wierszy z tomu To i Orfeusz i Eurydyka].
Adaptacje
teatralne
Orfeusz i Eurydyka. Przedstawienie impresaryjne. Reżyseria: J. Stolarski. Wystawienie: Poznań, Teatr Ósmego Dnia 2011.
Sen Eurydyki. Reżyseria: J. Grabowiecka. Wystawienie: Gdańsk, Klub Żak 2011.
144. Esse. Wiersze. Wybór i wstęp: A. Janko. Warszawa: Prószyński i S-ka 2001, 170 s.
145. Traktat teologiczny. Poemat. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 11/12 dod. „Kontrapunkt” s. 11-14. Wyd. zob. poz. ↑ [t. 5 ], s. 218-245. Przedruk zob. poz. ↑.
Tekst opatrzony w czasopiśmie komentarzami ks. A. Bonieckiego, A. Fiuta, M. Stali, J. Błońskiego, I. Kani.
Przekłady
angielski
A theological treatise. [Przeł.:] Cz. Miłosz, R. Hass. „Spiritus”, Paryż 2002 vol. 2 nr 9.
francuski
Traité de théologie. [Przeł.:] J. Donguy, M. Masłowski. Le Chambon-sur-Lignon 2003.
niderlandzki
Theologish traktaat. [Przeł.] K. Lesman. „Tijdschrift voor Slavische Literatur”, Amsterdam 2002 nr 31.
niemiecki
Theologischer Traktat. [Przeł.] R. Erb [przy współpracy] M. Erb. „Sinn und Form”, Berlin 2003 nr 6.
szwedzki
Traktat om teologin. W: Cz. Miłosz: Traktater på vers. [Przeł. i przedmową opatrzył] J. Hirschberg. Umeå 2016 [tekst częściowo w języku polskim i szwedzkim].
146. Czeladnik = Pameistrys. [Wybór wierszy]. [Przeł.] A. Grybauskas. Vilnius: VAB Baltu Lanku Leidyba [2002], 47 s.
Tekst w języku polskim i litewskim.
Przekłady
angielski
Apprentice. [Przeł.:] Cz. Miłosz, R. Hass. „Notre Dame Review”, Notre Dame, IN 2003 nr 16.
francuski
L’apprenti. [Przeł.:] J. Donguy, M. Masłowski. „Les Cahiers de l'Association les Amis de Milosz”, Paryż 2003 nr 41/42; wyd. osobne łącznie z przekł. Traktat poetycki: Traité de poésie; L'apprenti. Z komentarzami autora. [Przeł.:] J. Donguy, M. Masłowski. [Posłowie:] M. Masłowski. Paris 2013.
147. Druga przestrzeń. [Wiersze]. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2002, 118 s. Przedruk zob. poz. ↑ [t. 5], ↑.
Przekłady
bułgarski
Vtoroto prostranstvo. W: Č. Miloš: Na brega na rekata. Izbrani stihove i poemi. [Przeł.] V. Deânova. Sofiâ 2011.
rosyjski
Vtoroe prostranstvo. W: Vtoroe prostranstvo; Orfej i Èvridika. [Przeł. A. Rojtman]. Sankt-Petersburg 2011 [Tekst równolegle po polsku i rosyjsku].
Vtoroe prostranstvo. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
serbski
Drugi prostor. [Przeł.] L. Rosić. Beograd 2007 [Zawiera przekład wierszy z tomu Orfeusz i Eurydyka, To i Druga przestrzeń].
Wersja angielska: Second space. New poems. [Przeł.:] Cz. Miłosz, R. Hass. New York: Ecco 2004, 102 s. Zob. Przekłady poz. ↑.
148. Orfeusz i Eurydyka. [Poemat]. „Tygodnik Powszechny” 2002 nr 40 s. 9. Wyd. osobne Kraków: Wydawnictwo Literackie 2002, 50 s. Wyd. nast. tamże: dodruk 2003, wyd. 2 2004. Przedruk zob. poz. ↑ [t . 5], ↑.
Wydania książkowe łącznie z przekładem angielskim, niemieckim, rosyjskim, szwedzkim: Orpheus and Eurydice. Przeł. Czesław Miłosz i Robert Hass; Orpheus und Eurydike. Przeł. D. Daume; Orfej i Èvridika. Przeł. A. Roitman; Orfeus och Eurydike. Przeł. A. Bodegård.
Przekłady
bułgarski
Orfej i Èvridika. W: Č. Miloš: Na brega na rekata. Izbrani stihove i poemi. [Przeł.] V. Deânova. Sofiâ 2011.
niderlandzki
Orpheus en Eurydice. [Przeł.] J. de Boose. Gent 2004.
rosyjski
Orfej i Èvridika. W: Vtoroe prostranstvo; Orfej i Èvridika. [Przeł. A. Rojtman]. Sankt-Petersburg 2011 [Tekst równolegle po polsku i rosyjsku].
serbski
Drugi prostor. [Przeł.] L. Rosić. Beograd 2007 [Zawiera przekład wierszy z tomu Orfeusz i Eurydyka, To i Druga przestrzeń].
szwedzki
Det. Orfeus och Eurydike. [Przeł.] A. Bodegård 2002 [Zawiera przekład wierszy z tomu To i Orfeusz i Eurydyka].
149. Serce Litwy – Wilno. [Album]. Tekst: Cz. Miłosz. Zdjęcia: A. Bujak. Kraków: Biały Kruk 2002, 191 s.
150. Wielkie pokuszenie; Bieliński i jednorożec. [Szkice]. [Przekł. M. Makowskiej, przejrzany i poprawiony przez autora. Posłowie: M.A. Supruniuk]. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2002, 57 s. Archiwum Emigracji. Seria „Literacka”, t. 11. Wersja francuska szkicu Wielkie pokuszenie zob. poz. ↑, ↑.
Wersja francuska szkicu „Bieliński i jednorożec”: „Bieliński et la licorne” została wygłoszona w 1955 na konferencji Kongresu Wolności Kultury w Mediolanie.
Wydanie w nakładzie 300 numerowanych egzemplarzy.
151. Não mais. [Wybór wierszy; przekł. i wstęp:] H. Siewierski, M. Paiva de Souza. Brasίlia: Editora Universidade de Brasίlia 2003, 132 s.
Teksty w języku polskim i portugalskim.
152. Dom otwarty = Khula ghar. [Wybór poezji; przeł.] Asok Wadźpei, R. Cekalska. Nayi Dilli [New Delhi]: Vani Prakasan 2004, [34], 233 s.
Teksty w języku polskim i hindi.
153. O podróżach w czasie. Wybór, oprac. i wstęp: J. Gromek. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2004, 282 s. Wyd. nast. tamże 2010. Zob. poz. ↑, ↑.
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument dźwiękowy: Czyta R. Siemianowski. Warszawa: Larix 2011, plik w formacie czytak.
Teksty drukowane w pismach: „Tygodnik Powszechny” (1993, 1996-2003), „Gazeta Wyborcza” (1995, 2000-2002), „Znak” (1998-2001), „Dekada Literacka” (2000-2003) na temat przemian mentalności i duchowości, wspomnienia przyjaciół, rozważania o książkach, szkice autobiograficzne.
Przekłady
albański
Mbi udhëtimet në kohë. [Przeł.] A. Beqiraj. Tiranë [2011].
chorwacki
O putovanjima kroz vrijeme. [Przeł.] S. Kasumović. [Red.] Z. Milanović. Zagreb 2015.
154. Spiżarnia literacka. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2004, 182 s. Przedruk zob. poz. ↑, ↑.
Zbiór drobnych tekstów prozą na temat ludzi i wydarzeń, drukowanych w „Tygodniku Powszechnym” 2003-2004.
155. „Jasności promieniste” i inne wiersze. Przedruki (1984-2005). Red.: B. Toruńczyk. Wiersze zebrał, przepisał, przypisami oraz spisem incipitów opatrzył H. Citko przy współpracy: B. Toruńczyk. Nota wydawcy: B. Toruńczyk. Warszawa, Paryż: Fundacja „Zeszyty Literackie” 2005, 148 s. Zeszyty Literackie, nr 5.
Utwory przeznaczone przez autora dla „Zeszytów Literackich” i drukowane na łamach tego pisma. Wydane jako zeszyt specjalny 2005 z. 5.
Przekłady
bułgarski
W: Č. Miloš: Na brega na rekata. Izbrani stihove i poemi. [Przeł.] V. Deânova. Sofiâ 2011.
156. Conversations. [Red.:] C.L. Haven. Jackson: University Press of Mississippi 2006, 217 s.
Wybór wywiadów Cz. Miłosza opublikowanych w prasie anglojęzycznej udzielonych m.in.: J. Brodskiemu, A. Frajlich, A. Michnikowi, R. Faggen, J. Marcusowi, C . Proffer.
157. Innego końca świata nie będzie. Utwory wybrane = Ìnšaga kanca s'vetu nâ budze. Wybranyja tvory. [Wybór i red.:] A. Hadanovìč. Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej im. J. Nowaka-Jeziorańskiego 2006, 352 s.
Teksty w języku polskim i białoruskim.
158. Wiersze ostatnie. Zebrała, przepisała i datowania ustaliła A. Kosińska. Red.: J. Illg. Bibliografia: A. Kosińska. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2006, 90 s. Wyd. łącznie z przekł. greckim pt. Éschata poiī́mata = Wiersze ostatnie. [Przeł.:] P. Krupka, G. Petrópoulos. Athī́na: Momentum 2013, 147 s.
Przekłady
bułgarski
Posledn̂e pesme. [Przeł.] L̂. Rosić. Kral̂evo 2013.
czeski
Poslední básně. [Przeł.] J. Mlejnek. Praha 2011.
grecki
Éschata poiī́mata. [Przeł.] P. Krupka, G. Petrópoulos. Athī́na 2013 [tekst w języku greckim i polskim].
rosyjski
Poslednie stihi. W: Č. Miloš: Izbrannoe. [Przeł.] A. Rojtman. Sankt-Peterburg 2012.
serbski
Posledne pjesme. [Przeł.] S. Milić. Podgorica 2009.
159. Historie ludzkie. Pierwodruki (1983-2006). [Red.: B. Toruńczyk]. Warszawa, Paryż: Fundacja „Zeszytów Literackich” 2007, 216 s.
Teksty częściowo tłumaczone z języka angielskiego.
160. Wiersze i ćwiczenia. ...dość gruby zeszyt w czarnej oprawie wypełniony moimi wierszami... Do druku podał i wstępem opatrzył M. Skwarnicki. Warszawa: Świat Książki – Bertelsmann Media 2008, 159 s.
161. Jak powinno być w niebie. Wiersze wybrane. Wybrał i posłowiem opatrzył J. Illg. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2010, 298 s.
162. Rosja. Widzenia transoceaniczne. T. 1-2. Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2010-2011.
T. 1. Dostojewski – nasz współczesny. Teksty wybrały B. Toruńczyk i M. Wójciak. Oprac. i ułożyła w tom B. Toruńczyk. Wstępem opatrzyła C. Cavanagh. 2010, 284 s.
Zawartość
I. Zrozumieć Rosję. W poszukiwaniu języka, miar, diagnozy: Rosja; Rosyjski (język); Biedny kamerjunkier; Bałtowie (zob. poz. ↑); W obronie Europy; Dostojewski; Dostojewski i Mickiewicz. – II. Analityk, prorok, pisarz zaangażowany, czyli Dostojewski – nasz współczesny: Fiodor Dostojewski; O Dostojewskim. Rozmowa z Carlem Profferem; Dostojewski i Swedenborg (zob. poz. ↑, ↑); Biesy; Dostojewski i Sartre (zob. poz. ↑, ↑); Źródła leżą w zachodniej Europie. Wywiad; Dostojewski teraz; Dostojewski badał choroby ducha. Wywiad. – III. Chcieć innego świata. Wizjonerzy z rozpaczy: Bieliński i jednorożec (zob. poz. ↑); Science fiction i przyjście Antychrysta (zob. poz. ↑, ↑); Przypowieść Sołowjowa; Szestow albo czystość rozpaczy (zob. poz. ↑, ↑); Uparty wróg węża; Duszyczka Rozanowa; Religijność Zdziechowskiego (fragment) (zob. poz. ↑, ↑); Murti-Bing (fragment) (zob. poz.↑). – IV. Zamiast podsumowania: Diagnoza nieostateczna. Rozmowa o rosyjskiej historii, literaturze i polityce.
T. 2. Mosty napowietrzne. Wybrała, oprac. i ułożyła w tom B. Toruńczyk przy współpracy M. Wójciak, M. Nowak-Rogozińskiego. Wstępem opatrzył M. Kornat. 2011, 433 s.
Zawartość
I. Reminiscencje: Rok 1911; Rok 1913; Rok 1916; Rok 1917; Rok 1918; Lata dwudzieste; Rok 1939; Rok 1940. Koniec Litwy; Rok 1945; Lata 1939-1945. – II. Cienie Imperium Wschodniego: Legenda; Stolica; Rany pamięci; Rachuby pokonanych; O podboju (zob. poz. ↑); Józefa Mackiewicza epok końca wielonarodowej republiki; Inna rachuba sił, czyli dyktat geopolityki: wybór Ksawerego Pruszyńskiego; O naszej Europie; Przypis po latach; Wiek Alberta Einsteina; Temat tabu; Nostalgia za Imperium. List do Jerzego Giedroycia; Epitafium. – III. Umysł w niewoli Konieczności Historycznej: List do obrońców kultury; List do Jerzego Andrzejewskiego; Rok 1945; Duch Dziejów; Poezja niemożliwa. List do Józefa Wittlina; Wobec Konieczności Historycznej; Ketman; Dylematy roku 1945; Nie (zob. poz. , Część I); Odpowiedź; Na śmierć Tadeusza Borowskiego; Literatura „fali historycznej”; Geneza wiary w Konieczność Historyczną. – IV. Inna Rosja: Granice sztuki (zob. poz. ↑, ↑); Przeżycie wojenne (zob. poz. ↑, ↑); O antologii „We własnych oczach”; Szkice o Andrieju Siniawskim: Wstęp do książki Abrama Terca; Sprawa Terca; – Szkice o Borysie Pasternaku: Komentarz do komentarzy o Nagrodzie Nobla; Pogodne pejzaże; Trzeźwe spojrzenie na Pasternaka; – O Sołżenicynie. Pytania; – Szkice o Osipie Mandelsztamie: „Narody robią z nas, poetów, użytek”; Komentarz do „Ody do Stalina” Osipa Mandelsztama; Poeta i państwo. Dlaczego napisałem „Komentarz do «Ody do Stalina» Osipa Mandelsztama; Spory przyrodników i ujęcie Mandelsztama; – Almarik; Donkiszoteria po polsku; O współczesnej literaturze rosyjskiej i Zachodzie. – V. Mosty napowietrzne, czyli o Josifie Brodskim: Czesław Miłosz, Listy do Jerzego Giedroycia; Irena Grudzińska-Gross, Od wydawcy listów; Czesław Miłosz, Listy do Josifa Brodskiego; Czesław Miłosz, List polecający; Czesław Miłosz; – Szkice o Josifie Brodskim: Walka o oddech; Wstęp do książki „82 wiersze i poematy”; Myśląc o Brodskim – kilka uwag; Straciłem przyjaciela. Wspomnienie; Noty o Brodskim; Jozsif Brodski, Czesław Miłosz, Rozmowa; Czesław Miłosz, Walentyna Połuchina, Wywiad; Czesław Miłosz: Dwa listy: Do Michaiła Gorbaczowa, Poeci dla Litwy; – Zamiast zakończenia: Czesław Miłosz; Wypowiedź dla rosyjskiego „Kontynentu”; Jerzy Giedroyc, List do Czesława Miłosza.
163. I książki mają swój los. Red.: B. Toruńczyk. Warszawa, Paryż: Fundacja Zeszytów Literackich 2011, 251 s.
Numer 1 specjalny „Zeszytów Literackich” poza serią.
Zawiera wiersze, listy, szkice Cz. Miłosza oraz artykuły dotyczące poety.
164. Powroty do Litwy. [Autorzy:] Cz. Miłosz, T. Venclova. Wybrała, oprac. i ułożyła w tom B. Toruńczyk. Współpraca: M. Nowak-Rogoziński. Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2011, 267 s.
Zawiera eseje, szkice, wspomnienia, wiersze i listy Cz. Miłosza i T. Venclovy.
165. Tak zwane widoki ziemi. Wybór wierszy = The so-called sights of the earth. Selected poems. Koncepcja i wybór wierszy A. Fiut. Olszanica: Wydawnictwo Bosz 2011, 223 s. Poezja – Bosz.
Tekst w języku polskim i angielskim.
166. Wiek Miłosza. Spotkania poezji i muzyki, Gdańsk, 18-25 marca 2011. Partytura spotkań K. Bumann. Gdańsk: słowo/obraz terytoria; Polska Filharmonia Bałtycka 2011, 315 s.
Zawiera głównie utwory Cz. Miłosza recytowane podczas cyklu spotkań „Wiek Miłosza” zorganizowanego przez Polską Filharmonię Bałtycką z okazji 100. rocznicy urodzin poety.
167. Wiersze wszystkie. [Redakcja A. Szulczyńska]. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2011, 1406 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 uzupełnione 2015, wyd. 3 uzupełnione 2018, wyd. 4 uzupełnione 2021, 1432 s.
Zawartość
Zawiera wiersze z poz. ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑.
168. Wilno=Vilnius. Fotografie: J. Gromek-Illg. Budapeszt; Kraków: Wydawnictwo Austeria 2011, 127 s.
Tekst w języku polskim i litewskim.
169. Wykłady jagiellońskie Czesława Miłosza. Wybór i oprac.: G. Musidlak. Kraków: Biuro Informacji Uniwersytetu Jagiellońskiego 2011, 44 s.
Publikacja przygotowana w ramach wystawy „Czesław Miłosz – portret złożony” zorganizowanej w dniach 10 – 28 maja 2011 r. przez Bibliotekę Jagiellońską w Krakowie.
170. Góry Parnasu. Science fiction. [Powieść]. Wstęp: S. Sierakowski. Przygotowała do druku i posłowiem opatrzyła A. Kosińska. Warszawa: Wydawnictwo „Krytyki Politycznej” 2012, 140 s. Krytyka Polityczna.
Zawiera także szkic „Liturgia Efraima”, opublikowany w paryskiej „Kulturze” 1968 nr 8-9.
Przekłady
angielski
The mountains of Parnassus = Góry Parnasu. [Przeł.] S. Bill. New Haven, London: Yale University Press 2017.
serbski
Planine Parnasa. [Przeł.] L. Rosić. Beograd 2016.
171. Poezje wybrane. Wybór i oprac.: Z. Łapiński. Wrocław: Ossolineum 2013, LXXXI + 336 s. Biblioteka Narodowa Seria I, nr 320.
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument elektroniczny: Wrocław: Ossolineum 2013, pliki tekstowe w formacie EPUB, MOBI.
172. Raporty dyplomatyczne Czesława Miłosza 1945-1950. Opracowała i przypisami opatrzyła M. Morzycka-Markowska. Posłowie napisał M. Kornat. Warszawa: Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską Oddział Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza; Towarzystwo „Więź” 2013, 279 s.
173. Traktat o życiu. Myśli wybrane. Wybór i układ: J. Gromek-Illg. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2014, 155 s.
Zbiór cytatów z twórczości eseistycznej Cz. Miłosza.
Listy
1. Listy-eseje Jerzego Andrzejewskiego i Czesława Miłosza. I-IX. Powst. 1942-1943. Pierwodruk listów I-IV (z notą wstępną Cz. Miłosza) pt. Czesław Miłosz – Jerzy Andrzejewski – korespondencja. „Tygodnik Literacki” 1990 nr 8 s. 10-13, nr 9 s. 10-11. Wyd. łącznie z Eseje okupacyjne [Twórczość poz. ↑] pt. Legendy nowoczesności. Słowo wstępne: J. Błoński. Nota wydawcy. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1996 s. 161-277. Przedruk zob. Twórczość poz. ↑ [t. 30].
Listy Czesława Miłosza: I, III, V, VII, IX.
2. Zaraz po wojnie. Korespondencja z pisarzami. 1945-1950. Oprac. przypisów: A. Fiut, K. Kasperek. Kalendarium: Z. Zblewski. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1998, 556 s. Przedruk zob. ↑ [t. 29].
Zawartość
Czesław Miłosz: Przedmowa. – Korespondencja z J. Andrzejewskim; Listy K. Wyki; Korespondencja z J. Iwaszkiewiczem; Korespondencja z I. i T. Krońskimi; Listy J. Putramenta; Korespondencja z R. Matuszewskim; Listy od P. Hertza; Listy T. Brezy; List K. Kuryluka; Korespondencja z T. Różewiczem; List J. Czapskiego. – Kalendarium lat 1945-1950.
3. List do Gombrowicza [w odpowiedzi na artykuł: Przeciw poetom. „Kultura”, Paryż 1951 nr 10], tamże 1951 nr 11 s. 119-124. Przedruk łącznie z tekstami W. Gombrowicza: pt. Dwugłos sprzed ćwierć wieku. „Kultura”, Paryż 1976 nr 7/8 s. 3-25 w: W. Gombrowicz: Przeciw poetom. Dialog o poezji z Czesławem Miłoszem. Wstęp: F.M. Cataluccio. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1995, 134 s. Zob. też poz. Twórczość ↑.
Na list Cz. Miłosza W. Gombrowicz replikował artykułem: „Przeklęte zdrobnienie znowu dało mi się we znaki”. (Obrońcom poetów w odpowiedzi). „Kultura”, Paryż 1952 nr 7/8.
W książce: W. Gombrowicza: Przeciw poetom, także nowy tekst Cz. Miłosza: Pięćdziesiąt lat później, s. 69-98.
4. „Mój wileński opiekun”. Listy do Manfreda Kridla (1946-1955). Z uzupełnieniem o listy Manfreda Kridla i addendum. Z autografu do druku przygotował, słowem wstępnym, przypisami i notą edytorską opatrzył A. Karcz. Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2005, 80 s.
5. Korespondencja 1952-1956. [Autorzy:] Cz. Miłosz, M. Wańkowicz. Pierwodruk pt. Wańkowicz i Miłosz w świetle korespondencji. Podała do druku A. Ziółkowska. „Twórczość” 1981 nr 10 s. 91-123. Wyd. osobne: Cz. Miłosz, M. Wańkowicz: Korespondencja 1951 [!] – 1956. Wstęp: A. Ziółkowska. Warszawa: Wydawnictwo Głos* 1986, 34 s. Przedruk pt. Korespondencja Wańkowicz – Miłosz (1952-1956). „Zdanie” 1988 nr 7/8 s. 95-110.
6. Listy 1952-1963. [Autorzy:] J. Giedroyc, Cz. Miłosz. Oprac. i wstępem opatrzył M. Kornat. Warszawa: Czytelnik 2008, 790 s. Archiwum „Kultury”, t. 10.
Zawartość
M. Kornat: Między literaturą a polityką. Korespondencja Jerzego Giedroycia z Czesławem Miłoszem (1952-2000). – Listy 1952-1963. – Aneks: Artykuł Czesława Miłosza ”Nie”; Odpowiedź Czesława Miłosza na komentarze do jego artykułu ”Nie”; List ”Drodzy Rodacy!”; List ambasadora Kajetana Morawskiego z 9 lipca 1951 o Czesławie Miłoszu; Opinie Jerzego Giedroycia i Józefa Czapskiego o Czesławie Miłoszu w związku z jego staraniami o wizę do Stanów Zjednoczonych w roku 1951; Oświadczenie pisarzy w obronie Czesława Miłosza w związku z kampanią przeciwko niemu w prasie polskiej na emigracji; List Czesława Miłosza do Redaktora; Oświadczenie redakcji „Kultury” w sprawie apelu 48 intelektualistów; List Ireny Szymańskiej, redaktor naczelnej Państwowego Instytutu Wydawniczego, do Czesława Miłosza w sprawie publikacji jego utworów w kraju; Artykuł Czesława Miłosza List do polskich komunistów. – Nota wydawcy.
Przekłady
litewski
Laiškai 1952-1963. [Przeł.] K. Uscila. Vilnius 2010.
7. Korespondencja. [Autorzy:] Cz. Miłosz, K. i Cz. Bednarczykowie. Powst. 1963-1968. Wstęp i opracowanie: G. Fijas. Kraków: Wydawnictwo Avalon 2021, 124 s. Materiały do Dziejów Oficyny Poetów i Malarzy, t. 4.
Zawartość
Zawiera 37 listów Cz. Miłosza do Cz. I K. Bednarczyków, 4 listy Cz. Miłosza do Cz. Bednarczyka, 7 listów Cz. Bednarczyka do Cz. Miłosza, 2 listy Cz. Bednarczyka do Cz. i J. Miłoszów, 6 listów Cz. i K. Bednarczyków do Cz. Miłosza, 1 list Cz. i K. Bednarczyków do Cz. i J. Miłoszów, – oraz Aneks, w którym znajduje się 1 list K. Bednarczyk do J. Miłosz, 1 list J. Miłosz do K. Bednarczyk, 1 list Cz. i K. Bednarczyków do J. Miłosz, 1 list J. Miłosz do Cz. i K. Bednarczyków.
8. Listy. [Autorzy:] Cz. Miłosz, T. Merton. Powst. 1958-1968. Wyd. w oryginale angielskim pt. Striving towards being. The letters of Thomas Merton and Czesław Miłosz. [Red. i wstęp:] R. Faggen. New York: Farrar, Straus and Giroux 1997, 177 s.
Korespondencja zawiera 39 listów, w tym 19 Cz. Miłosza.
Wyd. w przekładzie polskim: Listy. Przeł. M. Tarnowska. Wstęp: J. Gromek. Red. i przypisy: J. Illg. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1991, 167 s. [Wyd. 2] tamże 2003.
9. Konfrontacje. [Autorzy:] W. Gombrowicz, Cz. Miłosz. Powst. 1951-1969. Przedmowa: M. Szymański. Wybór szkiców, zapisków, listów, ich układ i redakcja: M. Szymański, B. Toruńczyk. Przypisy: M. Szymański. Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2015, 352 s.
Zawartość
M. Szymański: Przedmowa. – I. Dialog w „Kulturze” 1951-1962: W. Gombrowicz: Przeciw poetom; Cz. Miłosz: List do Gombrowicza; W. Gombrowicz: „Przeklęte zdrobnienie znowu dało mi się we znaki” (Obrońcom poetów w odpowiedzi); Cz. Miłosz: Ładne kpiny; W. Gombrowicz: Fragment z dziennika (poniedziałek); Cz. Miłosz: Gombrowiczowi; W. Gombrowicz: Fragment z dziennika (czwartek); W. Gombrowicz: Fragment z dziennika (środa); Cz. Miłosz: Zderzenia literackie. O Gombrowicza; W. Gombrowicz: Fragment z dziennika (piątek); W. Gombrowicz: Fragment z dziennika (wtorek); Cz. Miłosz: Uwagi do uwag Gombrowicza. – II. Korespondencja 1953-1969: W. Gombrowicz / Cz. Miłosz: Korespondencja 1953-1961; W. Gombrowicz, Z. Herbert, Cz. Miłosz: Divertimento 1967; W. i R. Gombrowiczowie / Cz. i J. Miłoszowie: Korespondencja 1967-1969. – III. Cz. Miłosz: „Mój wewnętrzny spór z Gombrowiczem”: Podzwonne; O Witoldzie Gombrowiczu. Odpowiedź na ankietę; Kim jest Gombrowicz? Mieszkaniec Ziemi Ulro; Preferencje filozoficzne. Rozmowa z Aleksandrem Fiutem; Zapiski o Gombrowiczu; Jakby na opak; Pięćdziesiąt lat później; Gombrowicz; Gombrowicz trzydzieści lat później; O tożsamości; Dziewięćdziesięcioletni poeta podpisuje swoje książki; Przyrodnik. – IV. Aneks: Cz. Miłosz: W. Gombrowicz (1904-1969); K.A. Jeleński: Miłosz i Gombrowicz; Cz. Miłosz / R. Gombrowicz: Listy; R. Gombrowicz: Miłosz i Gombrowicz w Vence.
Przekłady
serbski
V. Gombrovič, Č. Miloš: Konfrontacije. [Przeł.] B. Rajčić. Beograd 2023.
10. Listy 1964-1972. [Autorzy:] J. Giedroyc, Cz. Miłosz. Oprac. i wstępem opatrzył M. Kornat. Warszawa: Czytelnik 2011, 641 s. Archiwum „Kultury”, t. 11.
Zawartość
Listy 1964-1972. – Aneks: „List 34” z 14 marca 1964 roku; List dziesięciu sygnatariuszy „Listu 34” do redaktora dziennika „Times”; Protest pisarzy w kraju w związku z „Listem 34”; Artykuł na dwudziestolecie „Kultury”; Protest uczonych amerykańskich przeciwko kampanii antysemickiej w Polsce; Apel „Kultury” w sprawie wydarzeń Marca 1968 roku; List Jerzego Andrzejewskiego do Eduarda Goldstückera, Prezesa Związku Pisarzy Czechosłowackich; List otwarty Zygmunta Mycielskiego, prezesa Związku Kompozytorów Polskich, do muzyków czeskich i słowackich zrzeszonych w Związku Kompozytorów Czechosłowacji; Oświadczenie „Kultury” w związku z wydarzeniami 1968 roku w Polsce; Informacja o planowanym na wrzesień 1970 roku Kongresie Współczesnej Nauki i Kultury Polskiej na Obczyźnie; List Czesława Miłosza do Redaktora „Kultury”; Artykuł po procesie „taterników”; Przemówienie Jerzego Andrzejewskiego na pogrzebie Pawła Jasienicy 22 sierpnia 1970 w Warszawie; List Gidroycia do Redakcji „Informations Catholiques Internationales”, polemizujący z zarzutami Jeana Offredo, iż „Kultura” prowadzi niesprawiedliwą krytykę Kościoła; Oświadczenie historyków polskich na uchodźstwie w „Kulturze” w związku ze śmiercią prof. Tadeusza Manteuffla; Oświadczenie „Kultury” w sprawie wydarzeń Grudnia 1970 roku; Artykuł redakcyjny „Kultury” o potrzebie współdziałania inteligencji i robotników; Protest intelektualistów polskich przeciwko represjom wobec ludzi nauki i kultury w Czechosłowacji po zdławieniu „Praskiej Wiosny”.
Przekłady
Laiškai 1964-1972. [Przeł.] K. Uscila. Vilnius 2014.
11. Portret podwójny. Wykonany z listów, wierszy, zapisków intymnych, wywiadów i publikacji. [Autorzy:] Cz. Miłosz, J. Iwaszkiewicz. Powst. 1930-1980. Wybór tekstów, ich układ i red.: B. Toruńczyk. Oprac. i przypisami opatrzył R. Papieski. Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2011, 499 s.
Zbiór zawiera 116 listów z lat 1930-1980, jak również wiersze, zapiski intymne, wywiady oraz wypowiedzi prasowe poetów oraz ich listy do osób trzecich, w których wypowiadali się na swój temat.
Zawartość
I. „Uwielbiam Pana” (1930-1945). – „Kwestia <> jest dla mnie bardzo ważna ”; „…Zamordowani, zabici, zastrzeleni”. – II. „Wiersze muszą poczekać” (1945-1950). – III. „Myślę, że już się nie zobaczymy (1951-1960); „Bardzo mi czasami tęskno do rozmowy z Tobą” (1960-1980). – Aneks: Czesław Miłosz, Jarosław Iwaszkiewicz (1894-1980); Cz. Miłosz, A. Fiut: Poetyckie powinowactwa z wyboru; Cz. Miłosz: List do Konstantego A. Jeleńskiego; Cz. Miłosz, A. Fiut: Praca i podróże; Cz. Miłosz, A. Fiut: Polska szkoła w poezji; Cz. Miłosz: Zapiski o Iwaszkiewiczu; Cz. Miłosz: O korespondencji z Jarosławem Iwaszkiewiczem; Cz. Miłosz: Wybierając wiersze Jarosława Iwaszkiewicza na wieczór jego poezji; Cz. Miłosz: Mistrz mego rzemiosła.
12. Listy 1944-1981. [Autorzy:] J. Andrzejewski, Cz. Miłosz. Oprac. i przypisami opatrzyła B. Riss. Warszawa: Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską. Oddział Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza 2011, 425 s. Biblioteka „Więzi„ t. 269.
Zawartość
Listy 1944-1981. – Aneks: J. Andrzejewski: Notatki do autobiografii; Wiersze Miłosza w okupowanej Warszawie; Msza za poetę; Gra z cieniem. – Cz. Miłosz: Korespondencja z Jerzym Andrzejewskim; Alfa, czyli moralista; Ballada; Bieliński i jednorożec; Sukiennicki, Andrzejewski.
13. Korespondencja. [Autorzy:] Cz. Miłosz, K.A. Jeleński. Powst. 1953-1987. [Red. B. Toruńczyk. Oprac. i przypisy: R. Romaniuk]. Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2012, 476 s.
Zbiór zawiera 195 listów z faksymilami wybranych korespondencji.
14. Korespondencja. [Autorzy:] I. i T. Byrscy, Cz. Miłosz. Powst. 1946-1988. Oprac. i komentarzami opatrzył P. Bem przy współpracy M. Prussak. Warszawa: Wydawnictwo IBL 2017, 237 s.
Zbiór zawiera 96 listów i kart pocztowych, w tym 40 autorstwa Czesława Miłosza.
Zawartość
Cz. Miłosz: O Tadeuszu i Irenie Byrskich; Korespondencja; Słowo od potomków Ireny i Tadeusza Byrskich. – Aneks: List Czesława Miłosza do Mariana Chlebnego; Tadeusz Byrski: Posłowie. Fragmenty; Czesław Miłosz: Celnik. Fragmenty.
15. Korespondencja. Z faksymiliami listów i wierszy, fotografiami oraz aneksem zawierającym nieznane wypowiedzi Herberta o Miłoszu i Miłosza o Herbercie a także komentarze Katarzyny Herbertowej i Marka Skwarnickiego oraz wiersze obu poetów. [Autorzy:] Z. Herbert, Cz. Miłosz. Powst. 1958-1990. Red.: B. Toruńczyk. Przypisy: M. Tabor, B. Toruńczyk. Kwerenda archiwalna: M. Tabor. Warszawa: Fundacja „Zeszytów Literackich” 2006, 299 s.
Zawartość
I. Korespondencja z lat 1958-1990, s. 9-128; ogółem 79 listów i pocztówek, w tym 29 Czesława Miłosza. – II. Aneks: Z. Herbert o Czesławie Miłoszu; Czesław Miłosz o Zbigniewie Herbercie; K. Herbertowa: Oczyma świadków; M. Skwarnicki: Oczyma świadków; Z. Herbert: Wiersze; Cz. Miłosz: Wiersze. – III. Ilustracje: faksimile wierszy, listów, dedykacji oraz widokówki i fotografie.
16. Miłosz listy pisze. Powst. 1986-1999. Pod red. J. Wolskiego. Rzeszów: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie 2011, 87 s.
Zawartość
Zawiera listy Cz. Miłosza do J. Wolskiego, R. Ziemby, S. Dłuskiego, J. Mączki, J. Szubera, J. Pasterskiego, A. Topczyja wraz z faksymilami.
17. Dedecius – Miłosz. Listy 1958-2000. Zebrał, przygotował do druku, opatrzył przypisami i wstępem P. Chojnowski. Tłum. listów L. Quinkenstein. Łódź: Śródmiejskie Forum Kultury; Dom Literatury. Stowarzyszenie Pisarzy Polskich. Oddział w Łodzi; Dresden: Neisse Verlag 2011, 153 s.
Tekst w języku polskim i niemieckim.
18. Listy 1973-2000. [Autorzy:] J. Giedroyc, Cz. Miłosz. Oprac. i wstępem opatrzył M. Kornat. Warszawa: Czytelnik 2012, 614 s. Archiwum „Kultury”, t. 12.
Zawartość
Listy 1973-2000. – Aneks: List otwarty Witolda Wirpszy do Związku Literatów Polskich; List Czesława Miłosza do Sekretarza Generalnego Polskiej Sekcji PEN Clubu Władysława Bartoszewskiego; List Jerzego Giedroycia do Juliusza Mieroszewskiego o spotkaniu z Sołżenicynem w Zurychu 20 listopada 1974 r.; List Czesława Miłosza do Antoniego Słonimskiego w związku z jego wywiadem dla „Les Nouvelles Littéraires” z 22 stycznia 1976 r.; List otwarty prof. Edwarda Lipińskiego do I Sekretarza KC PZPR Edwarda Gierka; Wypowiedź Antoniego Słonimskiego w sprawie oskarżeń Artura Sandauera pod adresem Czesława Miłosza (maj 1976, fragment felietonu); Deklaracja intelektualistów emigracyjnych z Europy Środkowej i Wschodniej w sprawie prawa narodu ukraińskiego do niepodległości, maj 1977 r.; Komunikat „Kultury” o Nagrodzie Literackiej im. Neustadta dla Miłosza, kwiecień 1978 r.; List Czesława Miłosza do prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego z 22 lutego 1979 r.; Oświadczenie Józefa Czapskiego w sprawie Rudolfa Hessa, wrzesień 1980 r.; Uwagi Redakcji „Kultury” o znaczeniu wydarzeń „Sierpnia 1980”, wrzesień 1980 r.; Apel do narodu niemieckiego; Deklaracja założycielska i apel Funduszu Pomocy Niezależnej Literaturze i Nauce Polskiej; Apel Redakcji „Kultury” o Nagrodę Pokojową Nobla dla Lecha Wałęsy, sierpień 1982 r.; Esej Czesława Miłosza o stosunkach polsko-żydowskich, „Oby inaczej”, na marginesie książki Henryka Grynberga, Prawda nieartystyczna (1984), złożony do „Kultury”, niedrukowany, luty 1985 r.; Oświadczenie Redaktora „Kultury” w sprawie przyszłości pisma i Instytutu Literackiego; Artykuł Konstantego A. Jeleńskiego, „PRL-owskie reguły <> ”; List Czesława Miłosza do Redaktora „Kultury” w związku z wywiadem udzielonym Guy Sormanowi dla „Le Figaro Magazine” z 9 lipca 1988 r.; Polemiczny list Jana Venuleta do Redakcji „Kultury” w związku z artykułem o Ksawerym Pruszyńskim i odpowiedź Czesława Miłosza; List Czesława Miłosza do Funduszu Pomocy Niezależnej Literaturze i Nauce Polskiej z 27 lutego 1990 r.; Pismo (faks) Jerzego Giedroycia do Przewodniczącego Rady Najwyższej Republiki Litewskiej Vytautasa Landsbergisa w związku z Aktem Przywrócenia Niepodległości z 11 marca 1990 r.; Gustaw Herling-Grudziński o „ciągotach marksistowskich” Czesława Miłosza; Artykuł Czesława Miłosza w „New York Times” i „Gazecie Wyborczej” w związku z sowiecką interwencją zbrojną w Wilnie w styczniu 1991 r.; Apel trzech poetów; Tomasa Venclovy, Josifa Brodskiego i Czesława Miłosza w sprawie niepodległości Litwy, styczeń 1991 r.; Artykuł Czesława Miłosza o Litwie, styczeń 1991 r.; Stefan Kisielewski, „Czy laureat Nobla pisze prawdę?”, marzec 1991 r.; List Czesława Miłosza do Jerzego Giedroycia w związku z artykułem Marka Zielińskiego w „Zeszytach Historycznych”; Odpowiedź Marka Zielińskiego na list Czesława Miłosza do Redaktora „Zeszytów Historycznych”; Notatka Jerzego Giedroycia o dyplomacie litewskim Petrasie Klimasie w związku ze staraniami o przekazanie jego księgozbioru do Wilna, sierpień 1991; Czesław Miłosz – rekomendacja dla Jerzego Giedroycia dwóch kandydatur litewskich do stypendium Funduszu Pomocy Niezależnej Nauce i Literaturze Polskiej; Krytyczne uwagi Jerzego Giedroycia o „Dzienniku pisanym nocą” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, lipiec 1994 r.; List prof. Adama Bromkego do Redakcji „Polityki” w sprawie tzw. akcji balonowej Radia „Wolna Europa”, styczeń 1995 r.; List pomysłodawców utworzenia Akademii Przemyskiej do Czesława Miłosza z 31 lipca 1996 r.; List Czesława Miłosza do premiera rządu RP Jerzego Buzka w sprawie konfliktu o strażnicę graniczną w Puńsku z 21 lutego 1999 r.; Pismo Jerzego Buzka do Czesława Miłosza w odpowiedzi na jego list w związku z konfliktem o strażnicę graniczną w Puńsku z 27 kwietnia 1999 r.; Notatka Jerzego Giedroycia dla Czesława Miłosza o twórczości literackiej Vasila Bykaua w związku z pomysłem wystąpienia o literacką Nagrodę Nobla dla niego, listopad 1999 r.; List Igara Babkowa, redaktora naczelnego czasopisma „Fragmenty” w Mińsku, do Jerzego Giedroycia, 13 stycznia 2000.
Przekłady
litewski
Laiškai 1973-2000. [Przeł.] K. Uscila. Vilnius 2017.
19. Korespondencja. [Autorzy:] A. Międzyrzecki i J. Hartwig, Cz. Miłosz. Powst. 1970-2003. [Opieka red.: K. Lisowski]. [Przypisy do listów J. Hartwig i A. Międzyrzeckiego: J. Strzałka. Przypisy do listów Cz. Miłosza: T. Fiałkowski]. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2012, 646 s.
20. Braterstwo poezji. Korespondencja, wiersze i inne dialogi 1947-2013. [Autorzy:] Cz. Miłosz, T. Różewicz. Wstęp: A. Franaszek. Zebrał, opracował, przypisami i notami opatrzył E. Pasierski. Kraków: Wydawnictwo Literackie; Wrocław: Wrocławskie Wydawnictwo Warstwy 2021, 355 s.
Zawartość
A. Franaszek: Starszy brat. – I. Czesław Miłosz – Tadeusz Różewicz: Korespondencja i dedykacje 1947-2003. – II. Dialogi poetów: Renata Gorczyńska: Przedmowa; Dialog I. Teatrum (przewrotnego ciała); Dialog II. Szukanie formy; Dialog III. Inkipo, końskie miasto, gdzie różowe klacze…; Dialog IV. Kraków 1945; Dialog V. Podziw. – III. Wiersze: Wiersze Czesława Miłosza: Do Tadeusza Różewicza, poety; *** (Przywitałem go w 1948 roku…); Unde malum; Różewicz; – Wiersze Tadeusza Różewicza: Antypoezja; poeta emeritus; Zaćmienie światła; Elegia; cień Miłosza.
21. Listy 1958-1997. [Autorzy:] Cz. Miłosz, J. Błoński. Zebrał, przepisał i opatrzył przypisami A. Puchejda. Gdańsk: Fundacja Terytoria Książki 2019, 348 s. Biblioteka Mnemosyne.
Wybory utworów literackich w przekładach
albański
• Qyteti pa emër. [Wiersze]. [Przeł.:] M. Saneja. Tiranë 2009 [tekst w języku albańskim i tureckim].
• Në bregun tjetër të lumit. [Wiersze]. [Przeł.:] P. Çina, B. Andoni. Tiranë [2013].
angielski
• Selected poems. [Wstęp:] K. Rexroth. New York [1973], wyd. nast.: New York 1981, wyd. nast. tamże 1982.
Większość utworów przełożył Cz. Miłosz sam lub wspólnie z jednym z tłumaczy: P. Dale Scott, L. Davis, R. Lourie.
• Bells in winter. [Wybór wierszy]. [Przeł.: Cz. Miłosz i] L. Vallee. New York 1978, 71 s., wyd. nast. Madison, WI 1979, Manchester 1980, Manchester 1982 [nagroda Witler Bynner Award przyznana przez Poetry Society of America za najlepszy tom wierszy tłumaczonych na język angielski w 1981].
Nagrody
Nagroda Witler Bynner Award przyznana przez Poetry Society of America za najlepszy tom wierszy tłumaczonych na język angielski w 1981.
• The view. [Wybór wierszy]. [Przeł. Cz. Miłosz przy współpracy:] L. Vallee, R. Hass. New York 1985.
Przełożył Cz. Miłosz przy współpracy tłumaczy: L. Vallee, R. Hass.
Wydanie bibliofilskie; zawiera wiersze z tomów: Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada [Twórczość poz. ↑]; Nieobjęta ziemia [Twórczość poz. ↑].
• The collected poems. 1931-1987. [Przeł. Cz. Miłosz sam lub wspólnie z jednym z tłumaczy: P. Dale Scott, L. Davis, R. Hass, R. Lourie, L. Nathan, R. Pinsky, L. Vallee]. New York 1988, XVI, 511 s., wyd. nast.: London 1988; 1988.
Większość utworów przeł. Czesław Miłosz sam lub wspólnie z jednym z tłumaczy: P. Dale Scott, L. Davis, R. Hass, R. Lourie, L. Nathan, R. Pinsky, L. Vallee.
• Beginning with my streets. Essays and recollections. [Przeł.] M.G. Levine. New York 1991.
• Poezje wybrane = Selected poems. [Przeł.:] D. Brooks, P.D. Scott, J. Darowski, R. Gorczyńska, A. Miłosz, Cz. Miłosz, L. Nathan, R. Pinsky, L. Vallee. Posłowie: Autora. Kraków 1996, wyd. nast. tamże: 1999, 2005 [tekst w języku pojskim i angielskim].
• New and collected poems 1931-2001. [Przeł.] Cz. Miłosz. [i in.]. [Wstęp:] Cz. Miłosz. New York 2001, 776 s., wyd. nast.: London 2001; New York 2003; New York 2006; New York 2017, wyd. jako dokument dźwiękowy: Stephen Fry reads Czesław Miłosz. [Wybór wierszy A. Zagajewski]. Warszawa 2011, 1 płyta CD [na opakowaniu komentarz w języku angielskim; booklet zawiera teksty wybranych wierszy w przekładzie na język angielski].
• To begin where I am. The selected essays. [Oprac. i wstęp:] B. Capenter, M.G. Levine. New York 2001, wyd. nast. tamże 2002, 2004.
• Second space. New poems. [Przeł.:] Cz. Miłosz, R. Hass. New York: Ecco 2004, 102 s. Zob. Twórczość poz. ↑.
Przekład tomu przejrzany przez A.O. Miłosza przy współpracy A. Kosińskiej. Wiersz „Oczy” (Eyes) przełożony przez Cz. Miłosza i R. Gorczyńską.
• Notes. [wybór ze zbioru New and collected poems 1931-2001. Orinda 2006].
• Selected poems 1931-2004. [Wybór:] R. Hass. [Przeł.:] Cz. Miłosz, [i in.]. [Wstęp:] S. Heaney. New York 2006.
• Becoming Americans. Four centuries of immigrant writing. [Red.] I. Stavans. [Wstęp:] P. Hamill. New York, NY 2009, wyd. 2 tamże 2013.
• Proud to be a mammal. Essays on war, faith and memory. [Przeł.:] C. Leach, B. Carpenter, M.G. Levine. London 2010.
• Poezje wybrane = Selected poems. Przeł. David Brooks [i in.]. Posłowie Autora. Kraków 2011 Seria Dwujęzyczna [tekst w języku polskim i angielskim].
• Tak zwane widoki ziemi. Wybór wierszy = The so-called sights of the earth. Selected poems. Koncepcja i wybór wierszy A. Fiut. Olszanica 2011 [tekst w języku polskim i angielskim].
arabski
• Madīḥ aṭ-ṭāʾir. [Przeł. z angielskiego] H. Janabī. Dimašq 2001.
• Ašʿār muḫtāra min dawāwīnihi. [Wybór:] M. Hanā. [Przeł.:] H. ʿAbd al-Fattāḥ, D. Samolińska-Metwaly. Abū Ẓabī 2009.
azerski
• Avropanın uşağı:. Şeirlǝr vǝ esselǝr. [Wiersze]. [Przeł. z francuskiego:] V. Mustafayeva, R. Miskǝrli, R. Hǝşimov, S. Babullaoğlu. Bakı 2006 [tekst w języku azerskim i tureckim].
białoruski
• Innego końca świata nie będzie. Utwory wybrane = Inšaga kanca s’vetu nâ budze. Wybranyâ twory. Wybór i red. A. Chadanowicz. Wrocław 2006 [tekst w języku polskim i białoruskim].
• Zbor tvoraŭ. U trynaccacì tamah. T. 11. Peraklady. [Oprac. U.Ì. Marhel', S.U. Kalâdka, T.P. Barysûk, A.A. Danìl'čyk, V.L. Hacânovìč. Mìnsk 2010 [tekst w języku rosyjskim i białoruskim].
• Vyratavanne. Vybranyâ veršy i paemy . [Przeł.] L. Barščèŭskì. [Wybór:] A. Hadanovìč. Mìnsk 2011.
bułgarski
• Trima polski poeti: Česlav Miloš, Zbignev Herbert, Adam Zagajevski. [Wybór i przekład] N. K„nčev. Sofiâ [1998].
chiński
• Chaisan de biji bu. [Wiersze]. [Przeł.] L. Yuan. Guilin 1989.
• Bolan ershi shiji shixuan. [Wiersze]. Brak tłumacza. Shanghai 1992.
• Chengshi zai ta de huihuang zhong. [Wiersze]. Brak tłumacza. Beijing 2005.
• Miluoshu shixuan. [Wiersze]. [Przeł.] D. Guoqing. Taibei 2007.
• Qie Miwoshi zhu. [Wiersze]. [Przeł.] S. Zhang. Shijiazhuang [przed 2010].
• Miwoshi bai nian = Sto lat Miłosza. [Red.] L. Bei. Taibei shi [2012] [część tekstu w przekładzie z języka polskiego, część z języka angielskiego; część tekstu w przekładzie chińskim i języku polskim].
• Dongjie shiqi de shipian. [Wiersze i poematy]. [Przeł.] H. Lin. Shanghai 2018.
• Gutu zhuiyi. [Listy, wiersze, poematy]. [Przeł.] D. Yang. Shanghai 2018.
• Zhaomo de Guqiao. [Wiersze i poematy prozą]. [Przeł.] H. Lin. Shanghai 2018.
• Zhan zai ren zhe bian. [Przeł.] H. Canran. Guilin 2019.
chorwacki
• Drugi prostor. Najnovije pjesme – izbor. [Wiersze]. [Przeł. i przedm.] M. Trumić. Zagreb 2009.
• Poezija. [Wybór i przekł.:] P. Mioč. Zagreb 2019.
czeski
• Mapa času. [Wybór i posłowie:] V. Dvořačkova. [Przeł.:] V. Dvoračkova, I. Mikesová, V. Burian. Praha 1990.
• Traktáty a přednášky ve verších. [Przeł.] V. Burian. Olomouc 1996 [tekst w języku polskim i czeskim, zawiera także posłowie tłumacza i komentarze do twórczości Cz. Miłosza].
• Saligia a jiné eseje. [Wybrał, przeł.] J. Mlejnek. Brno 2005.
duński
• Udvalgte digte. [Wiersze; przeł.] J. Ørnsbo. København 1981, wyd. 2 tamże 1982.
• Kort over tiden. [Przeł.:] U. Harder, J. Katz. Arhus 1994.
estoński
• Erosioonist. [Eseje]. [Przeł.] H. Lindepuu. [Eesti 1999].
• Valitud luuletused. [Wiersze]. [Przeł.] H. Lindepuu. Tartu 2013.
francuski
• Enfant d'Europe et autres poèmes. [Wiersze; przeł.:] M. Tschui, J. Silberstein. [Przejrzane przez autora]. Lausanne 1980.
• Poèmes 1934-1982. [Oprac.:] C. Jelenski. [Przeł.:] C. Jelenski [i in.]. Paris 1984.
• Empereur de la terre. [Przeł.] L. Dyèvre. [Paris] 1987 [wybór tekstów z lat 1956-1974].
• L’immoralité de l’art. [Przeł.] M. Bouvard. [Paris] 1988.
• Terre inépuisable. [Wybór poezji i prozy; przeł.] Ch. Jeżewski, F.X. Joujard. Paris 1989.
hebrajski
• Wezarah ha-shemesh uwa ha-shemesh weshirim aherim. [Przeł.] D. Weinfeld. Tel Awiw 1981.
• Kôkāb ha-La'ana (h). [Przeł. D. Weinfeld]. Tel-Aviv 1989.
• ‘Ŵr yŵm. Mubhar šiyriymm. [Przeł.] D. Weinfeld. Ra‘ananah 2013.
hindi
• Dom otwarty = Khula ghar. [Przeł.] A. Wadźpeji, R. Czekalska. New Dehli 2004 [tekst w języku hindi i w polskim].
hiszpański
• Antologia poética. [Wybór i przekł.:] J. Zych. México 1984.
• Poemas. [Wybór i przekł.:] B. Stawicka. Barcelona 1984.
• Tierra inalcanzable. Antología poetica. [Przekł. wybór i przedmowa:] X. Farré. Barcelona 2011.
• Poesía escogida = Wiersze wybrane. [Wybór i tłum.] I. Sabogal Dunin-Borkowski. Lima 2012 [tekst w języku polskim i hiszpańskim].
japoński
• Chesuwafu Miuoshu shishū = Wiersze Czesława Miłosza. [Przeł.] H. Ogura. [Red.:] M. Numano, T. Sekiguchi. Yokohama 2011.
kataloński
• Travessant fronteres. Antologia poètica 1945-2000. [Przeł.] X. Farré. Barcelon 2006.
kazachski
• Žeņìlmegen žyr = Nepokorennaâ pesn'. [Wiersze, poematy, miniatury literackie]. [Przeł.:] A. Ķajran, V. Kulagina-Ârceva. [Red.] R. Sejsenbaev, B. Malaeva. Židebaj; Almaty 2011 [tekst częściowo równolegle w przekładzie kazachskim i rosyjskim, częściowo w przekładzie rosyjskim].
litewski
• Epochos samoningumo poezija. [Przeł.] J. Kekstas. Buenos Aires 1955.
• Tėvynės ieškojimas. [Wybór esejów; przeł.] A. Kalėda, A. Sverdiolas, A. Grybauskas. Vilnius 1995.
• Poezje wybrane = Rinktiniai eilèraščiai. [Wybór i posłowie: A. Kalėda]. Vilnius 1997 [tekst w języku polskim i litewskim].
łotewski
• Dāvana = Dar. [Red. i przedmowa:] I. Balode. [Przeł.] J. Kamiński. [Ilustracje] A. Aizsilniece. Rīga [2021] [tekst w języku polskim i łotewskim].
niderlandzki
• Een dichter vergeet niet = Poeta pamięta. [Przeł. i oprac.] K. Van Heuckelom. Lennik 2002 [tekst w języku polskim i niderlandzkim].
• Gedichten [Wybór, przekł., przypisy i posłowie:] G. Rasch. Amsterdam/Antwerpen 2003, wyd. nast. tamże 2006.
• Tweeduizend en tien. [Wiersze]. Hizinge 2009.
• Zo'n gelukkige dag. Dichters voor Amnesty International. [Wybór i oprac.:] D. Bronkhoorst. Amsterdam 2015, wyd. jako dokument elektroniczny: tamże 2015, plik tekstowy w formacie EPUB.
niemiecki
• Lied vom Weltende. Gedichte. [Wyd. i przeł.] K. Dedecius. Köln 1966, wyd. nast.: Köln 1967, tamże 1980.
• Zeichen im Dunkel. Poesie und Poetik. [Wyd. i przeł.] K. Dedecius. Frankfurt am Main 1979, wyd. 2 tamże 1980.
• Gedichte 1933-1981. [Przeł.:] K. Dedecius, J. Łuczak-Wild. Frankfurt am Main 1982, wyd. nast. tamże: 1992, 1995.
• Die Strassen von Wilna. [Przeł. z pol.] R. Marwin-Buschmann. München, Wien 1997 [zawiera utwory Cz. Miłosza poświęcone Wilnu].
• Dar /Gabe. Wybór i przekład K. Dedecius. Przedmowa Autora. Kraków 1998. Wyd. 2 tamże 1999 [tekst w języku polskim i niemieckim].
• Czesław Miłosz. [Szkice literackie]. [Przeł.:] K. Dedecius, F. Griese, Ch. Kiermeier. Kraków 1999.
• Das und andere Gedichte. [Przeł.] D. Daume. München, Wien 2004.
• Czesław Miłosz. [Red.] B. Jentzsch. Euskirchen [2019].
norweski
• I løsildens aera. [Wiersze; wybór:] O.M. Selberg. [Przeł.] P. Brekke. Oslo 1981.
ormiański
• Banasteġçowt'yownneri ëntrani; Banaxosowt'yown Švediayi T'agavorakan Akademiayowm; Es antimodeṙnist em. [Szkice]. [Przeł.] Š. Mkrtčyan. Erewan 2011.
portugalski
• Não mais. [Wybór, przekład i wstęp: H. Siewierski i M. Paiva de Souza]. Brasília 2003 [tekst w języku polskim i portugalskim].
• A minha intenção. Ensaios escolhidos. Lisboa 2019.
rosyjski
• Sintaksis. Publicistika, kritika, polemika. 9. [Red.:] M. Rozanova, A. Sinâvskij. Pariž 1981 [zawiera szkic Cz. Miłosza poświęcony Wilnu].
• Tak malo i drugije stichotvorenija. 1934-1990. [Red.] A. Bazilevskij. Moskva 1993.
• Ličnye objazatel'stva. Izbrannye esse o literature, religii i morali. [Przeł.] B. Dubin. Moskva 1999.
• Žeņìlmegen žyr = Nepokorennaâ pesn'. [Red.: R. Sejsenbaev, B. Malaeva]. [Tłum.:] A̋. Ķajran, V. Kulagina-Ârceva. Židebaj 2011 [tekst częściowo równolegle w języku kazachskim i rosyjskim, częściowo w rosyjskim].
• Hroniki=Kroniki. [Przeł.] N. Kuznecov. Sankt Peterburg: Izd-vo Ivana Limbaha 2020, 238 s.
rumuński
• Podul de catifea. Antologie de poezie. [Przeł.:] P. Stoicescu, C. Geambaşu. [Wybór i przedmowa:] C. Geambaşu. Bucureşti 2012.
• Acel ceva. [Wiersze]. [Przeł.] C. Geambaşu. [Przedmowa:] A. Fiut. Bucureşti 2022.
serbski
• Izabrane pjesme. [Przeł.] S. Milić. Podgorica 2011.
serbsko-chorwacki
• Spasenje. Izabrane pjesme. [Przeł.] P. Vujičić. Sarajevo 1982.
• Poezija. [Przeł.] P. Vujičić. Beograd, Sarajevo 1988.
• Zapisi na salveti. Odabrani eseji. [Przeł.] L. Rosić. Beograd 2019.
słowacki
• Záhrada vied. [Eseje]. [Przeł.:] K. Chmel, J. Marušiak, M. Minárikova. Bratislava 2002.
słoweński
• Somrak in svit. [Przeł.:] R. Štefan, W. Stępniakówna, T. Pretnar, L. Krakar. Ljubljana 1987.
• Zvonovi pozimi. [Przeł.] J. Unuk, K. Šalamun-Biedrzycka, T. Pretnar, R. Štefan, L. Krakar, P. Čučnik, A. Będkowska-Kopczyk. Ljubljana 2008.
szwedzki
• Fyra Dikter. Czesław Miłosz. Nobel – pristagare i litteratur. [Wiersze]. Uppsala 1980.
• Jag är här essäer. [Eseje; wybór:] K. Gruber. [Przeł.:] A. Josephson, J. Nyberg. Uppsala 1980, wyd. w formie dokumentu dźwiękowego Lund 2011, plik w formacie DAISY 2.02.
• Möte Dikter. [Wiersze; przeł.:] K. Ahnkund [i in.]. Uppsala 1980, wyd. w alfabecie Braille’a: Johanneshov 2016.
• Sangen om pärlan och andra dikter. [Wiersze; przeł.] N.A. Nilsson. Stockholm 1986.
• Samlade dikter. 1931-1987. [Przeł.] K. Ahnlund. Stockholm 1990.
• Samlade dikter. 1931-1987. [Przeł.] N.A. Nilsson. Stockholm 1990.
• Ärlig beskrivning. [Przeł.] A. Bodegård. Stockholm 2011.
• Traktat om poesin. W: Cz. Miłosz: Traktater på vers. [Przeł. i przedmową opatrzył ] J. Hirschberg. Umeå 2016 [tekst częściowo w języku polskim i szwedzkim].
turecki
• Avropanın uşağı. Şeirlǝr vǝ esselǝr. [Wiersze]. [Przeł.:] V. Mustafayeva, R. Miskǝrli, R. Hǝşimov, S. Babullaoğlu, S. Babullaoğlu. Bakı 2006 [tekst w języku azerskim i tureckim].
• Qyteti pa emër. [Przeł.:] M. Saneja. Tiranë 2009 [tekst w języku albańskim i tureckim].
ukraiński
• Poezje wybrane = Vibranì poezìï. Wybór wierszy i przekład S. Szewczenko. L'viv 2000 [tekst w języku polskim i ukraińskim].
• Velike knâzìvstvo lìteraturi. Vibranì eseï. Kiïv 2011.
• Vybrani tvori. Kiïv 2011.
węgierski
• Múzsáim patotája. [Przeł.:] E. Bojtár [i in.]. Budapest 1987.
• Szülöhazám, Europa. [Przeł.:] E. Bojtár [i in.]. Pozsony [Bratislava], Budapest 1993 [zawiera przekł. fragmentu poz. ↑, ↑, ↑, ↑].
• A kétségbeesés tisztasága. Válogatott esszék. [Przeł.:] E. Bojtar, L. Pálfalvi. Budapest 1999.
• Ahogy elkészül a világ. [Przeł.] Gömöri. Bratislava 2001.
• Történetjátékok. [Przeł.] D. Csaba. Budapest 2001 [część tekstu w języku węgierskim i ormiańskim].
• Milyen is lesz a Mennyben. Isten-koreso versek. [Przeł.] G. Zsille. Budapest 2004.
wietnamski
• Phố Descartes. Tuyển thơ. [Przeł.] M.Ch. Tạ. Hà Nội 2016.
włoski
• Il castigo della speranza. 20 poesie. [Przeł.] P. Marchesani. Milano 1981.
• Il poeta ricorda. 24 poesie. [Oprac.:] P. Marchesani. [Wstęp:] J. Brodskij. Milano 1981.
• Poesie del mondo illuminato. [Przeł.:] A. Kurczab, M. Guidacci. Roma 1981.
• Poesie. [Przeł.] P. Marchesani. Milano 1983.
• La mia Europa; Poesie. [Wstęp i oprac.:] P. Marchesani. [Przeł.:] F. Bovoli, P. Marchesani. [Torino] 1986.
• Il secolo dell'esilio. Le poesie. [Przeł.:] M.G. Borsalino, A.L. Guglielmi [przy współpracy] D. Rondoni. Milano 1988.
• La fodera del mondo. [Przeł. V. Rosella]. Roma 1996 [tekst w języku polskim i włoskim].
• Così poco = Tak mało. [Wstęp autora]. [Wybór:] A. Fiut. [Przeł.] P. Marchesani, V. Rosella, A. Kurczab i M. Guidacci. Kraków 1999 [tekst w języku polskim i włoskim].
• Il cagnolino lungo la strada. [Przeł.] A. Ceccherelli. Milano 2002.
• Adelphiana. Pubblicazione permanente. 3. [Przeł.] A. Ceccherelli. Milano 2004.
Przekłady utworów literackich w antologiach zagranicznych
albański
• Nobelistët për fëmijët. [Opowiadania i nowele]. [Wybrał i przeł.] M. Spahiu. Shkup 1989.
• Vetëm Itaka mbetet = Tylko Itaka pozostanie. Antologji e poezisė shqipe dhe polake sh.XX = antologia poezji albańskiej i polskiej XX w. [Wybór, przekład z albańskiego na polski oraz z polskiego na albański i słowo wstępne:] M. Saneja. [Oprac. graf. B. Aumer]. Warszawa 1993.
• Fëmijët e epokes. Antologji e poezisë polake sh. XX. [Przeł. M. Saneja]. Varshavë 1997.
angielski
• Fiction in several languages. [Red. i wstęp] H. Peyre. Boston 1969.
• The modern world. 1. Hopes. [Red.:] D. Daiches, A. Thorlby. London 1975.
• Contemporary East European poetry. An anthology. [Red.] E.E. George. Ann Arbor, MI 1983.
• Gathering time. Five modern Polish elegies: Iwaszkiewicz, Wierzynski, Jastrun, Milosz, Bialoszewski. [Przekł. i wprowadzenie] A. Busza i B. Czaykowski. Mission 1983.
• Singular voices. American poetry today. [Red.] S. Berg. New York 1985.
• From Stalinism to pluralism. Documentary history of Eastern Europe since 1945. [Red.] G. Stokes. New York; Oxford 1991.
• Holocaust poetry. [Wybór i wprowadzenie] H. Schiff. London 1995.
• Testimony to the invisible. Essays on Swedenborg. [Red.] J.F. Lawrence. West Chester, Pennsylvania 1995.
• Poetry of the Second World War. An international anthology. [Red. i wprowadzenie:] D. Graham. London 1998.
• Scanning the century. The Penguin book of the twentieth century in poetry. [Red.] P. Forbes. London 1999.
• Second World War poems. [Wybór] H. Haughton. London 2004.
• Poet’s choice. [Red.] E. Hirsch. Orlando, FL 2006.
• The Ecco anthology of international poetry. [Red.:] I. Kaminsky, S. Harris. New York 2010.
• Essential poems from the Staying alive trilogy. [Red.] N. Astley. Tarset 2012.
• Meditations on divine names. A poetry anthology. [Red.] M. Trochimczyk. [Przeł.] A. Miłosz. Los Angeles 2012.
• Short. An international anthology of five centuries of short-short stories, prose poems, brief essays, and other short prose forms. [Red. i wprowadzenie] A. Ziegler. New York 2014.
• The zoo of the new. Poems to read now. [Red.:] N. Laird i D. Paterson. London [2017].
• Poems about trees. [Red.] H. Thomas. [Wprowadzenie] S. Plumly. New York 2019.
• Border lines. Poems of migration. [Red.:] M. Moscaliuc, M. Waters. London 2020.
• 100 poems to break your heart. [Oprac.:] E. Hirsch. Boston 2021.
• Poems of healing. [Red.] K. Kirchwey. New York 2021.
• The uncommon speech of paradise. Poems on the art of poetry. [Red.:] R. Hedin i J. Lenfestey. Buffalo, New York 2021.
azerski
• Qǝfil görüş: çağdaş polyak poeziyası antologiyası. [Przeł. i red.:] S. Babullaoğlu, R. Tağızadǝ. Bakı 2010.
białoruski
• Byc' abo nja byc' sjarèdneèŭrapejcam. Sučasnae pol'skae mys'len'ne. [Wybór, przekł. z polskiego, red.: V. Bulgakaŭ]. Mensk 2000.
• Verš na svabodu. [Red.] V. Aksak. [Przeł.:] L. Pâtrovìč Barščèŭskì, A. Hodanovič, N. Macâš. Vašyngtòn 2002.
• Na dalonâh lûbovì. Veršy. [Oprac.:] H. Lâl'ko. [Przedmowa:] D. Bìčèl'. [Ilustracje:] G. Hìnka-Ânuškevìč. Mìnsk 2006.
• Zbor tvoraŭ. U trynaccacì tamah. T. 11, t, r, Peraklady. [Wybór:] U. Ì. Marhel', S. U. Kalâdka; [Komentarze:] T. P. Barysûk, A. A. Danìl'čyk, V. L. Hacânovìč . [Red. tomu:] L. G. Kìsâlëva];, Maksìm Tank [pseud.]. Mìnsk 2010 [tekst w języku białoruski, polskim i rosyjskim].
bułgarski
• Antologiâ na novata polska poeziâ. [Wybór i przekład] B. Dankov. Sofiâ 2006.
• Polskata poeziâ meždu dvete svetovni vojni. [Przedmowa i wybór:] P. Karagʹozov. Sofiâ 2019.
chiński
• Yilitisi shixuan / Yilitisi zhu. [Wiersze]. [Przeł.:] W. Tay, G. Du, B. Song. Taibei [1982].
• Waiguo shi, 5. Miwoshi, Pulasi deng zhu. Brak tłumacza. Beijing 1986 .
• Ouzhou jingshen. Weirao Qiesilafu Miwoshi, Ya'en Patuoshika he Yisitewan Bibo. [Wybór esejów]. [Przeł.] W. Fan. Changchun 2009.
• Ziyou shipian. Cong Mi'erdun dao Miwoshi. [Wiersze]. [Przeł.] X. Lin. Guangzhou 2012.
• Bolan shi xuan. T. 2 / Lin Hongliang bian. [Wiersze]. [Red.:] H. Lin. [Przeł.] X. Lin, Z. Zhang, L. Yi. Beijing 2023.
• Ling yizhong xiezuo. Waiguo zhumin shiren sanwen, suibi. [Wiersze]. [Przeł.] L. Lu. Beijing 2023.
• Lishi quantao li de dubai. Bolan dangdai shi xuan bai shou = A monologue ensnared in history:. 100 selected contemporary Polish poems. [Wiersze]. [Przeł.] R. Chen. Taibei shi 2023.
chorwacki
• Antologija moderne poezije zapadnog kruga. Od Baudelairea do danas. [Red.] A. Šoljan. Zagreb 1974, wyd. nast. tamże 1980.
• Plejada poljskih pjesnika XX. Stoljeća. [Wiersze]. [Przeł.] P. Mioč. Split 1997.
• Gost u kući. Prijevodi i prepjevi iz poljskoga pjesništva. [Wiersze]. [Przeł.] Z. Malíc. [Red. i przedm.] D. Malíc. Zagreb 2006.
• Urezi. Izbor iz svjetske poezije o ratu, represiji, ropstvu... [Wybór i red.:] T. Bajsić. [Przeł.:] I. Babić [i in.]. Zagreb [ok. 2014].
duński
• Falkenstjerne. Verdenslitteratur. [Wybór opowiadań, nowel i wierszy]. [Red.] Mogens Bjerring-Hansen [i in.]. København 2001.
• Kanon i dansk. 3. [Wybór opowiadań, nowel i wierszy]. [Red.:] T. Brostrøm, S. Brøgger, J.S. Sørensen. København 2005.
francuski
• Mémoires d'un combat. „Kultura”, 1947-2000. [Red.] S. Meller, i T. de Montbrial. Paris 2001.
• L'Europe des dix pays absents. Cours d'Été au Collège de l'Europe Libre (août-septembre 1957): Strasbourg-Robertsau. Conférences sur l'Europe Centrale et Orientale. Nancy 1958.
• Introduction à la poésie polonaise avec un choix de poèmes polonais. [Oprac. i wstęp:] Cz. Miłosz. [Przeł.] A. Posner. Paris 1964. Supplément à „Preuves”, 166.
• Chant de la Pologne. Anthologie de la poésie polonaise du vingtième siècle. [Przekł. I wybór:] B. Burocher. Paris 1972.
• Temoins. 44 poètes polonais contemporains (1975-1990). [Oprac. i tłum.:] L. Rey et G. Gaillaguet. St. Jean du Bruel [ca 1990].
• Poésie. Vol. 1. [Wybór :] K. Dedecius. [Przeł.:] C.-H. du Bord [i in.]. [Red.] F. Rosset. Montricher 2000.
• Vingt-quatre poètes polonais. [Tłum.] G. Lisowski. Neuilly-lès-Dijon 2003.
• Le pire est certain. Antologie de la poésie catastrophiste polonaise du XXe siècle. [Przeł. z polskiego:] C.-H. du Bord, Ch. Jezewski. Orthez 2009.
• Poètes russes, bélarusses et polonais. [Przeł.] N. Debolskaya. Wyd. 2 [b.m.w.] 2017.
gruziński
• Polonur-K'art'uli sabavšvo literaturuli almanaxi = Dziecięca antologia literatury polskiej. Edycja polsko-gruzińska [Red.:] B. Saria, N. Dvališvili. [Wybór:] M. P'ilina, D. Osovska. T'bilisi 2009 [tekst w języku polskim i gruzińskim].
hebrajski
• Yiḥes fun lid = Yiḥuso shel shir. [Red.] D. Sadan. Tel-Aviv 1983.
• 'Aḥărê mahpē̱kô̱t rabô̱t. Mi̱bḥar min ha-šîrā(h) ha-pôlānî̱t še-'aḥărê 1945. [Wiersze]. [Przeł.:] D. Weinfeld, R. Weichert. Yerûšālayim [2000].
• Dibur megusham yoshev ʻal peraḥ. [Wiersze]. [Przeł.] D. Ṿainfeld. Ramat Gan 2019.
hindi
• Ādhunik polís kavitā̃e. [Przeł.] H. Sarmā. Naī Dillī 1999.
• Dom otwarty = Khula ghar. [Wybór poezji; przeł.] Asok Wadźpei, R. Cekalska. Nayi Dilli 2004 [teksty w języku polskim i hindi].
hiszpański
• Infierno poetico de Polonia. Antologia de 27 poetas contemporáneos 1942-1981. [Wybór, tłum. i red.:] B. Piotrowski. Bogota 1982.
• 4 discursos en Suecia. Tegucigalpa 1983.
• Poesia polaca. Antologia. [Wyd. M. Suárez Recio]. La Habana 1984.
• Frases de cabecera. [Wybór] G. Goodfrey. Buenos Aires 1987.
• Poetas del mundo contemporáneo: Alemania, Brasil, Gran Bretaña, Hungria, Italia, Polonia, Portugal, Rumania, Suecia, Suiza, Uniòn Soviética, U.S.A., Yugoeslavia. [Przeł.] R.D. Borbòn. Bogotá 1989.
• Poesía polaca contemporánea: de Czeslaw Milosz a Marcin Halas. [Wybór, przekład z polskiego] F.P. González. Madrid [1994].
• Poetas. Los reportajes de The Paris Review. [Przedmowa:] E. Ruso. [Przeł.:] M. Rosenberg, E. Ruso, P. Sandler. Buenos Aires 1997.
• En esta luz del poema. [Red.:] R. Aceves, L. Solórzano. Tlaquepaque, Jalisco, México: La Zonámbula; Guadalajara, Jalisco: Al Gravitar Rotando 2019.
japoński
• Pōrando bungaku-no okurimono. [Przeł.] T. Sekiguchi. Tōkyō 1990.
jidysz
• Yiḥes fun lid = Yiḥuso shel shir. [Eseje]. [Przeł.] A. Sutsḳeṿer. [Red.] D. Sadan. Tel-Aviv 1983.
litewski
• „Litwo, nasza matko miła”.... Antologia literatury o Litwie. [Przedmowa, wybór i oprac. tekstów: R. Koženiauskienė, M. Niedźwiecka, A. Kalėda. Słowo wstępne: E. Ulčinaitė. Oprac. graf. A. Každailis]. Vilnius 1996 [tekst w języku polskim i litewskim].
• Kalba Nobelio premijos laureatai. [Wiersze]. [Przeł.] L. Gotautienė-Vaišvilienė [i in.]. Vilnius 1997.
• Servus, Madonna. Mažoji meilės antologija. [Wiersze]. [Przeł.] S.Geda. Vilnius 2000.
• Lithuania. [Lietuva ir Lenkija XX amžiuje. Lietuva ir Lenkija drauge į XXI amžių]. [Wiersze]. [Przeł.] A. Degutis. Vilnius 2001.
• Kitaip. Poezijos vertimų rinktinė. [Tłum. i red.] T. Venclova. Vilnius 2006.
• Vilnius. Mmiesto portretas. Nuotraukų ir tekstų rinktinė. [Eseje]. [Oprac. :] I. Zibucas, R. Paknys. [Wybór i red.:] Audra. Kairienė]. Vilnius 2010 [tekst częściowo w języku litewskim, białoruskim, jidysz, polskim i rosyjskim.
• Rinktiniai eilėraščiai. [Przeł. E. Ališanka i in.]. Vilnius 2011.
łotewski
• Domu pērles. [Przeł.] V. Tomaševič. Rīga 1997.
• Laiki un domas. Nobela premijas laureati literatura par pasauli un sevi 1901-2002. [Przeł.] A. Rijnieks. Riga 2003.
macedoński
• Sovremena polska poezija. [Przeł. P. Nakovski]. Skopje 1996.
• Drvoto vo svetskata poeziǰa. [Red. i wybór] S. Hristova-J̌ociḱ; [Przeł.] V. Andreevska. Skopǰe 2013.
• Poeziǰa. (Izbor). [Przeł.] P. Nakovski]. Skopǰe 2013.
• Daǰ dve, l̂ubovni! Antologiǰa na našite omileni pesni od avtori od Evropa: l̂ubov. [Wiersze]. [Wybór] Ž. Kuǰund̂iski. Skopǰe 2015.
niderlandzki
• Poolse verhalen. [Proza fikcjonalna]. [Wybór:] G. Hagenau. [Przeł.] Z.S. Herman. Utrecht, Antwerpen 1965.
• Een gevecht om lucht. Een keuze uit de naoorlogse Poolse poëzie. [Oprac.:] J.-W. Oovereem, E. Dijk-Borkowska. Maasbree [1978].
• Moderne poolse verhalen. [Opowiadania]. [Oprac.:] G. Rasch i K. Lesman. Amsterdam 1982.
• Treed binnen! Gedichten over steden na. [Wiersze]. [Przeł.] G. De Smet. Antwerpen 2003.
• Met andere woorden. [Wiersze]. [Przeł.] C. Nooteboom. Den Haag 2004.
• Hoop. Gedichten over grenzen. [Wiersze]. [Wybór i oprac.:] D. Bronkhoorst, N. Verouden. Amersfoort 2016.
niemiecki
• Orpheus versammelt die Geister. Stimmen aud der Mitte Europas. [Red. i przeł.:] G. Höritzsch [i in.]. [Przeł.:] B. Eberspächer, P. Gehrisch. Dresden [post 2005].
• Lied vom Weltende. Gedichte. [Wyd. i przeł.] K. Dedecius. Köln 1966, wyd. nast.: Köln 1967, tamże 1980.
• Polnische Lyrik der Gegenwart. [Przeł.] K. Dedecius. Stuttgart 1973, wyd. nast. tamże 1984.
• Polnische Lyrik aus fünf Jahrzehnten. [Przeł.] H. Bereska. Berlin, Weimar 1975, wyd. nast. tamże 1977.
• Polnisches Lesebuch des zwanzigsten Jahrhunderts. [Przeł.] K. Dedecius. München 1978.
• Zeichen im Dunkel. Poesie und Poetik. [Wyd. i przeł.] K. Dedecius. Frankfurt am Main 1979, wyd. 2 tamże 1980.
• Polnische Liebesgedichte. [Anthologie]. [Ilustr.] P. Picasso. [Red. i przeł.] K. Dedecius. Frankfurt am Main 1980, wyd. nast. tamże 1982.
• Der Freiheitskampf der Polen. Geschichte, Dokumentation, Analyse. [Oprac.:] F. Grube, G. Richter. [Przeł.] K. Dedecius. Hamburg 1981.
• Die Dichter Polens. Hundert Autoren vom Mittelalter bis heute. [Przeł.] K. Dedecius. [Ilustracje:] E. Lipiński. Frankfurt am Main 1982, wyd. nast. tamże 1995.
• Gedichte 1933-1981. [Przeł.:] K. Dedecius, J. Łuczak-Wild. Frankfurt am Main 1982, wyd. nast. tamże: 1992, 1995.
• Polnische Poesie des 20. Jahrhunderts. [Przeł. i red.] K. Dedecius. Frankfurt am Main 1982.
• Das Spiel mit der Apokalypse. Über die letzten Tage der Menschheit. [Oprac.] L. Reinisch. Freiburg 1984.
• Der Monarch und der Dichter. Polnische Märchen und Legenden. [Red.] K. Dedecius. Frankfurt am Main 1984.
• Hiob 1943. Ein Requiem für das Warschauer Getto. [Red. i wybór:] K. Wolff. Berlin 1984.
• Welches Tier gehört zu dir? Eine poetische Arche Noah. [Oprac.] P. Hamm. München 1984.
• Brückenbauer zwischen Ost und West. Im Geiste von Pater Anizet Koplin. [Red.] E. Mossmaier. Stein am Rhein 1987.
• Oder. Literarische Texte. [Przeł. J. Hartwig]. Berlin 1987.
• Poesie der Welt. Polen. [Wybór, oprac. i tłum.] P. Lachmann, R. Lachmann. Berlin 1987.
• Polen im Exil. Eine Anthologie. [Red.] K. Dybciak. Frankfurt am Main 1988, wyd. 2 tamże 2000.
• Geschichten aus der Geschichte Polens. [Oprac.:] P. Ketman, E. Malicka. [Przeł.:] K. Dedecius, M. Kurecka. Frankfurt am Main 1989.
• Bube, Dame, König. Geschichten und Gedichte aus Polen. [Red. I posłowie:] K. Dedecius. Frankfurt am Main 1990.
• Lebenslauf aus Büchern und Blättern. [Red.] K. Dedecius. ; [Wybór:]. M. Mack, J. Wierczimok. Frankfurt am Main 1990.
• Lyrisches Quintett. Fünf Themen der polnischen Dichtung. [Przeł.] K. Dedecius. Frankfurt am Main 1992.
• Grenzfälle, über neuen und alten Nationalismus. [Red.:] M. Jeismann, H. Ritter. Leipzig 1993.
• Träume sind frei. Polnisches Lesebuch. [Red.] Olga Mannheimer. München 1993.
• Nach den Gewittern. Ein polnisch-deutsches Lesebuch. [Red.] K.-D. Sommer. Göttingen 1995.
• Bauet Häuser und wohnet darin. Spuren jüdischen Lebens in Mittel- und Osteuropa. [Red. i tłum.:] J. Kalmár, E. Grözinger. Frankfurt am Main 1996.
• Poesie. Bd. 1. [Red. i przeł. z polskiego] K. Dedecius. Zürich 1996.
• Pointen. [Przeł.] K. Dedecius. Zürich 1997.
• Polen zwischen Ost und West. Polnische Essays des 20. Jahrhunderts. Eine Anthologie. [Red.] M. Klecel. [Przeł.:] U. Bischof [i in.]. Frankfurt am Main 1997.
• Polnische Lyrik aus 100 Jahren. [Oprac.] S. Sterna-Wachowiak. [Przeł.] J. Retz. Gifkendorf 1997.
• Prosa. [Red.] K. Dedecius. [Przeł.:] J.P. d'Ardeschah [i in]. Zürich 1997.
• Polnische Literatur in Übersetzungen von Karl Dedecius. Eine Ausstellung der Deutschen Bibliothek Frankfurt am Main. [Red.:] B. Eckert, H. Kieser. Leipzig 2000 [tu m.in. wybór listów Cz. Miłosza do K. Dedeciusa].
• Almanach. Europäischer Presse- und Funk-Ball [Red.:] H.-E. Meibes [i in.]. Berlin 2001.
• Die Zukunft der Erinnerung. [Red.] M. Wälde. Göttingen 2001.
• Polnische Literatur und deutsch-polnische Literaturbeziehungen. Materialien und Kopiervorlagen für den Deutschunterricht 10.-13. [Oprac.:] M. Kneip, M. Mack, K. Götz, R. Schliephacke. Berlin 2003.
• Polen denkt Europa. Politische Texte aus zwei Jahrhunderten. [Oprac.:] P.O. Loew [i in.]. Frankfurt am Main 2004.
• Vilnius. [Przeł.:] A. Galvosaitė [i in.]. Vilnius [2008].
• Das Reicht für eine Irrfahrt durch Polen. Gedichte. [Przeł.] P. Gehrisch. [Ilustracje:] P.P. Lewkowicz. Leipzig 2010.
• Bube, Dame, König. Geschichten und Gedichte aus Polen. Frankfurt am Main 2013.
• C. Paul: „Sei gut zu dir”. Ermunterungen. Berlin 2020.
norweski
• I løsildens aera. [Wiersze; wybór:] O.M. Selberg. [Przeł.] P. Brekke. Oslo 1981.
• Kanon i dansk. 3. [Wybór opowiadań, nowel i wierszy]. [Red.:] T. Brostrøm, S. Brøgger, J.S. Sørensen. København 2005.
ormiański
• Erkxosowt'yown = Dialog. [Przeł.] N. Maxčanyan. Erewan 2005 [tekst w języku polskim i ormiańskim].
perski
• Bedorūd ey sarzamīn-e moqaddas. [Opowiadania]. [Przeł.] K. Behrūz-kiyâ. Tehrân [1991].
• Zâdeh-ye eżṭerâb-e jahân. (150 šeʿr az 12 šâʿer-e orūpâyī). [Wiersze]. [Przeł.] M. Moḵtârī. Tehrân [1992].
• Īnʹjā cheh makena, shāʻir? = Co czynisz na gruzach katedry, poeto? Guzidah-yi shiʻr-i Lahistān. [Wybór wierszy polskich]. [Przeł.] M. Kāmyābiyān. Tehrân [2021].
portugalski
• Polonia. O Partido, a Igreja, o Solidariedade. [Red.:] G. Drabik, R.C. Fernandes. Rio de Janeiro 1984.
• Versos polacos. [Przeł.:] M.T. Bação, H. Siewierski [i in.]. Lisboa 1985.
• Folhetim. Poemas traduzidos. [Przeł. A.C. César. São Paulo 1987.
• Céu Vazio. 63 poetas eslavos. [Przeł.] A. Jovanovíc. São Paulo 1996.
• Poesia alheia. 124 poemas traduzidos. [Przeł.] N. Ascher. Rio di Janeiro 1998.
• Brasil – Europa. Poesia da união. São Paulo 2002.
• Não mais. [Wybór, przekład i wstęp:] H. Siewierski i, M. Paiva de Souza]. Brasília 2003 [tekst w języku polskim i portugalskim].
• Alguns gostam da poesia. Antologia. [Wybór, wprowadzenie i przekł. z polskiego] E. Milewska, S. das Neves. Lisboa 2004.
• Lira argenta. Poesia em tradução. [Red.] V. Mendonça. [Przeł.] P. Kilanowski. São Paulo 2017.
rosyjski
• Poèty – laureaty nobelevskoj premii: Sjulli Prjudom, Frederik Mistral', Džozuè Kardučči, Uil'jam Batler Jejts, Èrik Karlfel'dt, Gabrièla Mistral', Tomas Steris Èliot, Chuan Ramon Chimenes, Sal'vatore Kvazimodo, Sen-Žon Pers, Georgos Seferis, Nelli Zaks, Pablo Neruda, Eudženio Montale, Visente Alejsandre, Odisseas Èlitis, Česlav Miloš, Jaroslav Sejfert, Iosif Brodskij, Oktavio Pas, Derek Uolkott, Šejmas Chini, Vislava Šimborskaja. [Wiersze]. [Red. O. Ždanko]. Moskva 1997.
• Ličnye objazatel'stva. Izbrannye èsse o literature, religii i morali. [Przeł.] B. Dubin. Moskva 1999.
• Pol'skie poèty XX veka. Antologija = Poeci polscy XX wieku. Antologia. [Przeł.:] N. Astaf'eva, V. Britanišskij. Sankt-Peterburg 2000.
• Vernost'. Stichi, perevody. [Wiersze]. [Przeł.] I. Baranov. Moskva 2000.
• V ožidanii varvarov. Mirovaja poèzija v perevodach Iosifa Brodskogo. Sankt-Peterburg 2001.
• K.V. Dušenko: Slovar' sovremennyh citat:. 4750 citat i vyraženij XX veka, ih istočniki, avtory, datirovka. [Red. V. Morberer]. Moskva 2002.
• Pol'skaâ poèziâ: XX vek. [Przeł.:] I. Brodskij [et al.]. [Red. K. Serikbaeva]. Semej 2005.
• Krug ponadzemnij. Svìtova poezìâ vìd VI po XX stolìttâ. Perekladi. [Przeł.] Ì. Kačurovs'kij. [Wiersze]. Kiïv 2007.
• Ulica grёz. Sbornik stihov. [Red. G. Masloboeva]. [Przeł.:] I. Korol'kov, E. Šešolin, V. Spiridonov, Â. Dukul', A. Rassohin. Rezekne 2023.
rumuński
• Europa Centrală. Nevroze, dileme, utopii. [Wybór szkiców]. [Red.:] A. Babeţi, C. Ungureanu. [Przeł.] D. Ardelean. Iaşi 1997.
• Europa Centrală. Memorie, paradis, apocalipsă. . [Wybór szkiców]. [Red.:] A. Babeţi, C. Ungureanu. [Przeł.] D. Ardelean. Iaşi 1998.
serbski
• Savremena poljska poezija. [Przeł.] P. Vujičić. Beograd 1985.
• Pet vekova poljske poezije. Antologija. [Red.] M. Jokić. Priština 1991.
• Povratak kući. Pol̂ska emigrantska poeziǰa. [Wybór, przekł., posłowie:] Z. Đerić. [Tłum. posłowia] A. Kawecka. Ban̂a Luka; Beograd 2002.
• Antologiǰa pǰesnika nobelovaca. [Red.] S. Milić. Podgorica 2003.
• Antologija poljskog eseja. [Oprac.] B. Rajčić. Beograd 2008.
• Moj poljski pesnički XX vek. Antologija. [Przeł.] B. Rajčić. Beograd 2012.
• Slovenska čitanka. Ogledi i prevodi iz slovenskih kn̂iževnosti XX veka. [Przeł.] Z. Đerić. Novi Sad 2013.
słowacki
• Piesok v presýpacích hodinách. Antológia poľskej literárnej eseje 20. Storočia. [Wybór:] M. Zaleski. Przeł.:] J. Marušiak, K. Chmel i M. Petrincová]. Bratislava 2015.
słoweński
• Poljska lirika dvajsetega stoletja. Antologija. [Wybór:] R. Matuszewski, Z. Stoberski. [Przeł.] L. Krakar. Ljubljana 1963.
• Alarm. Poljska poezija 1939-1945. [Przeł.:] R. Štefanova, T. Pretnar. [Wybór i oprac.:] R. Štefanova, N. Jež. Ljubljana 1992.
• Orfejev spev. Antologija svetovne poezije v izboru slovenskih pesnikov. [Red.] N. Grafenauer. Ljubljana 1998.
• Prošnja za srečne otoke. Antologija poljske ljubezenske lirike. [Wybór i przekł.] R. Štefanova. Radovljica 1999.
szwedzki
• Sången om pärlan och andra dikter. [Przeł.] N.A. Nilsson. Stockholm 1985 Wyd. jako dokument dźwiękowy Enskende: TBP 2006, dokument w formacie DAISY 2.02 [zawiera wiersze z tomów Hymn o perle [↑] i Nieobjęta ziemia [↑]].
• Polska berättare. En antologii. [Przeł.] C. Berg. Stockholm 1996.
• Om hon från Polen vore här. [Przeł.] A. Aspenström [i in.]. Stockholm 1999.
• Spår av tid. [Przeł.:] A. Bodegård. A. Mendoza. Stockholm 2000.
• Kanon i dansk. 3. [Wybór opowiadań, nowel i wierszy]. [Red.:] T. Brostrøm, S. Brøgger, J.S. Sørensen. København 2005.
ukraiński
• Dlatego, że są. Antologia współczesnej poezji polskiej = Tomu, ščo voni suščì. Antologìja sučasnoï pol'skoï poezìï. [Przekł. i wybór wierszy:] S. Szewczenko. [Przedmowa:] N. Sydiaczenko]. L'vìv 1996.
• 50 [P'jatdesjati] pol's'kich poetiv. Antologija pol's'koï poeziï. [Przeł.] D. Pavliček. Kiïv 2001.
• Krug ponadzemnij. Svìtova poezìâ vìd VI po XX stolìttâ. Perekladi. [Przeł.] Ì. Kačurovs'kij. Kiïv 2007.
• Vibranì tvori u dvoh tomah. T. 2. Perekladi. [Przeł.] D. Pavličko. Kiïv 2009.
• Slov’ânsʹke nebo. Vìršì u perekladah Romana Lubkìvs'kogo. [Wybór:] D. Lubkìvs'kì, M. Lubkìvs'kì]. Kiïv 2018.
• Al'bom snìv. Vibranì vìršì pol'skih poetìv. U perekladah I. Monolatìâ. Drogobič 2021.
węgierski
• Gloria victis 1956. Az 1956-os magyar szabadságharc költői visszhangja a nagyvilágban = the response of poets throughout the world to the Hungarian fight for freedom of 1956 = l'écho poétique de la révolution de 1956 dans le monde entier = das dichterische Weltecho des ungarischen Freiheitskampfes von 1956 = antología poética del eco mundial de la lucha Húngaria de 1956 por la libertad. [Red. i wybór:] T. Tollas. München 1966, wyd. nast. Bécs; München 1986., wyd. jako dokument elektroniczny: Hága 2006, plik tekstowy w formacie PDF.
• Az ismeretlen fa. Modern lengyel versek antológiája. [Tłum. i wybór:] G. Gömöri. Washington 1978.
• Titkos szabadság. [Wiersze]. [Przeł.] G. Kerényi. Budapest 1982.
• Múzsáim palotája. [Przeł.:] E. Bojtár [i in.]. Budapest 1987.
• Szülöhazám, Europa. [Przeł.:] E. Bojtár [i in.]. Pozsony [Bratislava], Budapest 1993.
• A kétségbeesés tisztasága. Válogatott esszék. [Przeł.:] E. Bojtar, L. Pálfalvi. Budapest 1999.
• Halott világok – lehetséges világok. Lengyel esszék. [Red.:] A.St. Kowalczyk, L. Pálfalvi. [Przeł.:] C. Galambos, T. Lòky, Z. Mihályi, L. Pálfalvi. Budapest 1999.
• Ahogy elkészül a világ. [Przeł.] G. Gömöri. Bratislava 2001.
• Az égbolt hajfonatai. XX. századi lengyel költők = Warkocze niebios. Poeci polscy XX wieku. [Wybór i przekł.] C. Géza]. Budapest 2003 [tekst w języku polskim i węgierskim].
• Az Antikrisztus halála. Lengyel esszék Dosztojevszkijről. [Eseje]. [Red. L. Pálfalvi]. [Przeł.:] L. Pálfalvi, G. Körner]. Budapest 2004.
• Milyen is lesz a Mennyben. Isten-koreso versek. [Przeł.] G. Zsille. Budapest 2004.
• Közép-Euròpai olvasòkönyv. [Red.] P. Mòdos Péter. [Przeł.] J. Tischler. Budapest 2005.
• Huszadik századi lengyel novellák. [Nowele]. [Przeł.:] L. Pálflavi [i in.]. Budapest 2007.
• A csend visszhangjai. Lengyel költők a XX. és XXI. század fordulóján. [Wiersze]. [Przekł. i red.] G. Cséby. Keszthely 2010.
włoski
• Warszawa 1944. I 63 giorni dell'insurrezione. [Przeł.] W. Romer-Sartorio. Torino 2004.
• Poesie e frammenti italiani. [Red.] P. Kłoczowski. Venezia 2011 [tekst w języku polskim i włoskim, częściowo w języku polskim, włoskim i angielskim].
• Pietro Marchesani e la cultura polacca. [Przeł.] L. Novati. Milano 2012.
• È dolce al giusto tempo far follia. Un'antologia personale della poesia polacca. [Przeł.] A.M. Raffo. Roma 2019.
Montaże utworów
• Czesław Miłosz – Nobel 80. Scenariusz: J. Lubicz-Lisowski. Wystawienie: Warszawa, Scena Propozycji Horyzont 1980.
• Spotkanie. Program poetycki wierszy Czesława Miłosza. Scenariusz i reżyseria: K. Skorupski. Wystawienie: Lubuski Teatr im. L. Kruczkowskiego w Zielonej Górze 1980.
• Tak mało powiedziałem. Układ tekstu i reżyseria: E. Herman. Wystawienie: Warszawa, Teatr Polski 1980.
• Wieczór poetycki. Układ tekstów: J. Bukowski. Reżyseria: J. Bukowski. Wystawienie: Szczecin, Teatr Polski, Sala Prób 1980.
• Apokatastasis znaczy przywrócenie. Reżyseria: M. Synakiewicz. Wystawienie: Włocławek, Teatr Skene przy Wojewódzkim Domu Kultury 1981.
• Dialog poetów: Czesław Miłosz i Karol Wojtyła. Wystawienie: Bydgoszcz, Teatr Jednego Aktora: H. Konieczka 1981 (wykonanie: H. Konieczka).
• Mówię do ciebie po latach milczenia. Montaż poezji. Scenariusz: J. Jaroszyk. Reżyseria: M. Wilewski. Wystawienie: Bydgoszcz, Teatr Polski, Scena Studyjna 1981, toż Poznań, Scena na Piętrze 1981.
• Nie z żalu pytam, ale z zamyślenia. [Wieczór poezji]. Wystawienie: Koszalin, Teatr Propozycji Dialog 1981.
• Odyseusz czasu naszego. [Wieczór poezji i prozy]. Wystawienie: Londyn, Warsztat Teatralny Grupy Pro Arte 1981.
• Poezja Czesława Miłosza. Materiały do montażu literackiego. Oprac.: E. Niechcaj. Wrocław: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. T. Mikulskiego we Wrocław 1981, 59 s. [do użytku wewnętrznego].
• Światło dzienne. Wieczór poezji przygotowany z inicjatywy zespołu teatru zrzeszonego w Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Reżyseria: M. Prus. Wystawienie: Gdańsk, Sopot, Teatr Wybrzeże 1981.
• Tak mało powiedziałem. Reżyseria: R. Kruczkowski. Wystawienie: Lublin, Teatr im. J. Osterwy 1981.
• Traktat moralny. Reżyseria: H. Boukołowski, W. Feliksiak. Wystawienie: Warszawa, Teatr Adekwatny 1981.
• W mojej Ojczyźnie... Scenariusz: H. Hannowa. Reżyseria: B. Cybulski. Wystawienie: Opole, Teatr im. J. Kochanowskiego, Scena Inicjatyw 1981.
• Więc mogę być spokojny o to, co kochałem. Wystawienie: Warszawa, Teatr Jednego Aktora 1983 (wykonanie: A. Klawe).
• Dzieci Europy. Reżyseria: Z. Skoczylas. Wystawienie Busko-Zdrój, Teatrzyk Poezji Hades przy Liceum Ogólnokształcącym 1984.
• Gospoda ku Wiecznemu Pokojowi. Scenariusz i reżyseria: W. Sobaszek. Wystawienie: Jonkowo, Teatr Wiejski „Węgajty” 1992.
Osnową fabularną spektaklu jest historia Magdaleny z Doliny Issy Cz. Miłosza, nadto wykorzystano cytaty z jego innych utworów.
• Album snów. Reżyseria: R. Kołakowski. Wystawienie: Warszawa, Teatr Polski 2011.
• Miłosz. Reżyseria: B. Wyszomirski. Wystawienie: Rzeszów, Teatr im. W. Siemaszkowej 2011.
• Ojczyzny szukania. Scenariusz: I. Bocian. Reżyseria: E. Ignaczak. Wystawienie: Sopot, Sopocka Scena Off de BICZ 2011.
• Orfeusz i Eurydyka. Scenariusz i reżyseria: S. Miedziewski. Wystawienie: Kielce, Stowarzyszenie Artystyczne Ecce Homo 2011.
W spektaklu wykorzystano m.in. fragmenty utworów Cz. Miłosza pt. Orfeusz i Eurydyka, Rok myśliwego, Późna starość, Metafizyczna pauza oraz wypowiedzi prasowe i fragmenty wywiadów z poetą.
• Prolog. Reżyseria: M. Zadara. Wystawienie: Warszawa, Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego 2011.
• To Miłosz. Scenariusz i reżyseria: I. Jun. Wystawienie: Warszawa, Jednoosobowy Teatr Poezji Ireny Jun 2011.
• Twarzą do Pacyfiku. Scenariusz: J. Mastalerz, N. Strzelecka. Wystawienie: Kraków, Teatr im. J. Słowackiego 2011.
• Za kurtyną. Jazz Miło…sza! Scenariusz i reżyseria: W. Nurkowski. Oprac. muzyczne: Tomasz Kudyk i zespół New Bone. Wystawienie: Kraków, Teatr Ludowy, Kraków-Nowa Huta 2011.
• Ziemia Ulro. Scenariusz i reżyseria: L. Raczak. Wystawienie: Poznań, Centrum Kultury Zamek 2011.
Adaptacje twórczości autora
telewizyjne
• Mówię do ciebie po latach milczenia. Scenariusz: Z. Śliwowa. Reżyseria: S. Zajączkowski. Telewizja Polska (Kraków) 1981.
radiowe
• Oto twój świat na ostrzu miecza. Wystawienie: Scenariusz: A. Czachowska. Reżyseria: S. Olejniczak. Polskie Radio 1988.
• Bez tej miłości można żyć. Wystawienie: Reżyseria: Z. Dąbrowski. Polskie Radio 1989.
• Koncert na słowo. Wystawienie: Adaptacja A. Borkowska. Reżyseria: Z. Dąbrowski. Polskie Radio 1989.
• Kraj lat dziecinnych. Wystawienie: Adaptacja G. Gronczewska. Reżyseria: A. Jarski. Polskie Radio 1989.
• Nieobjęta Ziemia. Wystawienie: Adaptacja G. Gronczewska. Reżyseria: M. Kulesza. Polskie Radio 1989.
• Ziemskie pokarmy – kroniki Czesława Miłosza. Adaptacja: G. Gronczewska. Reżyseria: H. Rozen. Polskie Radio 1989.
• Złoty leszcz. Adaptacja: G. Gronczewska. Reżyseria: Z. Dąbrowski. Polskie Radio 1989.
• Razem czy osobno. Wystawienie: Oprac. A. Borkowska. Reżyseria: A. Jarski. Polskie Radio 1991.
• Dalsze okolice. Wystawienie: Reżyseria: Z. Dąbrowski. Polskie Radio 1992.
• Potomnym. Wystawienie: Adaptacja: T. Kalińska. Reżyseria: S. Woroniecki. Polskie Radio (Szczecin) 1993.
• Prolog. Wystawienie: Adaptacja: W. Tkaczuk. Reżyseria: W. Modestowicz. Polskie Radio 1997.
• Próba Hioba. Wystawienie: Adaptacja i reżyseria: A. Jarski. Polskie Radio 2003.
baletowe
• Esse. Choreografia: D. Gutek. Interpretacja wiersza: J. Peszek. Część spektaklu baletowego pt. Trzy głosy. Wieczór debiutów choreograficznych. Wystawienie: Łódź, Teatr Wielki 1980.
Wiersz Cz. Miłosza został wykorzystany jako tło układu choreograficznego zamiast muzyki.
Przekłady
1. J. Maritain: Drogami klęski. Przeł. Cz. Miłosz.[Warszawa:] Polska Oficyna w Warszawie. [1942], 90 s. Wyd. nast. ze Słowem od tłumacza. Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* 1983, 92 s.; Warszawa: Wydawnictwo Agora 2018, 126 s.
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument elektroniczny: Warszawa: Wydawnictwo Agora 2018, plik w formacie EPUB, MOBI.
Wydanie w 1942 konspiracyjne; przekład anonimowy; przedmowa „Od tłumacza” datowana: Warszawa, w styczniu 1942 [zob. Twórczość poz. ↑].
2. W. Shakespeare: Jak wam się podoba. Przekł. powst. 1943. Wystawienie: Reżyseria: W. Krasnowiecki. Katowice, Teatr im. S. Wyspiańskiego 1948. Druk fragmentów: Akt II scena 5, 7; Akt III scena 2; Akt IV scena 2; Akt V scena 3. W: Poeci języka angielskiego. T. 1. Warszawa 1969 s. 351-355.
Przekład dokonany na zamówienie tajnej Rady Teatralnej w Warszawie.
3. T.S. Eliot: Jałowa ziemia. [Poemat]. Przekład powst. 1939-1946. Przekł. i wstęp Cz. Miłosz. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1989, 41 s. Wyd. nast. tamże 2004. Zob. poz. ↑ [t. 18].
4. R. Aron: Koniec wieku ideologii. Przeł. z francuskiego Cz. Miłosz. Paryż: Instytut Literacki 1956, 326 s. Wyd. nast. pt. Opium intelektualistów. Kraków: Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA 2000, 326 s.
W wydaniu z 1956 nie podano nazwiska tłumacza; we wstępie autora informacja, iż książkę przełożyli „przyjaciele z «Kultury»”.
5. D. Bell: Praca i jej gorycze. (Kult wydajności w Ameryce). Przeł. Cz. Miłosz. Paryż: Instytut Literacki 1957, 68 s.
Zawiera też: Wstęp do wydania polskiego; Przedmowa.
6. J. Hersch: Polityka i rzeczywistość. Przeł. Cz. Miłosz. Paryż: Instytut Literacki 1957, 255 s.
Zawiera też: Nota tłumacza; Przedmowa do wydania polskiego; Przedmowa.
7. S. Weil: Wybór pism. Tłumaczenie i oprac.: Cz. Miłosz. Paryż: Instytut Literacki 1958, 348 s. Wyd. nast.: jako t. 1 w wyd. 2 rozszerzone Warszawa: Wydawnictwo Krąg 1983; Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1991.
Zawartość
Wyznania tłumacza, s. 9-26. – Cz. I: Fragmenty 1933-1938; O książce Lenina „Materializm i empiriokrytycyzm”; Medytacja o posłuszeństwie i wolności; Z „Rozważań o przyczynach wolności i przyczynach ucisku”; Doświadczenia z życia w fabryce; List pożegnalny Ojca Perrin; Rozważania o dobrym użytku studiów szkolnych. – Cz. II. Zeszyty: Ateizm i wiara; Dystans pomiędzy koniecznością i dobrem; Życie niemożliwe; Sprzeczność; Krzyż; Świat jako metafora; Siła ciążenia i łaska; Piękno; Ja i świat; De-kreacja; Czas; Pustka i kompensata; Nieszczęście; Zło; Uwaga, filozofia, wola; Miłość; Konieczność i posłuszeństwo; Odczytania; Metaxu; Społeczeństwo. – Cz. III: Zakorzenienie; Czy istnieje doktryna marksistowska?
8. Kultura masowa. Przekł. i oprac.: Cz. Miłosz. Paryż: Instytut Literacki 1959, 145 s. Wyd. nast.: [B.m.]: [b.w.*] [1983]; Komentarz: J. Szacki. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2002.
Szkice wybrane z: Mass culture. The popular arts in America. [Oprac.:] B. Rosenberg, D. Manning White. Glencoe, IL 1957.
Zawartość
Cz. Miłosz: Przedmowa. – D. Macdonald: Teoria kultury masowej. – C. Greenberg: Awangarda i kicz. – M. McLuhan: Oko, dźwięk i furia. – E. Van Den Haag: Szczęścia i nieszczęścia nie umiemy mierzyć. – L.A. Fiedler: Środek przeciwko krańcom. – M. Tumin: Kultura popularna a społeczeństwo otwarte. – Cz. Miłosz: Pytania do dyskusji.
9. Węgry. Wstęp i tłumaczenie Cz. Miłosz. Paryż: Instytut Literacki 1960, 124 s.
Zawartość
P. Kende: Rozważania o historii Węgier. (Wczorajsze Węgry). – Hungaricus [pseud.]: Kilka nauk z demokratycznej i narodowej rewolucji węgierskiej [dat. grudzień 1956], – oraz na s. 119-124: Młodzi poeci węgierscy [przekł., na podstawie tłumaczenia francuskiego E. Farago, wierszy autorów:] S. Andras, G. Bikich, A. Kibeldi-Varga, I. Maté, E. Nyiri, L.Z. Toth.
10. Postwar Polish poetry. An anthology. [Wybrał i przeł.] Cz. Miłosz. Garden City, New York: Doubleday 1965, XII, 149 s. Wyd. nast.: wyd. 2 pt. Polish post-war poetry. Hammondsworth: Penguin Books 1970; pt. Postwar Polish poetry. An antology. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press 1983, XIV, 191 s.
11. Z. Herbert: Selected poems. [Przeł.:] Cz. Miłosz, P. Dale Scott. [Przedmowa:] A. Alvarez. Hammondsworth: Penguin Books [1968], 139 s. Wyd. nast. New York: The Ecco Press 1985.
12. Ewangelia według Marka. Przeł. [z greckiego] Cz. Miłosz. „Znak” 1977 nr 281/282 s. 1239-1278 [noty J. Kudasiewicz, s. 1278]. Wyd. osobne z posłowiem M. Wolniewicza. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha 1981, 95 s. Przedruk zob. poz. ↑.
Adaptacje
teatralne
Ewangelia według Marka: Scenariusz i wykonanie: D. Michałowska. Wystawienie: Warszawa, Kościół Bożego Miłosierdzia 1980.
Wyd. łącznie z poz. ↑ pt. Ewangelia według Marka; Apokalipsa. Tłumaczenie z języka greckiego Cz. Miłosz. Słowo wstępne: Cz. Miłosz. Paris: Éditions du Dialogue 1984, 153 s. Wyd. nast. ze wstępem P. Hemperka. Ilustracje: J. Lebenstein. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1989, 139 s., [16] k. tablic.
13. A. Wat: Mediterranean poems. [Wyd. i przeł.] Cz. Miłosz. Ann Arbor, Michigan: Ardis 1977, X, 58 s.
Utwory: „Songs of wanderer” tłumaczył Cz. Miłosz wspólnie z D. Brodskim i S. Grad, „Dreams from the shore of the mediterranean” wspólnie z R. Lourie.
14. Księga psalmów. Tłumaczenie z hebrajskiego Cz. Miłosz. [Przedmowa:] J. Sadzik: O psalmach. Paris: Éditions du Dialogue 1979, 324 s. Wyd. nast.: wyd. 2 tamże 1981; Warszawa: Wydawnictwo im. Konstytucji 3 Maja* 1981; Przedmowa: Cz. Miłosz. Od wydawcy: M.A. Krąpiec. O psalmach: J. Sadzik. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1982. Przedruk zob. poz. ↑.
Nagrody
Nagroda im. Z. Hertza przyznana przez paryską „Kulturę” w 1979.
Wyd. fragmentów: [Dziewięć] 9 psalmów. Tłumaczenie z hebrajskiego Cz. Miłosz. Ilustracje akwafortami: T. Chelicka. Warszawa: Doświadczalna Oficyna Graficzna PSP 1987, [9] k., [9] ilustracji.
15. Księga Hioba. Tłumaczenie z hebrajskiego: Cz. Miłosz. [Przedmowa: J. Sadzik]. Paris: Éditions du Dialogue 1980, 170 s. Wyd. nast.: tamże: Ilustracje: J. Lebenstein. 1981, 123 s.; Lublin. Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1981. Przedruk zob. poz. ↑.
Wydanie z 1981 zawiera też: I. Sławińska: Od wydawcy; J. Sadzik: Przesłanie Hioba; Słowo wstępne od tłumacza.
Nagrody
Nagroda im. Z. Hertza przyznana Cz. Miłoszowi za przekład Księgi Hioba w 1979 roku przez paryską „Kulturę”.
Adaptacje
teatralne
Hiob. Adaptacja: K. Babicki. Wystawienie: Reżyseria: K. Babicki. Gdańsk, Teatr Wybrzeże 1982.
De profundis. Scenariusz wg Księgi Hioba w przekł. Cz. Miłosza i „Pieśni” J. Kochanowskiego. Wystawienie: Reżyseria: B. Cybulski. Warszawa, Teatr Nowy 1984 (wykonanie: S. Celińska).
16. Pieśń nad pieśniami. Tłum. z hebrajskiego Cz. Miłosz. Druk ze wstępem tłumacza „Twórczość” 1981 nr 2 s. 5-17. Wyd. osobne: Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza Troska o Życie* 1981, 63 s.; [b.m.]: [b.w.*] [wrzesień 1980]. Przedruk zob. poz. ↑.
Adaptacje
teatralne
Adaptacja i reżyseria: V. Stankowski. Wystawienie: Kraków, Teatr Lalki i Maski „Groteska” 1982.
17. Księgi pięciu megilot. Tłumaczenie z hebrajskiego i greckiego Cz. Miłosz. Paris: Éditions du Dialogue 1982, 182 s. Wyd. nast. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1984. Przedruk zob. poz. ↑.
Zawartość
Przedmowa. – Pieśń nad pieśniami [poz. ↑]. – Księga Ruth. – Treny. – Eklezjasta [zob. Twórczość poz. ↑]. – Księga Estery. – Przekład każdej z ksiąg opatrzony wstępem: Od tłumacza.
18. Apokalipsa. Tłum. z greckiego Cz. Miłosz. Wyd. łącznie z Ewangelia według Marka [poz. ↑ ] pt. Ewangelia według Marka; Apokalipsa. Tłum. z języka greckiego Cz. Miłosz. Słowo wstępne: Cz. Miłosz. Paris: Éditions du Dialogue 1984, 153 s. Wyd. nast. ze wstępem P. Hemperka. Ilustracje: J. Lebenstein. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1989, 139 s., [16] k. tablic. Wyd. osobne z ilustracjami J. Lebensteina Paris: Éditions du Dialogue 1986, 93 s., [16] k. ilustracji. Przedruk zob. poz. ↑.
Na wydaniu z 1986 dedykacja: Czesławowi Miłoszowi w 75. rocznicę urodzin Éditions du Dialogue.
19. P. Kende: Rozważania o historii Węgier. [Przekł. i przedmowa:] Cz. Miłosz. Warszawa: WiS* 1985, 32 s. Zob. poz. ↑.
20. [A. Świrszczyńska] Anna Swir: Happy as dog's tail. [Wybór wierszy]. [Przeł.:] Cz. Miłosz, L. Nathan. [Wstęp:] Cz. Miłosz. [Posłowie:] Cz. Miłosz, L. Nathan. San Diego, CA: Harcour Brace Jovanovich 1985, XV, 116 s.
21. Mowa wiązana. [Antologia]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1986, 285 s. Wyd. nast. Olsztyn: Pojezierze 1989. Zob. poz. ↑ [t. 18].
Zawiera przedmowę [datowaną Berkeley 1984] oraz wiersze przełożone przez Cz. Miłosza (w okresie całej działalności twórczej) z angielskiego, francuskiego, hiszpańskiego, jidysz, litewskiego, także poetów afroamerykańskich, karaibskich i chińskich [na podstawie tłumaczenia angielskiego.
Zawartość
Układ wg chronologii przekładu: I. Lata 1930-te; II. 1939-1945; III. 1946-1950; IV. 1951-1960; V. 1961-1983.
22. Księga Mądrości. Tłumaczył z greckiego i komentarzem opatrzył Cz. Miłosz. Paris: Éditions du Dialogue 1989, 181 s. Wyd. nast. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1998. Przedruk zob. poz. ↑.
Cz. Miłosz: Przedmowa [datowana Berkeley w listopadzie 1986] s. 7-38.
23. A. Wat: With the skin. Poems. [Przeł. i oprac.:] Cz. Miłosz, L. Nathan. [Przedmowa:] Cz. Miłosz. New York: The Ecco Press 1989, 111 s.
24. Haiku. [Wybrał i przeł.] Cz. Miłosz. Wprowadzenie: Cz. Miłosz. Z ilustracjami A. Dudzińskiego. Red.: J. Illg. Kraków: M [Maszachaba]. 1992, 158 s. Wyd. nast. Kraków: Księgarnia Haiku I. Jonasz, J. Chalota 2001, 158 s.
Antologia ułożona przez Cz. Miłosza z jego przekładów dawnych i współczesnych utworów japońskiego haiku (na podstawie wersji angielskiej) oraz utworów autorów amerykańskich utrzymanych w poetyce haiku.
25. O.V. de Lubicz Milosz: Storge. Przeł. [z francuskiego] i wstępem opatrzył Cz. Miłosz. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1993, 107 s.
26. [A. Świrszczyńska] A. Swir: Talking to my body. [Przeł.:] Cz. Miłosz i L. Nathan. Port Twonsend, WA: Copper Canyon Press 1996, 159 s.
27. D. Leverton: Żółty tulipan. [Wiersze]. Przeł.,oprac. i wstępem poprzedził Cz. Miłosz. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1999, 81 s.
28. Z. Herbert: Poezje wybrane = Selected poems. Przekł. z polskiego: J. i B. Carpenter, Cz. Miłosz, P. Dale Scott. Wybór: T. Kunz. Posłowie: J. i B. Carpenter. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2000, 214 s.
Tekst w języku polskim i angielskim.
29. Księgi biblijne. Przekłady z języka greckiego i hebrajskiego. (Dzieła zebrane [T. 12]). Konsultacja: H. Markiewicz. Bibliografia: K. Kasperek. Nota wydawnicza: M. Rola. 2003, 705 s. Zob. Twórczość poz. ↑.
Zawartość
Księga Psalmów [poz. ↑, wyd. 5]; Księga Hioba [poz. ↑; wyd. 4]; Księgi Pięciu Megilot [poz. ↑, wyd. 3]; Księga Mądrości [poz. ↑, wyd. 2]; Ewangelia według Marka [poz. ↑, wyd. 2]; Apokalipsa [poz. ↑, wyd. 2].
30. W.B. Yeats: Odjazd do Bizancjum; Wieża = Sailing to Byzantium; The tower. [Poematy]. Przekł.z angielskiego i wstęp: Cz. Miłosz. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2004, 48 s.
31. Przekłady poetyckie. (Dzieła zebrane [T.18]). Zebrała i oprac. M. Heydel. Bibliografia: A. Fiut. Nota wydawnicza: M. Heydel. Kraków : Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2005, 726 s. Zob. Twórczość poz. ↑ [t. 18].
Zawartość
„Mowa wiązana” i inne przekłady z lat 1930-1983; Przekłady po roku 1983 (niewłączone do tomu „Wypisy z ksiąg użytecznych” zob. Prace redakcyjne, poz. ↑).
32. Przekłady poetyckie wszystkie. Red. M. Heydel. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2015, 845 s.
Zawartość
Zawiera przekłady poetyckie Cz. Miłosza ze zbiorów: Mowa wiązana i inne przekłady z lat 1930-1983 [poz. Mowa wiązana]; Haiku [poz. Haiku]; Storge [poz. Storge]; Wypisy z ksiąg użytecznych [poz. Wypisy z ksiąg użytecznych]; Przekłady rozproszone z lat 1990; D. Levertov: Żółty tulipan [poz. D. Leverton: Żółty tulipan].
Zob. też Twórczość poz. ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, Wybory utworów w przekładach poz. 10, 13, 20, 23, 35, 38. Prace redakcyjne poz. ↑.
Prace redakcyjne
1. Antologia poezji społecznej 1924-1933. [Oprac.:] Cz. Miłosz, Z. Folejewski. Przedmowa: M. Kridl. Wilno: Koło Polonistów Słuchaczy Uniwersytetu Stefana Batorego 1933, 53 s.
2. Pieśń niepodległa. Poezja polska czasów wojny. Książkę tę ułożył i przypisami zaopatrzył [Cz. Miłosz] Ks. Jan Robak. Warszawa: Oficyna Polska w Warszawie [1942], 127 s. Wyd. nast. jako reprint pt. Pieśń niepodległa =The invincible song. A clandestine anthology. [Wyd.] Cz. Miłosz. Ann Arbor, MI: Michigan Slavic Publications 1981, XVII, 127 s. [reprint].
Wydanie konspiracyjne podpisane: ks. J. Robak. Przedruk Słowa wstępnego i 5 wstępów do poszczególnych części antologii autorstwa Cz. Miłosza pt. O poezji polskiej czasu wojny. „Tygodnik Powszechny” 1980 nr 50 s. 5. W wydaniu z 1981 dodany wstęp angielski Cz. Miłosza.
Zawartość
Utwory w działach: 1. Zwiastuny burzy; 2. Ludzka skarga; 3. Spokojne spojrzenie; 4. Pieśń wiary; 5. Droga do Polski.
3. Adam Mickiewicz. Poet of Poland. A symposium. [Wyd.:] M. Kridl. [Przedmowa:] E.J. Simmonons. New York: Columbia Slavic Studies 1951.
Według informacji Cz. Miłosza, uczestniczył on w pracach redakcyjnych.
4. Introduction à la poésie polonaise avec un choix de poèmes polonais. [Oprac. i wstęp:] Cz. Miłosz. [Przeł.] A. Posner. Paris 1964. Supplément à „Preuves”, 166.
5. A. Wat: Mój wiek. Pamiętnik mówiony. [Rozmowy prowadził i przedmową opatrzył Cz. Miłosz]. Powst. 1965. Wyd. z przedmową Cz. Miłosza. Do druku przygotowała L. Ciołkoszowa. Cz. 1-2. London: Polonia Book Fund 1977, 376 + 392 s. Wyd. nast.: Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* 1980; wyd. 2 poprawione London: Polonia Book Fund 1981; Warszawa: Krąg* 1983; [Kraków: X* 1984]; Warszawa: Czytelnik 1990, [wyd. 7] tamże 1998.
Rozmowy nagrywane w Berkeley i Paryżu w 1965. W wydaniu z 1990 po podtytule: Rozmowy prowadził i przedmową zaopatrzył Czesław Miłosz, dodana też dedykacja Oli Watowej: „Dziękuję Czesławowi Miłoszowi za wszystko, co zrobił dla mojego męża. Bez niego książka ta by nie powstała. Był on bowiem – według określenia Aleksandra Wata – tym jedynym i idealnym słuchaczem, którego fascynująca osobowość i inteligencja były dla niego stałą podnietą intelektualną i zmuszały podczas nagrań do pokonywania okrutnych cierpień spowodowanych jego nieuleczalną chorobą”.
Przekłady
angielski
A. Wat: My century. The odyssey of a Polish intellectual. [Oprac. i przeł.:] R. Lourie. [Przedmowa:] Cz. Miłosz. Berkeley, Los Angeles, London 1988.
francuski
A. Wat: Mon siècle. Entretiens avec Czeslaw Milosz. [Przedmowa:] Cz. Miłosz. [Przeł.:] G. Conio, J. Lajarrige. Lausanne 1989.
hiszpański
Mi siglo. Confessiones de un intelectual europeo. Entrevistas con Cz. Miłosz. [Przedmowa:] A. Zagajewski. [Wstęp:] Cz. Miłosz. [Przeł. z polskiego:] J. Sławomirsky, A. Rubió. Barcelona 2009.
niderlandzki
A. Wat: Mijn twintigste eeuw. Zoals vert. aan Cz. Miłosz. [Przeł.] G. Rasch. Amsterdam 2001.
niemiecki
Jenseits von Wahrheit und Lüge. Mein Jahrhundert gesprochene Erinnerungen: 1926-1945. [Przeł.] E. Kinsky. [Przedmowa i red.] M. Freise. Frankfurt am Main 2000.
rumuński
Secolul meu. Cofesiunile unui intelectual european. Convorbiri cu Czesław Miłosz. [Przedmowa:] Cz. Miłosz. [Przeł.] C. Geambaşu. Bucureşti 2014.
włoski
Il mio secolo. Memorie e discorsi con Czesław Miłosz. [Przedmowa] Cz. Miłosz. [Przeł.] L. Marinelli. Palermo 2013.
6. Wypisy z ksiąg użytecznych. Przedmowa: Cz. Miłosz. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1994, 341 s. Przedruk w: Cz. Miłosz: Dzieła zebrane. [T. 21]. Wypisy z ksiąg użytecznych. Wybrał i tłumaczył Cz. Miłosz. [Wyd. 2]. Bibliografia: K. Kasperski. Nota wydawcy: J. Illg. 2000, 344 s. [Twórczość poz. ↑ [t. 21]].
Wypisy z lektur poetyckich; wiersze angielskie i francuskie tłumaczone przez Cz. Miłosza z oryginału, poezja chińska i japońska z tłumaczenia angielskiego oraz wiersze polskie, opatrzone odautorskim komentarzem.
Zawartość
Układ w działach: Epifania; O przyrodzie; Kłopoty z opisem rzeczy; Podróż; O miejscach; Chwila; Ludzie wśród ludzi; Skóra kobiety; Sytuacje; Oderwanie; Historia.
7. J. Czechowicz: Wiersze. Wybrał i przedmową poprzedził Cz. Miłosz. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1997, 349 s.
8. A. Świrszczyńska: Poezje. Zebrał i przedmową poprzedził Cz. Miłosz. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1997, 434 s.
9. J. Iwaszkiewicz: Noc w polu. [Wiersze]. Lekcja literatury z Czesławem Miłoszem. Wybór: Cz. Miłosz. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2001, 62 s.
Zob. też Przekłady poz. ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑.
Analyses and reviews
• Ankiety dla IBL 1951, 1957, 1967, 1997.
• Informacja: A. Kosińska, K. Kasperek (The Miłosz Institute, Kraków) 2005.
Autor o sobie
• Cz. Miłosz: [Odpowiedzi na wypowiedzi prasowe dot. artykułu „Nie” [zob. Twórczość poz. ↑, ↑ [t. 42]] i (od 1955) „Zniewolonego umysłu”]: „Kultura”, Paryż: Odpowiedź [dot. pism emigracyjnych, zwłaszcza londyńskich „Wiadomości”]. 1951 nr 7/8 *Do Antoniego Słonimskiego. 1951 nr 12; Refleksje o środowisku zamkniętym. 1955 nr 11, przedruk zob. Twórczość poz. ↑ [dot. m.in. opowiadania K. Brandysa: Nim będzie zapomniany]; List do Redakcji. 1956 nr 2.
• Cz. Miłosz: No to co zrobię? Dlaczego piszę do „Tygodnika [Powszechnego]”. „Tygodnik Powszechny” 1993 nr 9, przedruk zob. Twórczość poz. ↑.
• Cz. Miłosz: Posłowie. W tegoż: Poezje wybrane. Kraków 1996 [dot. przekładów własnych utworów].
Wywiady
• An interview with Czesław Miłosz [18 X 1973]. [Rozm.:] A. Fischer, D. Gimelson. „Columbia”, Nowy Jork 1979 nr 3.
• Rozmowy z Czesławem Miłoszem. [Rozm.] A. Fiut. Powst. 1979. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1981, 143 s. Przedruk zob. Twórczość poz. ↑, ↑ [t. 14].
Transkrypcja rozmów odbytych w Paryżu w 1979.
Przekłady
angielski
Wyd. łącznie z przekł. Podróżny świata [poz. ↑] w: Conversations with Czesław Miłosz. [Przeł.] R. Lourie. San Diego; New York 1987, wyd. nast. Jackson, MS 2006.
francuski
Wyd. łącznie z przekł. Podróżny świata [poz. ↑] w: Milosz par Milosz. Entretiens de Czeslaw Milosz avec [R. Gorczyńska] E. Czarnecka et A. Fiut. [Przeł.] D. Beauvois. Paris 1986.
• O przekładach tekstów biblijnych i o godności słowa. Rozm. [R. Gorczyńska] E. Czarnecka. „Nowy Dziennik”, Nowy Jork 1980 nr 685 dod. „Przegląd Polski”, przedruk „Tygodnik Powszechny” 1981 nr 19.
• Podróżny świata. Rozmowy: Cz. Miłosz, [ R. Gorczyńska] E. Czarnecka. Powst. 1979-1980. Wyd. z komentarzami [R. Gorczyńskiej] E. Czarneckiej. New York: Bicentennial Publishing Corporation 1983, 389 s. Wyd. nast.: [Kraków:] Wszechnica Społeczno-Polityczna* [właśc. [Oficyna Literacka, Kraków] 1984; Kraków: Wydawnictwo Literackie 1992. Przedruk: Podróżny świata. Rozmowy: Cz. Miłosz, R. Gorczyńska. [Wyd. 4]. Konsultacja: H. Markiewicz. Przypisy i bibliografia: K. Kasperek. Nota wydawcy: M. Rola. 2002, 430 s. Zob. Twórczość poz. ↑ [t. 16].
Zapis 25 rozmów odbytych w Berkeley w listopadzie 1979 i wrześniu 1980 poświęconych wybranym utworom (w kolejności chronologicznej). W wydaniu Wydawnictwa Literackiego z 1992 rozwiązano pseudonim współautorki, nadto dodano rozmowę 26. pt. „O okolicznościach azylu” z 1983.
Przekłady
angielski
Wyd. łącznie z przekł. Rozmowy z Czesławem Miłoszem [poz.↑] w: Conversations with Czesław Miłosz by [R. Gorczyńska] E. Czarnecka and A. Fiut. [Przeł.] R. Lourie. San Diego; New York 1987, wyd. nast. Jackson, MS 2006.
francuski
Wyd. łącznie z przekł. Rozmowy z Czesławem Miłoszem [poz. ↑] w: Milosz par Milosz. Entretiens de Czeslaw Milosz avec [R. Gorczyńska] E. Czarnecka et A. Fiut. [Przeł.] D. Beauvois. Paris 1986.
• Samotności nikt nie wybiera. Rozm. A. Frajlich. Powst. 1980. Druk „Archiwum Emigracji” 2000 nr 3.
• Pamięć ran. Z Czesławem Miłoszem rozmawia Jerzy Turowicz. „Tygodnik Powszechny” 1981 nr 3.
• Czesława Miłosza autoportret przekorny. Rozmowy przeprowadził A. Fiut. Powst. 1979-1982. Wyd. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1988, 350 s. Wyd. nast. tamże 1994. Przedruk pt. Autoportret przekorny. Rozmowy: Cz. Miłosz, A. Fiut. [Wyd. 3]. Konsultacja: H. Markiewicz. Przypisy, bibliografia: K. Kasperek. 2003, 533 s. Zob. Twórczość poz. ↑ [t. 14].
Edycja z 1988 zawiera zapis rozmów prowadzonych w cz. I. Paryż 1979 [zob. poz. Rozmowy z Miłoszem. Kraków 1981] oraz w cz. II. Berkeley 1982. Nie włączono rozmowy przeprowadzonej w Sztokholmie w grudniu 1980. Edycja z 1994 została uzupełniona o pięć rozmów publikowanych w czasopismach.
• Prywatność poezji. Rozm. H. Grynberg. Powst. 1982. Druk „Kwartalnik Artystyczny” 2006 nr 3/4.
• An interview with Czesław Miłosz on révolution, sublime and the world's end. Rozm. M.E. Moore. „Cross Currents,” New Rochelle, NY 1985 nr 4.
• [Wywiad na temat przekładu Biblii]. Rozm. [R. Gorczyńska] E. Czarnecka. „Polin”, Oxford 1986.
• An interview with Czesław Miłosz. Rozm. N. Gardels. „The New York Book Review” 1986 nr z 27 II.
• Noblista w oczach czytelników. Rozm. A. Fiut. „Tygodnik Powszechny” 1986 nr 38.
• Nie wszystko jest dozwolone. Spotkanie z Czesławem Miłoszem. Rozm. M. Król [i in.]. „Res Publica” 1990 nr 2.
• O komunistycznym maglu i polskiej szkole poezji. Rozm. M. Stala [i in.]. Oprac.: E. Nowakowska. „NaGłos” 1990 nr 1.
• Polska szkoła w poezji. Rozm. A. Fiut. „Teksty Drugie” 1990 nr 1.
• The writer and the University. „Partisan Review”, Boston 1991 nr 2.
• „Chodzimy nad piekłem oglądając kwiaty”. Rozm.: T. Fiałkowski, A. Szostkiewicz. „Tygodnik Powszechny” 1992 nr 45.
• Literatura nie jest od prawdy. Rozm.: K. Chwin, S. Chwin. „Tytuł” 1992 nr 4.
• Cienkusz i esencja. Rozm. R. Warszewski. „Przegląd Powszechny” 1993 nr 1.
• Dziedzictwo diabła. Spotkanie Czesława Miłosza i ks. Józefa Tischnera. „Znak” 1993 nr 7.
• Poszukiwanie ojczyzny. Rozm. K. Czyżewski. „Krasnogruda” 1993 nr 1.
• W Polsce, czyli wszędzie. Rozm. G. Łęcka. „Polityka” 1993 nr 48.
• Zadania polonistyki. Rozm.: A. Fiut i J. Jarzębski. „Teksty Drugie” 1993 nr 3.
• Czesław Miłosz w rozmowie z Krzysztofem Myszkowskim i Aleksandrem Fiutem. „Kwartalnik Artystyczny” 1994 nr 3.
• Miłosza księga olśnień. Rozm. J. Illg. „Gazeta Wyborcza” 1994 nr 130 [dot.: Wypisy z ksiąg użytecznych].
• The art of poetry. „The Paris Review” 1994 winter.
• Znaki nadchodzących czasów. Rozm. P. Lisicki. „Znak” 1994 nr 3.
• Grozi nam płaskość i wulgarność. Rozm. J. Illg. „Tygodnik Powszechny” 1996 nr 9 dod. „Apokryf”.
• Z dalekiego kontynentu. Rozm.: A. Michnik, I. Grudzińska-Gross. „Gazeta Wyborcza” 1996 nr 150.
• An approval of being. Rozm. R. Faggen. „Books and Culture”, Carol Stream, IL 1997 nr 9/10.
• Czym była tamta Polska? Z Czesławem Miłoszem o jego nowej książce „Wyprawa w Dwudziestolecie”. Rozm. A. Szostkiewicz. „Tygodnik Powszechny” 1999 nr 42.
• Plamy na słońcu. Rozm. K. Janowska. „Polityka” 1999 nr 42.
• Szukanie formy. Rozm. R. Gorczyńska. „Rzeczpospolita” 1999 nr 243.
• Świty i światło. Rozm. R. Gorczyńska. W tejże: Portrety paryskie. Kraków 1999.
• „I tylko w zaprzeczeniu dom swój miał świętość”. Rozm. K. Myszkowski. „Casus” 2000 nr 18.
• Litwa, labirynt, nadzieja. Rozm. K. Myszkowski. „Kwartalnik Artystyczny” 2000 nr 3.
• Nie tylko to. Rozm. J. Podsiadło. „Gazeta Wyborcza” 2000 nr 213.
• To jest we mnie. Rozm. K. Janowska. „Polityka” 2000 nr 41.
• Jestem igraszką losu. Rozm. K. Janowska. „Polityka” 2001 nr 26.
• Na szczęście dalej w nocy układam wiersze. Z Cz. Miłoszem rozmawiał J. Baran. „Nowy Dziennik”, Nowy Jork 2001 nr z 29 VI dod. „Przegląd Polski”.
• Patrząc na turniej garbusów. Czesław Miłosz o literackich przyjaźniach, gospodarstwie polskiej poezji i cnocie wierności. Rozm. J. Illg. „Rzeczpospolita” 2001 nr 151.
• Reszta jest wielokrotnie zapisywaną gęstwiną. Rozm. K. Maliszewski. „Pomosty” 2001/2002 t. 6/7.
• Rozmowa z Czesławem Miłoszem. Rozm. J. Brodski. „Zeszyty Literackie” 2001 nr 3.
• Sprzeczność jest dźwignią transcendencji. Z Cz. Miłoszem rozmawiają T. Fiałkowski i A. Franaszek. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 16 dod. „Apokryf”.
• Ufność heretyka. Anders Olsson rozmawia z Czesławem Miłoszem nie o Nagrodzie Nobla. „Teksty Drugie” 2001 nr 3/4.
• Poezja i religia. Rozm. T. Walas. „Dekada Literacka” 2002 nr 3/4.
• „Przypominając postacie i pisma z lamusa”. Rozm. M. Wyka. „Tygodnik Powszechny” 2002 nr 21.
• Rozmowa z Czesławem Miłoszem. Rozm. K. van Heuckelom. Powst. 2002. Druk w tegoż: „Patrzeć w promień od ziemi odbity”. Warszawa 2004.
• „Chcę wierzyć”. Rozmowa z Czesławem Miłoszem. Rozm. O. Glodys. Powst. 2003. Druk „Zeszyty Literackie” 2006 nr 2 [wywiad autoryzowany].
• Nie wolno mi brata swego zasmucać. Rozm.: K. Janowska i P. Mucharski. „Tygodnik Powszechny” 2004 nr 34.
• Conversations. [Red.] C.L. Haven. Jackson: University Press of Mississippi 2006, 217 s.
Wybór wywiadów Cz. Miłosza opublikowanych w prasie anglojęzycznej udzielonych m.in.: J. Brodskiemu, A. Frajlich, A. Michnikowi, R. Faggen, J. Marcusowi, C . Proffer.
• [T. 28]. Rozmowy polskie 1979-1998. Część 1. Konsultacja: H. Markiewicz. Przypisy, nota wydawcy: K. Kasperek. 2006, 1054 s. Zob. Twórczość ↑ [t. 28].
Zawiera 75 wywiadów z Cz. Miłoszem ułożonych chronologicznie, publikowanych w języku polskim na łamach czasopism oraz publikacji książkowych a dotyczących biografii i twórczości Poety, poglądów na temat literatury, kultury, historii, życia w Ameryce, Europy Środkowej, stosunków polsko-litewskich.
• [T. 32]. Rozmowy polskie 1999-2004. [Przypisy: K. Kasperek]. Nota wydawcy: K. Kasperek. 2010, 1053 s.
Zawiera 58 rozmów Cz. Miłosza publikowanych w języku polskim w latach 1999-2006 (przeprowadzonych do 2004) oraz aneks z 35 rozmowami z lat 1979-1998.
• [T. 37]. Rozmowy zagraniczne 1979-2003. Przeł. M. Zawadzka. [Przypisy: Z. Król. Noty wydawcy, noty o rozmówcach: K. Kasperek] 2013, 565 s. Zob. Twórczość ↑ [t. 32].
• [T. 39]. Rozmowy zagraniczne 1980-1994. Cz. 2. Przełożyli D.J. Ćirlić, K. Okrasko, E. Rojewska-Olejarczuk, B. Piasecka, P. Rosińska, R. Wojnakowski, M. Woźniak, M. Zawadzka. [Przypisy: E. Pasierski. Noty wydawcy, noty o rozmówcach: K. Kasperek] 2017, 541 s. Zob. Twórczość ↑ [t. 39].
Inne formy wydań
Wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Wydawnictwo Literackie 2017, plik tekstowy w formacie PDF.
Zawiera 35 wywiadów i dyskusji z udziałem poety.
Zob. Twórczość poz. ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑, ↑ [t. 14, 16, 28].
Słowniki i bibliografie
• A. Cichoń: Bibliografia podmiotowo-przedmiotowa Czesława Miłosza za lata 2000–2002; [on-line] Dostępny w Internecie: Link wygasł ([dostęp 30 stycznia 2020)].
• Katalog biblioteki Czesława Miłosza. Cz. 1-3. Oprac. M. Bereśniewicz. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 523 + 593 + 275 s.
• Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 2. Warszawa 1964.
• „World Literature Today”, Oklahoma 1978 vol. 52 nr 3.
Zawartość
Tu m.in.: Chronology 1911-1978; Selected bibliography; Czesław Miłosz in „Books Abroad” and „World Literature Today” 1954-1978.
• B. Dorosz: Twórczość Czesława Miłosza. Zestawienie bibliograficzne, „Poradnik Bibliotekarza” 1980 nr 11–12.
• M.K. Maciejewska: Bibliografia twórczości Czesława Miłosza w czasie II wojny światowej. (1 IX 1939-8 V 1945). „Migrant-Echo”, San Francisco 1980 nr 2.
• Materiały do bibliografii o Czesławie Miłoszu. Oprac.: R. Rosa i S. Salamon pod kierunkiem B. Farona. „Ruch Literacki” 1981 z. 1.
• Materiały do bibliografii opracowań o Czesławie Miłoszu. Oprac. R. Rosa pod kierunkiem B. Farona. „Ruch Literacki” 1981 z. 6 s. 501–504.
• R. Volynska-Bogert, W. Zalewski: Czesław Miłosz. An international bibliography 1930-1980. [Przedmowa:] S. Barańczak. Ann Arbor: Department of Slavic Languages and Literatures, The University of Michigan 1983, XVIII, 162 s. [zawiera też: Chronology, prizes and awards].
• [J. Zieliński] J. Kowalski: Czesław Miłosz. W tegoż: Leksykon polskiej literatury emigracyjnej. Lublin* 1989, wyd. 2 tamże 1990.
• Z.R. Wilkiewicz: Polnische Exilliteratur 1945-1980. Köln, Wien 1991.
• Wisława Szymborska, Czesław Miłosz. Bibliography. [Oprac.: H. Fleszar, M. Pieszczachowicz]. Kraków 1991. Prace Działu Informacyjno-Bibliograficznego Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Krakowie; Writers of Kraków.
• Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1. Warszawa 2000 (I. Sławińska).
• Czesław Miłosz w wydawnictwach Instytutu Literackiego w Paryżu. Bibliografia. Pod kierunkiem J. Czachowskiej oprac. A. Szlendak. Warszawa: Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską, oddział Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza w Warszawie 2007, 159 s. Konstelacja „Kultury”.
• Czesław Miłosz. Bibliografia druków zwartych. Oprac. A. Kosińska, przy współpracy J. Błacha i K. Kasperka. Kraków; Warszawa: Krakowska Akademia im. A. Frycza Modrzewskiego, Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską. Oddział Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie 2009, LXX, 815 s.
• P. Matysiak: Czesław Miłosz w zbiorach Archiwum Emigracji – opracowanie archiwalno-bibliograficzne. „Folia Toruniensia” 2011 vol. 11.
• A. Cichoń: Włoska bibliografia Czesława Miłosza. W: Rodzinny świat Czesława Miłosza. Kraków 2014.
• Czesław Miłosz. Bibliografia przedmiotowa 1932-2020. Wybór. Pod kierunkiem A. Fiuta; opracował E. Pasierski. Współpraca: S. Bill, X.F. Vidal, N. Iwanow. B. Kalęba, M. Lubelska-Renuf, A. Małyszkiewicz, M. Zaczyński, M. Zaleski, M. Zemła. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2020, 817 s. Zob. Twórczość, poz. ↑ [t. 44].
Zawartość
Bibliografię ułożono w następujących działach: A. Opracowania w języku polskim: I: Bibliografie twórczości Czesława Miłosza; Prace o charakterze biograficznym; Wydawnictwa albumowe; Czesław Miłosz w wybranych utworach literackich innych autorów, – II: Monografie; Autorskie zbiory studiów; Prace zbiorowe; Monograficzne numery periodyków i czasopism, – III: Studia, szkice i inne teksty o charakterze ogólnym; Studia i szkice o poszczególnych dziełach i utworach. – B. Opracowania w językach obcych: Bibliografia przedmiotowa Czesława Miłosza w języku angielskim; Bibliografia przedmiotowa Czesława Miłosza w języku francuskim; Bibliografia przedmiotowa Czesława Miłosza w języku hiszpańskim; Bibliografia przedmiotowa Czesława Miłosza w języku litewskim; Bibliografia przedmiotowa Czesława Miłosza w języku niemieckim; Bibliografia przedmiotowa Czesława Miłosza w języku rosyjskim; Bibliografia przedmiotowa Czesława Miłosza w języku włoskim.
• Katalog rękopisów Biblioteki Narodowej. T. 30. Archiwum Czesława Miłosza. Oprac. M. Szymański. Cz. 1-2. Warszawa: Biblioteka Narodowa 2023, 655 + 351 s.
Cz. 1. Sygnatury 15321-16211; cz. 2. Indeksy.
Ogólne
Książki
• Z. Daszewski: Trzy książki: G. Orwella, Cz. Miłosza, W. Gombrowicza. (Ocena polemiczna). New York: Czas Publishing Company, New 1954, 24 s. [dot. m.in.: Zniewolony umysł].
• E. Filipajtis: Lewica Akademicka w Wilnie: 1930 – pocz. 1935. Białystok; Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1965, 71 s. Prace Białostockiego Towarzystwa Naukowego, nr 6.
• K. Dedeciusz: Czesław Miłosz. Nobelpreisträger für Literatur 1980. Frankfurt am Main: Lembeck 1980, 15 s. Deutsches Polen Institut, Darmstadt. Przedruk w wersji zmienionej w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 1., 1980–1998. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2000.
• Z. Łapiński: Między polityką a metafizyką. (O poezji Czesława Miłosza). Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* 1980, 43 s. Towarzystwo Kursów Naukowych Wykłady, wyd. nast.: Londyn: Odnowa 1981; Lublin: Wydawnictwo Vademecum* 1985.
• Nobel Prize in Literature for Czesław Miłosz. Excerpts from the California Press. [Oprac.:] T. Wojnicki. Berkeley: Marek Hłasko Publishing 1980, 58 s.
• O Czesławie Miłoszu. Red.: D. Gadaj i E. Niedzielska. Sieradz: Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” Zarząd Regionu i Wojewódzkiego Dom Kultury 1980-1981, 22 s.
Zawartość
Tu wiersze Cz. Miłosza oraz artykuły: J.W. Płóciennik: [Biografia Cz. Miłosza]; Z. Skibiński: „Nie więcej”; K.W. Tatarowski: Zarys analizy poematu Czesława Miłosza „Na trąbach i na cytrze”; H. Pustkowski: Czesław Miłosz [o twórczości].
• Miłosz – laureat Nobla 1980 a polska prasa emigracyjna. Wybór tekstów i komentarz: J. Kowalik. T. 1-2. San Jose, California: American Polish Documentation Studio 1981 s. 1-196 + 197-362 [zawiera 153 teksty prasowe opublikowane w 29 czasopismach polskich krajowych oraz emigracyjnych].
• Miłosz w kraju. Echa Nobla oprac.: E. Hudon, J. Żakowski. Współpraca: K. Szermańska. Red. wyd.: A. Dorniak. Gdańsk, Warszawa: BIPS* [Biuro Informacji Prasowej Solidarności] 1981, 82 s.
• Poezja Czesława Miłosza. Materiały do montażu literackiego. [Oprac. E. Niechcaj]. Wrocław: WiMBP [Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. T. Mikulskiego we Wrocławiu] 1981, 59 s. Druk powielony.
• Solidarność. [Red. i oprac. J. Kulka]. Łomża: Solidarność Łomża, region Mazowsze, czerwiec 1981, 16 s.
Zawartość
J. Kulka: Glossa o Czesławie Miłoszu; J. Bierezin: Wygnańcy. Czesławowi Miłoszowi; K. Karasek: Okolice [fragment artykułu z „Więzi” 1981 nr 3]; M. Skwarnicki: List z Warszawy [wiersz]; Ojczyzna intymna. O Czesławie Miłoszu z Adamem Ważykiem rozmawiają K. Karasek i J. Kulka. – Nadto teksty Czesława Miłosza: Mickiewicz [fragment Ogrodu nauk]; Pod koniec dwudziestego wieku; Rzeki; Wychowanie katolickie [fragment Rodzinnej Europy].
• B. Chrząstowska: Poezja Czesława Miłosza. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1982, 191 s. Biblioteka Analiz Literackich. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 zmienione 1993, wyd. 3 1998.
• Czeslaw Milosz. On the 40th Anniversary = Le Quarantiè me Anniversaire. Montreal: The Polish Institute of Arts and Sciences in Canada = L’Institut polonais des arts et des sciences au Canada 1983, [24] s.
Zawartość
Bref historique de l’Institut polonais; Czeslaw Milosz; E. Bakopanos: The Polish Institute of Arts and Science and McGill University; C. Trudel: C. Milosz visite l’Institut polonais; C. Martin: Entrevue avec Czeslaw Milosz; D.L. Johnston: [Przemówienie z okazji jubileuszu]; W. Krysinski: Présentation de Czeslaw Milosz le 3 mai 1983, l’Université McGill (extraits); Czeslaw Milosz: Les Anges [Przeł. F. Piel]; M. Radz: Nobel-winning poet casts a powerful spell; C. Trudel: Czeslaw Milosz, poète pessimiste mais non désespéré; Cz. Milosz: Miłość, Zaklęcie, Ars poetica? [wiersz w języku angielskim].
• Czeslaw Milosz. On the 40th anniversary. The Polish Institute of Arts and Sciences in Canada (1943-1983). Montreal: The Polish Institute of Arts and Sciences in Canada 1983, [20] s. [wydawnictwo pamiątkowe m.in. z okazji spotkania z Cz. Miłoszem 3 V 1983; m.in. krótkie wypowiedzi o pisarzu].
• Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Pod redakcją naukową J. Kwiatkowskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1985, 586 s. Z prac Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Zob. cz. 2 wyd. 2001.
Zawartość
I: K. Wyka: Płomień i marmur; K. Wyka: Ogrody lunatyczne i ogrody pasterskie; J. Kwiatkowski: „Poemat o czasie zastygłym”; I. Sławińska: „To jest daleki kraj...„; J. Błoński: „Dolina Issy”. – II: J. Kwiatkowski: Miejsce Miłosza w poezji polskiej; I. Sławińska: Obraz poety i jego gospodarstwo; R. Matuszewski: Czesława Miłosza dążenie do formy pojemnej. – III: A. Kijowski – Tematy Miłosza; A. Fiut: W obliczu końca świata; K. Dybciak: Poezja pełni istnienia; J. Błoński: Epifanie Miłosza; J. Prokop: Antynomie Miłosza; A. Fiut: Poezja w kręgu hermeneutyki; T. Burek: Dialog Wolności i Konieczności albo historyczne wtajemniczenie. – IV: J. Kryszak: Próba sensu; A. Fiut: Wygnanie z raju; M. Zaleski: O „Traktacie poetyckim” Czesława Miłosza. – V: J. Błoński: Wzruszenie, dialog i mądrość; W.P. Szymański: Bramy arsenału; A. Łebkowska: „Walc”; M. Stała: Brzegi Lemanu. – VI: S. Barańczak: Język poetycki Czesława Miłosza; Z. Łapiński: Oda i inne gatunki oświecone; S. Balbus: „Pierwszy ruch jest śpiewanie” (O wierszu Miłosza – rozpoznanie wstępne). – VII: A. Werner: Świadomość kryzysu a kryzys świadomości (O esejach Czesława Miłosza); M. Wyka: Miłosz i Brzozowski.
• A. Walicki: Spotkania z Miłoszem. Londyn: Aneks 1985, 197 s. Wyd. nast.: Warszawa: „Polityka Polska”* 1988. Przedruk fragmentów w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001, przedruk całości w tegoż: „Zniewolony umysł” po latach. Warszawa 1993.
• D. Davie: Czeslaw Miłosz and the insufficiency of lyric. Cambridge: Cambridge University Press 1986, XIII, 76 s., toż wyd. Knoxville: The University of Tennessee Press 1986.
• Czesław Miłosz. Pod red. W.P. Szymańskiego. Warszawa; Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe; Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego 1987, 182 s. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historycznoliterackie”, z. 61.
Zawartość
Od redaktora. – I. Sławińska: Poeta – „dziecię swego wieku” czy „syn tysiącleci”?; A. Zieniewicz: Rozmowa, biografia, szczegół. Wokół problemu „formy bardziej pojemnej”; T. Kłak: Żagary. Problematyka grupy literackiej; S. Bereś: Czarny Ariel poezji społecznej; J. Jarzębski: Być wieszczem; M. Buś: Miłosz i Norwid; M. Zaleski: O bezsilności języków krytycznego opisu; J. Poradecki: Poeta biada na gruzach katedry Świętego Jana. (O polemice literackiej wokół wiersza Czesława Miłosza „W Warszawie”); B. Kryda: Poezja Miłosza wobec perspektyw odbioru szkolnego.
• A. Fiut: Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza. Paris: Libella 1987, 257 s. Historia i Teraźniejszość. Towarzystwo Historyczno-Literackie, 14, wyd. nast. z podtytułem: O poezji Czesława Miłosza. Warszawa: Open 1993, przekł. angielski: The eternal moment. The poetry of Czeslaw Milosz. [Przeł.] T.S. Robertson. Berkeley, Los Angeles 1990.
• Trzy zimy [Cz. Miłosza oraz] & Głosy o wierszach. Pod red. R. Gorczyńskiej i P. Kłoczowskiego. Londyn: Aneks 1987, VIII, 135 s.
Zawartość
Zawiera facsimile pierwszego wydania tomu zob. Twórczość poz. ↑ oraz s. 57-135 szkice poświęcone poszczególnym wierszom z tego zbioru: J. Błoński: Przedsłowie; A. Międzyrzecki: „Ptaki”. „Zimny krzyk pawi”; K. Dybciak: „Pieśń”; S. Kisielewski: „Bramy arsenału” i okolice; M. Zaleski: „Hymn”; M. Janion: „Elegia”; R. Przybylski: „O młodszym bracie”; W. Bolecki: „O książce”; S. Barańczak: „Świty”; J. Kott: „xxx” (Ty silna noc); J.J. Lipski: „Kołysanka”; T. Venclova : „Z wierszy bałtyckich”; R. Gorczyńska: „Wieczorem wiatr...”. Inne proroctwo; A. Fiut: „Dialog”; J. Błoński: „Powolna rzeka”; A. Zagajewski: „Posąg małżonków”; W. Karpiński: „Obłoki”, przedruk w tegoż: Herb wygnania. Paryż 1989; J. Zieliński: „Symfonia listopadowa”. „Awanturnik”; M. Głowiński: „Roki”; I. Sławińska: „Do księdza Ch.”.
• Between anxiety and hope. The poetry and writing of Czesław Miłosz. [Wyd.:] E. Możejko. Edmonton: University of Alberta Press 1988, XVIII, 190 s.
Zawartość
E. Możejko: Between the universals of moral sensibility and historical consciousness. Notes on the writings of Czesław Miłosz; S. Bereś: Czesław Miłosz apokalypse; B. Czaykowski: The idea of reality in the poetry of Czesław Miłosz; M.G. Levine: Warnings to the West. Czesław Miłosz political prose of the 1950s; P. Coates: Irony and choice. Miłosz in the late forties and early fifties; E.D. Blodgett: Miłosz as witness; E. Możejko: Miłosz and post-war Polish poetry.
• Czesław Miłosz. Poezje. Oprac. K. Pieńkosz. Warszawa: Dom Wydawniczy „Jota” 1990, 45 s. Przewodnik po lekturach, 20.
• J.A. Dompkowski: „down a spiral staircase, never-ending.” Motion as design in the writing of Czeslaw Milosz. New York, Bern: P. Lang 1990, XX, 180 s. American University Studies. Series 12, Slavic Languages and Literature, 6.
• A.S. Kowalczyk: Kryzys świadomości europejskiej w eseistyce polskiej lat 1945–1977. (Vincenz – Stempowski – Miłosz). Warszawa: „LNB” 1990, 208 s.
• K. Pieńkosz: Czesław Miłosz „Poezje”. Warszawa: Jota 1990, 45 s. Przewodnik po Lekturach, wyd. nast. tamże 1991.
• Czesław Miłosz. [Oprac. i red. Z. Fałtynowicz]. Suwałki: Suwalskie Towarzystwo Kultury 1991, 28 s.
Zawartość
[Z. Fałtynowicz] Z.F.: [Wstęp]. – Cz. Miłosz: Rok 1911; W. Smaszcz: „Ciągle trwa ten eon…”; S. Koziara: Miłosz i inni. (Wokół nowych przekładów „Psałterza” w języku polskim); T. Budrewicz: Glosa do „Elegii na kłopoty z polszczyzną”; K. Tekielski: Polszczyzna litewska w „Dolinie Issy”; Z. Fałtynowicz: Krasnogruda; „Nie oczekiwałem takiego daru…”. Czesław Miłosz na Suwalszczyźnie 22–25 września 1989 r. [materiały zebrał i relacje zanotował Z. Fałtynowicz].
• Czesław Miłosz. Oprac. i red.: Z. Fołtynowicz. Suwałki: Suwalskie Towarzystwo Kulturalne 1991, 28 s. [wyd. na 80. urodziny Czesława Miłosza].
Zawartość
Zawiera m.in. artykuły: W. Smaszcz: „Ciągle trwa ten eon...”; T. Budrewicz: Glosa do „Elegii na kłopoty z polszczyzną”; K. Tekielski: Polszczyzna litewska w „Dolinie Issy”.
• Czesław Miłosz. Poezja. Oprac.: L. Müller, A. Wiech, D. Wyrwas. Warszawa: Biblioteczka Powtórzeń 1991, 40 s. Język polski 32, Fabryka Pomocy Naukowych.
• J. Dudek: „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada”. Europejskie korzenie poezji Czesława Miłosza. Kraków: Uniwersytet Jagielloński 1991, 284 s., wyd. nast. pt. Europejskie korzenie poezji Czesława Miłosza. Kraków: Księgarnia Akademicka 1994.
• H. Michalski: Kresy. O prozie Tadeusza Konwickiego, Czesława Miłosza, Andrzeja Kuśniewicza. Warszawa: Współczesność 1991, 30 s.
• Cz. Miłosz: „Dolina Issy”. Oprac. A. Wiech. Warszawa: Biblioteczka Powtórzeń 1991, 35 s. Język polski; 42, Fabryka Pomocy Naukowych.
• L. Nathan, A. Quinn: The poet's work. An introduction to Czesław Miłosz. [Przedmowa:] S. Barańczak. Cambridge, MA, London: Harvard University Press 1991, XI, 178 s.
• Czeslaw Milosz. A Stockholm conference. September 9-11 1991. [Red.:] N.Å. Nilsson. Stockholm: Almqvist and Wiksell International 1992, 108 s. Konferenser Kunglig Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien.
Zawartość
S. Barańczak, Czeslaw Milosz. „Six lectures in verse”. An attempt at interpretation; P.A. Bodin: The poem „On angels”; W. Bolecki: From fascination to revulsion. Nature in the writings of Czeslaw Milosz; A. Fiut: Dimensions of „The world”; Z. Łapiński: From French to English – or how Milosz re-oriented Polish poetry; L. Neuger: „Veni Creator” by Czeslaw Milosz – a reading; N.Å. Nilsson: Tree portraits in „King Popiel”; R. Nycz: „The nostalgia for the unattainable”. Czeslaw Milosz long poems; K. Stala: The holy word: Is Miłosz paradoxes of being; M. Zaleski: Miłosz. Songs of innocence and experience.
• Z. Hertz: Listy do Czesława Miłosza 1952-1979. Wybór i oprac.: R. Gorczyńska. Paryż: Instytut Literacki 1992, 519 s.
• J. Olejniczak: Arkadia i małe ojczyzny. Vincenz, Stempowski, Wittlin, Miłosz. Kraków: Oficyna Literacka 1992, 245 s.
• I. Macor-Filarska: Poésie polonaise et poésie française d’après-guerre: deux concepts de la réalité. Autour d’un choix de poètes polonais et français, confrontations des conceptions poétiques respectives et mise en évidence d’un rapport dissymétrique Pologne-France ou Pologne-Occident, avec une figure centrale: Czeslaw Milosz. Vol. 1–2. Lille: Université de Lille III 1993, [801] s.
• A. Walicki: Zniewolony umysł po latach. Autobiografie Intelektualne. Warszawa: Czytelnik 1993, 421 s.
• Studia i szkice o twórczości Czesława Miłosza. Pod red. A. Staniszewskiego. Olsztyn: Wydawnictwo Wyższa Szkoła Pedagogiczna 1995, 148 s. [wybór referatów wygłoszonych na sesji naukowej „Czas i przestrzeń w życiu i twórczości Czesława Miłosza” w Olsztynie 29 XI 1991].
Zawartość
L. Hul: Dwa kręgi europejskiej tożsamości. „Rodzinna Europa” Czesława Miłosza i „Europa w rodzinie” Marii Czapskiej; B. Tarnowska: Ameryka widziana oczami Europejczyka: ziemia obiecana czy obszar wygnania? Miłosza odkrywanie Ameryki; J. Kaczyński: Miłosz – Gombrowicz. Dialog bez porozumienia; K. Ćwikliński: Polemiki traumatyczne, czyli Miłosz – Bobkowski. Podłoże i przebieg konfliktu; B. Kryda: Słowacki i Miłosz na skałach w Pornic; J. Kryszak: Czesław Miłosz i „Zeszyty Kalifornijskie”, przedruk w tegoż: Rzeczywistość trzecia. Bydgoszcz 1997; M. Sokołowski: Między pragnieniem a spełnieniem. Filmowa adaptacja „Doliny Issy”; M. Biolik: Onomastyczne wykładniki czasu i przestrzeni w powieści „Dolina Issy” Czesława Miłosza.
• Czesławowi Miłoszowi – poeci. Antologia. Wybrał, oprac. i wstępem opatrzył A. Fiut. Kraków: Baran i Suszczyńskie 1996, 112 s.
• W. Kass: „Aj, moi dawno umarli!”. Sopot: Wydawnictwo Sopockiego Towarzystwa Kulturalnego 1996, 153 s.
• J. Szymik: Problem teologicznego wymiaru dzieła literackiego Czesława Miłosza. Katowice: Księgarnia św. Jacka 1996, 463 s.
• B. Tarnowska: Geografia poetycka w powojennej twórczości Czesława Miłosza. Olsztyn: Wyższa Szkoła Pedagogiczna 1996, 172 s.
• A. Zawada: Miłosz. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 1996, 273 s. A to Polska właśnie.
• J. Olejniczak: Czytając Miłosza. Katowice: Śląsk 1997, 321 s. Wyd. 2 poszerzone i poprawione Katowice: Uniwersytet Śląski 2011. Biblioteka Interpretacji. Szkoła Języka i Kultury Polskiej, t. 2, 376 s. [zawiera też wiersze Cz. Miłosza].
• A. Wierciński: Der Dichter in seinem Dichtersein. Versuch einer philosophisch-theologischen Deutung des Dichterseins am Beispiel von Czesław Miłosz. Frankfurt am Main: Peter Lang 1997, 338, XV s.
• K. Zajas: Miłosz i filozofia. Kraków: Wydawnictwo Baran i Suszczyński 1997, 184 s.
• J. Błoński: Miłosz jak świat. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1998, 238 s. Wyd. 2 poszerzone tamże 2011, 303 s.
• A. Fiut: Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1998, 399 s.
• Kurejo erdve. Czesławo Miłoszo keliais. [Red.:] L. Gudaitis. Kauna: Vytauto Didžiojo universitetas 1998, 35 s. [teksty w języku litewskimh i polskim autorów: L. Gudaitis, P. Janauskas, J. Bardach, A. Kaleda, A. Fiut].
• Czesław Miłosz. [Red: M. Baran. Przeł.: K. Dedecius, F. Griese, U. Kiermeir]. Kraków: Villa Decius 1999, 50 s.
• W. Szełkowski: Akademicki Klub Włóczęgów Wileńskich. Wilno: Wydawnictwo Polskie w Wilnie 1999, 200 s. Biblioteka „Magazynu Wileńskiego” passim.
• B. Karwowska: Miłosz i Brodski. Recepcja krytyczna twórczości w krajach anglojęzycznych. Warszawa: Wydawnictwo IBL 2000, 210 s., wersja angielska: The critical reception of Czesław Miłosz and Josif Brodsky in English-Speaking countries. [Praca doktorska]. Vancouver, University of British Columbia 1995, s. IV, 370, maszynopis.
• E. Kiślak: Walka Jakuba z aniołem. Czesław Miłosz wobec romantyczności. Warszawa: Prószyński i S-ka 2000, 430 s.
• B. Malinowska: Dynamics of being space and time in the poetry of Czesław Miłosz and John Ashbery. New York; Washington etc. : P. Lang 2000, 180 s.
• Poznawanie Miłosza 2. Cz. 1. 1980–1998. Pod red. A. Fiuta. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2000, 421 s.
Zawartość
I: Z. Łapiński: Między polityką a metafizyką. O poezji Czesława Miłosza; J. Kwiatkowski: Notatki o Miłoszu; J. Błoński: Jeszcze o poezji i świętości. – II: J. Pyszny: „Sprawa Miłosza”, czyli poeta w czyśćcu. – III: W. Karpiński: Mapy Czesława Miłosza; W. Ligęza: Miasta ocalone; J. Kott: Objęcie ziemi. – IV: J. Łukasiewicz: Przestrzeń „świata naiwnego”. O poemacie Czesława Miłosza „Świat”; M. Stala: Poza ziemią Ulro; A. Fiut: Poema nienaiwne. – V: M. Głowiński: „Przedmieście” Czesława Miłosza. Próba interpretacji; A. Okopień-Sławińska: „Przedmieście” jako inna „Piosenka o końcu świata”. Przyczynek do opisu sztuki poetyckiej Czesława Miłosza; L. Neuger: „Veni Creator” Czesława Miłosza. Próba lektury; S. Barańczak: Miłosz: „Sześć wykładów wierszem”. Preliminaria interpretacyjne. – VI: S. Balbus: „Piosenka na jedną strunę”. (W stronę poetyki intertekstualnej Miłosza); R. Nycz: „Nostalgia za nieosiągalnym”. O późnych poematach Czesława Miłosza; M. Zaleski: Piosenki niewinności i doświadczenia; M.P. Markowski: Miłosz: dylematy autoprezentacji. – VII. H. Vendler: Z okruchów, świat już doskonały [Przeł. T. Kunz]; D. Davie: Z kresów chrześcijaństwa: Mandelsztam i Miłosz [Przeł. T. Bieroń]; A. van Nieukerken: O „niewczesności” Norwida, dwóch modernizmach i Miłoszu.
• A. Zawada: Mit czy świadectwo? Szkice literackie. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego 2000, 260 s. „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 2159.
• J. Hertel: Czesław Miłosz. Posiew „Ocalenia”, „Traktatu moralnego”, Nagrody Nobla. Konstancin: Wydawnictwo Uzdrowiska Polskie – Józef Hertel 2001, 113 k.
• Poznawanie Miłosza. Cz. 2. 1980-1998. Pod red. A. Fiuta. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2001, 377 s.
Zawartość
I: T. Burek: Autobiografia jako rozpamiętywanie losu. Nie tylko o „Rodzinnej Europie”; W. Bolecki: Proza Miłosza – II: M. Piwińska: Prelekcje o Polsce dla Zachodu. Mickiewicz – Miłosz; M. Wyka; Jak Miłosz czyta Mickiewicza; J. Jarzębski: Być wieszczem; A. Mencwel: Dialog nie dopowiedziany. Gombrowicz i Miłosz – III: J. Strzelecki: Sprawy nadwiślańskiego umysłu. „W człowieku nie ma nic”?; J. Strzelecki: Rekonstrukcja sensu; J. Ziomek: Beta w oczach Miłosza. Glosa do „Zniewolonego umysłu”; A. Walicki: „Zniewolony umysł” – po latach. – IV: J. Malicki: Tradycje ariańskie w Miłoszowej „Dolinie Issy”; K.A. Jeleński: O „Ziemi Ulro” po dwóch latach; S. Barańczak: Summa Czesława Miłosza; T. Walas: Na tropie myśliwego; J. Kott: Podróż do domu; W. Karpiński: O „Piesku przydrożnym” Czesława Miłosza. – V: L. Vallee: „Dolina Issy”: interpretacja; L. Nathan, A. Quinn: Zatoka San Francisco; M.G. Levine: „Abecadło” i trzecia powieść Czesława Miłosza, jak dotąd nie napisana; D.S. Gross: „Piesek przydrożny” Czesława Miłosza i poszukiwanie autodefinicji]. Zob. [cz. 1] wyd. 1985.
• Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Pod red. A. Fiuta. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2001, 377 s.
Zawartość
I: T. Burek: Autobiografia jako rozpamiętywanie losu. Nie tylko o „Rodzinnej Europie”; W. Bolecki: Proza Miłosza. – II: M. Piwińska: Prelekcje o Polsce dla Zachodu. Mickiewicz – Miłosz; M. Wyka: Jak Miłosz czyta Mickiewicza; J. Jarzębski: Być wieszczem; A. Mencwel: Dialog nie dopowiedziany: Gombrowicz i Miłosz. – III: J. Strzelecki: Sprawy nadwiślańskiego umysłu: „W człowieku nie ma nic”?; J. Strzelecki: Rekonstrukcja sensu; J. Ziomek: Beta w oczach Mi. Glosa do „Zniewolonego umysłu”; A. Walicki: „Zniewolony umysł” – po latach. – IV: J. Malicki: Tradycje ariańskie w Miłoszowej „Dolinie Issy”; K.A. Jeleński: O „Ziemi Ulro” po dwóch latach; S. Barańczak, Summa Czesława Miłosza; T. Walas: Na tropie myśliwego; J. Kott: Podróż do domu; W. Karpiński: O „Piesku przydrożnym” Czesława Miłosza. – V: L. Vallee: „Dolina Issy”. Interpretacja [Przeł. H. Olędzka]; L. Nathan, A. Quinn: Zatoka San Francisco. [Przeł. Magda Heydel]; M.G. Levine: „Abecadło” i trzecia powieść Czesława Miłosza, jak dotąd nie napisana. [Przeł. M. Rusinek]; D.S. Gross: „Piesek przydrożny” Czesława Miłosza i poszukiwanie autodefinicji. [Przeł. M. Heydel].
• W. Smaszcz: O Czesławie Miłoszu w Supraślu. VI Supraskie Konwersatoria Literackie. Spotkania z naturą i Sztuką Uroczysko. Supraśl: Współczesna Oficyna Supraska 2001, 44 s. W 90. rocznicę urodzin poety.
• M. Stala: Trzy nieskończoności. O poezji Adama Mickiewicza, Bolesława Leśmiana i Czesława Miłosza. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2001, 258 s.
• Ł. Tischner: Sekrety manichejskich trucizn. Miłosz wobec zła. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2001, 255 s., przekł. angielski: Milosz and the problem of evil. [Przeł.] S. Bill. Evanston, IL 2015; wyd. jako dokument elektroniczny: Evanston, IL 2015.
• B. Grodzki: Tradycja i transgresja. Od dyskursu do autokreacji w eseistyce i „formach pojemnych” Czesława Miłosza. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2002, 250 s.
• S. Janowski: Świat wartości. Problematyka aksjologiczna w eseistyce Bolesława Micińskiego, Jerzego Stempowskiego i Czesława Miłosza. Wrocław: Erechtejon 2002, 134 s.
• Poezje Czesława Miłosza. Oprac. T. Farent. Lublin: Wydawnictwo Biblios 2002, 49 s. Biblioteczka Opracowań; z. 48. Wyd. nast. tamże: 2003, 2004, 2005, 2006, 2008.
• M. Rybka: Zamieszkać w zdaniu. O składni tekstów poetyckich Czesława Miłosza. Poznań: WIS 2002, 154 s. Prace Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Biblioteczka Poznańskich Studiów Polonistycznych. Seria Językoznawcza, nr 16.
• J. Zach: Miłosz i poetyka wyznania. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2002, 282 s.
• A. Fiut: W stronę Miłosza. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2003, 277 s.
• To Miłosz. W fotografii J. Papp. Warszawa: Prószyński i S-ka 2003, 64 s.
• E. Bieńkowska: W ogrodzie ziemskim. Książka o Miłoszu. Warszawa: Sic! 2004, 279 s.
• Czesław Miłosz in memoriam. Posłowie: J. Gromek. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2004, 221 s. [większość tekstów drukowana w „Tygodniku Powszechnym” 2004 nr 34].
Zawartość
M. Stala: Śmierć poety; A. Franaszek: Wieczne światło zatrzymanego czasu; A. Zagajewski: Mowa na pogrzebie Czesława Miłosza; S. Heaney: Śmierć starego króla; H. Vendler: Kim był dla mnie Miłosz; I. Kania: O radości obcowania z tajemnicą; J. Mikołajewski; Rzeka, góra, drzewo; A. Michnik: Umysł wyzwolony. – Nadto wspomnienia i wiersze.
• K. van Heuckelom: „Patrzeć w promień od ziemi odbity”. Wizualność w poezji Czesława Miłosza. Warszawa: Wydawnictwo IBL 2004, 226 s.
• A. Kopiński: Ludzie z charakterami. O okupacyjnym sporze Czesława Miłosza i Andrzeja Trzebińskiego. Warszawa: Fronda 2004, 221 s.
• R. Matuszewski: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2004, 239 s.
• J. Potkański: Sens nowoczesnego wiersza. Wersyfikacja Białoszewskiego, Przybosia, Miłosza, Herberta. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego 2004, 368 s.
• M. Skwarnicki: Mój Miłosz. Kraków: Biały Kruk 2004, 199 s.
• L. Banowska: Miłosz i Mickiewicz. Poezja wobec tradycji. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza 2005, 300 s. Filologia Polska. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, nr 89.
• M. Bernacki: „Wyprowadził mnie z Ziemi Ulro”. Szkice o twórczości Czesława Miłosza. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Akademii Techniczno-Humanistycznej 2005, 146 s.
• J. Breczko: Dawno i prawda. Wprowadzenie w historiozofię Czesława Miłosza. Białystok: Kartki 2005, 204 s. Biblioteka Kartek.
• A. Laignel-Lavastine: Esprits d’Europe. Autour de Czeslav Miłosz, Jan Patočka, Istvan Bibo. Paris: Calmann-Lévy 2005, 353 s., wyd. nast. z podtytułem: Essai sur les intellectuels d’Europe centrale au XXe siè cle. Paris: Gallimard 2010, przekł. polski: Duchy Europy. Wokół dzieła i myśli Czesława Miłosza, Jana Patočki i Istvána Bibó. Z francuskiego przeł. J.M. Kłoczowski. Sejny: Meridian, Fundacja „Pogranicze”: Ośrodek „Pogranicze Sztuk, Kultur, Narodów” 2012, 311 s.
• A. Laignel-Lavastine: Esprits d’Europe. Autour de Czeslav Miłosz, Jan Potoczka, Istvan Bibo. Paris: Calmann-Lévy 2005, 353 s.
• J. Majda: Antypolskie oblicze Czesława Miłosza. Krzeszowice: Dom Wydawniczy „Ostoja”, Andrzej Siekierżycki 2005, 135 s.
• K. Siwiec: Los, zło, tajemnica. Ku twórczym źródłom poezji Aleksandra Wata i Czesława Miłosza. Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego 2005, 304 s.
• Wspominając Miłosza… Czy zamknięta epoka? Red.: J. Banaszak, W. Trzeciakowski. Bydgoszcz: Studio Grafiki Komputerowej Graffiti 2005, 104 s.
Zawartość
J. Banaszak, W. Trzeciakowski: Wstęp do dyskusji nad Miłoszem; J. Speina: Czesław Miłosz – poeta tajemnicy czasu; Z. Zarębianka: „I rozłączone się złączy w jedno…” Motyw starości w późnych wierszach Czesława Miłosza; A.S. Dyszak: Czesława Miłosza językowy obraz krainy lat dzieciństwa i młodości; W. Lewandowski: Poeta religijny (głos w dyskusji); W. Trzeciakowski: Kilka uwag i pytań „pod prąd” na zamknięcie życia i twórczości Czesława Miłosza; M. Kubiak: Portret Carol Miłoszowej.
• M. Zaleski: Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2005, 275 s. Wyd. 2 zmienione tamże 2005.
• A. August-Zarębska: Poezja wobec rzeczywistości. Poetyckie epifanie Jorge Guilléna i Czesława Miłosza. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego 2006, 199 s. Acta Universitatis Wratislaviensis; nr 2925.
• Co dobre? Wspomnienia, okruchy, smaki. [Publikacja nawiązująca do pobytu Cz. Miłosza w Lublinie]. Pomysł, wybór tekstów i fotografii: W. Sulisz. Lublin: Wydawnictwo L-Print 2006, [36] s.
• Czesław Miłosz et le vingtième siècle. [Red.] M. Delaperrière. Paris: Institut d'Études Slaves 2006, 302 s.
Zawartość
M. Delaperrière: Avant-propos. – Miłosz et ses patries: T. Venclova: Miłosz, „poète des Deux Nations”; L. Marinelli: Miłosz et l’autre Europe; A. Sproede: Czesław Miłosz: Pologne et Lituanie; J. Lukasiewicz: La ville en tant qu'espace poétique chez Czesław Miłosz – Dans le sillage du totalitarisme: A. Saignes: Miłosz, Witkiewicz et le totalitarisme: cinquante ans après; A. Demadre-Synoradzka: Autour de „La pensée captive”; M. Tomaszewski: Czesław Miłosz et Aleksander Wat, deux poètes aux prises avec l'histoire. – Miłosz écrivain moderne?: W. Bolecki: La place de la prose dans la projet de modernité de Miłosz; A. Fiut: Czesław Miłosz, critique de Gombrowicz. „L’ars poetica” de Miłosz: R. Fieguth: Autour de „l’Espace second”; M. Furman-Bouvard: Enjeux de écriture fragmentaire dans l’oevre de Czesław Miłosz; E. Bieńkowska: Le maître et l’apprenti: les visages de l’artiste. – La quête de l'identité: J. Jarzębski: „N'être qu’un pur regard sans nom”: Czesław Miłosz et la souffrance du moi; M. Wyka: Les antinomies du discours dans les essais de Miłosz; P. Bilos: Miłosz ou la „coincidentia oppositorum”. Miłosz ou la recherche du sens: M. Masłowski: Miłosz et le religieux; T. Wójcik: Mélancolie et extase: Czesław Miłosz enface du gouffre; M. Delaperrière: Miłosz, prophète déshérité.
• Dla Miłosza. Suwałki – Krasnogruda = Miłoszui skirti. Suvalkai – Krasnogruda. Idea. [Album fotograficzny]. Oprac. i wstęp: Z. Fałtynowicz. Suwałki: Urząd Miejski; Muzeum Okręgowe 2006, 114 s.
• Z. Fałtynowicz: Wieczorem wiatr. Miłosz i Suwalszczyzna. Gdańsk: słowo/obraz terytoria 2006, 199 s.
• T. Skubalanka: Język poezji Czesława Miłosza. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2006, 122 s. Wyd. nast. tamże 2007, 134 s.
• Solidarność. Oprac. i red.: G. Musidlak. Łomża: Komisja Międzyzakładowa Pracowników Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” w Łomży. Region Mazowsze. Oddział w Łomży, czerwiec 2006, 16 s.
Zawartość
J. Kulka: Miłosz nad Narwią; Uchwyćmy trochę wspomnień – tamtych czerwcowych dni [wspomnienia mieszkanek Łomży, spisane przez B. Kulkę; tekst H. Gały]; Tak powstawała łomżyńska jednodniówka „Solidarności”, Łomża, czerwiec 1981; „Szczęścia nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie”. Adam Mickiewicz [dot. tomu: Cz. Miłosz: Noty o wygnaniu/Notes on Exile, Łomża 2006]; kardynał Stefan Wyszyński: Do świadków promocji doktorskiej laureata Nagrody Nobla Czesława Miłosza na ręce Jego Magnificencji Ojca prof. Mieczysława Alberta Krąpca Rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego; A. Fiut: Spojrzenie z drugiego brzegu. (Kilka not na marginesach ostatnich wierszy Czesława Miłosza); K. Sychowicz: Łomżyńska Służba Bezpieczeństwa – przeciw „Łomżyńskiej Wiośnie Poetyckiej”. – Nadto teksty wypowiedzi Czesława Miłosza [przemówienie w klubie „Bonar”, Łomża, 15 VI 1981; Spotkanie z „Solidarnością”, dziedziniec KUL, 12 VI 1981; Stocznia Gdańska, 17 VI 1981] oraz wiersze: Na cześć księdza Baki; *** (Przybywam z innej fazy…).
• Česlovo Milošo skaitymai [1]. Czesławas Miłoszas iš XXI amžiaus perspektyvos. Mokslinių straipsnių rinkinys, skirtas Nobelio premijos laureato Czesławo Miłoszo 95-čio jubiliejui. [Red.:] A. Pukšto, V. Kamuntavičienė, J. Daukšytė. Kaunas: Vytauto Didžiojo universiteto leidykla 2007, 211 s.
Zawartość
A. Fiut: Miłoszas tarp paveikslų. [Przeł. V. Narušienė]; K. Zajas: Daugtaškis ir pasaulio pabaiga, arba Miłoszo sentimentai Gałczyńskiui. [Przeł. A. Radzevičius]; Z. Kaźmierczyk: Totalitarizmo patirties atspindžiai Miłoszo literatūriniame testamente. [Przeł. A. Radzevičius]; M. Biaspamiatnych: Bendruomenė, vietinė savimonė ir kultūriniai paribiai. (Mickewicziaus ir Miłoszo komparatyvinės studijos). [Przeł. I. Šorohova]; A. Brusevič: Tarp Mickewicziaus ir Miłoszo; J. Olejniczak: Prabėgus pusei amžiaus. Sugrįžimai (įsivaizduojami ir realūs) į Miłoszo vaikystės šalį. [Przeł. A. Radzevičius]; N. Taluntytė: Czesławo Miłoszo Ginie ir lietuviškų vietovardžių kontekstas; N. Taylor-Terlecka: Senojo Vilniaus žiniuonio ir pranašo nuo Nevėžio susitikimas filmavimo aikštelėje. [Przeł. O. Venckavičienė]; E. Brazgovskaja: Bendrinių ir individualių objektų įvardijimo problemos interpretacija Czesławo Miłoszo kūryboje; Valentina Brio: Filomatiškas Vilniaus kodas Czesławo Miłoszo kūryboje. [Przeł. U. Keturakis]; K. Biedrzycki: Laikas Czesławo Miłoszo „Mieste be vardo”. [Przeł. A. Radzevičius]; E. Naujokaitienė: Czesławo Miłoszo ir Oskaro Milašiaus poezijos liudijimas; A. Kovtun: Teksto strategija Czesławo Miłoszo ir Vladimiro Nabokovo eseistikoje; A. Kamalova: Czesławo Miłoszo „Dainelės apie porcelianą” meninių vertimų semiotinė analizė [Przeł.: K. Grinkevičiūtė, K. Sakalavičiūtė].
• Česlovo Milošo žemė. Monografija. [Red. naukowa i oprac.:] N. Taluntytė. Kaunas: Vytauto Didžiojo universiteto leidykla 2007, 230 s.
Zawartość
N. Taluntytė: Įvadas; Geokultūrinis Nevėžio subregiono kraštovaizdis: N. Taluntytė: Geotoponiminė apibrėžtis; R. Bertašiūtė: Sodybųtipai ir statybų tradicijos; I. Burinskaitė: Smulkioji sakralinė vidurio Lietuvos architektūra; J. Švambarytė-Valužienė: A. Kaikarytė: Šetenių (Šateinių) tarmė ir tekstai; I. Miklaševič: Kėdainiai ir apylinkės: tautiniai ir konfesiniai pokyčiai antrojoje XX amžiaus pusėje ir XXI amžiaus pradžioje; Apytalaukis: istorinė kultūrinio tapatumo kaita: Vaida Kamuntavičienė, Apytalaukio parapijos istorija; V. Levandauskas, V. Mockutė: Šetenių kaimyninės dvarų sodybos: istorijos ir architektūros bruožai; Sakrališkumo matmuo: Marija Rupeikienė: Sakralinių kompleksų pastatai: profesionalios ir etninės architektūros sintezė; L. Šinkūnaitė: Šventybraščio Kristaus Atsimainymo bažnyčios sakralinės dailės paveldas; Asmeninės tapatybės sandai: N. Taluntytė: Isos slėnio kultūrinis pirmavaizdis; A. Kovtun: Saviidentifikacijos ir savivokos problema Č. Milošo eseistikoje.
• J. Grudzińska-Gross: Miłosz i Brodski. Pole magnetyczne. Wstęp: T. Venclova. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2007, 324 s., wersja angielska: Czesław Miłosz and Joseph Brodsky. Fellowship of Poets. [Wstęp:] T. Venclova. New Haven; London 2009, przekł. niemiecki: Czesław Miłosz und Joseph Brodsky. Die Freundschaft zweier Dichter. [Red.:] I. Grudzińska-Gross, A. Tymowski. [Przeł.] L. Palmes. Frankfurt am Main 2012. Eastern European Culture, Politics and Societies, 2, przekł. rosyjski: Miloš i Brodskij. Magnitnoepole. [Przeł.] M. Alekseeva. Moskva 2913, przekł. bułgarski: Miloš i Brodski. Magnitnoto pole. [Wstęp:] T. Venclova. [Przeł.] B. Glišev. Sofiâ 2014.
• G. Gruszka-Zych: Mój Poeta. Notatki z osobistych spotkań z Czesławem Miłoszem. Katowice – Chorzów 2007: Videograf II, 142 s.
• B. Kopka, G. Majchrzak: Operacja „Poeta”. Służba Bezpieczeństwa na tropach Czesława Miłosza. Przygotował do druku i posłowiem opatrzył G. Musidlak. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2007, 190 s.
• E. Tuz-Jurecka: Natura w poezji Czesława Miłosza. Jelenia Góra: Kolegium Karkonoskie PWSZ [Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej] w Jeleniej Górze. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa 2007, 125 s.
• L. Vidauskytė: Tikrovė ir literatūra. Czesławo Miłoszo literatūrinė filosofija. Mokslo monografija. Kaunas: Kauno technologijos universitetas 2007, 183 s.
• K. Biedrzycki: Poezja i pamięć. O trzech poematach Czesława Miłosza, Zbigniewa Herberta i Adama Zagajewskiego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2008, 264 s., wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2008, plik tekstowy w formacie PDF [dot. m.in. poematu Cz. Miłosza pt. Miasto bez imienia].
• Česlovo Milošo skaitymai 2. Universalioji asmenybė Europos kultūros kontekstuose. [Red.] R Keturakis. Kaunas: Vytauto Didžiojo universiteto leidykla 2008, 263 s. [teksty w języku polskim i litewskim].
Zawartość
Asmenybė ir prasmė: I. Kabzińska: Szkic o wielokulturowości; N. Taluntytė: Krajobraz geokulturowy w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza; W. Ligęza: „Z jasności, wysokości”. Wokół wiersza Czesława Miłosza „Ale książki”; Z. Kaźmierczyk: Obrazy ziemi w wileńskim okresie Miłosza; A. Pukšto: Jerzys Giedroycas ir šiuolaikiniai lenkųb– lietuvių santykiai.
• W. Felski, ks.: Biblijne przekłady Czesława Miłosza. Studium filologiczno-egzegetyczne. Pelplin: Wydawnictwo Bernardinum 2008, s. 279 s. Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. Instytut Filologii Polskiej, Katedra Literatury Współczesnej.
• Ł. Front: Recepcja Williama Blake’a w twórczości Czesława Miłosza. Kraków: Collegium Columbinum 2008, 186 s. Biblioteka Tradycji; nr 78.
• D. Grzesiak-Witek: Wokół literackiej Nagrody Nobla dla Czesława Miłosza. Sandomierz; Stalowa Wola: Wydział Zamiejscowy Nauk o Społeczeństwie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego w Stalowej Woli 2008, 115 s.
• Czesław Miłosz. Tradice – současnost – recepce. Materiály z mezinárodní vĕdecké konference uskutečnĕné v Ostravĕ ve dnech 16.–17. října 2008 u příležitosti 50. výročí výtisku „Rodné Evropy” Czesława Miłosze. [Red.:] M. Balowski, J. Muryc. Ostrava: Acta Facultatis Philosophicae Universitatis Ostraviensis, Ostravská Univerzita Ostrava – Filozofická Fakulta 2009, 371 s.
Zawartość
Úvodem; Słowo wstępne. – A. Fiut: Eta, czyli brakujący portret w galerii „Zniewolonego umysłu”; M. Peisert: Reakcja polskiej prasy na wiadomość o otrzymaniu przez Czesława Miłosza literackiej Nagrody Nobla; K. Choinski: W obronie Miłosza; K. Bahneva: Wybrane aspekty recepcji twórczości Czesława Miłosza w Bułgarii; H. Czubała: Czesława Miłosza wędrówki metafizyczne; E. Górecka: Słyszeć świat. Poezja Czesława Miłosza wobec tradycji kultury wizualnej; Z. Kaźmierczyk: Ideologia w horyzoncie lektur młodego Miłosza; E.M. Kur: Lublin Czesława Miłosza; J. Mazurkiewicz: Inspiracje malarstwem w poezji Czesława Miłosza; D. Mucha: „Gucio zaczarowany” Zofii Urbanowskiej – lekturą dzieciństwa Czesława Miłosza; R. Naruniec: „Widzę i opisuję…”. Miłoszowe powroty na Litwę; A. Pethe: Dzieło Czesława Miłosza – w oczach współczesnych teologów. Wybrane aspekty zagadnienia; M. Rybka: Rzecz o przemijaniu – czyli uwag kilka o poezji ostatniej Czesława Miłosza i Jana Pawła II; A. Skibska: Figures of Wayside. Reading Miłosz – „Piesek przydrożny”; Ł. Tischner: Miłosz i wiek sekularny; J. Zach: Legendy nowoczesności: „lekcja biologii” i „lekcja religii”; M. Balowski: Miłoszowski obraz Europy; J. Bujak-Lechowicz: Językowy obraz tęsknoty, miłości i samotności w wybranych wierszach Czesława Miłosza; A. Kostecka: Miłoszowy dialog z tradycją przekładową Biblii (na przykładzie Księgi Apokalipsy); N.Taluntytė: The Place-Names of Middle Lithuania and Czesław Miłosz’s Oeuvre: the Comparative Analysis; I. Seiffert: Tęczowa „Dolina Issy”; B. Wołowik: O polu wyrazowym CHLEB w Księdze Psalmów Czesława Miłosza; D. Sieroń-Galusek: Miłosz wielkim poetą był – jak dziś uczyć o poecie?; A. Stempka: Recepcja twórczości Czesława Miłosza w nieoficjalnych poradnikach dla młodzieży.
• P. Kulas: Turniej Garbusów. Problematyka tożsamości w twórczości Witolda Gombrowicza i Czesława Miłosza. Katowice; Dąbrowa Górnicza: Wydawnictwo Naukowe Śląsk, Wyższa Szkoła Biznesu 2009, 275 s.
• M. Zemła: Der polnische Essay und seine kulturmodellierende Funktion. (J. Stempowski und Czesław Miłosz). München; Berlin: Sagner 2009, 320 s. [zawiera m.in. tekst Cz. Miłosz: Geschichte zwischen Apokalypse und Utopie Briefe an Miłosz].
• Česlovo Milošo skaitymai 3. Kultūrų sankirtos: patirtys ir pokyčiai. [Red.:] V. Narušienė, V. Truskauskaitė. Kaunas: Vytauto Didžiojo universiteto leidykla 2010, 278 s. [teksty w języku polskim, litewskim i rosyjskim].
Zawartość
Tu m.in.: I. Czesławo Miłoszo kūryba tarpkultūrinės komunikacijos erdvėje: Z. Kaźmierczyk: Ideologia i jej idole w lekturach młodego Miłosza = Ideologija ir jos dievai jaunojo Czesławo Miłoszo skaitiniuose; M. Rybka: Uwag kilka o miłości w poezjach pierwszych i ostatnich Czesława Miłosza = Several comments on love in the first and the last poetry of Czesław Miłosz; L. Banowska: Wileńskie Dziady Czesława Miłosza. O „Mieście bez imienia” = Vilnietiškos Česlovo Milošo Vėlinės. Apie „Miestą be vardo”; A. Stankowska: Litwa i tożsamość. Miłosz i Miłosz o potrzebie „określonego miejsca na ziemi” = Lietuva ir tapatybė. Miłoszas ir Milašius apie poreikį turėti „apibrėžtą vietą žemėje”; ЕE.E. Brazgovskaâ: Nominacii neopredelemogo v metafizičeskih tekstah Česlava Miloša = Neaptinkamybės nominacijos metafiziniuose Česlovo Milošo tekstuose; A. Kovtun: Czesławo Miłoszo rašymas. Išsitrynusios ribos tarp subjekto ir objekto = Pis’mo Česlava Miloša. Razmyvanie granicy meždu sub’ektom i ob’ektom; V. Narušienė, K. Sakalavičiūtė: Tomo Venclovos ir Czesławo Miłoszo dialogas: eilėraštis „Pašnekesys žiemą” ir jo vertimas į lenkų kalbą = Dialog Tomasa Venclovy i Czesława Miłosza: wiersz „Rozmowa zimą” i jego tłumaczenie na język polski.
• J. Dembińska-Pawelec: „Poezja jest sztuką rytmu”. O świadomości rytmu w poezji polskiej dwudziestego wieku (Miłosz – Rymkiewicz – Barańczak). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2010, 470 s. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach; nr 2825, wyd. jako dokument elektroniczny: Katowice: Uniwersytet Śląski [2010], plik tekstowy w formacie PDF.
• M. Dzień: Człowiek w perspektywie eschatologicznej w poezji Czesława Miłosza i Tadeusza Różewicza. Studium analityczno-interpretacyjne. T. 1-2. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej 2010, 252+251 s. Rozprawy Naukowe. Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej, nr 29.
• A. Kosińska: Rozmowy o Miłoszu. Warszawa: Świat Książki 2010, 92 s.
Zawartość
Od wydawcy; Nota redakcyjna; To jest właśnie egzystencja. Rozmawiali Mariusz Solecki i J. Błach; Siłowanie z mitem. Rozmawiał S. Zasada; Iść w kraj poety. Rozmawiała Jolanta Kogut; Widział mapę wiersza. Rozmawiał Artur Wolski; Wciąż słyszę stuk jego laski. Rozmawiała D. Nowicka; Śmiech i rzeczy ostateczne. Rozmawiał M. Wilk; Glosa do „Wierszy ostatnich” Czesława Miłosza.
• Laiko pameistrys = Čalâdnik čacu = Czeladnik czasu. [Red.] B. Jonuškaite. [Fotografie] A. Aleksandravičius. Vilnius: Homo liber 2010, 410 s. [teksty w języku białoruskim, litewskim, polskim].
Zawartość
A. Kalėda: Nuolatos sugrįžtantis Czesławas Miłoszas = Pastaânny vârtanec Česlau Milaš. [Przeł. A. Mikus]= Stale powracający Czesław Miłosz [Przeł. B. Piasecka]; E. Ališanka: Kunigaikštis = Knâz’. [Przeł. A. Mikus]= Książę [Przeł. B. Piasecka]; І. Babkou: Česlau Milaš. = Czesław Miłosz [Przeł. A. Michalczuk] = Czesławas Miłoszas [Przeł. A. Lapinskienė]; А. Brusevič: Nie bądź bezpieczny. [Przeł. A. Michalczuk] – Saugus nebūki. [Przeł. A. Lapinskienė]; S. Hareuski: Čareâ Milaša = Czereja Miłosza [Przeł. A. Michalczuk]= Milašiaus Čerėja [Przeł. A. Lapinskienė]; K. Czyżewski: Czesława Miłosza noty o powrocie = Natatki Česlava Milaša ab vârtanni. [Przeł. O. Abłażej]. Czesławo Miłoszo užrašai apie sugrįžimą [Przeł. B. Jonuškaitė]; A. Čobat: Sto gadou Česlava Milaša = Sto lat Czesława Miłosza = Šimtas Czesławo Miłoszo metų. [Przeł. A. Lapinskienė]; V. Daujotytė: Kaip galima tarti „taip” mūsų buvimui žemėje? = Âk można vymavic’ „tak” našamu byccû na zâmli? [Przeł. A. Mikus] = Jak można się zgodzić na nasze ziemskie bytowanie? [Przeł. B. Piasecka]; J. Illg: Tropiciel istotności = Šukal’nik cutnasci. [Przeł. O. Abłażej]= Esmės pėdsekys [Przeł. B. Jonuškaitė]; B. Jonuškaitė: Likimo numylėtinis? Kahanak lёsu? [Przeł. A. Mikus] = Ulubieniec losu? [Przeł. B. Piasecka]; A. Kosińska: CZELADNIK. O Oskarze Miłoszu w życiu i twórczości Czesława Miłosza kilka uwag = ČALÂDNIK. Nekal’ki zgadak pra mesca Oskara Milaša u ščycci Česlava Milaša.[Przeł. O. Abłażej]. PAMEISTRYS. Keletas pastabų apie Oskarą Milašių Czesławo Miłoszo gyvenime ir kūryboje. [Przeł. B. Jonuškaitė]; A. Lizakowski: Miłosz w Wilnie, czyli idea Wielkiego Księstwa Litewskiego = Ideâ Knâstva Litouskaga. [Przeł. O. Abłażej] = Miłoszas Vilniuje, arba Lietuvos Kunigaikštystės idėja. [Przeł. B. Jonuškaitė]; V. Martinkus: Kalba, eigastis ir kiti Vilniaus mediumai = Mova, pahodka i inšyâ vilenskiâ medyumy. [Przeł. A. Mikus] = Język, chód i inne wileńskie media [Przeł. B. Piasecka]; J. Melnikas: Miłoszai, Lietuva ir pasaulis = Milašy, Litva i svet. [Przeł. A. Mikus] = Miłoszowie, Litwa i świat [Przeł. B. Piasecka]; R. Mieczkowski: Ostatni obywatel Wielkiego Księstwa Litewskiego = Apošni gramadzânin Vâlikaga Knâstva Litoyskaga. [Przeł. O. Abłażej] = Paskutinis Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės pilietis. [Przeł. B. Jonuškaitė]; D. Plaks: Vygnanneâk metad = Wygnanie jako metoda [Przeł. A. Michalczuk] = Tremtis kaip metodas. [Przeł. A. Lapinskienė]; A. Rybalko: Ten obcy ptak Miłosz = Getaâčužaâ ptuška Milaš. [Przeł. O. Abłażej] = Tas svetimas paukštis Miłoszas. [Przeł. B. Jonuškaitė]; V. Trenas: Nâzlomny Česlau Мilaŝ = Niezłomny Czesław Miłosz [Przeł. A. Michalczuk] = Nepalaužiamas Czesławas Miłoszas [Przeł. A. Lapinskienė]; T. Venclova: Kita erdvė [Przeł. E. Ališanka] = Inŝaâ prastora. [Przeł. A. Mikus] = Druga przestrzeń.
• M. Lubelska-Renouf: Czeslaw Milosz en quête du Réel. Étude des images et des métaphores de son œuvre. Sarrebruck: OmniScriptum 2010, 392 s. Éditions universitaires européennes.
• N. Royon: Wiederkehr im Wort: . Östliche Erinnerungsorte in Werken von Wolfgang Koeppen, Johannes Bobrowski, Czesław Miłosz und Stefan Chwin. Hamburg: Verlag Dr. Kovač 2010, 352 s. [zawiera m.in. tekst „Hier also bin ich”. Czesław Miłosz’ Täler der Kindheit].
• An Invisible rope. Portraits of Czesław Miłosz. [Red.] Cynthia L. Haven. Athens: Ohio University Press, 2011, XXI, 280 s.
Zawartość
C.L. Haven: Introduction. From Devenir to Être. – E. Kridl Valkenier: Way back in Wilno…; J.F. Leich: „Only a Pole could have been so careless”; G. Gömöri: An epistolary friendship; M. Skwarnicki: Half a century with Miłosz [Przeł. A. Makeeva-Roylance]; J. Maurer: My colleague from Dwinelle Hall; R. Lourie: Love at last sight; R.K. Wilson: My apprenticeship with Miłosz; P.D. Scott: A difficult: inspirational giant; W.S. Merwin: Remembering Czesław Miłosz; B. Carpenter: Nine flashbacks; H. Grynberg: Miłosz the refugee; M. Marcus: Uneasy exile; A. Schenker: Wanderer [Przeł. A. Makeeva-Roylance]; L. Vallee: Seeing the bear; I. Grudzińska-Gross: The Exile who rejected pathos; A. Zagajewski: I Can’t write a memoir of Czesław Miłosz; T. Venclova: Spring in Berkeley [Przeł. Y. Klots]; A. Frajlich: He also knew how to be gracious; R. Pinsky: Irony and „Incantation”; L. Nathan: Believers have this advantage…; D. Halpern: Miłosz at Chez Panisse; Z. Malinowski: Poet versus camera: three encounters; M.G. Levine: I promised to speak my mind; H. Vendler: „Pretending to be a real person”; J. Hirshfield: Miłosz as buddhist; J. Tannenbaum: Miłosz at San Quentin; J. Zach: „On the border of this world and the beyond: in Kraków…”; S. Heaney: In gratitude for all the gifts; N. Gerber: Missing Miłosz; C. Cavanagh: Job and orrest Gump; A. Kosińska: Last poems and ars moriendi [Przeł. A.S. Rosman]; C.L. Haven: „The stakes in his poetry are really high”. Interviews with Robert Hass.
• Česlovas Milošas: 100-osioms gimimo metinėms paminėti = Ku czci Czesława Miłosza w setną rocznicę śmierci = Czesław Miłosz. A commemoration of His Centennial. [Koncepcja i opracowanie] J. Masalskienė. [Przeł.:] M. Gedvila, Ž. Gimbutaitė, I. Miklaševič, A. Pukšto, T. Dalecka. Kaunas: Vytauto Didžiojo universitetas 2011, 71 s.
Zawartość
E. Aleksandravičius: Veidu į laiko ir prasmės upę: Česlovo Milošo ieškojimai = Twarzą do rzeki czasu i sensu: poszukiwania Czesława Miłosza = Observing the flow of time and meaning. Czesław Miłosz existential Search; Česlovas Milošas [Czesław Miłosz]: Kad konfliktai nuslinktų praeitin = By konflikty odeszły w przeszłość = May Time Efface Conflicts; L. Bucevičiūtė: Česlovo Milošo bibliografija 1988–2010 = Bibliografia Czesława Miłosza 1988–2010 = Czesław Miłosz Bibliography 1988–2010].
• Česlovo Milošo skaitymai 4. Tėvynės ieškojimas ir tremties patirtys. Czeslaw Milosz’s Readings. The Search of Homeland and the Experiences of Exile. [Red.] A. Kovtun [i in.]. Kaunas: Vytauto Didžiojo universiteto leidykla 2011, 198 s. [teksty w języku angielskim, francuskim, litewskim].
Zawartość
Tu m.in.: Welcome address by Professor Algirdas Avižienis = Welcome address by Z. William Wolkowski. – Tėvynės ieškojimas = The search of homeland: M.-F. de Palacio: Un monde prélapsaire? La représentation de l’Éden lituanien chez Mickiewicz et ses lecteurs français = The world before the fall. The depiction of Lithuanian Eden in Mickiewicz’s works among his French readers; V. Skrupskelytė: Les tableaux lituaniens dans l’œuvre d’Oscar Milosz = Images of Lithuania in the Works of Oscar Milosz; J. Kohler: De l’exil à „La vie délivrée” – les patries d’Oscar Milosz = From exile to a „Liberated Life”, the homelands of Oscar Milosz; T. Szymański: Sortir de la Terre d’Ulro = Going out of the land of Ulro; T. Laurent: L’importance de Šeteniai pour Czeslaw Milosz = The importance of Šeteniai for Czesław Miłosz; K. Ruta: Wokół pojęcia ojczyzna w tekstach prozatorskich Czesława Miłosza = Around the concept of homeland in Czesław Miłosz’s prose; M. Rybka: „Całe życie szukałem jej, szukałem i rozpoznałem” – językowy obraz ojczyzny w tekstach poetyckich Czesława Miłosza = „All of my life I have been looking for it, I found and recognized” – Linguistic image of homeland in the poetic texts of Czesław Miłosz; J. Sławek: „Nie, ja na pewno ciebie nie zapomnę”. Pojęcie ojczyzny w poezji Czesława Miłosza = „No, I will certainly not forget you”. The notion of homeland in the poetry of Czesław Miłosz; I. Žakevičienė: Vieta ekopsichologijos aspektu: Česlovo Milošo „Isos slėnis” = Place form the point of view of ecopsychology: Czesław Miłosz’s „The Issa Valley”; G. Skabeikytė-Kazlauskienė: Folklorinis tėviškės paveikslas Česlovo Milošo romane „Isos slėnis” = A folkloristic image of homeland in the novel „The Issa Valley” by Czesław Miłosz. – Tremties patirtys. The experiences of exile: L. Boizou: Quelques aspects identitaires dans „Pan Tadeusz” et ses traductions = About some aspects of identity in „Pan Tadeusz” and its translations; I. Buckley: Le problème de l’intégration culturelle: entre Paris et „Le nid de gentilhomme familial” = The problem of cultural integration: between Paris and „Nobles Nest”; G. Lozachmeur: Étude sémantique et discursive de „Enfant d’Europe” de Czeslaw Milosz: la voix du poète et les réseaux lexicaux de l’humain = Semantic et discursive study of Czesław Miłosz’s „Child of Europe”. The voice of poetry and human lexical networks; Z. Kaźmierczyk: O.W.M. wśród przewodników Miłosza na emigracji = O.W.M. in the guides of the emigrant Miłosz; A. Kovtun: Vaizduotė esė erdvėje – Česlovas Milošas ir Paulas de Manas = The imagination space of essay – Czesław Miłosz and Paul de Man; V. Narušienė: Česlovo Milošo kelionės į praeitį jo eseistikoje: santykio su savo paties praeitimi ir Lietuvos istorija paieškos = Journeys to the past in Czesław Miłosz’s essays: Search for relation with his own past and the Lithuanian history; K. Sakalavičiūtė: Kėdainių kraštas Adomo Mickevičiaus, Oskaro Milašiaus ir Česlovo Milošo kūryboje: grįžties mitologema = Kėdainiai region in the creative work of Adam Mickiewicz, Oscar Miłosz, and Czesław Miłosz: mythologema of coming back; E. Keturakienė: Tremtis Adomo Mickevičiaus ir Česlovo Milošo literatūrinėje savimonėje = The motif of exile in the poetic consciousness of Adam Mickiewicz and Czesław Miłosz; A. Gustaitienė: Siužeto modernizacija Oskaro Milašiaus literatūrinėse pasakose = The modernization of plot in Oscar Miłosz’s literary tales; V. Truskauskaitė: Česlovas Milošas apie Adomo Mickevičiaus teatro viziją = Czesław Miłosz and the theatre vision od Adam Mickiewicz.
• Czesław Miłosz i rewolucja. Pod red. J. Madejskiego, przy współpracy U. Bielas-Gołubowskiej, B. Wolskiej. Szczecin: Książnica Pomorska im. S. Staszica 2011, 250 s.
Zawartość
J. Madejski: Wstęp. Miłosz, Kwadryga, Szczecin. – I. Język: P. Michałowski: Nieszczera niechęć do szczerości; D. Śnieżko: Apokryfy Miłosza. – II. Szczecin: J. Liskowacka: Miłosz i poeci Kwadrygi w zbiorach Muzeum Literackiego Książnicy Pomorskiej; C. Judek: Czesław Miłosz w Szczecinie, czyli idylla na Głębokiem. – III. Filozofia: B. Popiel: Retoryka w poezji Miłosza: evidentia jako figura niepodejrzana; N. Rapp: Późna poezja Miłosza i granice niewyrażalnego; T. Umerle: „Esse” Czesława Miłosza w kontekście filozofii Jean-Luca Mariona. Zapis doświadczenia deontologizacji świata; A. Faltyn: O przezroczystości. Komentarz do komentarza do wierszy Miłosza. – IV. Biografia: A. Sulikowski: Przyjaźnie Czesława Miłosza; U. Bielas-Gołubowska: Autobiografie Miłosza, czyli o „Roku myśliwego” i nie tylko; J. Telec: Człowiek wśród Tygrysów. Czesław Miłosz, Tadeusz Kroński i Herbert Marcuse; N. Gendaj: Miłosz w „Dzienniku” Gombrowicza; J. Brewińska: Tłumacząc Annę Świrszczyńską. – V. Polityka: S. Iwasiów: Europa Czesława Miłosza; E. Krasucki: Wieszcz i Naczelnik. Czesław Miłosz wobec „solidarnościowego” karnawału (1980/81); W. Klera: Poeci „bruLionu” wobec Czesława Miłosza; K. Taborska: „Czesław Miłosz” – znak medialny. – VI. Rozmowa: Czesław Miłosz w mojej twórczości (fragmenty dyskusji panelowej) [Z I. Iwasiów, A. Danielem Liskowackim, P. Michałowskim, K. Wojtyłą rozmawia P. Krupiński. Spisał i opracował S. Iwiasiów]. – VII. Felieton. Wspomnienia. Wiersz: E. Balcerzan: O autorytetach; O jubileuszach. [Z nagrań udostępnionych przez Radio Merkury Poznań spisała B. Wolska]; A.D. Liskowacki: Trzy zimy, dwóch poetów i inne przypadki; P. Michałowski, M. Świetlicki: Przepis na niewiarygodne wymioty [wiersz].
• Czesław Miłosz. Multiple worlds, game of forms. [Red.] S. Latek. Montreal; Cracow: Polish Institute of Arts and Sciences in Canada, Polish Academy of Arts and Sciences 2011, 119 s.
Zawartość
List of participants; T. Trojanowska: Opening remarks. – Miłosz, the Public Figure: R. Nycz: Czesław Miłosz: Twentieth-century poet in the public space. [Przeł. J. Croft]. – Miłosz, the versatile thinker: K. Van Heuckelom: Czesław Miłosz: Between pastiche and confession; M. Zaleski: Miłosz: See under love [Przeł. A.J. Beattie]; W. Krysinski: Czeslaw Milosz and the so-called lyrical „I” in modern poetry. – Miłosz in contexts: B. Karwowska: Reading Milosz in exile; M. Smorąg-Goldberg: 1951, or the consequences of the „Miłosz affair” [Przeł. F. Barrie]; M. Furman-Bouvard: „And Greece / Who remembers it here”. America in the poetry of Czesław Miłosz (1945–1950)].
• Czesława Miłosza „północna strona”. Red. naukowa: M. Czermińska, K. Szalewska. Gdańsk: Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku 2011, 491 s.
Zawartość
M. Czermińska: Słowo wstępne. Miejsca autobiograficzne Czesława Miłosza. – Litwa i Wilno: T. Venclova: Poeta Obojga Narodów; E. Rybicka: Homo geographicus. Miłosza topografie i autobiografie (rekonesans); T. Bujnicki: Prowincjonalne Wilno Miłosza; M. Masłowski: „Mieszkaniec Północy”. Trzy wiersze – trzy miasta: Wilno, Paryż, Berkeley; K. Zajas: Miłosz i pogaństwo; M. Tomaszewski: Przestrzeń natury i pokusy pogańskie. Czarny wąż na oparzeliskach; M. Kłosiński: Miłoszowa fantazja o „Panu Tadeuszu”; H.-Ch. Trepte: Czy istnieje litewska literatura w języku polskim? Przypadek Czesława Miłosza; Prowincje północno-wschodnie: G.B. Tomaszewska: Gdzie jest Północ? Miłoszowy spór o Istnienie; J. Ławski: „Kroniki” Czesława Miłosza – poezja Północy? Perspektywa intymistyczna; Z. Mańkowski: Czesława Miłosza estetyka lokalności; S. Musijenko: „Mała ojczyzna” w świadomości twórczej Adama Mickiewicza i Czesława Miłosza; A. Janicka: „Czytając ponownie”. Czesław Miłosz i pisarze białorusko-litewskiego pogranicza: Józef Weyssenhoff, Maria Rodziewiczówna, Włodzimierz Korsak; F. Tomaszewski: Miłosz na Żuławach i Żuławy Miłosza (Mady – Sopot – Gdańsk). – Wobec Rosji: E. Mikiciuk: Miłosz wobec Rosji; T. Sucharski: Miłosz i „herezje” Dostojewskiego; M. Wójciak: „Walka o oddech”. Noty o poetach rosyjskich – Annie Achmatowej i Osipie Mandelsztamie. – Wobec Ameryki: R. Gorczyńska: Miłosza Ameryka dyplomacji, Ameryka imigracji; B. Tarnowska: „W neonowej pustyni”. Obraz amerykańskiej metropolii w twórczości Czesława Miłosza; E. Kołodziejczyk: Amerykańskie źródła „Rodzinnej Europy” Czesława Miłosza; H. Gosk: Listy wymieniane na północnej półkuli. Czesław Miłosz w korespondencji z Bogdanem Czaykowskim o ludziach i sprawach krajowych; Dwaj Miłoszowie – Oskar i Czesław: R. Fieguth: Oskar i Czesław Miłosz – dwaj dysydenci nowoczesności; A. Fiut: Szyfrowanie (w) poezji: Oskar Miłosz i Czesław Miłosz; M. Stola: Kuzyn, mistrz, wizjoner. Oskar Miłosz w twórczości Czesława Miłosza; A. Kosińska: Czeladnik. Kilka uwag o Oskarze Miłoszu w życiu i twórczości Czesława Miłosza; Swedenborg, Blake, Kierkegaard, holenderscy malarze: B. Dąbrowski: Miłosz i Swedenborg; P. Dakowicz: Między schizofrenią a „wyobraźnią religijną”. Miłosza kłopoty ze Swedenborgiem (na marginesie „Ziemi Ulro”); Z. Kaźmierczyk: Harmonia Blake’a w sukcesji Tomasza (od „Trzech zim” do „Doliny Issy”); H. Chojnacki: Antystoicyzm. O wspólnocie myśli Czesława Miłosza i Sørena Kierkegaarda; M. Śniedziewska: Realizm metafizyczny. Miłosz i holenderska martwa natura; K. Szalewska: Posłowie. Przestrzenne praktyki miłoszologów. – Przypisy; Noty biograficzne; Indeks osób.
• V. Daujotytė, M. Kvietkauskas: Lietuviškieji Česlovo Milošo kontekstai. Monografija. Vilnius: LLTI 2011, 359 s., przekł. polski: Litewskie konteksty Czesława Miłosza. Monografia. Przeł. J. Tabor. Sejny: Fundacja „Pogranicze” 2014, 441 s.
• A. Fiut: Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2011, 500 s.
• A. Fiut: Z Miłoszem. Sejny: Fundacja „Pogranicze” 2011, 354 s.
• A. Frajlich: Czesław Miłosz. Lekcje. Prywatny hołd. Szczecin: Wydawnictwo Forma 2011, 41 s.
• A. Franaszek: Miłosz. Biografia. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2011, 959 s., wyd. nast. tamże 2012., przekł. angielski: Miłosz: A Biography. [Przeł.:] A. Parker, M. Parker. [Wstęp:] M. Parker. Cambridge; London 2017, wyd. jako dokument elektroniczny; Cambridge – London 2017, plik w formatach EPUB, MOBI, PDF; przekł. litewski: Miłoszas. Biografija. [Przeł.] V. Dėkšnys. Vilnius 2015; przekł. chiński: Miwoshi zhuan. 1951-2004 = Miłosz: biografia. [Przeł.:] W. Lan, L. Jiang, L. Jia. Guilin 2023.
• T. Jędrzejewski, przy współpracy E. Kolinko: Strony rodzinne Czesława Miłosza. 7 spacerów. Warszawa: Agora 2011, 174 s. Biblioteka „Gazety Wyborczej”.
• Z. Kaźmierczyk: Dzieło demiurga. Zapis gnostyckiego doświadczenia egzystencji we wczesnej poezji Czesława Miłosza. Gdańsk: słowo/obraz terytoria 2011, 359 s. Wokół Literatury, t. 10.
• J. Kryszak: Poeta w poszukiwaniu rzeczywistości. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek 2011, 179 s.
• Listy do Miłosza. [Red.:] K. Renes, L. Seifert. Berlin: Halma 2011, 217 s.
Zawartość
K. Czyżewski: Vorwort. Brief an Miłosz. [Przeł. K. Kowarczyk] = Przedmowa. List do Miłosza; I. Babkoŭ: Brief an Miłosz – über Poesie, Nichtexistenz und den Abschied von Europa. [Przeł. T. Weiler] = List do Miłosza – o poezji, nieobecności i pożegnaniu z Europą. [Przeł. K. Kotyńska]; A. Becker: Das heimatliche Europa – über Czesław Miłosz’ Buch „West und Östliches Gelände” = Zachodnie i wschodnie okolice. O książce Czesława Miłosza „Rodzinna Europa”. [Przeł. D. Muszer]; P. Haffner: Europa liegt am Bosporus = Europa leży nad Bosforem. [Przeł. A. Gadzała]; P. Hůlová: Brief an Miłosz. [Przeł. D. Kouba] = List do Miłosza. [Przeł. J. Derdowska]; D. Jančar: Der Ankömmling aus Septentrion. [Przeł. D. Kocmut] = Przybysz z Septentrionu. [Przeł. J. Pomorska]; A. Lukaschuk: Brief an Miłosz. [Przeł. T. Weiler]. List do Miłosza. [Przeł. K. Kotyńska]; P. Matvejević: Briefe an Czesław Miłosz – zu seinem hundertsten Geburtstag. [Przeł. A. Alvermann] = List do Czesława Miłosza na jego stulecie [Przeł. M. Ochab]; P. Pachet: Brief an Miłosz. [Przeł. A. Weber]= List do Miłosza. [Przeł. M. Ochab]; D. Petrošius: Brief an Miłosz. [Przeł. C. Sinnig] = List do Miłosza. [Przeł. B. Piasecka]; O. Slyvynsky: Der Mensch am Ort der Vertreibung. [Przeł. C. Dathe] = Człowiek na wygnaniu. [Przeł. I. Boruszkowska]; I. Stokfiszewski: Fünf Minuten vor dem Zweifeln Szenen zu „West und Östliches Gelände” von Czesław Miłosz. [Przeł. S. Leitner] = Na pięć minut przed wątpieniem. Sceny z „Rodzinnej Europy” Czesława Miłosza].
• Miłosz. Dialog. Pogranicze. Red. Ł. Galusek. Sejny: Fundacja „Pogranicze” 2011, 126 s.
Zawartość
K. Czyżewski: Słowo wstępne; Miłosz o Krasnogrudzie i Sejnach: Cz. Miłosz: Otrzymane właśnie zdjęcia z Krasnogrudy…; Cz. Miłosz: Krasnogruda, albo Krasnohruda; Cz. Miłosz: Kunatt, Stanisław; Cz. Miłosz: Mieszkańcy Krasnogrudy; Cz. Miłosz: Dom w Krasnogrudzie; Moje związki z Sejnami. Z Czesławem Miłoszem rozmawia młodzież sejneńska; Miłosz i Suwalszczyzna: Z. Fałtynowicz: Kalendarium obecności Czesława Miłosza na Suwalszczyźnie; Miłosz i Pogranicze: Cz. Miłosz, A. Miłosz: My niżej podpisani…; Cz. Miłosz: Drogi Staszku [list do Stanisława Barańczaka]; Cz. Miłosz: Serdecznie popieram…; Poszukiwanie ojczyzny. Z Czesławem Miłoszem rozmawia K. Czyżewski; Czesław Miłosz: O „Pograniczu”; K. Czyżewski: O czasie powrotu; Cz. Miłosz: O przywróceniu; K. Czyżewski: Linia powrotu [fragment]; Pogranicze i Krasnogruda: K. Czyżewski: Prowincja Pedagogiczna Budowniczych Mostów; M. Sporek-Czyżewska, W. Szroeder: Trakt Krasnogrudzki; Europejska Agora, 30 czerwca 2011; Szukanie ojczyzny. Świadectwo i proroctwo Czesława Miłosza. Wystawa; Akcja „Rodzinna Europa”; Międzynarodowe Centrum Dialogu.
• Miłosz – Czechowicz. Lektury paralelne. Pod redakcją A. Tyszczyka, U. Wieczorek, A. Zińczuk. Lublin: Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”, Instytut Filologii Polskiej KUL 2011, 183 s.
Zawartość
A. Tyszczyk: Wstęp. – Między awangardą a Kołysanką: J. Święch: Swojskość Czechowicza; B. Grodzki: Cichy obywatel Babilonu. O Józefie Czechowiczu Czesław Miłosz – eseista; J. Olejniczak: Druga? Awangarda? Czechowicz – Miłosz; W. Kudyba: Lata trzydzieste. Józef Czechowicz i Czesław Miłosz wobec tradycji symbolizmu; E. Kołodziejczyk: Miłosz i Czechowicz w dziejach recepcji awangardy; A. Madyda: Motywy kołysankowe w poezji Józefa Czechowicza; R. Sioma: „Rzeczy podwójny urok”. Motywy muzyczne w poezji Józefa Czechowicza. – Między prowincją a Europą: I. Kuryan: Kresowość na miarę wielkich poetów; J. Cymerman: Wielkie Księstwo Józefa Czechowicza; A. Niewiadomski: Czesław Miłosz. Trzy litewskie portrety Europejczyka ze Wschodu; M. Łukaszuk-Piekara: „Poeci liryczni mają zwykle […] zimne serca”. O jednym wierszu Czesława Miłosza. – Aneks: B. Gajdzik: Miłosz w Lublinie; Z. Kudelski: Powrót Miłosza do kraju; G. Musidlak: Miłosz i Czechowicz. Rozmowa poetów. – Summary; Indeks osób.
• Miłosz en España y América Latina. Madrid: Instituto Polaco De Cultura 2011, 32 s.
Zawartość
X.F. Vidal: Czesław Miłosz. Una encrucijada de tiempo; A. Franaszek: Miłosz contemporáneo nuestro; J. Doce: Materialismo creyente. Hacia la poesía de Czesław Miłosz; A. Zagajewski: Quién es Miłosz?; C.A. Molina: La verdad premonitoria.
• Miłosz. Przewodnik Krytyki Politycznej. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2011, 297 s. Przewodniki Krytyki Politycznej, t. 27.
Zawartość
Wstęp. – Wierzyć w Polskę. Ze Sławomirem Sierakowskim rozmawia A. Franaszek; Wierzyć w Polsce. Z Andrzejem Franaszkiem rozmawia Sławomir Sierakowski. – I. „Kim w ogóle byłem umysłowo, na przemian mądrzejąc i głupiejąc, ucząc się zaciekle całe życie?”: Z Czarodziejskiej Góry do polskiej kultury: Z Ireną Grudzińską-Gross rozmawia Sławomir Sierakowski; Wielobój zaangażowania. Z Elżbietą Janicką rozmawia J. Majmurek; K. Tomasik: Heteromiłosz. Na marginesie biografii; A. Kosińska: Kim nie był Czesław Miłosz; J. Kapela: Kim Miłosz był. – II. „Mijając ulicę Descartes”: I. Stokfiszewski: Na pięć minut przed wątpieniem. Sceny z „Rodzinnej Europy” Czesława Miłosza; J. Majmurek: Peryferia bez centrum. Na marginesach „Rue Descartes”; M. Sutowski: Dwustronne porachunki. – III. „…wszelka poezja, która sprzyja polskiemu jękliwie-szlachetnie-patriotycznemu samodurstwu”: C. Michalski: Nikczemny optymizm Polaków (albo Czesław Miłosz objaśnia stalinowski wybór Krońskiego i Borowskiego); A. Konarzewska: Mesjanizm, czyli herezja. Polska, Rosja, Dostojewski; M. Błędowska: Ten płaszcz jest za ciasny. Miłosz w czasach „Solidarności”; „Litwo, ojczyzno Twoja”. Z Tomasem Venclovą rozmawia Sławomir Sierakowski. – IV. „I nie ma nic na ziemi, prócz tej ziemi?”: J. Fiedorczuk: A-ekologiczne marzenie Miłosza; J. Majmurek: Exodus z Ulro – (krypto)teologie Miłosza. – V. „O tak, nie cały zginę, zostanie po mnie wzmianka w czternastym tomie encyklopedii w pobliżu setki Millerów i Mickey Mouse”. – Ankieta – Poeci o Miłoszu [wypowiedzieli się: Darek Foks, Jaś Kapela, Szczepan Kopyt, Artur Nowaczewski, Edward Pasewicz, Tomasz Pułka, Robert Rybicki, Andrzej Sosnowski, Andrzej Szpindler, Adam Wiedemann]. – Zakończenie: S. Sierakowski, Przegrać dla ludzi. – Autorzy.
• Miłosz. Tematy. Pod red. J. Wolskiego. Rzeszów: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie 2011, 63 s.
Zawartość
B. Chmura: Czesław Miłosz – elementy biografii; Z. Ożóg: Miłosz i Biblia; A. Jamrozek-Sowa: Tomasz i inni. Kilka myśli na temat „Doliny Issy” Czesława Miłosza; J. Pasterski: Świat jako wyzwanie. Glosa do esejów Czesława Miłosza; S. Dłuski: Patriotyzm i religijność Czesława Miłosza; A. Jakubowska-Ożóg: „Wędrowanie po klepsydrę i cmentarz” – wiersze senilne Czesława Miłosza; J. Wolski: Czesława Miłosza dążenie do formy bardziej pojemnej.
• Nie jestem stąd. O chrześcijańskim obliczu twórczości Czesława Miłosza z ks. prof. Jerzym Szymikiem rozmawia M. Witan. Posłowie: A. Kosińska. Katowice: Księgarnia św. Jacka 2011, 209 s.
• E. Pasierski: Miłosz i Putrament. Żywoty równoległe. Fortuna i Fatum. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B. 2011, 366 s., wyd. nast.: Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2012.
• Po Miłoszu. Pod red. M. Bieleckiego, W. Browarnego, J. Orskiej. Kraków: Wydawnictwo EMG, Kraków 2011, 322 s.
Zawartość
M. Bielecki, W. Browarny, J. Orska: Wstępnie po Miłoszu. – I. Miłosz niewczesny: J. Zach: Spór o naturę ludzką: między katastrofą a utopią; J. Momro: Miłosz. Wyobraźnia anachroniczna; M. Bielecki: Poza Międzyludzkie. Czesława Miłosza projekt filozofii anty-postmetafizycznej; T. Kunz: Niewczesne rozważania? Na marginesach „Ziemi Ulro” Czesława Miłosza; P. Kaczmarski: Miłosz po lekcjach. Dialog z Eliotem; P. Biłos: Miłosz eseista wobec zjawiska sprzecznych sprzeczności trawiących nowoczesną cywilizację. – II. Miłosz polityczny: T. Mizerkiewicz: Ludzkie, polityczne, nowoczesne. Leo Straussa i Czesława Miłosza czytanie „Wojny peloponeskiej”; A. Fiut: Wat i Miłosz: egzorcyzmowanie diabła w historii; A. Gall: Czesław Miłosz i niemiecki narodowy socjalizm. Pisanie i doświadczenie historyczne – casus narodowego socjalizmu; R. Makarska: „Rodzinna Europa” po Miłoszu albo „melanż krwi” dzisiaj; D. Wojda: „Krajobraz albo-albo”. Czesław Miłosz i krytyka postkolonialna; W. Browarny: Ars moriendi. Śmierć i pogrzeb jako „ostatnie dzieło” Miłosza. – III. Po Miłoszu: D. Kozicka: Dlaczego „nie”? Strategie odrzucania Miłosza po roku 1989; P. Mackiewicz: Polemika czy próba (po)rozumienia? Kilka akapitów o muzyczności i słuchaniu w dwóch „Piosenkach pasterskich”; K. Uniłowski: Logopedia. Czesław Miłosz i próba wyniesienia języka poetyckiego; J. Orska: Plagiatowość; M. Mikołajczak: Długodystansowiec. O motywie biegu w utworach poetyckich Czesława Miłosza; M. Koronkiewicz: Miłosza przywilej pamięci; J. Madejski: Czesław Miłosz jako historyk literatury; E. Kołodziejczyk: Po, czyli przed. Miłoszowskie tematy do odstąpienia. Uwagi o miłoszologii po 2004 roku. – Indeks.
• Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Pod red. A. Fiuta. Kraków: Wydawnictwo Literackie 2011, 1014 s.
Zawartość
I: M. Wyka: Planeta Miłosz; R. Nycz: Miłosz wśród prądów epoki: cztery poetyki; B. Żyłko: Miłosz i natura; T. Sławek: Miłosz, czyli o chrześcijaństwie; Ł. Tischner: Miłosz i epoka świecka; J. Błoński: Kobiety Miłosza; K. Kłosiński: Mnemosyne. – II: M. Stala: Ekstaza o wschodzie słońca. W kręgu głównych tematów poezji Czesława Miłosza; D. Opacka-Walasek: Apokatastaza w poezji Czesława Miłosza; J. Fazan: Czesław Miłosz wobec awangardy i jej ponowoczesnych konsekwencji; D. Pawelec: Treny. – III: J. Jarzębski: „Być samym czystym patrzeniem bez nazwy”; ks. J. Sochoń: Pochwała rzeczy. O poezji Czesława Miłosza; W. Ligęza: Trwanie dźwięku. Muzyka i muzyczność w poezji Czesława Miłosza. – IV: T. Sławek: Bóg, przyjaźń, myśl. Czytając Blake’a i Miłosza; D. Heck: Nietzsche Miłosza; ks. J. Sochoń: Dar uwagi. Korespondencja Thomas Merton – Czesław Miłosz. – V: A. Nasiłowska: Struktura i autorytet. Julian Przyboś i Czesław Miłosz w poezji współczesnej; S. Chwin: Czas Biblii i czas Pana Cogito. O istocie sporu Herberta z Miłoszem; J. Jarniewicz: Dlaczego Miłosz nie lubi Larkina?; A. Skrendo: Starzy poeci i nowa rzeczywistość – Miłosz i nie tylko. – VI: H. Markiewicz: Czego nie rozumiem w „Traktacie moralnym”?; K. Biedrzycki: Miasto bez imienia; Z. Zarębianka: Poeta – prorok w nieruchomych obrotach czasu. Uwagi o cyklu Czesława Miłosza „Na trąbach i na cytrze”; J. Ślósarska: Śpiący Orfeusz. Recepcja mitu orfickiego w poemacie Czesława Miłosza „Orfeusz i Eurydyka”. – VII: Z. Kaźmierczyk: „Wcielenie” – wczesny wiersz Miłosza; W. Ligęza: „Z jasności, wysokości”. Wokół wiersza Czesława Miłosza „Ale książki”; M. Stala: Oślepły ogród. Jeszcze raz o jednym wierszu Czesława Miłosza; J. Klejnocki: Wobec nieuchronnego. O jednym wierszu Czesława Miłosza. – VIII: J. Błoński: Duch religijny i miłość rzeczy; M. Stala: To, co najważniejsze. Notatka o „Traktacie teologicznym” Czesława Miłosza; A. Fiut: Pragnienie wiary; ks. Adam Boniecki: Spokojne słowa mędrca. Zapiski podczas lektury „Traktatu teologicznego” Czesława Miłosza; I. Kania: Największy triumf mędrca. Takiego traktatu młody człowiek nie napisze; W. Hryniewicz OMI: Samotność poety w wierze; L. Kołakowski: Mała glosa do epopei ducha; J. Bolewski SJ: Wierny niedocieczonej intencji… Wokół „Traktatu teologicznego” w „Drugiej przestrzeni” Miłosza; S. Chwin: Traktat o dłoniach i rzeczach. W odpowiedzi na „Traktat teologiczny” Czesława Miłosza; J.A. Kłoczowski OP: Miłosz mistyczny; K. Kuczkowski: „Traktat teologiczny” i inne wspaniałości „Drugiej przestrzeni” Czesława Miłosza. Z notatek na marginesie (choć to może i nieładnie pisać po książce); A. Szostkiewicz: Barani kożuch; R. Matuszewski: „Na szczęście dalej w nocy układam wiersze”; A. Kulawik: Małpolud czyta „Traktat teologiczny” Czesława Miłosza; J.M. Ruszar: Strona Miłosza; J. Drzewucki: O tajemnicach natury i poczuciu szczęścia; K. Koehler: „Traktat teologiczny” i „Tryptyk rzymski”: próba porównania; J. Miklas-Frankowski: „W kamiennym porządku świata”. Filozoficzno-teologiczne konteksty „Traktatu teologicznego” Czesława Miłosza; E. Gajewska: „Ani za świętobliwie, ani zanadto świecko”. O języku „Traktatu teologicznego”; M. Lubelska: „Traktat teologiczny” Czesława Miłosza. Między kiczem życia a sztuką samowiedzy. – IX: H. Vendler: Trójgłosowy lament [Przeł. M. Heydel]; H. Olschowsky: Emigracja literacka a wizje Europy. Mickiewicz i Miłosz; R. Fieguth: „Druga przestrzeń”. O intertekstualności i kompozycji ostatniego zbioru wierszy Czesława Miłosza; K. Van Heuckelom: Poezja Czesława Miłosza wobec tradycji okulocentryzmu. Rzecz o późnym wierszu „Oczy”; K. Choinski: W obronie Miłosza; X: S. Heaney: Miłosz: poeta stulecia, poeta tysiąclecia [Przeł. M. Heydel].
• Rodzinna Europa. Pięć minut później. Red.: A. Kałuża, G. Jankowicz. Kraków: Korporacja Ha!art 2011, 334 s. Linia Krytyczna; 5.
Zawartość
A. Kałuża, G. Jankowicz: Pięć minut przed. – Granice pokoju: A. Skrendo: Hotel Europa; A. Wiedemann: Wał; K. Wojtyła: Na skróty do „Granicy pokoju” dochodzę…; J. Fiedorczuk: Początek rozmowy; G. Wróblewski: Zanim nadejdą krzemowe dzieci. – Tygrys: M. Zaleski: Tygrysia asymetria; K. Siwczyk: Świat i pogląd: wskaż desygnat; A. Sosnowski: Agony…. – Miejsce urodzenia: G. Borkowska: Matki (nie) odchodzą; E. Tkaczyszyn-Dycki: Gniazdo; A. Frajlich: Moja „Rodzinna Europa”; P. Matywiecki: O wykorzenieniu; Wychowanie katolickie: P. Śliwiński: Dwa pociągi; M. Podgórnik: Rozgardiasz w sercu; M. Baran: VPVD; D. Sośnicki: Między ludźmi, między słowami. – Młody człowiek i sekrety: J. Orska: Młodzi ludzie; K. Jaworski: Wenus z Milo; K. Jaworski: 36; Edward Pasewicz: Trochę dalej za Schwiebuserstrasse; M. Sendecki: Kazać im pełzać; Marksizm: J. Momro: Widmo i rana; D. Foks: Pokolenie do wynajęcia; R. Honet: Dynastia i kac; M. Cyranowicz: Esej bez przecinków; Sz. Kopyt: Pick up your microphones. – Noty o autorach.
• J. Salamon: Plus minus Atlantyda albo ukłony parzyste. Rzecz o Wisławie Szymborskiej i Czesławie Miłoszu. Red. M. Chyc. Kraków: Korporacja Ha!art 2011, 259 s. Literatura non fiction; 4.
• Spotkanie z człowiekiem. Zaczynając od Czesława Miłosza. Pod red. G. Dąbrowskiego, B. Dwilewicz, K. Pietrowiaka. Wrocław: Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego. Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej 2011, 224 s.
Zawartość
G. Dąbrowski: O spotkaniu z człowiekiem; K. Pietrowiak: Drogi Panie Czesławie… O tęsknocie do antropologii bardziej pojemnej; K. Majbroda: W stronę konkretu. Antropologiczne wymiary refleksji Czesława Miłosza; W. Kuligowski: Antropolog czytający Miłosza. Ekonomia inspiracji; Z. Libera: Czesław Miłosz: historia, czym jest?; K. Górny: „Rodzinna Europa” – antropologiczna lektura; S. Czerwonnaja: Litwini Polski – ich ziemia i życie w ideałach Suwalszczyzny Czesława Miłosza i w rzeczywistości XX wieku; M.A. Gerlich: Spotkania z ludźmi. Rozmowy o Czesławie Miłoszu; H. Turkiewicz: Czesław Miłosz: między „gotykiem duszy” i „renesansem ciała”; M. Gajak-Toczek: Czesław Miłosz patrzy na „podszewkę świata”; B. Żynis: Między „człowieczością” a „starym, lubieżnym dziadem”; G. Różańska: Czy polska szkoła (nie) kocha Miłosza? Twórczość noblisty w podstawowej i gimnazjalnej edukacji polonistycznej; M. Brocki: Struktura semantyczna dyskursu wokół pogrzebu Miłosza i Roku Miłosza.
• A. Szawerna-Dyrszka: Bliższe i dalsze okolice Miłosza. Szkice. Katowice: Wydawnictwo Agencja Artystyczna Para 2011, 140 s.
• G. Sztukiecka: Umrę cały? Rozmowy w cieniu śmierci. Senilna poezja Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Zbigniewa Herberta i Jarosława Marka Rymkiewicza. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury 2011, 228 s. Biblioteka Pana Cogito.
• Ł. Tischner: Miłosz w krainie odczarowanej. Gdańsk: słowo/obraz terytoria 2011, 177 s. Wokół Literatury; t. 19.
• W kręgu idei Miłoszowskich. Studia nad życiem i twórczością Czesława Miłosza = Miłoszo idėjų pasaulyje. Czesławo Miłoszo gyvenimo ir kūrybos studijos. [Red.:] T. Dalecka, M. Dawlewicz. [Przeł.] B. Mikalonienė. Vilnius: Uniwersytet Wileński Wydział Filologiczny Centrum Polonistyczne 2011, 258 s.
Zawartość
I. Konteksty literackie i kulturowe = Literatūriniai ir kultūriniai kontekstai: A. Kalėda: Poszukiwanie Raju. Miłosz metafizyczny = Rojaus ieškojimai. Metafizinis Miłoszas; M. Dąbrowski: Miłosz i Magris – paralela mitologiczna = Miłoszas ir Magris – mitologinė paralelė; A. Zieniewicz: Autobiografia jako rozczytywanie obrazów pamięci. Trauma, idiom, sekret = Autobiografija kaip atminties vaizdinių interpretacija. Trauma, idioma, paslaptis; G. Leszczyński: Miłosz zaczarowany = Užburtasis Miłoszas; A. Szawerna-Dyrszka: Sienkiewicz Miłosza = Miłoszo Senkevičius; M. Woźniak-Łabieniec: Odwilżowa recepcja „Zdobycia władzy” w świetle dokumentów cenzury = Romano „Valdžios paėmimas” recepcija „atšilimo” laikotarpio cenzūros dokumentuose; W. Krupowies: Podróż na Wschód. Rosja w tekstach Miłosza = Kelionė į Rytus. Rusija Miłoszo tekstuose; I. Fedorowicz: Lauda w twórczości Czesława Miłosza = Liaudė Czesławo Miłoszo kūryboje; T. Dalecka: Ginie, czyli Szetejnie w okresie przemian społeczno-gospodarczych = Giniai, arba Šeteniai socialinių ir ūkinių permainų laikotarpiu; P. Karwowski: Teologia jako rozszerzenie języka. Jeszcze raz o synekdochach Czesława Miłosza = Teologija kaip kalbos praplėtimas. Dar kartą apie Czesławo Miłoszo sinekdochas; L. Narkowicz: Młodość Czesława Miłosza w świetle dokumentacji z lat szkolnych i studiów uniwersyteckich = Czesławo Miłoszo jaunystė mokyklos ir studijų universitete dokumentuose; D. Balašaitienė: Z „małej ojczyzny” – folklor w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza = Iš „mažosios Tėvynės” – folkloras Czesławo Miłoszo „Isos slėnyje”; R. Kasperovič: Recepcja osobowości i dzieła Czesława Miłosza w Finlandii = Czesławo Miłoszo asmenybės ir kūrybos recepcija Suomijoje. – II. Z zagadnień językowych = Kalbos klausimai: E. Sękowska: Przemówienie noblowskie Czesława Miłosza – między językiem oficjalnym a poetyckim = Czesławo Miłoszo kalba Nobelio premijos įteikimo proga – tarp oficialiosios ir poetinės kalbos; K. Geben: Wybór tożsamości na styku języków i kultur = Tapatybės pasirinkimas kalbų ir kultūrų sandūroje].
• Wiek Miłosza. Partytura spotkań. Spotkania poezji i muzyki. Gdańsk, 18–25 marca 2011. Red. K. Bumann. Gdańsk: słowo/obraz terytoria 2011, 315 s.
Zawartość
K. Bumann: Prolog. – Spotkanie 1. B. Toruńczyk: O wieku Miłosza; Spotkanie 2. Ewangelia według Marka; Spotkanie 3. Przy grobie matki Czesława Miłosza; Spotkanie 4. Tomas Venclova: Moje ulubione wiersze Miłosza. Rozmowa o Wilnie; Spotkanie 5. Msza święta w intencji Czesława Miłosza; Spotkanie 6. K. Czyżewski: Moje ulubione wiersze Miłosza. Rozmowa o Krasnogrudzie; Spotkanie 7. „Apokalipsa” w przekładzie Czesława Miłosza; Spotkanie 8. Lekcja czytania z „Tygodnikiem Powszechnym”: „Piesek przydrożny”; Spotkanie 9. Julia Hartwig: Moje ulubione wiersze Miłosza. Rozmowy o emigracji; Spotkanie 10. Lekcja czytania z „Tygodnikiem Powszechnym”: „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada”; Spotkanie 11. Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada; Spotkanie 12. Lekcja czytania z „Tygodnikiem Powszechnym”: „Dolina Issy”; Spotkanie 13. Miłosz o kobietach, kobiety o Miłoszu; Spotkanie 14. Miłosz i jazz; Spotkanie 15. Lekcja literatury z „Zeszytami Literackimi”: R. Gorczyńska „Podróżny świata”; Spotkanie 16. Chrześcijanin w Europie. Listy Thomasa Mertona i Czesława Miłosza; Spotkanie 17. Lekcje czytania z „Tygodnikiem Powszechnym”: „To”; Spotkanie 18. Koncert dla Czesława Miłosza.
• X Jesienna Akademia Literatury tropem Miłosza. 12 października – 23 listopada 2011 r. [Red. K. Kasińska]. Radom: Miejska Biblioteka Publiczna im. J.A. i A.S. Załuskich w Radomiu 2011, 56 s.
Zawartość
S. Żak: Kresy i stary świat w twórczości Czesława Miłosza; A. Kochańczyk: Gorzki smak wolności. Miłosz w okresie PRL-u i w pierwszym kraju emigracji; E. Kołodziejczyk: Amerykański alfabet Czesława Miłosza; M. Zaleski: Stary Miłosz: o tym, co ważne.
• Zamieszkać w teraz. Scenariusze imprez bibliotecznych związanych z dziełem i osobą Czesława Miłosza. Poradnik Bibliograficzno-Metodyczny. 3. Poznań: Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu 2011, 155 s. [Prace laureatów konkursu zorganizowanego w ramach projektu Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury pt. Czego nas uczy Czesław Miłosz?, dofinansowanego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (Miłosz 2011 – Promesa)].
Zawartość
J. Nienowska-Kienitz: Przejażdżka z Miłoszem. Scenariusz imprezy czytelniczej; K. Piotrzkiewicz: Każdy ma swoją Dolinę Issy. Scenariusz lekcji bibliotecznej; J. Daniel: Poetycki dubbing. Scenariusz lekcji bibliotecznej dla gimnazjalistów; E. Jaworska: „Miłosz nie dla dzieci?!”. Impreza czytelnicza przeprowadzona w ramach akcji „Cała Polska Czyta Dzieciom”; M. Judasz: Pewien Miłosz zwany Czesławem. Konkurs na limeryk o Czesławie Miłoszu; H. Kaczmarek, B. Leśniak: Z Miłoszem krok po kroku…, czyli bieganie po Kościanie. Scenariusz gry miejskiej; J. Kubiak: Ojciec w bibliotece. Impreza w szkolnej bibliotece z okazji Dnia Ojca. (Spotkanie ojców i dzieci ze szkoły podstawowej); D. Nowak: „Mała czarna” z Czesławem Miłoszem. Scenariusz spotkania z poezją; M. Telega: Czesław Miłosz – co czytał, co napisał, zaraz się dowiesz! Scenariusz inscenizacji dla uczniów trzeciej klasy gimnazjum; K. Wojtaszak, H. Sygidus-Kacewicz: Biblioteczne alejki Czesława Miłosza.
• J. Zembrzuska: Wiersze Czesława Miłosza o obrazach. Wyd. jako dokument elektroniczny: Wydawnictwo Internetowe E-bookowo 2011, [123 s], plik w formacie PDF.
• M. Bernacki: Glosy do Miłosza. Artykuły i szkice krytycznoliterackie (2004–2011). Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej 2012, 202 s.
• P.P. Bilos: Exil et modernité. Vers une littérature à l’échelle du monde: Gombrowicz, Herling, Milosz. Paris: Classiques Garnier 2012, 402 s. Littérature, Histoire, Politique, 3. [zmieniony tekst pracy doktorskiej „L'exil où vers une littérature conçu à l'échelle du monde”, Paris, INALCO, 2007].
• E. Brazgovskaâ: Česlav Miloš. Âzyk kak perconaž. Moskva: Letnij sad izdatel’sko-targovyj dom 2012, 239 s.
• Česlovo Milošo skaitymai 5. Genius loci – asmenybė ir kultūra kaip erdvės vaizdinys = Czeslaw Milosz’s readings. Genius loci – personality and creation as image of the space. [Red.] V. Truskauskaitė. Kaunas: Vytauto Didžiojo universiteto leidykla 2012, 174 s.
Zawartość
Tu m.in.: „Genius loci” ir laiko projekcija = „Genius Loci” and the projection of time: Z. Kaźmierczyk: Dolina wierzeń Tomasza = Toms’s [sic!] faith valley; Savimonės ir erdvės sankirtos = The intersection of self-awareness and space; E. Brazgovskaâ: Landšaft pamâti. Ob „Abecadło” Česlava Miloša = Landscape of memory: Czesław Miłosz’s „ABC”.
• S. Chwin: Miłosz. Interpretacje i świadectwa. Gdańsk: Wydawnictwo Tytuł [2012], 352 s. Biblioteka „Tytułu”. Monografie Humanistyki Polskiej.
• Czesławo Miłoszo kūryba. Modernioji LDK tradicijų tąsa. Straipsnių rinkinys. [Red.] M. Kvietkauskas. Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas 2012, 299 s.
Zawartość
M. Kvietkauskas: Pratarmė; D. Kuolys: Czesławas Miłoszas ir Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės tradicija; V. Daujotytė: Tarp Čerėjos ir Šetenių: vietos problema; B. Speičytė: Adomo Mickevičiaus profiliai Czesławo Miłoszo kūryboje: tapatybių provokacija ir terapija; C. Cavanagh: Palei Lietuvos – Kalifornijos sieną: Czesławo Miłoszo poema „Kur saulėteka ir kur leidžiasi [Przeł. R. Galkytė]; V. Šeferis: Gimtinės ieškojimas „Ulro žemėje”; M. Tomaszewski: Lietuvos erdvės distancija kaip Czesławo Miłoszo dvasinės biografijos elementas [Przeł. S. Drazdauskas]; T. Bujnicki: Asmeninė Miłoszo Vilniaus istorija [Przeł. B. Mikalonienė]; M. Kvietkauskas: Vilniaus geopoetika: Czesławo Miłoszo poema „Miestas be vardo” ir jos rankraščiai; I. Vidugirytė: Požiūris į Rusiją Czesławo Miłoszo „paskutiniojo LDK piliečio” – eseistikoje; K. Zajas: Miłoszas ir pagonybė [Przeł. B. Mikalonienė]; A. Kalėda: Apie Czesławo Miłoszo medžius: subjektyvybės ir objektyvybės konotacijos; M. Lubelska-Renouf: Ikoniškoji miško erdvė „Isos slėnyje” [Przeł. I. Daugirdaitė]; K. Van Heuckelom: Tankumynas. Erdvė, lytis ir šventybė Czesławo Miłoszo poezijoje [Przeł. I. Daugirdaitė]; D. Balašaitienė: Folkloro klodai Czesławo Miłoszo „Isos slėnyje”. – Summary [Przeł. D. Bartkutė].
• Czesławo Miłoszo Vilnius. Tekstai ir fotografijos. [Album]. [Zebrała] M. Matulytė. [Przeł.:] A. Grybauskas, S. Kondratienė. Vilnius: Apostrofa 2012, 194 s.
Zawartość
Dykcjonarz wileńskich ulic Czesława Miłosza; Dialog o Wilnie Czesława Miłosza i Tomasa Venclovy; Zdjęcia Jana Bułhaka, J. Bułhaka, J. Hoppena, A. Kunčiusa, B. Zdanowskiej i E. Zdanowskiego.
• Z. Fałtynowicz: Miłosz – Krasnogruda. Przewodnik. [Wstęp:] P. Kłoczowski. Suwałki: Muzeum Okręgowe w Suwałkach 2012, 47 s.
• N. Gorbaniewska: Moj Miloš. Moskva: Baltrus Novoe Izadzdatelstvo 2012, 437 s.
• J. Hobot-Marcinek: Stara Baba i Goethe. Doświadczenie i transgresja starości. Tadeusz Różewicz, Czesław Miłosz, Jarosław Iwaszkiewicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2012, 332 s., wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2012, plik tekstowy w formacie PDF.
• Ch.S. Kraszewski: Irresolute heresiarch. Catholicism, gnosticism and paganism in the poetry of Czeslaw Milosz. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing 2012, 277 s.
• A. Matuszek: O szkolnym odbiorze poezji Miłosza. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej 2012, 238 s.
• Miłosz. Gdańsk i okolice. Relacje, dokumenty, głosy. Pod red. K. Chwin i S. Chwina. Gdańsk: Wydawnictwo Tytuł [2012], 463 s. Biblioteka „Tytułu”. Monografie Humanistyki Polskiej.
Zawartość
Obecność: „Może zamieszkałby w Gdańsku…”. Z Renatą Gorczyńską rozmawiają Krystyna i Stefan Chwinowie; Zaraz po wojnie; Ciemny, sprzeczny, dionizyjski. Z Andrzejem Franaszkiem o Czesławie Miłoszu rozmawiają Krystyna i Stefan Chwinowie. – Miłosz. Pomnik. Stocznia; J. Błoński: Zdanie; „Nie bądź bezpieczny, poeta pamięta”. Z Zygmuntem Manderlą o wierszu Czesława Miłosza na Pomniku Poległych Stoczniowców rozmawiają Krystyna i Stefan Chwinowie; O wierszu Czesława Miłosza na Pomniku Poległych Stoczniowców rozmawiają Krystyna Zachwatowicz, Andrzej Wajda, Krystyna Chwin, Stefan Chwin i Stanisław Chwin; Lech Wałęsa o spotkaniu z Czesławem Miłoszem; 17 czerwca 1981 – Czesław Miłosz w Stoczni Gdańskiej; Spotkanie w Stoczni; Ks. Henryk Jankowski o Czesławie Miłoszu; Czesław Miłosz o Pomniku Poległych Stoczniowców w Gdańsku; Czesław Miłosz o pobycie w Stoczni w 1981 roku; Czesław Miłosz o Lechu Wałęsie; Czesław Miłosz o swoim wierszu „Do Lecha Wałęsy”; G. Boros: Czesław Miłosz w Gdańsku w 1981 roku, czyli jak zostałem „sekretarzem noblisty”; „Tak się cieszył…”. Rozmowa z Tadeuszem Fiszbachem, byłym pierwszym sekretarzem KW PZPR w Gdańsku, jednym z sygnatariuszy Porozumień Sierpniowych; D. Żaboklicka: „Różany pokoik”. Wspomnienie. – Wizyty. Spotkania. Odwiedziny: 26 września 1989 roku – wizyta Miłosza w Gdańsku; Spotkanie Lecha Wałęsy z Czesławem Miłoszem; Gdańskie spotkanie z Czesławem Miłoszem w pamięci Lecha Wałęsy; 1991 – Aleksander Jurewicz laureatem; 2 listopada 1993 – wizyta Czesława Miłosza w Sopocie; 10 czerwca 1995 – wizyta Czesława Miłosza w Sopocie i Gdańsku; 7 czerwca 1996 – wizyta Czesława Miłosza w Sopocie; 6–9 października 1998 – wizyta Czesława Miłosza w Gdańsku; Czesław Miłosz w Ratuszu; Czesław Miłosz na Uniwersytecie; Czesław Miłosz i dziennikarze. – Świadectwa osobiste. Gdańszczanie w pogoni za Wieszczem: Spotkanie Czesława Miłosza z pisarzami Litwy; Spotkanie z Czesławem Miłoszem w „Celi Konrada”; Uwagi Czesława Miłosza o spotkaniach na Litwie; Literatura nie jest od prawdy. Z Czesławem Miłoszem rozmawiają Krystyna i Stefan Chwinowie; S. Chwin: Czesław Miłosz w „Kartkach z dziennika”; S. Chwin: Czesław Miłosz w „Dzienniku dla dorosłych”.
• Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza. Studia pod red. A. Janickiej, K. Korotkicha, J. Ławskiego. Białystok: Narodowe Centrum Kultury. Zakład Badań Interdyscyplinarnych i Porównawczych „Wschód – Zachód”, Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku 2012, 723 s. Przełomy/Pogranicza. Studia Literackie; 1.
Zawartość
A. Janicka, K. Korotkich, J. Ławski: Stary Król… W stulecie urodzin Czesława Miłosza (1911–2011); S. Karalius: Czesławo Miłoszo gimimo šimtmečiui (1911–2011). – I. „Pragnący wielkości, umiejący ją rozpoznać…”: H. Turkiewicz: „Krajobrazy i być może duchy Litwy nigdy mnie nie opuściły”. Wyznaczniki małej ojczyzny w poezji Czesława Miłosza; J. Ławski: Miłoszologia; D. Kulesza: Ekstaza, manicheizm, arystokratyzm. O „Świecie” i o przełomie, którego nie było; K. Ratajska: Poszukiwanie formuły mesjanizmu w twórczości eseistycznej Czesława Miłosza. – II. W oczach Zachodu: J. Partyka: Miłosz i Auden; N. Taylor-Terlecka: Czesław Miłosz i Witold Gombrowicz. Koleżeństwo – rywalizacja – mechanizmy przyjaźni; M. Zielińska: Recepcja Czesława Miłosza w niemieckim kręgu kulturowym; J. Pietrzak-Thébault: „Miłosz jak żaba”, czyli głos spod powierzchni – włoskie czytanie Miłosza; J. Winiarski: Dwie–trzy fotografie. Dyskurs i transcendencja poezji. Miłosz – Szymborska; R. Chodźko: Potęga prywatnej doliny Czesława Miłosza i Tadeusza Konwickiego. – III. Spoglądając ze Wschodu: O. Nachlik: Twórczość Czesława Miłosza w odczytaniach ukraińskich: poszukiwanie pamięci historycznej i własnej tożsamości kulturowej; H. Głogowska: Bezdomność prawdy – o białoruskich motywach w twórczości Czesława Miłosza; W. Supa: Miłosz w Rosji; J. Dziedzic: Echa „Roku Czesława Miłosza” w Rosji; N. Poliszczuk: Dyskurs Europy. W poszukiwaniu własnej tożsamości: Miłosz, Andruchowycz, Stasiuk. – IV. Wobec tradycji literatury polskiej: B. Chodźko: Poeta i myśliciel. „List półprywatny” Czesława Miłosza; K. Samsel: Ideologia bezczynności – Czesław Miłosz wobec „Prelekcji paryskich” Adama Mickiewicza; M. Kuziak: Romantyzm i nowoczesność. Miłosz i Kundera wobec roku 1800. (Wokół „Ziemi Ulro” oraz „Nieśmiertelności”, z Goethem, a także Brzozowskim w tle); A. Janicka: Czesław Miłosz wobec wieku dziewiętnastego. Przypadek pozytywizmu; W. Gutowski: Młoda Polska według Czesława Miłosza; J. Paszek: Stary Miłosz a Młoda Polska. – V. Tradycje dalekie, dalsze, bliskie…: G. Kubski: Miłoszowe ujęcie Księgi Mądrości; T. Półchłopek: Motywy wedyjskie w „autobiografii uczuć” Czesława Miłosza; M. Bernacki: Wpływ kabalistycznej kosmogonii na twórczość Czesława i Oskara Miłoszów; R. Mielhorski: „I wracam między dawno zapomnianych ludzi”. O konstrukcji cyklu „Dla Heraklita (1984–1985)” Czesława Miłosza. – VI. Kultura, ethnos, spór: Z. Zarębianka: Kulturowe refleksje Czesława Miłosza w świetle wierszy „O książce” i „Œconomia divina”; M. Kochanowski: „Kultura masowa” pod redakcją Czesława Miłosza – aktualność i dialog; D. Saniewska: Z lekką nutą dekadencji… Miłosz popularny. – VII. Obrońca epifanii – naiwny?: G. Kowalski: Miłosz i Słowacki. Spotkania na „Ziemi Ulro”; W. J. Cymbalisty: Czesława Miłosza poetycka obrona epifanii; W. Szturc: Czesław Miłosz, „Świat. Poema naiwne”. Opowieść o niespełnionej inicjacji; Z. Ożóg-Winiarska: Dzieci i maki „poezji naiwnej”. Czesław Miłosz – Józef Ratajczak; D.M. Osiński: Wędrowanie po meandrach myśli. „Piesek przydrożny” Czesława Miłosza. – VIII. „Bezgraniczna historia trwała w tym momencie…”: J. Breczko: Miłosza przezwyciężanie katastrofizmu; A. Czajkowska: „Mój wiek”? Doświadczenie historyczne w twórczości Czesława Miłosza; J. Miklas-Frankowski: „Plama narodowej ortodoksji”. „Pieśń niepodległa” Czesława Miłosza (1942); Z. Kaźmierczyk: „Être” i „devenir” w poezji Miłosza okresu „Krońskiego”. – IX. Starość Narcyza, młodość Orfeusza: M. Szladowski: Twarzą w twarz. Stary poeta przegląda się w lustrze – casus Czesława Miłosza; A. Szóstak: Fenomenologia starości w późnej poezji Czesława Miłosza; M. Stola: „Czeladnik” Czesława Miłosza jako portret-zwierciadło; K. Sokołowska: Młodość starości. Późne wiersze Czesława Miłosza; J. Jagodzińska-Kwiatkowska: Droga ku spełnieniu: inicjacyjne sensy poematu Czesława Miłosza „Orfeusz i Eurydyka”. – Noty o Autorach.
• Wenecja Miłosza. Pod red. F. Fornari. Kraków; Budapeszt: Wydawnictwo Austeria Klezmerhojs 2012, 249 s. [w związku z weneckim festiwalem Venezia di Miłosz, 13–15 IV 2011].
Zawartość
F. Fornari: Podziękowania; A. Miłosz: Wstęp; J. Mikołajewski: Słowo wstępne. – Spotkanie Mozaika: K. Czyżewski: Miłosz i Miejsce; A. Fiut: Pierwsze spotkania; A. Franaszek: Smukła niczym Diana; P. Kłoczowski: Poesie e frammenti italiani di Czesław Miłosz; E. Lempp: Miłosz. Miejsca postoju; A. Naumow: Miłosz biblista; M. Nycz: Czesław Miłosz – pięćdziesiąt lat w Wydawnictwie Literackim; P. Próchniak: Miłosz: akustyka echa (uwagi). – Poeci czytają wiersze Miłosza. Pałac Dożów: F. Fornari: Wprowadzenie; A. Michnik: Wprowadzenie [wiersze czytali: A. Anedda, J. Hartwig, U. Kozioł, M. Krüger, R. Krynicki, E. Lipska, A. Podrimja, T. Różycki, W. Szymborska, T. Venclova, H. van de Waarsenburg, A. Zagajewski]. – Nowe tłumaczenia studentów polonistyk włoskich [tu przekłady wierszy Cz. Miłosza].
• M. Woźniak-Łabieniec: Obecny nieobecny. Krajowa recepcja Czesława Miłosza w krytyce literackiej lat pięćdziesiątych w świetle dokumentów cenzury. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2012, 444 s.
• Česlovo Milošo skaitymai 6. „Gimtoji Europa”: erdvė, mintis, žodis. Czeslaw Milosz’s Readings 6: . „Native Europe”: Space. Thought. Word. [Red.] V. Višomirskytė. Kaunas: Vytauto Didžiojo universiteto leidykla 2013, 176 s.
Zawartość
Tu m.in.: II. Literatūrinio elgesio strategijos = The strategies of literary behaviour: E. Brazgovskaâ: „ Eto â ili kultura, v katoroj â vyros? = „Is It Me or Culture in Which I Grew Up?”. Czesław Miłosz on the problem of poet’s authenticity in culture; A. Kovtun: Esse Česlava Miloša . Polifonizm mira I ličnosti = Czesław Miłosz’s essay. The polyphony of the world and personality.
• Czesław Miłosz, dialogue des cultures. [Red.] D. Chauvin. Paris: Presses de l’Université Paris-Sorbonne 2013, 238 s. Recherches Actuelles en Littérature Comparée.
Zawartość
D. Chauvin: Préface. – P. Brunel: Sur deux temps; M. Kvietkauskas: Mémoire en dialogue: le retour en Lituanie de Czesław Miłosz; A. Kalèda: A propos de la réception de Miłosz en Lituanie; M. Tomaszewski: Czesław Miłosz et l’attrait du catholicisme français; M. Wyka: Les voyages dans le temps de Czesław Miłosz ou l’histoire et le récit; Ch. Delsol: L’Occident de Miłosz; P. Bilos: Czesław Miłosz a-t-il été moderne? (ou comment a-t-il été?); A. Fiut: Les voyages dans le deuxième espace; M. Lubelska-Renouf: Unde Malum? La pensée du mal dans la poésie de Czesław Miłosz; L. Vallee: „Rue Descartes”: Le serpent anti-cartésien dans l’herbe; K. Van Heuckelom: Traces du chant religieux dans la poésie de Czesław Miłosz; M. Furman-Bouvard: Miłosz et Héraclite. Une poésie de la tension; J.-Y. Masson: Czeslaw Miłosz et le témoignage de la poésie; D. Chauvin: Blake et Miłosz: du spirituel dans l’art; M. Delaperrière: Miłosz face à Mickiewicz: entre romantisme et postmodernisme; A. van Nieukerken: Miłosz et Dostoïevski; J. Zach: Whitman et l’Amérique de Miłosz. L’Amérique et l’exil; M. Masłowski: Miłosz, Merton et le bouddhisme zen; E. Bieńkowska: Miłosz et Gombrowicz – un couple mal assorti?; R. Faggen: Miłosz et Szymborska. La poésie au lieu du néant?
• Czesław Miłosz im Jahrhundert der Extreme: Ars poetica – Raumprojektionen – Abgründe – Ars translationis. [Red.:] A. Lawaty, M. Zybura. Osnabrück: Fibre Verlag 2013, 335 s.
Zawartość
A. Lawaty, M. Zybura: Zur Einführung; G. Bauer: Czesław Miłosz’ litauisch-polnische, alteuropäische und kosmopolitische „Ars poetica”; M. Freise: Czesław Miłosz’ „Moralisches Traktat” („Traktat moralny”) im Kontext der Neoavantgarde; M. Marszałek: Warschau als Akropolis und Vorstadt. Czesław Miłosz’ „Prolog” im Kontext seiner Kriegslyrik; M. Zielińska: Zwei Pole polnischer Literatur des 20. Jahrhunderts nach 1989. Czesław Miłosz’ Affirmationen und Tadeusz Różewicz’ Negationen; R. Fieguth: Fluss und Flüsse. Landschaftslyrik bei Czesław Miłosz im Vergleich mit Friedrich Hölderlin und Johannes Bobrowski; A. Woldan: Czesław Miłosz’ Blick nach Osten und nach Westen. Zu seinem Russland- und Deutschlandbild; A. Gall: Über das Imperium. Czesław Miłosz und sein Russlandbild im Kontext der polnischen Kultur; M. Zemła: Die Einheit Europas. Einige Bemerkungen zum Ost-West-Verhältnis in „Rodzinna Europa”; H.-Ch. Trepte: „Krajowość” versus „polskość”. Miłosz’ Identitätssuche; H. Olschowsky: Czesław Miłosz: Poetische Strategie und die Versuchungen des 20. Jahrhunderts; J. Joachimsthaler: Czesław Miłosz’ „Verführtes Denken” in Westeuropa und in der Bundesrepublik; W. Nell: Miłosz, Sperber, Aron. Drei Formen der Deutung totalitärer Systeme und ihre Rezeption in der (alten) Bundesrepublik; D. Cygan: Der „eigentümliche Schimmer” und andere Briefanlässe. Czesław Miłosz und seine deutsche Übersetzerin Maryla Reifenberg; P. Chojnowski: Czesław Miłosz in seinen Briefen an Karl Dedecius über das Übersetzen (nicht nur) seiner Lyrik. [Przeł. U. Kiermeier]; Ch. Fischer: Makro- und Mikrokosmos in der Lyrik von Czesław Miłosz und in ihren deutschen Übersetzungen.
• T. Garbol: Po upadku. O twórczości Czesława Miłosza. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 2013, 550 s. Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. Wydział Nauk Humanistycznych. Ośrodek Studiów nad Literaturą Religijną, t. 35, przekł. angielski: After the fall. On the writings of Czesław Miłosz. [Przeł.] M. Gołubiewski. Berlin 2020.
• M. Heydel: „Gorliwość tłumacza”. Przekład poetycki w twórczości Czesława Miłosza. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2013, 310 s.,wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2019, plik w formacie PDF.
• J. Matyskieła: Czesław Miłosz – Jarosław Iwaszkiewicz. Dzieje osobistych i literackich relacji. Białystok: Wydawnictwo Prymat Mariusz Śliwowski 2013, 256 s.
• Miłosz et la France. [Red.] M. Delaperrière. Paris: Institut d’Études Slaves 2013, 255 s., 18 s. tab. Travaux Publiés par l’Institut d’Études Slaves; 65.
Zawartość
P. Zaleski: Préface; M. Delaperrière: Introduction. – A. Franaszek: Czesław Miłosz et ses liens avec Paris. [Przeł. J. Delaperrière]; M. Delaperrière: Les dilemmes français de Czesław Miłosz; M. Laurent: La présence à la France de Czesław Miłosz; P. Biłos: Quand Czesław Miłosz découvrait Paris…; M. Masłowski: „Et elle brillait cette ville”: le Paris de Czesław Miłosz; M. Kornat: Czesław Miłosz et „L’Opium des intellectuels” de Raymond Aron. [Przeł. J. Delaperrière]; M. Wyka: Miłosz et Camus, pour un parallèle. [Przeł. J. Delaperrière]; M. Tomaszewski: Czesław Miłosz et Simone Weil; R. De Monticelli: Czesław Miłosz et Jeanne Hersch; G. Conio: Czesław Miłosz, de la pensée captive à l’esprit déshérité; R. Fieguth: Czesław Miłosz et „Ars Magna”: rythme et composition dans „The Noble Traveller” et „Storge”; A. Fiut: Oscar Milosz et Czesław Miłosz: poésie chiffrée, déchiffrée. [Przeł. J. Delaperrière]; I. Macor-Filarska: La poésie de Miłosz en France aujourd’hui; P. Kłoczowski: Nouvelles recherches et nouvelles perspectives; W. Sikora: Miłosz et la Revue „Kultura”.
• Miłosz i Miłosz. Red.: A. Fiut, A. Grabowski, Ł. Tischner. Opracowanie merytoryczne: G. Musidlak. Kraków: Gould Center for Humanistic Studies Milosz Institute, Claremont McKenna College, Księgarnia Akademicka 2013, 949 s.
Zawartość
Wstęp. – Z Miłoszem przeciw światu: Z. Łapiński: „Gdy mocne soki drzewo ma pod korą”; G. Gömöri: Czesław Miłosz. Zmagania z historią. [Przeł. M. Król]; T. Pavel: Czy przeszłość jest niedokładna? [Przeł. M. Król]; M. Delaperrière: Miłosz i Francja. Fascynacja czy idiosynkrazja?; M. Kay: Dziedzictwo Miłosza. Podróż na Zachód. [Przeł. M. Król]; A. Avižienis: O dzieleniu się dziedzictwem Czesława Miłosza z litewską młodzieżą. [Przeł. M. Król]; P. Kłoczowski: Wierność wobec rzeczy; M. Zaleski: Od „grzechu anielstwa” do „uważności”, czyli poezja jako instalowanie się w świecie; Ł. Tischner: Miłosza spór z solipsyzmem; K. Krasuski: Czesław Miłosz między „zniewolonymi umysłami”; C. Haven: Miłosz w czyśćcu. [Przeł. M. Król]; Miłosz i odczarowanie: A. Fiut: „Prorok” postchrześcijaństwa?; R. Faggen: Czesław Miłosz: od gnostycyzmu do buddyzmu. [Przeł. M. Król]; Z. Zarębianka: Między chrześcijaństwem a Dalekim Wschodem. Specyfika i warianty opisu doświadczenia duchowego w wierszach Czesława Miłosza; I. Kania: Czesław Miłosz a buddyzm; J. Bolewski SJ: Teologia „Ziemi Ulro”; S. Balbus: Budowanie przestrzeni „Traktatu teologicznego”; J.A. Kłoczowski OP: Poezja jako ćwiczenie duchowe; ks. J. Szymik: Miłosz i teologia; A. Rosman: Prolegomena do problematyki ocalającego piękna. Miłosz i von Balthasar. [Przeł. M. Król]; J. Zach: Poeta przyrodnik. Spór o dziedzictwo Darwina w twórczości Miłosza; L. Rosić: Metafizyka jako fundament i treść pisarza moralisty; T. Garbol: Czego potrzebuje wyobraźnia religijna?; K. Van Heuckelom: Czesław Miłosz w „drugiej przestrzeni”; M. Bernacki: Wyzwanie hermeneutyczne. „Syn arcykapłana” (interpretacja wiersza Czesława Miłosza). – Tematy (do odstąpienia) podjęte: M. Masłowski: Tożsamość indywidualna, zbiorowa, romantyzm w dziele Miłosza; T. Walas: Miłosz jako figura tożsamości problematycznej; B. Speičytė: Symbolika tożsamości w twórczości Czesława Miłosza: „matecznik”; A. Kalėda: Czesław Miłosz wobec litewskości; M. Kowerko-Urbańczyk: Szukanie ojczyzny, czyli niemożliwe powroty Czesława Miłosza na Litwę; K. Zajas: Granice polskości. Indiańska przygoda Czesława Miłosza; S. Chwin: Czesław Miłosz wobec powstania warszawskiego; S. Bereś: Cierń konspiracji; M. Werner: Dialektyka oświecenia po polsku. „Legendy nowoczesności”; Z. Kaźmierczyk: Od „legendy woli” do „bałwochwalstwa samolubnej etni” (o esejach wojennych Czesława Miłosza); M. Bauchrowicz-Kłodzińska: Rewolucyjna maskarada nad Zatoką San Francisco. Kalifornia lat sześćdziesiątych XX wieku w refleksji Czesława Miłosza; M. Renouf: Eros, kobieta i Bóg; L. Wiśniewska: Między Bogiem a Naturą. Miłosz jako filozof kultury; E. Bieńkowska: O niektórych sekretach „Pieska przydrożnego”; D. Wojda: „Spożywają i trawią Jeffersa”. Czesław Miłosz o badaczach literatury; T. Lubelski: Miłosz w kinie; E. Dryglas-Komorowska: Ścigając „chwilę zobaczenia”. Miłosza opowieść o Cézannie. – Miłosz w dialogu: M. Kvietkauskas: Poeci zaginionego Wilna: Czesław Miłosz i Abraham Suckewer; J. Fazan: Czesław Miłosz i Paul Celan – dwa postkatastrofizmy / dwie reakcje na Zagładę; M. Tomaszewski: „Czy możliwa jest poezja nie-eschatologiczna”? Czesław Miłosz, Aleksander Wat i ich spór z Duchem Dziejów; J. Olejniczak: Miłosz versus Wat; A. Czabanowska-Wróbel: Odnalezione mapy. Miłosz – Zagajewski – Różycki; A. Spólna: Zbuntowani spadkobiercy. Wpływ poezji Czesława Miłosza na twórczość Jacka Podsiadły i Pawła Marcinkiewicza; T. Sławek: Ogrody przebaczenia. Czesław Miłosz, Ronald Stuart Thomas i teologia wdzięczności; W. Kudyba: Czesława Miłosza spór o Kabira; H. Siewierski: Czesław Miłosz i Carlos Drummond de Andrade. Spotkanie na środku drogi; N. Taylor-Terlecka: Wśród skamandrytów nad Hudsonem; H. Gosk: „Drogi Panie Bogdanie…”. Czesław Miłosz – poeta i ojciec rodziny – w korespondencji z Bogdanem Czaykowskim; A. Mencwel: Miłosz nieznany, Giedroyc odsłaniany. – Miłosz podejrzany. Poetyka i recepcja: R. Nycz: „Wtrącony w pozycję geograficznie chwiejną”. Czesława Miłosza doświadczenie przestrzeni i miejsca; A. van Nieukerken: Poezja wyjaśniająca własny rodowód. Czesław Miłosz i John Ashbery; J. Jarzębski: Miłosz i poetyckie obrazy; B. Stelmaszczyk: Między epifanią a „skazą”. Nurt autorefleksji w poezji Miłosza; M. Antoniuk: „Włosy ich zamiótł chłopak u fryzjera…” Między anihilacją a wywoływaniem świata; S. Bill: Miłosz patrzy na ciało jakby w zwierciadle, niejasno; M. Stala: Kiedy księżyc. Siedem podstawowych spostrzeżeń, potem zaś siedem zwięzłych uwag o lunarnych motywach w poezji Czesława Miłosza; N. Sydiaczenko: Pojęcie „wąż” w idiolekcie poetyckim Czesława Miłosza; T. Bujnicki: Miłosz i śmiech wileński; I. Grudzińska-Gross: Miłosz i wojna: „Mówię do ciebie milcząc”; M. Freise: Poezja Miłosza zaraz po wojnie; M. Kłosiński: Miejsce traumy w cyklu „Świat, poema naiwne”; M. Furman-Bouvard: „Głos” Tukidydesa w „Zdobyciu władzy”; M. Woźniak-Łabieniec: Strategia zacierania śladów. Krajowa polityka wydawnicza wobec Miłosza w latach pięćdziesiątych; B. Karwowska: Czesław Miłosz i Cheslaw Milosh. Czytanie Miłosza w kontekście zainteresowań anglojęzycznej publiczności literackiej; M. Heydel: „Był smak w tłumaczeniu […]”. Przekład jako gatunek twórczości na przykładzie tłumaczeń poetyckich Czesława Miłosza z pierwszych lat po wojnie; T. Bilczewski: Miłosz, Gombrowicz i nowoczesna komparatystyka. – Indeks osobowy; Indeks cytowanych utworów Czesława Miłosza; Biogramy autorów.
• Miłosz in Pamiętnik Literacki [Literary Memoir]. Selected papers. [Przeł.] U. Phillips. Wyd. jako dokument elektroniczny: Warszawa: IBL PAN 2013, 90 s. plik w formacie PDF. Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 18 maja 2024].
Zawartość
M. Głowiński: „Outskirts” by Czesław Miłosz. An attempt at an interpretation; A. Okopień-Sławińska: „Outskirts” as another „Song on the end of the world”: A contribution to the definition of Czesław Miłosz’s poetic art; D. Pawelec: The hymnic code in the poetry of Czesław Miłosz; A. Stankowska: Miłosz’s voice in the controversy over „incomprehensibility”. On the hidden intertexts of „Against Incomprehensible Poetry” and „Postscriptum”; L. Wiśniewska, Miłosz and the philosophy (of the unity) of contradiction].
• Miłosz na Żuławach. Epizod z biografii poety. Red. naukowa: M. Czermińska, A. Kasperek. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2013, 154 s.
Zawartość
Czesław Miłosz o matce i Żuławach [Grób matki; Żuławy; Z nią (1985); Na Żuławach; U źródeł Wisły; Duchy na Żuławach; Przez Kwidzyń; Elegia]; Nota edytorska; M. Czermińska: Słowo wstępne. Pamiątkowy kamień dla Weroniki Miłoszowej; A. Fiut: „Ty byłaś mój początek”; A. Franaszek: „Kobiety były zrobione z najmodniejszej tkaniny”. Rodzice w życiu Czesława Miłosza; A. Kasperek: „Kraina płaska wzięta z wody i płomieni…”. Żuławskie ślady Czesława Miłosza; W. Długokęcki: Z dziejów Żuław, Mierzei Wiślanej i wsi Drewnica do początków XX wieku; A. Wełniak: Drewnica i losy jej niemieckich mieszkańców (1945–1949); H. Horbaczewski: O przesiedleńcach z Kresów i ludności napływowej z innych rejonów Polski na Żuławach po II wojnie światowej; K. Czyżewski: O kulturach pogranicza na przykładzie Krasnogrudy i Drewnicy (rozmowę przeprowadziła A. Jarzębska); A. Kosińska: Usiąść pod lipami… Rozmowa z Hanną i Jarosławem Czeladkami. – Noty o autorach; Streszczenia; Indeks osób.
• Miłosz w szkole. Szkice interpretacyjne. Pod red. J. Klejnockiego. Warszawa: Wydawnictwo Piotra Marciszuka Stentor 2013, 206 s., wydanie także jako dokument elektroniczny tamże 2013.
Zawartość
Wstęp; A. Franaszek: Wszystkie piekła i raje – esej biograficzny. – Proza eseistyczna i powieściowa: A.S. Kowalczyk: Zniewolony umysł; A. Nasiłowska: Dolina Issy; A. Franaszek: Rodzinna Europa; A.S. Kowalczyk: Widzenia nad Zatoką San Francisco; A.S. Kowalczyk: Ziemia Ulro; M. Friedrich, Piesek przydrożny; P. Śliwiński: Mrs. Darwin. – Poezja: A. Nasiłowska: O książce; P. Śliwiński: Kołysanka; A. Nasiłowska: Obłoki; M. Friedrich: Przedmowa, W Warszawie; A. Nasiłowska: Piosenka pasterska; M. Friedrich: Campo di Fiori; P. Śliwiński: Świat, poema naiwne; A. Nasiłowska: Piosenka o końcu świata; M. Friedrich: St. Ign. Witkiewicz; P. Śliwiński: Przedmieście; A.S. Kowalczyk: Do Jonathana Swifta; A.S. Kowalczyk: Który skrzywdziłeś; J. Klejnocki: Notatnik: Brzegi Lemanu; M. Friedrich: Zaklęcie; M. Friedrich: Ars poetica?; J. Klejnocki: Tak mało; A. Nasiłowska: Dar; A.S. Kowalczyk: Œconomia divina; J. Klejnocki: Rue Descartes; A. Nasiłowska: Po wygnaniu; J. Klejnocki: Wyznanie; J. Klejnocki: Ale książki; P. Śliwiński: Rozbieranie Justyny; P. Śliwiński: To; M.Friedrich: Unde malum, Różewicz; M. Friedrich: Oczy; P. Śliwiński: Druga przestrzeń; A. Nasiłowska: Trzy traktaty. – Noty o autorach.
• Obecność. Wspomnienia o Czesławie Miłoszu. Wybór, red. i oprac. A. Romaniuk. Warszawa: Twarze, Dom Wydawniczy PWN 2013 s. 704 s., wyd. jako dokument elektroniczny: Warszawa: Ośrodek Karta; Dom Wydawniczy PWN 2013, plik tekstowy w formacie EPUB.
Zawartość
A. Romaniuk: Wstęp. – A. Miłosz: O starszym bracie; J. Iwaszkiewicz: Cześ; S. Kisielewski: Miłosz; G. Herling-Grudziński: Meteor; M. Iwaszkiewicz-Wojdowska: Pamiętam Miłosza młodego; D. Szczepańska: W Goszycach; E. Jogałła: Skarb; E. Zechenter-Spławińska: ***; W. Szymborska: Onieśmielenie; J. Giedroyc: Literatura i polityka; Z. Hertz: Nocne rodaków rozmowy; J. Hersch: O przekładach; B. Osadczuk: Idźmy dalej; M. Skwarnicki: Pan Czesław – wspomnienie bardzo osobiste; A. Walicki: Czesław Miłosz, jakim go znałem, jakim go pamiętam; A. Miłosz: Z innej gliny; K. Herbert: Trudna przyjaźń; H. Grynberg: Uchodźca; T. Kołakowska, L. Kołakowski: Rozmowy; R. Gombrowicz: Miłosz i Gombrowicz w Vence; J. Miłosz-Piekarska: Wspomnienia o Stryju; G. Strumiłło-Miłosz: Przy stole z Miłoszem; A. Schenker: Wędrowiec; K. Zanussi: Kalifornijskie spotkania; K. Serejska-Olszer: „Jak unieść pamięć?”; I. Grudzińska-Gross: Zalety emigracji; E. Gilbert: Mój dziadek; A. Michnik: Umysł Wyzwolony; K. Lisowski: Zmieniony w samo patrzenie. Wspomnienie o Czesławie Miłoszu; R. Gorczyńska: Człowiek wielopiętrowy; A. Frajlich: Daty dedykacji; P. Kłoczowski: Lekcje z Miłosza; A. Fiut: Portret szkicowany słowem; M. Smoczyńska: Miłosz znany od dziecka; J. Jarzębski: Miłosz w podróży; K. Kopczyński: Słowo poety; R. Matuszewski: Spotkanie na szczycie poezji; K. Zachwatowicz-Wajda: Andrzej Wajda, Wiersz; E. Isakiewicz: Zdjęcie; W. Karpiński: Lunch z Miłoszem; A. Zagajewski: Nie potrafię napisać wspomnienia o Czesławie Miłoszu; J. Rayska-Miłosz: A poeta także był sam; A. Boniecki: To nic, że czasem nie wie; B. Toruńczyk: Epoka Miłosza; Cz. Czapliński: Czesław Miłosz; J. Hartwig: Miłosz pełen pogody; J. Illg: Tropiciel Istotności; S. Chwin: Parę chwil z Miłoszem; J. Zach: Wyprawa konieczna jak miłość; C. Thigpen-Miłosz: Witając z nim nowy dzień; E. Sawicka: Widzieliśmy szczęśliwego Miłosza; A. Zawada: O dostępie do przeszłości; A. Kosińska: W rytmie Miłosza; V. Rossella: Tłumacząc poezję Miłosza; A. Dymna: Dotyk ciepłej ręki; B. Gruszka-Zych: Kolczyki od Miłosza; W. Kass: Chciałbym być znów młody i mieć 75 lat; A. Kalinin: Czesław Miłosz; T. Śmigielski: Zwyczajny niezwyczajny Czesław Miłosz; A. Ptak: Dziesięć minut w życiu; M. Smoleń: Mówię córce, że był; R. Nowobilski: Spacer z Miłoszem; J. Kowalik: Wspomnienie o Czesławie Miłoszu; R. Czekalska: Trzy spotkania z Miłoszem; E. Ptak: Zwykły, bliski człowiek; A. Szczeklik: W chorobie; J. Baran: „Śmierć nikogo z żywych nie ominie”; R. Krynicki: Ale książki zostaną…; M. Wyka: Podróż sentymentalna. – Kalendarium życia, twórczości i recepcji dzieła Czesława Miłosza.
• J. Olejniczak: Miłosz. Autobiografia. Cztery eseje. Katowice; Warszawa: Uniwersytet Śląski w Katowicach, Instytut Badań Literackich PAN, Wydawnictwo 2013, 241 s.
• D. Sieroń-Galusek: Moment osobisty. Stempowski, Czapski, Miłosz. Wstęp: K. Czyżewski. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2013, 312 s. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach; nr 3082.
• A. Stankowska: „żeby nie widzieć oczu zapatrzonych w nic”. O twórczości Czesława Miłosza. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 2013,.
• Warszawa Miłosza. Pod red. M. Zaleskiego. Warszawa: Stowarzyszenie Pro Cultura Litteraria, Instyt ut Badań Literackich PAN, Wydawnictwo 2013, 396 s.
Zawartość
M. Zaleski: Dlaczego Warszawa Miłosza? – „…obce miasto na sypkiej równinie”?: M. Zielińska: Miłosz w Warszawie – percepcja przestrzeni nieoswojonej; A. Leder: Przestrzeń miasta w przestrzeni myślenia. Warszawa przez Miłosza; A. Michnik: Miłosz skandalista; C. Cavanagh: Nierzeczywiste miasto: Miłosza mitologie Warszawy [Przeł. M. Maryl]; A. Fiut: W paszczy „miasta-potwora”? – Warszawskie przygody młodego umysłu: K. Szymaniak: „…niezbyt łatwe miasto”. Jidyszowa Warszawa (nie)widziana przez Czesława Miłosza; P. Mitzner: Czy Miłosz rozmawiał z Fiłosofowem?; T. Kaliściak, B. Warkocki: Czesław Miłość. O homospołecznym aspekcie środowiska literackiego Warszawy lat 20. i 30. XX wieku; E. Kiślak: Rue d’Assas i ulica Wolność. Miłosz i środowisko „Verbum”. – Inne spojrzenie: S. Chwin: „Dachau koników polnych”. Miłosz i „ukąszenie darwinowskie”; I. Grudzińska-Gross: Cywil w okupowanej Warszawie: nożyce i spirala; J. Leociak: Miłosz patrzy na getto. Paradoksy bliskości i oddalenia w doświadczeniu przestrzeni Warszawy okupacyjnej; G. Borkowska: Na przełomie. Miłosz i inni; B. Shallcross: (Nad)naturalna historia zniszczenia; A. Bielik-Robson: „Faust warszawski”, albo nienawiść do miasta. – W warszawskiej matni: B. Paloff: O „Robinsonie warszawskim”, czyli poeta chodzi do kina i wraca rozczarowany; M. Marszałek: Warszawa – Akropolis i Przedmieście. (O „Prologu” Czesława Miłosza); B. Toruńczyk: „Dłużej pisarza (…) niźli dygnitarza”, czyli Miłosz w warszawskiej matni. – „Zasłuchany w piosenkę Warszawy”: P. Śliwiński: Miasto niewidzialne, miasto niewidziane; J. Niżyńska: Zazdrość o centrum: Miłosz, Białoszewski i językowe zakorzenienie.
• M. Wyka: Miłosz i rówieśnicy. Domknięcie formacji. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2013, 409 s. Wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2013, plik w formacie PDF.
• K. Czyżewski: Miłosz. Tkanka łączna. [Wstęp: A. Franaszek]. Chorzów: Wydawnictwo Medeia, 2014, 262 s.
• J. Dudek: Miłosz wobec Conrada 1948–1959. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2014, 221 s.
• M. Freise: Czesław Miłosz und die Geschichtlichkeit der Kultur. Tübingen: Narr Verlag 2014, 239 s., przekł. polski: Czesław Miłosz i historyczność kultury. Przekł. J. Dąbrowski. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2016, 313 s. Polonica Legentur: literatura polska w krajach języka niemieckiego, 19, wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2016, plik tekstowy w formatach EPUB, MOBI.
• P. Karwowski: Czytanie Miłosza. O trzech postaciach ideologii estetycznej. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2014, 229 s.
• J. Ławski: Miłosz: Kroniki istnienia. Sylwy. Białystok: Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku 2014, 336 s. Katedra Badań Filologicznych „Wschód – Zachód”. Przełomy/Pogranicza, 16.
• Cz. Miłosz, T. Venclova: Grįžimai Lietuvon. [Wybór i oprac.:] B. Toruńczyk, M. Nowak-Rogoziński. [Słowo wstępne:] B. Toruńczyk. [Przedmowa:] T. Venclova. [Przeł.] E. Ališanka [i inni]. Vilnius: Vaga 2014, 298 s.
• N. Porta: Auf der Suche nach einer eigenen Identität zwischen Osten und Westen, die Mitteleuropa-Konzeption: bei Czesław Miłosz, Jan Patočka und Milan Kundera. Herne: Schäfer 2014, 147 s. [zawiera m.in. tekst Czesław Miłosz: Das „andere” Europa].
• Rodzinny świat Czesława Miłosza. Red.: T. Bilczewski, L. Marinelli, M. Woźniak. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2014, 276 s.
Zawartość
T. Bilczewski, L. Marinelli, M. Woźniak: Rodzinny świat Czesława Miłosza – od mądrości ku dobroci (i z powrotem); G. Borkowska: Miłosz w „Pamiętniku Literackim”. Kartka z dziejów polskiej literatury i humanistyki; A. Fiut: Guliwer XX wieku; M. Delaperrière: Francuskie inspiracje Czesława Miłosza; I. Grudzińska-Gross: Miłosz, wojna i poezja cywilna; R. Nycz: „Wtrącony w pozycję geograficznie chwiejną”. Czesława Miłosza doświadczenie przestrzeni i miejsca; R. Cieślak: Kraj(obrazy) pamięci – palimpsesty kultur. Percepcja świata w wyobraźni poetyckiej Czesława Miłosza; Francesco M. Cataluccio: Filozofia Miłosza; R. Gorczyńska: Idea grzechu w poezji Czesława Miłosza; J. Jarzębski: Przeciw metaforze (i co z tego wynikło); T. Bilczewski: „Mucha uwięziona w bursztynie”. O Ameryce i wyobraźni Miłosza; M. Zaleski: Ameryka Miłosza, czyli porażka nieuleczalnego Europejczyka; L. Bernardini: Czesław Miłosz, Vladimir Nabokov a literatura rosyjska: „sprawa” Dostojewskiego; A. Ceccherelli: Tekst dwujęzyczny i jego różnice: „Świadectwo poezji” alias „The Witness of Poetry”; M. Ciccarini: Czas na nadzieję w „Świadectwie poezji” Czesława Miłosza; K. Jaworska: Wyzwanie. Rozważania wokół „Traktatu poetyckiego” [Przeł. I. Putka]; L. Quercioli Mincer: Dwa wiersze z Szeolu. Zagłada Żydów w okupacyjnych tekstach Czesława Miłosza; G. Tomassucci: Opisywanie końca światów [Przeł. B.I. Brózda, G. Tomassucci]; C. Geambaşu: Czesław Miłosz w Rumunii; M. Woźniak: Włoskie parateksty Czesława Miłosza. – Włoska bibliografia Czesława Miłosza [zebrała i oprac. A. Cichoń].
• Z. Zarębianka: Wtajemniczenia (w) Miłosza. Pamięć– duch(owość) – wyobraźnia. Kraków: Homini – Tyniec Wydawnictwo Benedyktynów 2014, 506 s.
• M. Antoniuk: Słowo raz obudzone. Poezja Czesława Miłosza: próby czytania. Kraków: Księgarnia Akademicka 2015, 216 s.
• E. Kołodziejczyk: Amerykańskie powojnie Czesława Miłosza. Warszawa: Fundacja Akademia Humanistyczna, Instytut Badań Literackich PAN, Wydawnictwo 2015, s. 600, przekł. angielski: Czesław Miłosz in Postwar America. [Przeł.] M. Janowski. Warsaw; Berlin 2021.
• A. Kosińska: Miłosz w Krakowie. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 2015, 763 s.
• M. Milewska: Czy możliwa jest jeszcze druga przestrzeń? Ksiądz Seweryn i Don Manuel – bohaterowie Czesława Miłosza i Miguela de Unamuno na scenie epoki świeckiej. Kraków: Wydawnictwo Scriptum Tomasz Sekunda 2015, 49 s.
• „Miłosz like the world”. Poet in the eyes of Polish literary critics. [Red.] Z. Łapiński. [Przeł.] G. Czemiel. Frankfurt am Main: Peter Lang Publishers 2015, 402 s. Cross-Roads. Polish Studies in Culture, Literary Theory, and History; 6.
Zawartość
Z. Łapiński: Introduction. – T. Walas: Miłosz as a figure of problematic identity; M.P. Markowski: The dilemmas of self-presentation; A. Fiut: Żagary and Skamander. Czesław Milosz’s correspondence with Jaroslaw Iwaszkiewicz; M. Janion: Kroński – Miłosz. An episode from the history of ideas and poetry; S. Chwin: The time of the Bible and the time of Mr. Cogito, or the essence of the dispute between Herbert and Miłosz; L. Kołakowski: Ninety years in search of a homeland; S. Balbus: „The first movement is a singing”: A preliminary study of Miłosz’s verse; M. Stala: „Ecstasy at sunrise”. Among Milosz’s major themes; S. Balbus: „Conversation at Easter 1620” – an intertextual interpretation; R. Nycz: „Thrown in the geographically shaky position”. Cz. Miłosz’s experience of space and place; E. Rybicka: Homo geographicus. The topographies and auto-bio-geographies of Czesław Miłosz (a reconnaissance); E. Kiślak: Destined affinities and eclectic love; J. Łukasiewicz: Poet on poets; M. Zaleski: Songs of innocence and experience; Ł. Tischner: Towards fullness; S. Barańczak: Dawns; M. Głowiński: „Outskirts”; A. Okopień-Sławińska: „Outskirts” as another „Song on the end of the World”. A contribution to the definition of Czeslaw Milosz’s poetic art; J. Kwiatkowski: Miłosz at the brink of the occupation: „The river”; J. Błoński: The intellect’s return: „A treatise on poetry” (1957); A. Dziadek: Poetry as interpretation of art. Czesław Miłosz’s poems about pictures; D. Opacka-Walasek: A pastiche against dying. „In honour of reverend Baka” by Czesław Miłosz; P. Śliwiński: A sinking life; E. Bieńkowska: Miłosz and the book of psalms.
• D. Nosowska: Śladami Czesława Miłosza. Opowieść o poecie. Poznań: Wydawnictwo IBIS 2015, 88 s.
• W ogrodzie świata. Profesorowi Aleksandrowi Fiutowi na siedemdziesiąte urodziny. Pod red. Ł. Tischnera i J. Wróbla. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2015, 639 s.
Zawartość
Tu m.in.: S. Bereś: Dolina przemienienia; M. Furman-Bouvard: Miłosza pożegnanie muz?; T. Bujnicki: Miłosz czyta Rodziewiczównę. Szukanie litewskiej ojczyzny; S. Chwin: Miłosz, Szymborska, Darwin; M. Czermińska: Nie tylko „Bon nad Lemanem”. Fenomen Szwajcarii w nowoczesnej prozie polskiej; M. Freise: Czesław Miłosz nad rzeką Heraklita; G. Gömöri: Reviewing Miłosz in English; P. Kłoczowski: Miłosz, Chiaromonte, Arendt, Camus, Weil – nowe terytoria badawcze; W. Ligęza: Poeta i los (o wierszach Czesława Miłosza); M. Mikołajczak: „Piosenka o porcelanie” i „temat zachodni”. Na marginesie geopoetyki Czesława Miłosza; K. Myszkowski: Miłosz, labirynt, znaki; A. Schenker: Herbert versus Miłosz via Chodasiewicz; J. Zach-Rońda: Szczodrze i bez ironii. Kilka słów o poezji; B. Toruńczyk: O rosyjskich fascynacjach Czesława Miłosza; A. van Nieukerken: Rozpadająca się księga egzystencjalna – rzecz o sposobach utrwalenia pamięci w późniejszych wierszach Czesława Miłosza; M. Masłowski: „Wyznania patrycjusza” Sándora Máraiego i „Rodzinna Europa” Czesława Miłosza: dwa portrety Europy Środkowej.
• W. Białczak, ks.: Motywy biblijne w twórczości Czesława Miłosza. Studium biblijno-literackie. Ostrołęka: Libra-Print Daniel Puławski 2016, 370 s.
• W. Britaniszski: Dwa światy. Iwaszkiewicz i Miłosz. Wybór, przekład i opracowanie: J. Głażewski. Kraków; Warszawa: Instytut Książki – Dział Wydawnictw Nowaja Polsza 2016, 173 s. 173. Biblioteka Nowej Polszy.
• A. Grudzińska: Victimes, témoins. Les écrivains polonais face à la Shoah (1940–1960). Paris: Classiques Garnier 2016, 474 s. Littérature, Histoire, Politique; 21, wyd. także jako dokument elektroniczny: Paris: Classiques Garnier Numérique 2016.
• K. Hoła: Czesław Miłosz. Inspirujące pragnienie Boga. Stalowa Wola: Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II w Lublinie. Katedra Pedagogiki Katolickiej 2016, 160 s., wyd. 2 Gdynia: Wydawnictwo Novae Res 2017.
• Miłosz. Dyskursy. Pod redakcją Marka Bernackiego i Angeliki Matuszek. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej 2016, 393 s. Wymiary Humanistyki.
Zawartość
M. Bernacki: Miłoszologiczne dyskursy – historia, teraźniejszość, przyszłość. – I. Dyskursy filozoficzno-teologiczne: A. Węgrzyniak: Rzeki Miłosza; T. Wilkoń: „Obłoki” – stróże świata? O wierszu Czesława Miłosza; J. Dembińska-Pawelec: Zapowiedź apokatastasis w przedwojennej poezji Czesława Miłosza; Z. Kaźmierczyk: Mikołaj Bierdiajew w koncepcji „Nowej Wiary” Miłosza; K. Fedorowicz: Poezja jako gest przezwyciężenia gnozy? Rozważania na marginesach „Ziemi Ulro” Czesława Miłosza; S. Ciupka: Elementy gnostyckiego, manichejskiego myślenia w twórczości Czesława Miłosza; K. Brenskott: Dyskurs krytyczny o dyskursie opisującym gnostycyzm w twórczości Czesława Miłosza; J.M. Ruszar: Pojedynek o Boga. Różewicz kontra Miłosz; A. Szóstak: Metafizyczne żywioły męskości i kobiecości w późnych wierszach Czesława Miłosza; D. Siwor: Podróż do źródeł sensu. Schemat inicjacyjny w twórczości Miłosza i jej interpretacjach; D. Sieroń-Galusek: Miłosz i Merton. Linie zbieżne; A. Jaworska: Herezja z ducha Brzozowskiego. Na podstawie „Człowieka wśród skorpionów” Czesława Miłosza; K. Hoła: Czesław Miłosz. Inspirujące pragnienie Boga; II. Polifonia miłoszologicznych dyskursów: A. Szawerna-Dyrszka: Dyskurs polsko-żydowski w rozmowach z Czesławem Miłoszem; A. Sulikowski: Kto jest rozmówcą Miłosza?; S. Gawliński: Miłosz Herlinga-Grudzińskiego; M. Grigorova: Miłosz i Herling o Janie Pawle II; A. Foltyniak-Pękala: Wstydliwe sprawki. Sprawa Miłosza w autopowieści Kazimierza Brandysa; K. Krasoń: Tłumacz jako poeta poety. O wczesnej poezji Czesława Miłosza w interpretacji Karla Dedeciusa i jej powojennej recepcji w RFN w latach 1964–1985; I. Laskowska: A gdyby noblista nosił imię Medardo Amado?; L. Hampl: Czesław Miłosz jako tłumacz tekstów biblijnych (analiza tekstologiczna wybranych przykładów); J. Rawski: Czesław Miłosz i jego poezja wobec dyskursu feministycznego; A. Radzewicz-Bork: Późny Miłosza dyskurs z Mickiewiczem; S. Kochaniec: Czesław Miłosz wobec estetyki czarnego romantyzmu; K. Maliszewski: Odzyskiwanie TAK. O krytycznej afirmacji Czesława Miłosza w kontekście edukacji; G. Różańska: Szkolne interpretacje Miłosza. Wiersze poety jako poetyckie ekfrazy i konteksty dzieła malarskiego; J. Wojciechowska: Definiowanie działania w dziecięcej narracji. Na przykładzie interpretacji wiersza Czesława Miłosza „Miłość”; N. Stencel: Lęk przed Miłoszem? Uwagi o sytuacji najmłodszej polskiej poezji.
• Pograniče kak duhovnyj opyt. Česlav Miloš – Iosif Brodskij – Tomas Venclova. Materialy Meždunarodnoj konferencji 17-18 oktâbrâ 2015 goda. Sankt-Peterburg: Izdatell’stvo Ivana Limbaha 2016, 148 s.
Zawartość
T. Venclova: Vstupitel’noe slovo; I. Bulatovskij: O knige Tomasa Venclovy „Pogranič’e”; K. Čiževskij: Linijâ vozvraščeniâ. O praktike pogranič’â v dialoge s Česlavom Milošem; A. Kosinskaâ: Mastera i učenik, ili O teh granicach, kotorye Česlavu Milošu prihodilos’ preodoolevat’ v žizni i v tvorčestve; B. Gruška-Zyh: Česlav Miloš. Ličnaâ geografiâ „moego poeta”; M. Kvetkauskas: Dialog Česlava Miloša i Tomasa Venclovyo Vil’nûse; N. Kuznecov: Opyt perovoda „Azbuki” Česlava Miloša; D. Ahapkin: V krugu drugogo âzyka. Ob. odnom epizode iż perepiski Iosifa Brodskogo i Česlava Miloša; M. Mil’čik: O knige vespominanij i razmyšlenij „Iosif Brodskij i Litva”.
• P. Bem: Dynamika wariantu. Miłosz tekstologicznie. Komitet redakcyjny: M. Prussak, P. Bem, Ł. Cybulski, A.P. Lesiakowski. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, Wydawnictwo 2017, 316 s. Filologia XXI, 9.
• Comparisons and discourses. Essays on comparative literature and theory. [Red.] E. Kledzik. [Przeł.:] M. Tereszewski, M. Turski. Poznań: Wydawnictwo „Poznańskie Studia Polonistyczne” 2017, 303 s.
Zawartość
Tu m.in.: Czesław Miłosz in comparisons: M. Wedemann: Between a colony and an empire. Miłosz and Dostoyevsky; A. Czyżak: An emigrant about emigrants. Flawless portraits of Oscar Miłosz and Josif Brodsky; Z. Kopeć: Wat – Russia – Miłosz; A. Stankowska: Czesław Miłosz and Osip Mandelstam on language and culture. Meetings and departures.
• R. Gorczyńska: Małe miłosziana. Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich 2017, 196 s.
• A. Karcz: Refleksja nad literaturą w polskim piśmiennictwie emigracyjnym. Tymon Terlecki, Czesław Miłosz, Gustaw Herling-Grudziński. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, Wydawnictwo 2017, 446 s.
• A. Romanowska: Za głosem tłumacza. Szekspir Iwaszkiewicza, Miłosza i Gałczyńskiego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2017, 346 s. Translatio.
• J. Zach: Biologia i teodycea. „Homo poeticus” Czesława Miłosza. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2017, 289 s., wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2017, plik tekstowy w formacie PDF.
• M. Bauchrowicz-Kłodzińska: „Jonasz w brzuchu wieloryba”. Czesław Miłosz wobec nowoczesności. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2018, 326 s.
• M. Bernacki: Miłosz. Spotkania. Studia i rozprawy miłoszologiczne. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej 2018, 139 s. Wymiary Humanistyki.
• T. Garbol: Czesław Miłosz. Los. Projekt: Egzystencja i Literatura. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2018, 199 s., wyd. jako dokument elektroniczny: Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2018, plik w formatach EPUB, MOBI, PDF.
• M. Golubiewski: The Persona of Czesław Miłosz. Authorial Poetics, Critical Debates, Reception Games. Berlin: Peter Lang Publishing, Internationaler Verlag Der Wissenschaften 2018, 244 s. Cross-Roads. Polish Studies in Culture, Literary Theory, and History, 11. Wyd. jako dokument elektroniczny: Berlin 2018, plik w formatach EPUB, MOBI, PDF.
• K. Jarzyńska: Literatura jako ćwiczenie duchowe. Dzieło Czesława Miłosza w perspektywie postsekularnej. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2018, 445 s. Modernizm w Polsce; t. 58, wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2018, plik tekstowy w formatach EPUB, MOBI, PDF.
• K. Myszkowski: Puste miejsce. Bydgoszcz: Kujawsko-Pomorskie Centrum Kultury w Bydgoszczy, Dom Wydawniczy Margrafsen 2018, 406 s. Biblioteka „Kwartalnika Artystycznego”, t. 17.
• K. Petryszak: Myśleć o patriotyzmie, czyli Analiza eseistyki Czesława Miłosza w kontekście schedy „Roty”. Katowice: Wydawnictwo Naukowe Sophia 2018, 170 s.
• M. Stępień: Czesława Miłosza odkrywanie Ameryki i inne szkice. Warszawa: Wydawnictwo Studio Emka 2018, 297 s.
• M. Szumna: Przymus powtórzenia. Wątki rosyjskie w eseistyce Czesława Miłosza. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2018, 244 s. Krytyka XX i XXI wieku. Uniwersytet Jagielloński, Wydział Polonistyki, t. 29, wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2018, plik w formatach EPUB, MOBI, PDF.
• M. Bernacki: Tropienie Miłosza. Hermeneutyczna „bio-grafia” Poety. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2019, 330 s. Modernizm w Polsce, t. 60, wyd. jako dokument elektroniczny: Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2019, plik tekstowy w formatach EPUB, MOBI, PDF.
• E. Dryglas-Komorowska: Miłosz a malarstwo. Toruń: Jagiellońskie Wydawnictwo Naukowe [2019], 342 s. Monografie Kolegium Jagiellońskiego.
• Miłosz Czesław, Paluchowska Danuta, Papierkowska Krystyna, „Walc” na troje. [Koncepcja, redakcja, opracowanie graficzne i fotoedycja A. Cedro]. Kielce: Pewne Wydawnictwo [2019], 39 s. [analiza i korespondencja dotyczące wiersza pt. Walc].
Zawartość
A. Cedro: Wprowadzenie. – Układ zdarzeń; Czesław Miłosz: Walc; K. Papierkowska: Analiza wiersza Czesława Miłosza „Walc”; Śp. mgr Krystyna Papierkowska [wspomnienie pośmiertne opublikowane na łamach „Zeszytów Naukowych KUL” 1961, nr 1]; Cz. Miłosz: List do Danuty Paluchowskiej [z 27 VI 1961]; Szkic odpowiedzi Danuty Paluchowskiej do Czesława Miłosza; Cz. Miłosz: Karta pocztowa do Danuty Paluchowskiej [z 29 X 1963]; Notatki Danuty Paluchowskiej do wystąpienia na sesji naukowej „Literatura współczesna wobec romantyzmu” (Lublin, 11–13 X 2004); Czesław Miłosz na spotkaniu w Bibliotece Uniwersyteckiej KUL 10 czerwca 1981.
• K. Brenskott: Wokół dualizmu. Dialog gnostycyzmu, kabały i buddyzmu zen w dziele Czesława Miłosza. Pod red. naukową Z. Zarębianki. Kraków: Wydawnictwo Pasaże 2020, 210 s. Przemiany Sacrum.
• Đ. Čilić: Tri lica autora: Miłosz, Różewicz i Herbert. Zagreb: Hrvatska sveučilišna naklada 2020, 217 s. Biblioteka „L”.
• A. Dębska-Kossakowska: Ludzki wymiar historii: Gustaw Herling-Grudziński, Konstanty A. Jeleński, Czesław Miłosz wobec historii, wspólnoty i sztuki. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2020, 339 s. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach nr 4016..
• R. Fieguth: Rzeki, przestrzenie, rytmy. Marginalia o poezji Czesława Miłosza. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza 2020, 168 s. Filologia Polska, 222.
• I. Grudzińska-Gross: Miłosz i długi cień wojny. Sejny: Pogranicze 2020, 191 s.
• Peryferie Miłosza. Nieznane konteksty, glosy, nowe rozpoznania. Pod red. M. Bernackiego. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej przy współpracy Ośrodka Badań nad Twórczością Czesława Miłosza Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie 2020, 419 s.
Zawartość
M. Bernacki: Wstęp. Peryferie Miłosza?. – I. Centrum i peryferie – nieznane (i mniej znane) konteksty twórczości Czesława Miłosza: K. Czyżewski: Chłopiec w szczelinie istnienia. Peryferyjna tajemnica Czesława Miłosza; Z. Kaźmierczyk: Rodzinna Europa jako peryferie Czesława Miłosza; Z. Zarębianka: Katastrofizm metafizyczny w twórczości poetyckiej Czesława Miłosza; K. Bałdyga: Tomasz z Akwinu w twórczości Czesława Miłosza – estetyczne nawiązania i punkty odniesienia; K. Brenskott: Gnostycyzm Jonasa, kabała Scholema, zen Suzukiego? O lekturach Czesława Miłosza z perspektywy (naj)nowszych badań; K.K. Pilichiewicz: „W olśnieniu, widzeniu, na obcy spójrz świat”. W entourage’u Miłoszowych światów; G. Sebastian: Parables of the Past: The Political Chronotopes in Czeslaw Milosz’s Poems; N.T. Baby: Of Memory and Modernity: Cultural Identity in the Writings of Czeslaw Milosz’s; K. Babicki: Możliwie bezstronny (?) – Czesław Miłosz jako historyk literatury. – II. Interpretacje utworów Czesława Miłosza – glosy: A. Szóstak: Szata i nagość jako składniki poetyckiej wizji świata w późnej poezji Czesława Miłosza; S. Ciupka: Miłosza spotkanie z „Wojną peloponeską” Tukidydesa; M. Nawrocki: Czesław Miłosz, autor „Kubusia Puchatka”; I. Cierniak-Nielub: Czesław Miłosz – demiurg światów wytęsknionych. – III. Czesław Miłosz w spotkaniu z innymi: A. Franaszek: „Tobie właściwie chodzi o zbawienie świata”. Józefa Czapskiego i Czesława Miłosza listy o duszy; A. Kosińska: Abyssus pod stopami a tulipany. Miłosz – Czapski; D. Siwor: „Poistnieć chwilę wspólnie”. O korespondencji Czesława Miłosza i Jana Błońskiego; D. Sieroń: Prawda jako wartość międzyludzka – budująca rozmowa Czesława Miłosza z Thomasem Mertonem; J. Rawski: T. Borowski w twórczości Czesława Miłosza; A. Mocyk: Portret podwójny. Czesław Miłosz jako czytelnik Anny Świrszczyńskiej. – IV. Recepcja Miłosza – nowe rozpoznania: A. Wilkus-Wyrwa: Droga na północ. O oczywistych i nieoczywistych związkach Czesława Miłosza z Norwegią; K. Wojan: Na tropach Miłosza w Finlandii – przekład, recepcja, odzwierciedlenia bibliograficzne; R. Buchtová: Powroty Czesława Miłosza do Pragi i Ołomuńca; A. Foltyniak-Pękala: Festiwal Miłosza – nowe rozpoznania; P. Żmijowska: Poszukiwania Miłosza w nowych mediach – perspektywa pogranicza. – Summary; Indeks osobowy; Indeks utworów i wypowiedzi Czesława Miłosza.
• Religijność Czesława Miłosza. Pod red. Z. Kaźmierczyka przy współpracy K. Wojan. Gdańsk; Sopot: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2020, 469 s.
Zawartość
Z. Kaźmierczyk: Słowo wstępne. – I. Teologiczny wymiar odkryć naukowych: S. Chwin: Miłosz, Szymborska, Darwin; K. Kunisz: Przestrzeń, ciało, kierunek. Koncepcja erozji wyobraźni religijnej w twórczości Czesława Miłosza; Z. Mańkowski: O wydziedziczonej wyobraźni Czesława Miłosza; M. Zasztowt (Dąbrowska): Potrzeba przestrzeni zhierarchizowanej. Miłosz wobec zagadnień spacjalnych; T. Williams: Contrary-wise: Negation and non-negation in Miłosz’s autobiographical prose. (Preliminary sketches toward some new perspectives); A. Franaszek: Płacz Anioła Stróża; T. Garbol: „Liturgia Efraima” – „gnoza” jako odpowiedź na upadek religii. – II. Inspiracje gnostycko-manichejskie: T. Tomasik: Lekcja katolicyzmu. Poglądy religijne Miłosza w świetle „Historii Kościoła katolickiego” ks. Romana Archutowskiego; Z. Kaźmierczyk: Heretyckie inspiracje Czesława Miłosza; J. Orzeszek: Świadomość patologiczna. Notatki o Miłoszu, Schulzu i stracie; A. Szóstak: Metafizyka zła w eschatologii poetyckiej późnego Miłosza. – III. Czytanie Pisma: J. Dembińska-Pawelec: Spadkobierca mistycznego objawienia. Czesław Miłosz wobec religijnej myśli Oskara Miłosza; M. Stola: Oskar Miłosz jako duchowy przewodnik Czesława Miłosza; M. Bauchrowicz-Kłodzińska: „Czciciele wspaniałego zwierzęcia w człowieku”. Wątek krytyki protestantyzmu jako element refleksji Czesława Miłosza o kryzysie kultury europejskiej w świetle „Legend nowoczesności”; A. Żywiołek: Zdziechowski i Brzozowski Miłosza. Przyczynek do dziejów modernizmu katolickiego w Polsce; M. Woźniak-Łabieniec: Kryptokatolik w dialogu z trapistą. Miłosz i Merton; N. Popovič: Tema smerti v stihotvreniâh Česlava Miloša „Bednyj hristianin smotrit na getto” i Iosifa Brodskogo „Evrejskoe kladbišče”; M. Bernacki: Motyw Chrystusa w twórczości poetyckiej Czesława Miłosza; K. Nowosielski: Czesława Miłosza kłopoty z Chrystusem; M. Woźniak: Epifanie w późnej twórczości Czesława Miłosza na przykładzie jednego wiersza. – IV. Antynomie: L. Wiśniewska: Konstruowanie świata „Doliny Issy” i „Rodzinnej Europy” jako synteza mityczna; A. Stanisz-Lubowiecka: Pycha rozumu i potrzeba wiary w nowoczesnym świecie „odczarowanym” vs. krytyka religii i jej niezrozumiałość. Miłoszowskie zmagania w poszukiwaniu wiary; M. Kalinowska: Mickiewicz jako poeta religijny w poetyckiej refleksji późnego Miłosza. Kilka uwag na marginesie „Drugiej przestrzeni”. – V. Teologia poetycka: K. Jarzyńska: Miłosz, Herbert i heretyckie alternatywy wobec „modernistycznej religii sztuki”; Z. Zarębianka: Biblijne ślady w wierszach Czesława Miłosza. Rekonesans; E. Kołodziejczyk: Dantejskie tło „Traktatu moralnego”. Rekonesans; A. Rydz: Czesław Miłosz w poszukiwaniu sensu; K. Atamanova: Wizerunek Boga w wybranych esejach Mariny Cwietajewej i Czesława Miłosza; B. Grodzki: Czym jest Miłoszowskie „to”. O ciemnych epifaniach Czesława Miłosza. – VI. „Nowe wiary” ideologiczne: J. Miklas-Frankowski: „Traktat poetycki” (1957) Czesława Miłosza – biohistoriozoficzna synteza; A. Małyszkiewicz: Krytyk „nowej wiary”. Recepcja Miłosza w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku we Włoszech. – VII. Powieść i film: A. Radzewicz-Bork: Wtajemniczenia Tomasza. Tożsamość graniczna bohatera „Doliny Issy”; M. Szoska: Konwicki czyta Miłosza. Obraz zła w „Dolinie Issy” Tadeusza Konwickiego.
• S. Bill: Czesław Miłosz’s faith in the flesh. Body, belief, and human identity. Oxford: Oxford University Press 2021, IX, 204 s.
• A. Fiut: Wypchany niedźwiedź? Kraków, Budapeszt, Syrakuzy: Austeria 2021, 51 s. Z Rękopisów.
• L. Giemza: „Rzeka, która cierpi”. O poezji Czesława Miłosza. Kraków: Instytut Literatury 2021, 89 s. Biblioteka Krytyki Literackiej Kwartalnika „Nowy Napis”.
• C. Haven: Czesław Miłosz. A California life. Berkeley: Heyday 2021, 243 s.
• Perevody iz Miloša: stihi, očerki, esse, reči, vospominaniâ. Moskva: Letnij sad 2021, 264 s.
Zawartość
Zawiera przekłady wierszy i esejów Cz. Miłosza, nadto teksty W. Britaniszskiego: Vvedenie v Miloša; Sobesednik veka. Zametki o Česlave Miloše; O knige Miloša „Paraboščennyj razum”; Rodimoe i veselenskoe v tvorčestve Česlava Miloša. Usod'ba – Gorod – Universum; Uroki Miloša; Pamâti Česlava Miloša. Priloženie: Publikacii tekstov V. Britanišskskogo o Milošei evo perevodov iz Miloša; Očerki i stat’i o Miloše; Perevody iz Miloša; Stihi; Stat’i, esse, lekcji, reči, proza.
• Przed i po. Czesław Miłosz. Pod red. J. Olejniczaka. Kraków: Wydawnictwo Pasaże; Zabrze: Miejska Biblioteka Publiczna im. Jerzego Fusieckiego w Zabrzu 2021, 418 s.
Zawartość
M. Mańka-Szulik: Introdukcja. – I. „Jakie są dziwy, co w księdze się dzieją”: A. Fiut: Miłosz (nie)archiwalny; E. Kołodziejczyk: Z archiwum „Kontynentów” Czesława Miłosza; M. Woźniak-Łabieniec: Miłosz w BBC. Rekonesans; M. Antoniuk: „Po”, czyli „przed” albo o Miłoszu, który pisze... Możliwości, projekty, (wątpliwości); P. Bem: Dwa październiki Czesława Miłosza, czyli o znaczeniu „otoczki”; K. Jarzyńska: Miłosz po Zagładzie: praktyki świadczenia; II. Jestem tu: S. Chwin: Polska Miłosza, Polska Herberta; T. Sławek: Księżycowe wyspy. Miłosz, Żuławski, Blake; K. Czyżewski: Rodzinna Europa XXI wieku; M. Bielecki: Widma relatywizmu, czyli dlaczego Miłoszowi nie podobały się obyczaje erotyczne Jeleńskiego; A. Franaszek: „Broniłem i bronię polskości innej”; III. „Był czas, kiedy czytano tylko mądre książki”: M. Zaleski: „Dolina Issy„ i „Smutek tropików”: powinowactwo (choć nie z wyboru); J. Zach: „Ziemia Ulro” po latach. Glosa o wyobraźni religijnej; T. Wójcik: Czesław Miłosz i mistrzowie Ładu : Dante, Linnaeus, Rilke; P. Millati: O „Guciu zaczarowanym” Zofii Urbanowskiej i innych dziecięcych lekturach Czesława Miłosza; A. Gawryś: Czesław Miłosz oczami Oli Watowej; J. Hirschberg: Tłumacz przydrożny : jak się włóczyć z Miłoszem po obcym języku i nie wpaść do rowu; IV. „Dalej nie umiem”: P. Śliwiński: Gwóźdź z porcelany; A. Zieniewicz: Po Miłoszu, po dwudziestowieczności? : Sztambuch, zmoralizm, przydrożność i epifanie – wiersz Miłosza pod koniec stulecia (i na początku następnego); J. Olejniczak: Miłosz. Przed i po.
• J. Rzepa: Modernism and theology. Rainer Maria Rilke, T.S. Eliot, Czesław Miłosz. Cham: Palgrave 2021, 457 s.
• G. Wei: Shi xin can tong. Qie Miwoshi shige jiedu. Nanchang 2021 [tu także wiersze Cz. Miłosza].
• Czesław Miłosz i wiek XXI. Red. J. Zach, K. Jarzyńska. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2022, 301 s. Kontynenty.
Zawartość
A. Fiut: Posłuchajmy Czesława Miłosza; R. Nycz: Miłość jako afekcyjne poznanie. Czesława Miłosza przesłanie na nowy wiek; M. Kvietkauskas: Polityka pamięci w „Zdobyciu władzy” Czesława Miłosza; C. Cavanagh: „Strictly Californian”. Czesław Miłosz in the 1960's; S. Garnett: In and Above the Fray. Miłosz as a Political Thinker. – Debata: „Gwiazda Piołun”: o poezji, nauce i wyobraźni religijnej. Rozmawiają Ireneusz Kania, Krzysztof Meissner. Henryk Paprocki i Joanna Zach. Prowadzenie: Krzysztof Czyżewski. – A. Zagajewski: A gdyby zajrzeć ponownie do „Ziemi Ulro”? Rozmowa: Poezja na ławie oskarżonych. Rozmawiają: Lillian Vallee, Tomas Venclova i Adam Zagajewski. Prowadzenie: Łukasz Tischner. – L. Vallee: „When it hurts”. Arcadian recourse and the healing intuition in Czesław Miłosz's „The World (Naïve Poems)”; K. Czyżewski: Rodzinna Europa XXI wieku; J. Zach: „Nienazwana potrzeba ładu, rytmu, formy”. Poeta nieobjętej ziemi.
• Zagadnienia bilingwizmu. Seria 2. Rodzina Miłoszów i rody pogranicza polsko-litewskiego. Studia. Red. naukowa: A. Baranow, J. Ławski, A. Romanik. [Ilustracje: W. Kass, W. Fułek, K.K. Pilchniewicz]. Białystok; Vilnius: Wydawnictwo Temida 2, przy współpracy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu w Białymstoku 2022, 545 s. Colloquia Orientalia Bialostocensia 50.
Zawartość
Tu m.in.: M. Siedlecki: „Dolina Issy” oraz „Miłosne wtajemniczenie”. Drogi rodzinne Oskara i Czesława Miłoszów ; J. Godlewska: „I stoisz ponad wszystkim święty Kasjan czysty. Jarosław Iwaszkiewicz o Czesławie Miłoszu; K. Ignatowicz: „I wtedy pokochałam te wiersze obce...”. Poezja Czesława Miłosza w przekładzie Natalii Gorbaniewskiej; A. Szawerna-Dyrszka: „Mgliste sprawy plemienne”. Biografie rodzinne w dziele Czesława Miłosza; H. Turkiewicz: „Od nich przejąłem nazwy ptaków i owoców”. Obraz domu i rodziny w poetyckim ujęciu Czesława Miłosza; J. Miklas-Frankowski: „Proroctwo ukryte pod szyfrem”. Oskar i Czesław Miłoszowie, dajmonion i poetycka inicjacja; Aleksander Miłosz, ojciec Czesława; A. Baranow: Czesław Miłosz a komparatystyka kulturowa. Uwagi wstępne; Czesław Miłosz w obiektywie. Nieznane zdjęcia; Dwujęzyczność według Czesława Miłosza; Niebieska koszula, żółty sweter i rewolwer zza komina. O spotkaniach z Czesławem Miłoszem. Z W. Kassem rozmawia K.K. Pilichiewicz; O. Ciwkacz: Česlav Miloš i Stanislav Vincenz. Istoriâ družby i tvorčeskogo sotrudničestva.
• E. Hoffman: On Czeslaw Milosz. Visions from the Other Europe. Princeton; Oxford: Princeton University Press 2023, 214 s. Writers on writers.
• P.D. Scott: Ecstatic pessimist. Czeslaw Milosz, poet of catastrophe and hope. Lanham, Maryland; London: Rowman & Littlefield 2023, 378 s. World Social Change.
Artykuły
• K. Czachowski: Poeta „czasów pogardy”. „Tygodnik Ilustrowany” 1937 nr 29.
• J. Czechowicz: Uczeń marzenia. Rzecz o poezji Czesława Miłosza. „Pion” 1937 nr 3, wyd. łącznie z: Cz. Miłosz: Czechowicz to jest o poezji między wojnami. Lublin 1981, zob. Twórczość poz. ↑.
• K. Wyka: **Płomień i marmur. „Pion” 1937 nr 21, przedruk w tegoż: Rzecz wyobraźni. Wyd. 2 rozszerzone Warszawa 1977 oraz w: Poznawanie Miłosza. Kraków 1985.
• I. Fik: Grzech anielstwa. Na przykładzie Czesława Miłosza. „Pion” 1938 nr 36.
• S. Napierski. „Ateneum” 1938 nr 1.
• G. Herling-Grudziński: Granice poezji Czesława Miłosza. „Pion” 1939 nr 8.
• K.A. Jeleński: Klasyk na wygnaniu. „Salamander”, Quakenbruck 1946 nr 1, przedruk w tegoż: Zbiegi okoliczności. Paryż 1982.
• R. Matuszewski: O poezji Czesława Miłosza. „Kuźnica” 1947 nr 2, przedruk w tegoż: Literatura po wojnie. Warszawa 1948, toż w wyd. 2 Warszawa 1950.
• Sprawa pozostania Czesława Miłosza na emigracji, artykuł „Nie” i od 1955 „Zniewolonego umysłu”: A. Bregman: „Sprawa Miłosza”, to nie problem nowego uchodźcy. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza”, Londyn 1951 nr 191. – [M. Grydzewski] Silva rerum. „Wiadomości”, Londyn 1951 nr 22, przedruk w tegoż: Silva rerum. Gorzów Wielkopolski 1994. – J. Mieroszewski: *List z Wyspy. Sprawa Miłoszaprzedruk w: Miłosz’51. Z komentarzem Jakuba Andrzejewskiego. „Krytyka”, Londyn 1983 nr 13/14; Z. Zaremba: *Wobec nowego uchodźcy. „Kultura”, Paryż 1951 nr 7/8. – *Oświadczenie [pisarzy emigracyjnych]. „Kultura”, Paryż 1951 nr 12, 1952 nr 1 [w związku z głosami w prasie emigracyjnej atakującymi Cz. Miłosza; podpisało łącznie 33 pisarzy]. – S. Piasecki: *Były poputczik Miłosz. „Wiadomości”, Londyn 1951 nr 44, sprostowanie: Sprawa Miłosza, tamże 1952 nr 2, polemika [J. Mieroszewski] Londyńczyk: Kronika angielska. „Poputczik”? „Kultura”, Paryż 1951 nr 12. – A. Słonimski: *Odprawa. „Trybuna Ludu” 1951 nr 307. – J. Mackiewicz: List do Redakcji. „Kultura”, Paryż 1952 nr 4. – S. Piasecki: Magiel marxistowski. „Wiadomości”, Londyn 1952 nr 12. – K. Brandys: Nim będzie zapomniany. (Wspomnienia z teraźniejszości). „Nowa Kultura” 1955 nr 38 [opowiadanie odczytane jako pamflet na Cz. Miłosza], nawiązanie: L. Flaszen: O trudnym kunszcie womitowania. „Życie Literackie” 1955 nr 44, [W. Mach] s.: Szanujmy fikcję. „Nowa Kultura” 1956 nr 5, R. Zimand: „Za chwilę na scenę wejdzie Autor”. „Po Prostu” 1956 nr 5. – R. Bratny: Drugi oddział „klerków”. „Po Prostu” 1956 nr 4. – J. Putrament: Coś z Miłosza. „Przegląd Kulturalny” 1956 nr 1, przedruk w tegoż: Dwa łyki Ameryki. Warszawa 1956, Po tamtej stronie. Warszawa 1956, polemika: [A. Pragier, S. Zahorska] Pandora: Putrament. (Puszka). „Wiadomości”, Londyn 1956 nr 34.
• J. Kwiatkowski: **O poezji Czesława Miłosza. Poemat o czasie zastygłym. „Twórczość” 1957 nr 12, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Kraków 1985.
• J. Putrament: Pół wieku. T. 1. Warszawa 1961, wyd. 2 Warszawa 1964, passim.
• W. Iwaniuk: Notatnik poetycki. Miłosz. „Kultura”, Paryż 1962 nr 11.
• A. Czerniawski: Poezja Czesława Miłosza. „Kultura”, Paryż 1963 nr 6.
• J. Zwolska-Sell. „The Polish Review”, Nowy Jork 1965 nr 3 [dot.: Postwar Polish poetry].
• W. Maciąg: Miary protestu. Londyn 1966 [m.in. o Cz. Miłoszu w 1953 dot.: Zniewolony umysł; w 1954 dot.: Zdobycie władzy; w 1960 dot.: Rodzinna Europa; w 1962 dot.: Człowiek wśród skorpionów], przedruk w wyd. nast. oraz w: Gombrowicz o Miłoszu. [Warszawa:] Studencka Oficyna Wydawnicza SOWA* [1981], 23 s.
• T. Terlecki: O Miłoszu. „Wiadomości”, Londyn 1966 nr 26.
• W.P. Szymański: „Żagary” i żagaryści. W tegoż: Od metafory do heroizmu. Kraków 1967.
• Z. Folejewski: Czesław Miłosz. A poet's road to Ithaca between world wars and poetics. „Books Abroad”, Oklahoma, OK 1969 nr 1.
• A. Czerniawski. „New Statesman”, Londyn 1970 nr z 20 III, przedruk w skrócie: [M. Chmielowiec] Następca: W oczach Zachodu. Czerniawski o Miłoszu. „Wiadomości”, Londyn 1970 nr 18, polemika tamże: Cz. Miłosz: Gorzki list o słodko-kwaśnej recenzji, nr 24, A. Czerniawski: Nie rozumiem takiej metody, 1970 nr 27.
• B. Czaykowski: The fly and the flywheel. (Some reflections on the poetry of Czesław Miłosz). „Oficyna Poetów”, Londyn 1971 nr 4.
• V. Contoski: Czesław Miłosz and the quest for critical perspective. „Books Abroad”, Oklahoma 1973 t. 47 nr 1.
• J. Błoński: Aktualność i trwałość; E. Balcerzan: Polaryzacje sztuki poetyckiej. „Miesięcznik Literacki” 1974 nr 1.
• K. Dybciak: Poezja mitu katastroficznego. „Twórczość” 1974 nr 3 [dot. twórczości Cz. Miłosza w latach 1934-1939].
• A. Kamieńska: Paleontologia kultury. (Cz. Miłosz: Książka z ruin, 1941). W tejże: Od Leśmiana. Najpiękniejsze wiersze polskie. Warszawa 1974.
• M. Skwarnicki: Co zostaje? Kanon lektury. „Tygodnik Powszechny” 1974 nr 28 [analiza wiersza „Pożegnanie”].
• J. Kwiatkowski: Magia Miłosza. W tegoż: Notatki o poezji i krytyce. Kraków 1975.
• A. Vincenz: Ogród nauk czy wirydarz poetycki. „Kultura”, Paryż 1977 nr 3, przekł. angielski w: Cz. Miłosz. „Ironwood”, Tucson, AZ 1981 vol. 9 nr 2 specjalny.
• „World Literature Today”, Norman, OK 1978 vol. 52 nr 3 [numer poświęcony Cz. Miłoszowi zawiera przekłady utworów, materiały dot. przyznania Neustadt International Prize for Literature za r. 1978 oraz artykuły o poecie].
Zawartość
I. Ivask: Some reflection on East European literature and the example of Czesław Miłosz; J. Błoński: Poetry and knowledge; T. Venclova: Czesław Miłosz: despair and grace. [Przeł.] A. Karriker; I. Sławińska: The image of the poet and his estate; A. Coleman: The „Still point” in Milosz's Native realm; L. Vallee: „The Valley of Issa”. An interpretation, przekł. polski: „Dolina Issy”. (Inerpretacja). Przeł. H. Olędzka. „Literatura na Świecie” 1981 nr 6; O. Scherer: To Ulro trough San Francisco Bay; G. Gömöri: „Truth” and „beauty” in Milosz's poetry, przekł. polski w: „Literatura na Świecie” 1981 nr 6; K. Dybciak: „Holy is our being... and holy the day”; A. Fiut: Facing the end of the world. – Nadto zestawienia bibliograficzne.
• A. Fiut: Czy tylko katastrofizm? (O przedwojennej poezji Czesława Miłosza). „Pamiętnik Literacki” 1978 z. 3.
• S. Stabro: Baczyński a Miłosz. „Rocznik Komisji Historycznoliterackiej Polskiej Akademii Nauk” 1978.
• A. Lundkvist: Om Czesław Miłosz. „Artes”, Sztokholm 1979 nr 3.
• „Nowy Dziennik”, Nowy Jork 1980 nr 691 dod. „Tydzień Polski” (wydanie specjalne).
Zawartość
Przemówienie Czesława Miłosza po wręczeniu Nagrody Nobla; Cz. Miłosz: Gucio zaczarowany [fragmenty poematu]; Notatki o wygnaniu; W drodze; Sposób; Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada [fragmenty poematu]; Zaśpiew; Dar; Miłosziana z wileńskiej szopki studenckiej z 1933 r.; Z Jerzym Giedroyciem o Czesławie Miłoszu. Rozmowę przeprowadził B. Wierzbiański; S. Barańczak: Kim jest dla nas Miłosz; T. Konwicki: Z doliny Issy; [R. Gorczyńska] E. Czarnecka: „Dolina Issy”. Baśń o Przywróceniu; M. Peretz: Poeta nad Zatoką San Francisco; R. Vołyńska-Bogert: Sceny z życia uniwersyteckiego w Berkeley; T. Nowakowski: Czy litewski dąb uwiądł nad Pacyfikiem?; L. Vallee: Dostojny wędrowiec. Jeszcze parę słów o Czesławie Miłoszu.
• „Tygodnik Powszechny” 1980 nr 42 [zawiera blok materiałów dotyczących Nagrody Nobla dla Cz. Miłosza].
Zawartość
[T. Szyma] T.S.: Czesław Miłosz; Czesław Miłosz – Nobel 1980 [wypowiedzieli się: J. Błoński, P. Hertz, S. Stomma, J. Żuławski, A. Kijowski, Z. Kubiak, B. Taborski, Z. Najder, M. Skwarnicki, W. Karpiński, Bronisław Mamoń]; Cytaty z Miłosza; Czesław Miłosz [wiersze]: Piosenka; Gwiazda Piołun; W mojej ojczyźnie; Przypowieść o maku; Piosenka o końcu świata; Który skrzywdziłeś; Co było wielkie; Nigdy od ciebie, miasto; Kiedy księżyc; Veni Creator; Im więcej; Rady; Moja wierna mowo; Zadanie; Godzina; Kiedy mówiłem; Władca Albanii; O aniołach; Dar.
• J. Błoński: **Wzruszenie, dialog i mądrość. „Tygodnik Powszechny” 1980 nr 4, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Kraków 1985 [analiza wiersza: Powolna rzeka].
• [R. Gorczyńska] E. Czarnecka: Pilgrim in California. On Milosz's „Magic Mountain”. „Migrant Echo”, San Francisco 1980 nr z 2 IX.
• W. Karpiński: Spotkanie w San Francisco. W tegoż: W Central Parku. [Gdańsk?:] Wydawnictwo Klin* [1980], wyd. nast.: Paryż 1982; Warszawa 1989; Wrocław 1998; Warszawa 2010.
• A. Kijowski: Nobel dla Miłosza. „Twórczość” 1980 nr 12.
• I. Sławińska: **Obraz poety i jego gospodarstwo. (Rzecz o Czesławie Miłoszu). „Punkt” 1980 nr 11, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Kraków 1985.
• M. Stala: Głos przeciw milczeniu. „Student” 1980 nr 21.
• M. Zaleski: Poezja dostojnych słów. „Literatura”, Hollywood 1980 jesień.
• „Literatura na Świecie” 1981 nr 6, 383 s. [numer poświęcony Cz. Miłoszowi zawiera utwory pisarza, materiały dot. Nagrody Nobla oraz artykuły o nim].
Zawartość
Tu m.in.: R. Howard: Heroiczny apostata. Przeł. P. Kołyszko; G. Gömöri: „Piękno” i „prawda” w poezji Miłosza. Przeł. T. Mirkowicz; A. Lundkvist: O Czesławie Miłoszu. Przeł. Z. Łanowski; S. Magala: Miłosz nie wszystko tłumaczy.
• „Pamiętnik Literacki” 1981 nr 4.
Zawartość
Tu m.in.: T. Kłak: Żagary. Problematyka grupy literackiej, przedruk w: Czesław Miłosz. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historycznoliterackie” 1987 z. 61; S. Jaworski: Koncepcja człowieka w poezji polskiej awangardy; S. Bereś: Wokół „ Poematu o czasie zastygłym” Czesława Miłosza; J. Łukasiewicz: Przestrzeń „świata naiwnego”. O poemacie Czesława Miłosza „Świat”; J. Dudek: Miłosz wobec tradycji literackiej [na przykładzie wiersza „Ars poetica”], przedruk w tejże: Poeci polscy XX w. Kraków 1994; T. Burek: Autobiografia jako rozpamiętywanie losu. Nie tylko o „Rodzinnej Europie”; M. Stępień: Czesława Miłosza odkrywanie Ameryki; Z. Kopczyńska: O wersyfikacji „Walca” Czesława Miłosza].
• „Pamiętnik Literacki”, Londyn T. 4: 1981, 171 s. [zawiera wiersze i fragmenty prozy Cz. Miłosza, materiały dot. Nagrody Nobla oraz artykuły o poecie].
Zawartość
W. Strzałkowski: Czesław Miłosz poeta i metafizyk; H. Skwarczyński: Czesław Miłosz wobec polskiej tradycji poetyckiej; J. Bujnowski: Jak należy czytać poezję Miłosza, przedruk w: Antologia polskiej krytyki literackiej na emigracji 1945-1985. Lublin 1992; M. Danilewicz Zielińska: Miłosz – prozaik.
• „Poezja” 1981 nr 5/6.
Zawartość
Tu wspomnienia o Cz. Miłoszu i artykuły, m.in.: K. Brakoniecki: Człowiek w Ziemi Ulro. (O twórczości Czesława Miłosza w latach trzydziestych). – Opisanie Miłosza I: M. Miklaszewska: Rozmowa radiowa z Czesławem Miłoszem; J. Marx, S. Czycz: Dwugłos o Miłoszu; A. Zieniewicz: Punkt widzenia, czyli o poezji Czesława Miłosza; A. Ogrodowczyk: „Co nie ma cienia, istnieć nie ma siły”. (Kilka refleksji o poezji Czesława Miłosza); A. Tchórzewski: Oddech wspólnoty w obu „traktatach”. (Miłosz jako krytyk, krytyka wobec Miłosza. Biografia wewnętrzna)].
• „Poezja” 1981 nr 7.
Zawartość
Tu m.in.: Opisanie Miłosza II: W. Pogonowski: Miłosz i Mickiewicz; A. Hołojuch: Rozważania Miłosza o języku i tradycji; J. Marx: Otwieranie pięciu zmysłów; K. Lang: Studium jednego przekładu [„Balkonu Baudelaire'a”]; B. Baran: Miłosz jako tłumacz współczesnej poezji polskiej na język angielski; M. Küchmeister: Do Miłoszowego przekładu „Księgi psalmów” przyczynek; Z. Folejewski: Czesław Miłosz jako historyk literatury.
• „Spotkania”*, Lublin 1981 nr 15.
Zawartość
Tu m.in.: kardynał S. Wyszyński, Do świadków promocji doktorskiej laureata Nagrody Nobla Czesława Miłosza, na ręce Jego Magnificencji Ojca prof. Mieczysława Alberta Krąpca Rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego; Na przyjazd poety; I. Sławińska, Odniesienia religijne w twórczości Czesława Miłosza; K. Dybciak, Ewolucja światopoglądowa Czesława Miłosza; J.K.W., Noty [dot. biografii Cz. Miłosza i Żagarów]; T. Byrski: Dookoła Wilna i Miłosza.
• „Teksty” 1981 nr 4/5, 356 s. [numer poświęcony Cz. Miłoszowi].
Zawartość
E. Balcerzan: Polak, poeta, Miłosz; J. Kwiatkowski: **Miejsce Miłosza w literaturze polskiej, przedruk w tegoż: Magia poezji. Kraków 1995; J. Błoński: **Epifanie Miłosza; A. Fiut: **Poezja w kręgu hermeneutyki; M. Zaleski: O „grzechu anielstwa”, czyli historia pewnego nieporozumienia [o przedwojennej twórczości Cz. Miłosza]; T. Burek: **Dialog Wolności i Konieczności albo historyczne wtajemniczenie; T. Witkowski: Poezja i mistyka. (O religijnych inspiracjach wierszy Miłosza), przedruk w: Inspiracje religijne w literaturze. Warszawa 1983; M. Stala: Poza ziemią Ulro [na temat poematu „Świat”]; S. Barańczak: **Język poetycki Czesława Miłosza (wstępne rozpoznanie); Z. Łapiński: **Oda i inne gatunki oświecone, przedruk w tegoż: Jak współżyć z socrealizmem. Londyn 1988; R. Nycz: „Prywatna księga różności”; J. Jarzębski: Być wieszczem, przedruk w tegoż: Powieść jako autokreacja. Kraków 1984 [W. Gombrowicz i Cz. Miłosz]; A. Werner: **Świadomość kryzysu a kryzys świadomości. (O esejach Czesława Miłosza), przedruk w tegoż: Pasja i nuda. Warszawa 1991; W. Duszka: Nowy poemat dygresyjny? [dot. Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada]; J. Paszek: Rok 1910 i rok 1911 [analiza wiersza „Walc”]; D. Zamącińska: Miłosz i Żagary; J. Błoński: Obowiązki poety [dot.: Prywatne obowiązki]; Z. Łapiński: O „wierszach prostych” (w czasach skomplikowanych) [T. Różewicz i Cz. Miłosz]. Przedruk części tekstów w: Poznawanie Miłosza. Kraków 1985.
• „Twórczość” 1981 nr 6 [numer poświęcony Cz. Miłoszowi zawiera utwory pisarza oraz m.in. artykuły o nim].
Zawartość
A. Kijowski: **Tematy Miłosza, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Kraków 1985 oraz w tegoż: Granice literatury. T. 1. Warszawa 1991; A. Międzyrzecki: Poetycka sprawiedliwość; A. Fiut: We władzy Erosa; K.A. Jeleński: Czesław Miłosz – historyk literatury Rzeczpospolitej, przedruk w tegoż: Zbiegi okoliczności. Paryż 1982; J. Trznadel: „...Czym ja jestem i czym oni są?” (Czesława Miłosza świat zagrożony); R. Matuszewski: **Czesława Miłosza dążenie do formy pojemnej, przedruk w tegoż: Powroty i pożegnania. Warszawa 1987 oraz w: Poznawanie Miłosza. Kraków 1985; M. Zaleski: Powrót Miłosza.
• „Więź” 1981 nr 3.
Zawartość
K. Karasek: Ktokolwiek będziesz w nowogródzkiej stronie, przedruk w tegoż: Poezja i jej sobowtór. Warszawa 1986; E. Bieńkowska: Przestrzeń ocalenia; W. Karpiński: Suwerenność głosu; I. Smolka: Z opornej materii co da się zebrać?, przedruk w tejże: Lęki, ucieczki, akceptacje. Warszawa 1984; A. Wyka: Gombrowicz byłby ze mnie zadowolony; J. Salij: O biblijnych przekładach Czesława Miłosza].
• S. Barańczak: Vad betyder Miłosz för oss? [Przeł.] S. Lundin. „Artes”, Helsingborg 1981 nr 2.
• A. Czerniawski: Poezja Czesława Miłosza. „Odra” 1981 nr 3.
• Czesław Miłosz. [Przedmowa:] M. Cuddihy. „Ironwood”, Tucson, AZ 1981 vol. 9 nr 2 specjalny [numer poświęcony Cz. Miłoszowi zawiera przekłady utworów pisarza oraz artykuły o nim].
Zawartość
J. Valentine: Some notes on Miłosz; M. Rudman: On Miłosz. No longer in continuous time; M. Chamberlain: The voice of the orphan. Czesław Miłosz. Warsaw poems; Z. Herbert: On Czesław Miłosz; P. Hampl: Czesław Miłosz and memory; J. Peck: Last things; S. Barańczak: The summing up of Czesław Miłosz; L. Gregg: From a student; L. Nathan: The composing voice: reading „Ars poetica?”; L. Vallee: What is „The world?” (A naive essay); R. Hass: Reading Miłosz; M. Zaleski: The place of Miłosz in polish poetry.
• W. Duszka: Dom w igle sosny i w eksplozji gwiazd. „Ateneum Kapłańskie” 1981 t. 97 z. 3 [o poezji Cz. Miłosza].
• A. Fiut: „W mowie ognia...”. (Wokół poezji Czesława Miłosza). „Ruch Literacki” 1981 nr 1.
• A. Jelenski: Milosz en Gombrowicz. W: Gombrowicziana. Biografie in jaartallen en foto's, dagboekfragmenten, beschouwingen, nagelaten werk.. Amsterdam 1981.
• Z. Kubiak: Nad Biblią Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 1981 nr 25.
• N. Modzelewska: Miłosz w Polsce. „Kultura”, Paryż 1981 nr 3.
• A. Nawrocki: Czesława Miłosza „Co nie ma cienia istnieć nie ma siły”. „Nowy Wyraz” 1981 nr 1.
• M. Piechal: O Czesławie Miłoszu ogólnie. „Miesięcznik Literacki” 1981 nr 5.
• J. Prokop: **Antynomie Miłosza. „Pismo” 1981 nr 1, przedruk w tegoż: Szczególna przygoda żyć nad Wisłą. Londyn 1985 oraz w: Poznawanie Miłosza. Kraków 1985.
• I. Sławińska: Religijny horyzont twórczości Miłosza; A. Witalis: „Nic nie znaczyli dla mnie Kaźmierz ni Hrehory” [analiza wiersza „Nauki”]. „W Drodze” 1981 nr 10.
• M. Zaleski: O bezsilności języków krytycznego opisu. „Twórczość” 1981 nr 11, przedruk w: Czesław Miłosz. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historycznoliterackie” 1987 z. 61 [na temat stosunku krytyki do poezji Cz. Miłosza oraz zapatrywań Cz. Miłosza na rolę krytyki].
• A. Zieniewicz: Misteria – plakaty – pejzaże. (Między programem a praktyką poetycką żagarystów wileńskich). „Przegląd Humanistyczny” 1981 nr 6.
• A. Zieniewicz: Proroctwo skryte pod szyfrem. „Nowy Wyraz” 1981 nr 3.
• S. Bereś: Poezja w dzień końca świata. „Miesięcznik Literacki” 1982 nr 9, 10 [na temat katastrofizmu w wojennej poezji Cz. Miłosza].
• J. Błoński: „Lęki, sny, proroctwa”. (Czesław Miłosz). W: Poeci dwudziestolecia międzywojennego. T. 1. Warszawa 1982.
• A. Fiut: „Nad wodą ciemną i porywistą”. „Rocznik Komisji Historycznoliterackiej Polskiej Akademii Nauk” 1982, t. 19, przedruk w: Problemy awangardy. Katowice 1983.
• J. Giertych: Miłosz. „Opoka”, Londyn t.17: 1982.
• M. Jasińska-Wojtkowska: Miłosz intelektualistom, twórcom i krytykom literackim, każdemu. „Przegląd Powszechny” 1982 nr 5, przedruk nieco zmieniony „Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 1983 nr 1 [na temat filozoficznych koncepcji literatury w twórczości Cz. Miłosza].
• W. Karpiński: Spotkanie w San Francisco. W tegoż: W Central Parku. Paryż 1982.
• J. Kwiatkowski: Notatki o Miłoszu; Magii Miłosza ciąg dalszy. W tegoż: Felietony poetyckie. Kraków 1982.
• H.B. Segel: Czesław Miłosz and the landscape of exile. „Cross Currents”, Ann Arbor, MI 1982.
• J. Serke: Czesław Miłosz ein Polnisches Wunder. W tegoż: Die verbannten Dichter. Hamburg 1982.
• L. Suchanek: Rosyjska filozofia i myśl religijna w ujęciu Czesława Miłosza. „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy. Studia Filologiczne” 1982 z. 16.
• [M. Szymczak] M.S.: Uwagi o języku Czesława Miłosza. „Poradnik Językowy” 1982 nr 5.
• B. Żurakowski: „Wiersze są zawsze pisane przeciwko śmierci”. W tegoż: Paradoks poezji. Kraków 1982.
• E. Bieńkowska: „Naród”. „Zeszyty Literackie”, Paryż 1983 nr 1 [interpretacja wiersza].
• B. Donahue: Viewing the west from the east. „Comparative Literature Studies”, Urbana, IL 1983 nr 3.
• K. Dybciak: Poezje, pokolenia, światopoglądy. (Miłosz i Herbert). W: Religijne tradycje literatury polskiej. Lublin 1983.
• A. Fiut: Poeta w roli ucznia i świadka. W: Autor, podmiot literacki, bohater. Wrocław 1983.
• A. Fiut: The poetry of Czesław Miłosz. The parable of the great disinheritance. The parable of the great disinheritance. [Przeł.] J. Weeks. „Cross Currents”, Ann Arbor, MI 1983.
• N. Gross: Wiersz, który chodził różnymi drogami. „Puls”, Londyn 1983 nr 18 [dot. Campo di Fiori].
• W. Karpiński: Lunch z Miłoszem. W tegoż: Amerykańskie cienie. Paryż 1983, wyd. nast.: Wrocław 1997; Warszawa 2013.
• W. Michalski: Dylemat moralny współczesnego poety. (Rzecz o Czesławie Miłoszu). W: Polska literatura emigracyjna. Lublin 1983.
• J. Święch: Obroty losu i pamięci. Wiersze okupacyjne Czesława Miłosza. „Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 1983 nr 1.
• J. Zacharska: „W Warszawie” Miłosza. „Poezja” 1983 nr 1 [analiza wiersza].
• J. Andrzejewski: Wiersze Miłosza w okupowanej Warszawie. (Z „Notatek do autobiografii”). „Tygodnik Powszechny” 1984 nr 47 [wspomnienia; do druku podał A. Libera].
• J. Czapski: O Miłoszu. „Zeszyty Literackie”, Paryż 1984 nr 5 [na temat biografii Cz. Miłosza w latach 50.].
• J. Frankowski: Biblijne przekłady Miłosza. „Więź” 1984 nr 1.
• W. Karpiński: Miłosz francuski i inny. „Zeszyty Literackie”, Paryż 1984 nr 7, przedruk w tegoż: Herb wygnania. Paryż 1989 [na temat przekładów Cz. Miłosza na świecie].
• J. Kwiatkowski: Miłosz u progu okupacji („Rzeka”). W: Prace ofiarowane Henrykowi Markiewiczowi. Kraków 1984.
• W. Mejbaum: Scjentyzm a antynomie kultury Zachodu. „Pismo Literacko-Artystyczne” 1984 nr 3 [na temat eseistyki Cz. Miłosza].
• A. Michnik: Korespondencja. W tegoż: Niezłomny z Londynu i inne eseje. (Lektury więzienne). Warszawa* 1984, przedruk w tegoż: Polskie pytania. Warszawa 1993 [dot. postawy Cz. Miłosza wobec ideologii komunistycznej na podstawie korespondencji z M. Wańkowiczem 1952-1956 zob. Listy poz. 16 oraz utworów].
• R. Nycz: Sposoby pisania: Miłosz (biografia idei). W tegoż: Sylwy współczesne. Wrocław 1984.
• F. Satue: Czesław Miłosz: La sensibilidad interrogonte. „Cuadernos Hispanoamericanos”, Madryt 1984 nr 406.
• M. Zaleski: Przygoda drugiej awangardy. Wrocław 1984, passim, wyd. nast. tamże 2000.
• R. Zimand: Trzydzieści lat temu i później. W tegoż: „Wojna i spokój”. Londyn 1984.
• J. Zychowicz: Strzykawka, dieta i pająki. „Miesięcznik Literacki” 1984 nr 6 [F. Dostojewski w eseistyce Cz. Miłosza].
• E. Bieńkowska: Romantyzm dziś – w stronę drugiego brzegu. „Zeszyty Literackie”, Paryż 1985 nr 12.
• A. Fiut: Poetycka antropologia Czesława Miłosza. „Znak” 1985 nr 12.
• A. Godlewska: Casus Miłosza. „Rzeczywistość” 1985 nr 8, polemika: M. Danilewicz Zielińska: Literatura źle widziana. „Kultura”, Paryż 1985 nr 6.
• L. Górski: W kręgu Maritaina. (O przedwojennej krytyce literackiej Czesława Miłosza). „Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 1985 nr 2.
• A.S. Kowalczyk: Dialog z ojczyzną. „Więź” 1985 nr 10/12 [dot. eseistyki Cz. Miłosza].
• R. Rosa: Czesława Miłosza koncepcja literatury i krytyki. „Ruch Literacki” 1985 nr 2.
• J. Serke: Czesław Miłosz: ein polnisches Wunder. W tegoż: Das neue Exil. Frankfurt am Main 1985.
• M. Sprusiński: Krakowski rok Czesława Miłosza. „Literatura” 1985 nr 6 [dot. 1945].
• T. Venclova: Czeslaw Milosz. Neviltis ir malonė (1978); Poezija kaip atpirkimas [recenzja: Czesław Miłosz: The Witness of Poetry (Cambridge; London 1983): Cz. Miłosz: Świadectwo poezji (Paryż 1983)] (1983)]. W tegoż: Tekstai apie tekstus. Chicago 1985.
• S. Barańczak: A black mirror at the end of a tunnel. An interpretation of Czesław Miłosz „Świty”. „The Polish Review,” Nowy Jork 1986 nr 4, wersja polska pt. „Świty” w: Trzy zimy & Głosy o wierszach. Londyn 1987, przedruk pt. Tunel i lustro. W tegoż: Tablica z Macondo. Londyn 1990, Pomyślane przepaście. Katowice 1995 oraz w: Poezja współczesna w szkole. Warszawa 1998.
• J. Bardach: Świadek minionej epoki. Czesław Miłosz a Litwa historyczna. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” 1986 z. 78, przedruk w tegoż: O dawnej i niedawnej Litwie. Poznań 1988.
• S. Bereś: Apokalipsa według Czesława Miłosza. „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Literackie” 1986 t. 26, przekł. angielski: Czesław Miłosz apokalypse. W: Between anxiety and hope. The poetry and writing of Czesław Miłosz. Edmonton 1988.
• S. Bereś: „Iść w rubaszce za aniołem...”. Publicystyka młodego Miłosza. „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Literackie” 1986 t. 25.
• K. Dybciak: Tak czytano Miłosza. „Przegląd Powszechny” 1986 nr 4 [dot. recepcji Cz. Miłosza za granicą].
• A. Fiut: Reading Miłosz. „The Polish Review”, Nowy Jork 1986 nr 4.
• R. Gorczyńska: Miłosz. „Kultura”, Paryż 1986 nr 6 [m.in. o przekładach i recepcji we Francji].
• J. Axer: Dalszy lot zimorodka. (Motyw w wierszu Czesława Miłosza i Juliusza Słowackiego). „Przegląd Humanistyczny” 1987 nr 4.
• Czesław Miłosz. Pod red. W.P. Szymańskiego. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historycznoliterackie” 1987 z. 61 [referaty z sesji nauk zorganizowanej w 1981 przez Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego].
Zawartość
I. Sławińska: Poeta – „dziecię swego wieku” czy „syn tysiącleci”; A. Zieniewicz: Rozmowa, biografia, szczegół. Wokół problemu „formy bardziej pojemnej”; T. Kłak: Żagary. Problematyka grupy literackiej; S. Bereś: Czarny Ariel poezji społecznej; J. Jarzębski: Być wieszczem; M. Buś: Miłosz i Norwid; M. Zaleski: O bezsilności języków krytycznego opisu; J. Poradecki: Poeta biada na gruzach katedry Świętego Jana. (O polemice literackiej wokół wiersza Czesława Miłosza „W Warszawie”); B. Kryda: Poezja Miłosza wobec perspektyw odbioru szkolnego].
• M. Głowiński: „Przedmieście” Czesława Miłosza. Próba interpretacji. „Pamiętnik Literacki” 1987 z. 1, przekł. angielski: „Outskirts” by Czesław Miłosz. W: Miłosz in Pamiętnik Literacki [Literary Memoir]. Selected papers. [Przeł.] U. Philips. Wyd. jako dokument elektroniczny: Warszawa 2013, plik w formacie PDF. Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 18 maja 2024].
• P. Marchesani: Czesław Miłosz. W: Scrittori del mondo. I. Nobel. Torino 1987.
• M. Maslowski: Czesław Miłosz. La conscience de l'émigré; E. Sławek: Espace perdu et mémoire retrouvée dans la poésie du Czesław Miłosz. W: Emigration et exil dans les cultures tchéque et polonaise. Paris 1987.
• R. Matuszewski: Czesława Miłosza dążenie do formy pojemnej; Dookoła polskiej nagrody Nobla. W tegoż: Powroty i pożegnania. Warszawa 1987.
• Z.J. Nowak: Czesław Miłosz jako tłumacz Biblii. „Przegląd Humanistyczny” 1987 nr 7/8.
• A. Okopień-Sławińska: „Przedmieście” jako inna „Piosenka o końcu świata”. Przyczynek do opisu sztuki poetyckiej Czesława Miłosza. „Pamiętnik Literacki” 1987 z. 1, przekł. angielski „Outskirts” as another „Song on the end of the world”: A contribution to the definition of Czesław Miłosz’s poetic art. W: Miłosz in Pamiętnik Literacki [Literary Memoir]. Selected papers. [Przeł.] U. Philips. Wyd. jako dokument elektroniczny: Warszawa 2013, plik w formacie PDF. Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 18 maja 2024].
• M. Zieliński: Gombrowicz nie byłby zadowolony. W tegoż: Kilka niewzruszonych przekonań. Kraków 1987.
• E. Balcerzan: „Pół-prywatny” klasycyzm Miłosza. W tegoż: Poezja polska w latach 1939-1965. Cz. II. Ideologie artystyczne. Warszawa 1988.
• J. Bartyzel: Czesław Miłosz – w stronę sceptycznego heroizmu. W: Łódzki almanach młodych. Łódź 1988.
• J. Brzozowski: Mieszkaniec czarodziejskiej góry. Szkic do poetyckiego portretu Czesława Miłosza „Miscellanea Łódzkie” 1988 z. 1.
• B. Carpenter: Czesław Miłosz i Zbigniew Herbert. Poeta wygnania i poeta powrotu. W: Literatura polska na obczyźnie. T. 5. London 1988.
• W. Karpiński: Powrót Czesława Miłosza; Rozmowy z Miłoszem [dot. [R. Gorczyńska] E. Czarnecka: Podróżny świata]; Mapy Czesława Miłosza. W tegoż: Książki zbójeckie. Londyn 1988.
• A. Lam: Nagroda za klęski: Rozstania i powroty. Ponad historią. W tegoż: Lupus in fabula. Kraków 1988.
• Z. Łapiński: Spotkania autorskie: Miłosz i jego czytelnicy; Oda, gatunek oświecony. W tegoż: Jak współżyć z socrealizmem. Londyn 1988.
• A. Mazur: Inwentarz rzeczy pamiętanych. (Wokół „Zdań” Czesława Miłosza). „Twórczość” 1988 nr 4.
• J. Poradecki: Ewolucja poezji Czesława Miłosza. „Miscellanea Łódzkie” 1988 z. 1.
• M. Potoczak: Poeta na pograniczu kultur Europy. „Chrześcijanin a Współczesność” 1988 nr 3.
• B. Stawicka-Munóz: La connotacion semantica en el texto poetico. (A base de una traduccion al castellano del poema de Czesław Miłosz – „Exhortacion”). „Studia Romanica Posnaniensia” 1988 vol. 13.
• H. Vendler: Czesław Miłosz. W tejże: The music of what happens: poems, poets, critics. Cambridge 1988.
• J. Zychowicz: Ideologia polska. Gombrowicz i Miłosz – krytyka świadomości historycznej. „Miesięcznik Literacki” 1988 nr 1.
• „Roczniki Humanistyczne” 1989 t. 37 z. 1.
Zawartość
T. Królak: „Czym jest poezja, która nie ocala…?” Poeta i poezja w wierszach Czesława Miłosza; I. Zajączkowska: Natura w relacji do człowieka i do Boga w powojennej poezji Czesława Miłosza.
• J. Bolewski: Wokół maryjnych intuicji Adama Mickiewicza i Czesława Miłosza. „Przegląd Powszechny” 1989 nr 5.
• B. Czapik: Literatura i moralność. Próba porównawczej interpretacji problemu na podstawie eseistyki Miroslava Krleży i Czesława Miłosza. „Rocznik Komisji Historycznoliterackiej” 1989 t. 26.
• A. Fiut: Gombrowicz's and Milosz's relation to form; M. Zaleski: Borne by history. The generation of Czesław Miłosz. W: Poland between the wars 1918-1939. Bloomington, IN 1989.
• J. Gromek: Dwoistość. O poezji Czesława Miłosza. „Znak” 1989 nr 2/3.
• W. Karpiński: Nowe oczy; Miłosz francuski i inny; „Obłoki”. W tegoż: Herb wygnania. Paryż 1989.
• Z. Lichniak: Meandry Miłoszowe. W tegoż: Mój skorowidz poezji polskiej na emigracji. Warszawa 1989.
• J.B. Ożóg: Zimy i wiosny Miłosza. W tegoż: Obrazy świata. Kraków 1989.
• M. Wyka: Miłosz i Brzozowski. W tejże: Głosy różnych pokoleń. Kraków 1989.
• I. Zajączkowska: Natura w relacji do człowieka i do Boga w powojennej poezji Czesława Miłosza. „Roczniki Humanistyczne” 1989 z. 1.
• S. Bereś: Ład dojrzały do katastrofy czy katastrofa dojrzała do ładu. W tegoż: S. Bereś: Ostatnia wileńska plejada. Szkice o poezji kręgu Żagarów. Warszawa 1990.
• S. Bereś: Ostatnia wileńska plejada. Warszawa 1990, passim.
• J. Dąbała: Erotyka w poezji Czesława Miłosza. „Akcent” 1990 nr 4.
• A.S. Kowalczyk: Czesław Miłosz: Obowiązki wobec siebie; Rozum w upadku; Wobec przyszłości. W tegoż: Kryzys świadomości europejskiej w eseistyce polskiej lat 1945-1977. (Vincenz – Stempowski – Miłosz). Warszawa 1990.
• J. Miziński: Religia mrocznych lasów pogranicza. (Ernst Wiechert, Czesław Miłosz). „Kresy” 1990 nr 2/3.
• H. Olschowsky: Czesław Miłosz. W: Literatur Polens 1944 bis 1985. Berlin 1990.
• A.N. Uggla: Synpunkter på Czesław Milosz och hans svenska reception. W tegoż: Sverige och Polska skalder. Från Mickiewicz till Milosz. Uppsala 1990.
• M. Zieliński: Prawo Archimedesa. „Kultura i Życie” 1990 nr 17, przedruk w tegoż: Ucieczka przed Polską. Kraków 2006 [dot. wywiadu Cz. Miłosza: O komunistycznym maglu i polskiej szkole poezji. „NaGłos” 1990 nr 1].
• S. Barańczak: O pewnym wierszu na dwa dni przed wyborem prezydenta Polski. „Puls” 1991 nr 1 [dot. Do Lecha Wałęsy].
• J. Duk: Liryka Czesława Miłosza wobec tradycji polskiego baroku. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria” 1991 z. 31.
• J. Gajewski: Egzotyzm Czesława Miłosza. W: Egzotyzm w literaturze. Szczecin 1991.
• I. Grudzińska-Gross: Miłosz i Ameryka. „Res Publica” 1991 nr 2.
• M.P Markowski: Miłosz: dylematy autoprezentacji. „Teksty Drugie” 1991 nr 1/2, przedruk w: Polski esej. Kraków 1991.
• M. Stala: „...Szukając tego, co jest rzeczywiste”; Poza ziemią Ulro; Brzegi Lemanu; Rzeka w ciemności. W tegoż: Chwile pewności. Kraków 1991.
• J. Szczygieł: Poeta z Wieży Babel. „Twórczość” 1991 nr 1.
• M. Zaleski: Miłosz: piosenki niewinności i doświadczenia. „Teksty Drugie” 1991 nr 1/2, przedruk w tegoż: Formy pamięci. Warszawa 1996, przekł. angielski: Miłosz. Songs of innocence and experience. W: Czesław Miłosz. A Stockholm conference. Stockholm 1992.
• J. Dąbała: Sacrum w poezji Czesława Miłosza. „Więź” 1992 nr 7.
• A. Fiut: At the end of the century. W: New perspectives in twentieth century Polish literature. London 1992.
• A. Fiut: W cieniu Miłosza. W: „Metafizyczne” w literaturze współczesnej. Lublin 1992 [dot. poetyckiej recepcji Cz. Miłosza].
• W. Lewandowski: Zasadzić głuszca. Rytuał wtajemniczenia: Wańkowicz, Pawlikowski, Miłosz. „Teksty Drugie” 1992 nr 6.
• W. Maciąg: Szansa odzyskania utraconego ładu rzeczy. W tegoż: Nasz wiek XX. Wrocław 1992.
• R. Nycz: „Nostalgia za nieosiągalnym”. O późnych wierszach Czesława Miłosza. W: „Metafizyczne” w literaturze współczesnej. Lublin 1992, przekł. angielski: „The nostalgia for the unattainable”. Czesław Miłosz's long poems. W: Czesław Miłosz. A Stockholm conference. Stockholm 1992.
• B. Tarnowska: Między arkadyjskim a prometejskim mitem. O funkcjach poezji w twórczości Czesława Miłosza. W: Studia i szkice o literaturze współczesnej. Olsztyn 1992.
• B. Tarnowska: „W mowie... wszelkich żywiołów”. Semantyka motywów katastroficznych w poezji Czesława Miłosza. „Litteraria” 1992 t. 22.
• N. Gross: Dzieje jednego wiersza. W tegoż: Poeci i Szoa. Sosnowiec 1993 [dot.: Campo di Fiori].
• B. Hadaczek: Inspiracje kresowe w twórczości Czesława Miłosza. W tegoż: Kresy w literaturze polskiej XX wieku. Szczecin 1993.
• R.K. Lewański: Czesław Miłosz i jego Europa. „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 1993.
• J. Łukasiewicz: Dalsze okolice. W tegoż: Rytm, czyli powinność. Wrocław 1993.
• J. Łukasiewicz: Rozmowa z poległym. „Tytuł” 1993 nr 3 [na przykładzie utworów Z. Herberta, Cz. Miłosza, T. Różewicza].
• A. Mazur: „Otwieram labirynty czasu”, czyli o formach dawności w poezji Czesława Miłosza; J. Okoń: Staropolszczyzna Mickiewicza. Staropolszczyzna Miłosza. Pomiędzy sprzeciwem a dopełnieniem. W: Dawność kulturowa w literaturach słowiańskich drugiej połowy XX wieku. Opole 1993.
• T. Michlewicz: „Dwa wiersze” Czesława Miłosza. „Przedproża” 1993 nr 1.
• K. Nowosielski: Ziemia Wygnania – Ziemia Nadziei. Z rozważań nad ruchomymi granicami Miłoszowego świata; Zatarty nomos. O przestrzeni przemiany we wczesnych poezjach Miłosza. W tegoż: Przestrzeń oczekiwania. Gdańsk 1993.
• A. Poprawa: Czy poezja Miłosza jest zrozumiała? „Kresy” 1993 nr 13.
• M. Rowińska-Szczepaniak: Zainteresowanie barokiem wśród współczesnych poetów polskich. W: W kręgach baroku i barokowości. Opole 1993 [dot. S. Grochowiaka, Cz. Miłosza, J.M. Rymkiewicza].
• E. Rudnicka-Fira, E. Sławkowa: Toponimy a mityzacja świata przedstawionego w poezji Czesława Miłosza. W: Onomastyka literacka. Olsztyn 1993.
• K. Stala: „Święte słowo jest”. Miłoszowskie paradoksy bycia. „Znak” 1993 nr 5.
• B. Tokarz: Wielojęzyczność poezji Czesława Miłosza (na przykładzie tłumaczeń: słoweńskiego i francuskiego). W: Strategie translatorskie. Katowice 1993. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego.
• M. Werner: Czesława Miłosza portret trumienny. „Arka” 1993 nr 47.
• A. Fiut: „Jaka była w nim trucizna ...” (Miłosz o Witkacym). W: Kryzys czy przełom. Kraków 1994.
• A. Jeż: Miłoszowe przemijanie. „Opcje” 1994 nr 4.
• K. Kłosiński: Czesław Miłosz. W: Literatura emigracyjna 1939-1989. T. 1. Katowice 1994.
• J. Kott: Na osiemdziesięciolecie Czesława Miłosza; Objęcie ziemi. W tegoż: Nowy Jonasz i inne szkice. Wrocław 1994.
• Z. Kubiak: Poezja Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 1994 nr 23.
• K.R. Łozowska: Miłoszowski topos „prawdziwego Litwina”. „Szczecińskie Prace Polonistyczne” 1994 nr 6.
• H. Mrazek: „A poezja jest prawdą”. O cnotach poetyckich Czesława Miłosza (Propozycja interpretacji); B. Nawrot: Czesława Miłosza peregrynacje. W: Od strony Kresów. Kraków 1994.
• A. Nasiłowska: Struktura i autorytet: Julian Przyboś i Czesław Miłosz. W: Sporne postaci polskiej literatury współczesnej. Warszawa 1994.
• D. Pawelec: „Moja wierna mowo”; „Sroczość”. W tegoż: Lingwiści i inni. Katowice 1994 [interpretacja wierszy].
• R. Piekarski: Mimesis poetycka według Czesława Miłosza. W: P. Kawiecki, R. Piekarski: Zagadnienia estetyki współczesnej. Gdańsk 1994.
• J. Prokop: „Słoń Historii” i małe narody – Miłosz o Bałtach; „Nim będzie zapomniany” – Brandys o Miłoszu. W tegoż: Wyobraźnia pod nadzorem. Kraków 1994.
• J. Pyszny: „Sprawa Miłosza”, czyli poeta w czyśćcu. W: Wiary i słowa. Wrocław 1994 [dot. wypowiedzi w prasie w związku z pozostaniem Cz. Miłosza za granicą w 1951, artykułu „Nie” i „Zniewolonego umysłu”].
• T. Wójcik: Dialog poetów: Iwaszkiewicz – Miłosz. „Polityka” 1994 nr 18 dod. „Kultura”.
• M. Bernacki: „Sprawozdanie” poety. „Przegląd Powszechny” 1995 nr 2 [interpretacja wiersza].
• J. Błoński: Europa Miłosza. „NaGłos” 1995 nr 20.
• J. Błoński: Uparte trwanie baroku. „Znak” 1995 nr 7, przekł. angielski: Stubborn persistence of baroque. [Przeł. A. Warso]. „Teksty Drugie” [on-line] 2012, special issue, English Edition, vol. 1. Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 19 maja 2024] [na temat motywów barokowych w twórczości W. Gombrowicza i Cz. Miłosza].
• W. Kass: Czesław Miłosz. W tegoż: Zderzenia. Rzecz o Mironie Białoszewskim, Czesławie Miłoszu, Klausie Kinskim, Zbigniewie Cybulskim, Ryszardzie Milczewskim-Bruno, Andrzeju Dudzińskim, Agnieszce Osieckiej i innych. Sopot 1995.
• T. Komendant: Między wieszczami. „Polityka” 1995 nr 8 dod. [dot. też Z. Herberta].
• V. Kulle: „Tam, gde oni končili, ty načinaeš…” (o perevodah Iosifa Brodskogo). „Russian Literature”, Amsterdam 1995 nr 2–3 [numer specjalny, poświęcony J. Brodskiemu).
• K. Mętrak: Cztery glossy do Miłosza. W tegoż: Krytyka – twórczość przeklęta. Warszawa 1995.
• A. van Nieukerken: O „Niewczesności” Norwida, dwóch modernizmach i Miłoszu. „Teksty Drugie” 1995 nr 6.
• K. Nowosielski: Ziemia Wygnania – ziemia Nadziei. Z rozważań nad ruchomymi granicami Miłoszowego świata; A. Stoff: Archetyp bez sygnatury. O świadomości poetyckiej Czesława Miłosza. W: „Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny...”. Łódź 1995.
• J. Sochoń: Pochwała rzeczy. (O poezji Czesława Miłosza); Miasto Miłosza (Topos miasta w poezji Miłosza). W tegoż: U drzwi Godot. Warszawa 1995.
• B. Tarnowska: „W mojej ojczyźnie, do której nie wrócę...”. Ewolucja motywu litewskiego w poezji Miłosza Czesława do roku 1953. W: Kresy i pogranicza. Olsztyn 1995.
• M. Zadencka: Czesław Miłosz i Litwa. Między historią a mitem początku. W tejże: W poszukiwaniu utraconej ojczyzny. Obraz Litwy i Białorusi w twórczości wybranych polskich pisarzy emigracyjnych. Uppsala 1995.
• M. Zadencka: W poszukiwaniu utraconej ojczyzny. Obraz Litwy i Białorusi w twórczości wybranych polskich pisarzy emigracyjnych. Florian Czarnyszewicz, Michał Kryspin Pawlikowski, Maria Czapska, Czesław Miłosz, Józef Mackiewicz. Uppsala: Department of Slavic Languages, Uppsala University 1995, 219 s. Acta Universitatis Upsaliensis. Studia Slavica Upsaliensia; 35.
• D. Davie: Z kresów chrześcijaństwa. Mandelsztam i Miłosz. Tłum. T. Bieroń. „NaGłos” 1996 nr 23.
• K. Dybciak: Czesław Miłosz w poszukiwaniu utraconej ojczyzny. „Arcana” 1996 nr 2.
• K. Dybciak: Młody Miłosz – prozaik bliski personalizmowi. „Więź” 1996 nr 6.
• J. Grzenia: „Wiersze naukowe”. Uwagi o wtórnym wykorzystaniu naukowych gatunków wypowiedzi w tekstach poetyckich. „Język Artystyczny” 1996 t. 10 [analiza wierszy A. Międzyrzeckiego i Cz. Miłosza].
• R. von Hallberg: Poetry, politics and intellectuals. W: The Cambridge history of American literature. Vol. 8. Poetry and criticism 1940-1995. Cambridge 1996.
• T. Kostkiewiczowa: Miłosz. W tejże: Oda w poezji polskiej. Wrocław 1996.
• „Tygodnik Powszechny” 1996 nr 26 dod. „Apokryf” [pt. Na 85. urodziny Czesława Miłosza].
Zawartość
J. Turowicz: Osiemdziesiąt pięć; J. Brodski: Wytrwałość bólu [przeł. T. Bieroń]; S. Heaney: Mistrz [wiersz; przeł. S. Barańczak]; Cz. Miłosz: Dziedziczenie cech nabytych. Z „Tematów do odstąpienia”; M. Stala: Stróże świata, obłoki. O jednym wierszu Czesława Miłosza; Czesława Miłosza prywatna antologia polskich wierszy [A. Mickiewicz: Zima miejska; J. Dunin Borkowski: Wyjazd; J. Iwaszkiewicz: Noc w polu; Horyń; T. Czyżewski: Zaragoza Zaragoza; K.I. Gałczyński: Piosenka; O naszym gospodarstwie; A. Świrszczyńska: Taka sama w środku]; Grozi nam płaskość i wulgarność. Z Czesławem Miłoszem rozmawia J. Illg; Cz. Miłosz: Nie mając do nikogo szczególnej pretensji; Cz. Miłosz: „Treny” w przekładzie Barańczaka i Heaneya [przeł. A. Szostkiewicz]; R. Pinsky: Rodzaj skupienia [przeł. AF, AS]; L. Ferlinghetti: Poeta prywatny [przeł. AS]; L. Nathan: On przynosi ratunek [przeł. JI, AS]; R. Faggen: Charlie Chaplin [przeł. AS]; A. Romanowski: Czy Czesław Miłosz musiał pisać po polsku?
• Z. Skibiński: Motyw księgi w poezji Czesława Miłosza. „Mazowieckie Studia Humanistyczne” 1996 nr 2.
• M. Stępień: „Był to pakt diabelski”. (Powojenne dysharmonie moralne Czesława Miłosza). „Ruch Literacki” 1996 nr 4.
• B. Tarnowska: Nad Niewiażą rok 1992. Najdalsza podróż Czesława Miłosza. „Kresy” 1996 nr 3.
• M. Urbanowski: Bobkowski i Miłosz – dwa realizmy. „Arcana” 1996 nr 4.
• P. Wilczek: Szukanie Ojczyzny. Refleksje wokół prozy Czesława Miłosza. W: Szkice o polskich pisarzach emigracyjnych. Katowice 1996.
• J. Zach-Błońska: Vom Exil lernen. Czesław Miłosz, ein teilnehmender Außenseiter. W: Mitteleuropa – mitten in Europa. Helsinki 1996.
• A. Zawada: Inna bajka. Początki twórczości Czesława Miłosza. W: W krainie pamiątek. Wrocław 1996.
• A. Zawada: Mimesis as the central question of modern Polish poetry. Czesław Miłosz and Zbigniew Herbert. „Orbis Linguarum” 1996 vol. 5.
• J. Zychowicz: Czesław Miłosz – Nieudana historiozofia kresów. W: Kresy w literaturze. Twórcy dwudziestowieczni. Warszawa 1996.
• R. Gorczyńska: Późna miłość. „Zeszyty Literackie” 1997 nr 2 [dot. stosunku Cz. Miłosza do twórczości A. Świrszczyńskiej].
• S. Janowski: Po stronie wartości. O eseistyce Czesława Miłosza. „Zeszyty Naukowe. Filologia Polska. Uniwersytet Opolski” 1997 z. 38.
• B. Karwowska: Poezja Czesława Miłosza w krajach języka angielskiego. „Teksty Drugie” 1997 nr 1/2.
• L. Kołakowski: Komentarz do Nawróconego. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 12 [dot. szkicu Cz. Miłosza: Opowieść o nawróconym. Tamże nr 31].
• J. Kryszak: Naga jak oko świadomość. W tegoż: Rzeczywistość trzecia. Bydgoszcz 1997 [dot. poezji].
• J.M. Markiewicz: Klasycyzm, ale jaki? Bo był też sowiecki. Rzecz o Czesławie Miłoszu. „Życie” 1997 nr z 7 VII, polemika: A. Franaszek: Krytyk zaślepiony. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 36, M. Woźniak-Łabieniec: O „krytyku zaślepionym” słów kilka. Tamże nr 41, A. Franaszek, tamże.
• A. Mencwel: Dialog niedopowiedziany. Gombrowicz i Miłosz. W tegoż: Przedwiośnie czy potop. Warszawa 1997.
• L. Neuger: Veni creator Czesław Miłosz. Próba lektury. W tegoż: Pomysły do interpretacji. Kraków 1997.
• M. Stala: Oślepły ogród. O jednym wierszu Czesława Miłosza. W tegoż: Druga strona. Kraków 1997 [dot. utworu (incipit) „Oset, pokrzywa...”, powst. 1992].
• P. Wilczek: Szukanie ojczyzny – rzecz o prozie Czesława Miłosza. W tegoż: Ślady egzystencji. Katowice 1997.
• B. Wolniewicz: Elzenberg o Miłoszu. Nieznany spór. „Znak” 1997 nr 12 [dot. artykułu Cz. Miłosza „Obowiązek”].
• K. Wyka: Ogrody lunatyczne, ogrody pasterskie; Płomień i marmur. W tegoż: Rzecz wyobraźni. Kraków 1997, przedruk w tegoż: Wśród poetów. Kraków 2000.
• M. Berkan: Poetycka Litwa Miłosza. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 1998 z. 1.
• J. Błoński: Kim jest Miłosz. „Tygodnik Powszechny” 1998 nr 18.
• J. Bolewski: Sztuka u Boga. „Tygodnik Powszechny” 1998 nr 8 [dot. refleksji teologicznej w twórczości Cz. Miłosz].
• A. Czajkowska: Niewczesny „żal rozrzutnika”? Wobec mickiewiczowskiego stygmatu w polskiej liryce współczesnej. „Roczniki Humanistyczne” 1998 z. 1 [dot. J. Iwaszkiewicza, Cz. Miłosza, A. Zagajewskiego].
• A. Fiut: „Pan Tadeusz” przez Miłosza na nowo odczytany. „Dekada Literacka” 1998 nr 5.
• A. Fiut: W amerykańskiej „szkole Miłosza”. „Kwartalnik Artystyczny” 1998 nr 2 [dot. festiwalu Miłoszowskiego w Claremont].
• J. Jarzębski: Pożegnanie z emigracją. O powojennej prozie polskiej. Kraków 1998, passim.
• M. Jóźwik: Czesław Miłosz. Podróże na Wschód. „Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio FF” 1998 vol. 16.
• M. Karwala: Sidła bierności. W tegoż: Polska poezja współczesna po 1956. Kraków 1998 [analiza wiersza: Pokusa].
• E. Kiślak: Druga emigracja Czesława Miłosza. „Teksty Drugie” 1998 nr 5.
• M. Kłosińska-Duszczyk: Funkcjonalizacja przestrzeni w prozie Zygmunta Haupta i Czesława Miłosza. Kresy – Ameryka. „Przegląd Humanistyczny” 1998 nr 3.
• D. Kozińska: Inspiracje filozoficzne poezji Czesława Miłosza. Czas i światopogląd. „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Literackie” 1998 nr 36.
• K. Latawiec: „Nie z żalu pytam, ale z zamyślenia”. W tejże: Poezja polska w latach 1939-1956. Kraków 1998.
• J. Łukasiewicz: Mickiewicz Miłosza, Przybosia i Jastruna. W: Maska i cień. Zielona Góra 1998.
• A. van Nieukerken: Dwa modernizmy i ich wpływ na poezję nowoczesną (Czym różnią się Norwid, Eliot, Auden i Miłosz od francuskiego postsymbolizmu?); Czesław Miłosz i W.H. Auden – pułapki tworzenia poetyckiej autobiografii w XX wieku. W tegoż: Ironiczny konceptyzm. Nowoczesna polska poezja metafizyczna w kontekście anglosaskiego modernizmu. Kraków 1998.
• M. Stala: Czesław Miłosz: Obłoki. W: Poezja współczesna w szkole. Interpretacje. Warszawa 1998.
• M.A. Supruniuk: Czesław Miłosz i Kongres Wolności Kultury [w 1955 w Mediolanie]. „Archiwum Emigracji” 1998 z. 1.
• J. Tomkowski: Herbert kontra Miłosz. W tegoż: Dwadzieścia lat z literaturą 1977-1996. Warszawa 1998.
• Z. Zarębianka: Czesława Miłosza szukanie ojczyzny. „Topos” 1998 nr 4.
• Z. Zarębianka: „Ja jednak wierzę wam, Wysłańcy”. Motyw anioła w poezji Czesława Miłosza. „Topos” 1998 nr 3.
• M. Zawodniak: „A ty jesteś dezerter. A ty jesteś zdrajca”. Jak odprawiono Miłosza. W tegoż: Literatura w stanie oskarżenia. Warszawa 1998.
• B. Zeler: Dwa diabły służałe Chaos i Porządek (w tekstach Czesława Miłosza i Jarosława Marka Rymkiewicza). W: Diabeł w literaturze polskiej. Łódź 1998.
• „Tytuł” 1999 nr 2/3 [numer poświęcony Cz. Miłoszowi].
Zawartość
Zawiera m.in. studia: J. Ciechowicz: Miłosz i teatr; M. Kasperowicz: Dedykacja „Elegii dla N.N.”. Aneks biograficzny do interpretacji utworu Czesława Miłosza; Z. Kaźmierczyk: „Wcielenie” – wczesny wiersz Miłosza; H. Szajowska: Pomnik, teatrum przewrotnego ciała; B. Żyłko: Miłosz i natura; E. Nawrocka: Choroba pamięci [dot.: Piesek przydrożny]. – nadto sprawozdania ze spotkań w Gdańsku, z dziennikarzami, na Uniwersytecie i w Nadbałtyckim Centrum Kultury.
• E. Bieńkowska: Lekcja wygnania. „Zeszyty Literackie” 1999 nr 3.
• T. Czerska: Pozostać dzieckiem. O grotesce w powieściach Czesława Miłosza, Zbigniewa Żakiewicza i Stanisława Srokowskiego. W: Kresy w literaturze. Szczecin 1999.
• A. Fiut: „W mojej ojczyźnie, do której nie wrócę...” W: W kręgu twórczości pisarzy emigracyjnych. Rzeszów 1999.
• A. Fiut: Widmo nieokreśloności. (O Witoldzie Gombrowiczu i Czesławie Miłoszu). W tegoż: Być (albo nie być) środkowoeuropejczykiem. Kraków 1999.
• W. Kajtoch: „Oeconomia divina” Czesława Miłosza. „Koniec Wieku” 1999 nr 12/13.
• W. Karpiński: Głosy z Beinecke. Cz. 2. „Zeszyty Literackie” 1999 nr 3 [rękopisy Cz. Miłosza i W. Gombrowicza].
• M. Kasner: Czesław Miłosz i „Literaturos lankai” (1952-1959). „Tygiel Kultury” 1999 nr 10/12.
• E. Kiślak: Dialog w maskach. „Teksty Drugie” 1999 nr 3 [interpretacja wiersza „Dialog”].
• M. Kvietkauskas: Litewski łącznik. Nie znane szczegóły biografii Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 1999 nr 47 [dot. współpracy z litewskim czasopismem „Naujoji Romuka”].
• J. Łukasiewicz: Czesława Miłosza traktat o poezji. W: Lektury polonistyczne. Literatura współczesna. T. 2. Kraków 1999.
• E. Morawiec: Metamorfozy Czesława Miłosza. „Arcana” 1999 nr 6.
• H. Olschowsky: Emigracja literacka a wizje Europy. Mickiewicz i Miłosz. Tłumaczenie A. Ubertowska. „Tytuł” 1999 nr 2/3.
• A. Pacholski: Metafizyczna indukcja. „Literatura” 1999 nr 5.
• J. Poradecki: Ewolucja poezji Czesława Miłosza; Klasycyzm według Czesława Miłosza; Poeta biada na gruzach Katedry Świętego Jana. W tegoż: Prorocy i sztukmistrze. Warszawa 1999.
• A. Sulikowski: Rymy Miłosza – dlaczego takie ładne? Cz. 1-2. „PAL Przegląd Artystyczno-Literacki” 1999 nr 11/12, 2000 nr 1/2.
• H. Szajowska: Niedźwiedź. „Twórczość” 1999 nr 6.
• J. Trznadel: Miłosz – lewy profil. „Arcana” 1999 nr 3 przedruk w tegoż: Spojrzeć na Eurydykę. Kraków 2003.
• J. Trznadel: Polska mnie przeraża. (Miłosz – lewy profil). [Cz. 1- 2]. „Gazeta Polska” 1999 nr 18, 18 [właśc. 19].
• A. Biała: Polemika na koniec XX wieku. (Tadeusz Różewicz, Czesław Miłosz). „Studia Filologiczne Akademii Świętokrzyskiej” 2000 wyd. 2002 t. 15.
• T. Bilczewski: „W odśrodkowym wirze”. Katastrofizm wierszy Cz. Miłosza i W.B. Yeatsa z lat trzydziestych w kontekście „Problematyki modernizmu europejskiego” Richarda Shepparda. „Topos” 2000 nr 5/6.
• M. Czermińska: Rok z Konwickim, rok z Miłoszem. W tejże: Autobiograficzny trójkąt. Kraków 2000.
• S. Falkowski, P. Stępień: Zwierciadła wieczności. Pamięć, motyle, słowo. (Czesław Miłosz). W tychże: Żyrafa, czyli po co i jak czytać poetów współczesnych. Warszawa 2000.
• A. Fiut: Przypływy i odpływy chaosu. „Dialog” 2000 nr 1 [o kulturze europejskiej w twórczości Cz. Miłosza i W. Gombrowicza].
• M. Głowiński: Poeta przemawia do Naczelnika; „Przedmieście” Czesława Miłosza. Próba interpretacji. W tegoż: Intertekstualność, groteska, parabola. Kraków 2000.
• M. Janion: Kroński – Miłosz. Epizody z dziejów myśli i poezji. W tejże: Do Europy tak, ale razem z naszymi umarłymi. Warszawa 2000, przedruk w tejże: Maski współczesności. Warszawa 2001.
• W. Kaliszewski: Imiona świata. „Więź” 2000 nr 10 [dot.: Imiesłowy].
• D.T. Lebioda: Miłosz i wieczny ogień. W tegoż: Marmur i blask. Bydgoszcz 2000.
• W. Ligęza: Miasta ocalone Czesława Miłosza. W: Z problemów literatury i kultury XX wieku. Katowice 2000.
• R. Moczkodan: „World Literature Today” – ku czci Czesława Miłosza. „Archiwum Emigracyjne” 2000 z. 3 [dot. numeru czasopisma wyd. przez University of Oklahoma 1999 vol. 73].
• R. Okulicz-Kozaryn: Wileńska cyganeria lat trzydziestych i Żagary. W: Życie literackie i literatura w Wilnie XIX i XX wieku. Kraków 2000.
• M. Rybka: Ukształtowanie składniowo-stylistyczne powieści Czesława Miłosza. „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 2000 t. 7.
• A. Szymańska. „Przegląd Powszechny” 2000 nr 10 [dot.: Imiesłowy].
• J. Święch: Między chwilą a wiecznością. Wiersze okupacyjne Czesława Miłosza. W tegoż: Poeci i wojna. Warszawa 2000.
• E. Tuz: Pesymista ekstatyczny. Rozumienie natury w poezji Czesława Miłosza; R. Kordes: Religijna bezdomność Czesława Miłosza. „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Literackie” 2000 nr 37.
• R. Węgrzyniak: Miłosz i teatr. „Dialog” 2000 nr 1.
• M. Woźniak-Łabieniec: Recepcja modernizmu w twórczości eseistycznej Czesława Miłosza. W: Modernistyczne źródła Dwudziestolecia. Warszawa 2000.
• T. Wójcik: Witkacy i poeci. „Przegląd Humanistyczny” 2000 nr 6 [dot. wierszy Cz. Miłosza: S.I. Witkiewicz; J. Iwaszkiewicza: Kwartet].
• A. Zawada: Poezja w poszukiwaniu realizmu; Czesław Miłosz i Zbigniew Herbert; Droga, biografia, teologia; Jeszcze Miłosz. W tegoż: Mit czy świadectwo? Szkice literackie. Wrocław 2000.
• „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 47 dod. „Kontrapunkt” nr 11/12).
Zawartość
Cz. Miłosz: Traktat teologiczny; Komentarze do „Traktatu teologicznego”: ks. A. Boniecki: Spokojne słowa mędrca. Zapiski podczas lektury „Traktatu teologicznego”; J. Błoński: Duch religijny i miłość rzeczy; M. Stala: To, co najważniejsze; A. Fiut: Pragnienie wiary; I. Kania: Największy triumf mędrcasa.
• „Krasnogruda” 2001 nr 13.
Zawartość
J. Cervenka: Droga do Szetejn; J. Tokarska-Bakir: „Ogonki”; P. Hampl: Czesław Miłosz i pamięć. Tłum. G.P. Głośny; L. Szaruga: Otwarcie drzwi. (Uwagi o wersecie Miłosza).
• „Nowy Dziennik”, Nowy Jork 2001 nr z 29 IV dod. „Przegląd Polski”) [numer monograficzny wydany z okazji 90. urodzin Cz. Miłosza].
Zawartość
A. Zawada: Ciemno Wielmożny Profesor Miłosz; Na szczęście dalej w nocy układam wiersze. Z Czesławem Miłoszem rozmawia J. Baran; M.A. Supruniuk: Czesław Miłosz i „londyńczycy”; A. Frajlich: Lekcja literatury, lekcja życia; J. R. Krzyżanowski: Zdobycie władzy.
• „Teksty Drugie” 2001 nr 3/4.
Zawartość
Wstęp: Z. Łapiński. – Szkice: R. Nycz: Miłosz wśród prądów epoki: cztery poetyki, przekł. angielski: Four poetics: Miłosz and literary movements. [Przeł. A. Warso]. „Teksty Drugie” [on-line] 2012, special issue, English Edition, vol. 1. Dostępny w Internecie:Zob. link [dostęp 19 maja 2024]; M. Stala: Po stronie prawdy. O jednym ze słów używanych przez Miłosza; M. Zaleski: Miłosz poeta powtórzenia; A. van Nieukerken: Czesław Miłosz wobec tradycji europejskiego romantyzmu, przekł. angielski: Czesław Miłosz and the tradition of European romanticism. „Teksty Drugie” [on-line] 2012, special issue, English Edition, vol. 1. Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 19 maja 2024]; J. Łukasiewicz: Poeta o poetach, przekł. angielski: Poet on poets. [Przeł. A. Warso]. „Teksty Drugie” [on-line] 2012, special issue, English Edition, vol. 1. Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 19 maja 2024]; A. Nasiłowska: Kobiety w poezji Czesława Miłosza; E. Kiślak: Szkic do portretu artysty z czasów starości. – Roztrząsania i rozbiory: B. Carpenter: Recepcja poezji Czesława Miłosza w Ameryce. Przeł. T. Żukowski; E. Kołodziejczyk: Popularna twarz Ulro. O „Kulturze masowej” – antologii Czesława Miłosza; A. Grabowski: Wzniosłość w najwyższym gatunku; K. Chmielewska: Jak możliwa jest poetyka (eseju)?; D. Kozicka: Trygonometria, czyli sztuka czytania autobiografii; P. Pietrzak: Zgłębiając tajemnicę Wieży Babel; E. Zarych: Zrozumieć Goszczyńskiego. – Glosy: A. Biernacki: NIE i – nie; A. Fiut: W objęciach Tygrysa; Z. Łapiński: Miłosz „zaraz po wojnie”. – Interpretacje: J. Błoński: Uparte trwanie baroku; M. Baranowska: Zejście na ziemię; P.A. Bodin: O aniołach. Przeł. M. Legierski. – Opinie: M. Zaleski: Coś ty uczynił ludziom, Czesławie Miłoszu?; E. Janicka: Andrzej Trzebiński – „nowy jakiś polski Nietzsche?”. – Prezentacje: I. Piekarski: Kod sztuki. O Biblii w Northropa Frye'a wizji literatury. – Sprawozdania: L. Neuger: Czesław Miłosz w Sztokholmie 24-30 września 2000; A. Olsson: Ufność heretyka. Anders Olsson rozmawia z Czesławem Miłoszem nie o Nagrodzie Nobla. – Archiwalia: Czesława Miłosza: Refleksje warszawskie (1945); Czesław Miłosz: Komentarz.
• „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 16 dod. „Apokryf” [numer poświęcony Cz. Miłoszowi w związku z 90. rocznicą urodzin].
Zawartość
Tu m.in. artykuły: Ł. Tischner: Dwa kroki do przodu, jeden w tył. Miłosz a chrześcijaństwo; T. Sławek: Bóg, prawo, przyjaźń. Czytając Wiliama Blake'a i Czesława Miłosza; J. Hirshfield: Wezwany do pochwalania rzeczy, dlatego że. Poezja Miłosza i sacrum; L. Vallee: Kochaj dzikiego łabędzia. Czesława Miłosza księgi dzieciństwa. – Wypowiedzi na temat: Mój Miłosz: S. Barańczak, J. Błoński, W. Britaniszski, V. Burian, S. Chwin, M. Edelman, M. Głowiński, N. Gorbaniewska, S. Heaney, L. Kołakowski, J. Kott, M. Król, R. Krynicki, S, Lem, A. Schenker, W. Szymborska, B. Toruńczyk, ks. J. Twardowski, T. Vencloval.
• „Zeszyty Literackie” 2001 nr 3.
Zawartość
Cz. Miłosz: Jak było w Raju [wiersz]; Spojrzenia: J. Kott: Jego wiek; L. Kołakowski: Dziewięćdziesiąt lat w poszukiwaniu ojczyzny; Listy z Paryża: W. Karpiński: Spotkania; Rozmowy: J. Brodski: Rozmowa z Czesławem Miłoszem [przeł. I. Grudzińska-Gross]; W oczach Zachodu: E. Hirsch: Poeta dziewięćdziesięcioletni [przeł. [A. Zagajewski] A.Z.]; C.K. Williams: O Miłoszu [przeł. A. Staniewska]; L. Wieseltier: Wiersz, komentarz, urodziny [przeł. A. Staniewska]; Opinie: E. Bieńkowska, ks. A. Boniecki, A. Franaszek, P. Kłoczowski: Głosy o poemacie „Ksiądz Seweryn” Czesława Miłosza [dot.: Cz. Miłosz: Ksiądz Seweryn. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 11]; Spojrzenia: P. Kłoczowski: Nagi chłopiec i czarne słońce („Dolina Issy”); M. Sabiniewicz: Moje spotkanie z „Ziemią Ulro”; A. Fiutek: W oknie makowego domku („Świat, poema naiwne”); Świadectwa: Cz. Miłosz: Listy do Józefa Wittlina; K.A. Jeleński: Z listów do Czesława Miłosza; Zobaczone, przeczytane: A. Bodegård: Czesław Miłosz w Sztokholmie; C. Cavanagh: Miłosz amerykański [przeł. K. Kopcińska]; S. Kasprzysiak: Czesław Miłosz – Od Heraklita i dla Heraklita; Notatki: L. Szaruga: W poszukiwaniu rdzenia polszczyzny. – Do numeru załączony dodatek: „W hołdzie Czesławowi Miłoszowi”: Głosy z lat 1937–2000 [S. Barańczak, J. Błoński, J. Brodski, J. Czapski, J. Czechowicz, L. Fryde, J. Giedroyc, M. Głowiński, W. Gombrowicz, S. Heaney, Z. Herbert, G. Herling-Grudziński, J. Hersch, P. Hertz, J. Iwaszkiewicz, K.A. Jeleński, S. Kisielewski, L. Kołakowski, J. Kott, J. Kwiatkowski, T. Merton, A. Michnik, Z. Mycielski, S. Napierski, ks. J. Sadzik, J. Stempowski, J. Turowicz, J. Tuwim, T. Venclova, H. Vendler, A. Wat, K. Wyka, kardynał S. Wyszyński, A. Zagajewski].
• „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 26 dod. „Apokryf” nr 16 pt. „90. urodziny Czesława Miłosza”.
Zawartość
Nowe wiersze Czesława Miłosza: Jeżeli; Wysłuchaj; Wysokie tarasy; Kufer; Nieprzystosowanie; Uczeni; Sprzeczność jest dźwignią transcendencji. Z Cz. Miłoszem rozmawiają T. Fiałkowski i A. Franaszek; Miłosz w oczach rodziny [Cz. Miłosz: Witając z nim nowy dzień [Przeł. M. Flak]; A. Miłosz: O starszym bracie; A. Miłosz: Z innej gliny; E. Gilbert: Łzy w metrze [Przeł. M. Heydel]]; Ankieta Mój Miłosz [autorzy: S. Barańczak; J. Błoński; W. Britaniszski; V. Burian; S. Chwin; M. Edelman; M. Głowiński; N. Gorbaniewska [Przeł. J. Strzałka]; S. Heaney [przeł. M. Heydel]; Z. Hertz; M. Janion; Leszek Kołakowski; J. Kott; M. Król; R. Krynicki; S. Lem; Richard Lourie [Przeł. M. Heydel]; A. Schenker; Wisława Szymborska; B. Toruńczyk; ks. J. Twardowski; Tomas Venclova]; Ł. Tischner: Dwa kroki do przodu, jeden w tył. Miłosz i chrześcijaństwo; T. Sławek: Bóg, prawo, przyjaźń. Czytając Williama Blake’a i Czesława Miłosza; J. Hirshfield: Wezwany do pochwalania rzeczy dlatego, że są. Poezja Miłosza i sacrum [Przeł. M. Heydel]; L. Vallee: Kochaj dzikiego łabędzia. Czesława Miłosza księgi dzieciństwa [Przeł. M. Heydel].
• J. Błoński: Gombrowicz i Miłosz o Europie. „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 4.
• J. Błoński: Wszystko co literackie. Kraków 2001, passim.
• T. Bujnicki: Litewskie urodziny Miłosza. „Teksty Drugie” 2001 nr 5.
• B. Carpenter: Recepcja poezji Czesława Miłosza w Ameryce. Tłum. T. Żukowski. W: Życie w przekładzie. Kraków 2001.
• E. Dąbrowska: Barokowa „metafizyka” współczesności Czesława Miłosza. W tejże: Teksty w ruchu. Opole 2001.
• J. Duk: Liryka Czesława Miłosza wobec tradycji polskiego baroku. W tegoż: Od Mickiewicza do Grochowiaka. Piotrków Trybunalski 2001.
• A. Frajlich: Lekcja literatury, lekcja życia. „Nowy Dziennik”, Nowy Jork 2001 nr z 29 VI dod. „Przegląd Polski”.
• R. Gorczyńska: Miłość do rudej wiewiórki. Wyobraźnia erotyczna. „Rzeczpospolita” 2001 nr 151.
• P. Graf: Potyczki poetów. „Kresy” 2001 nr 4 [dot. Cz. Miłosza i P. Hertza].
• D. Grzesiak-Witek: Reakcja prasy krajowej i zagranicznej na przyznanie Nagrody Nobla Czesławowi Miłoszowi. „Studia Filologiczne” 2001 [t.] 2.
• M. Heydel: Przekraczanie granic. Szymborska i Miłosz jako poeci amerykańscy. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 8.
• R. Jagodzińska: Dialog z katastrofizmem. Wizja ocalenia w przedwojennej poezji Czesława Miłosza. „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi” 2001 nr 6.
• L. Kołakowski: Dziewięćdziesiąt lat w poszukiwaniu ojczyzny. „Zeszyty Literackie” 2001 nr 3.
• R. Matuszewski: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 2001.
• K. Nowosielski: Kresy są w każdym z nas. W tegoż: Troska i czas. Gdańsk 2001.
• R. Papieski: Wygnanie jako los. Głos Iwaszkiewicza w „sprawie Miłosza”. „Twórczość” 2001 nr 2.
• M. Rychlewski: Miłosz na ławie oskarżonych. „Polonistyka” 2001 nr 4 [dot. pozostania Cz. Miłosza za granicą w 1951].
• W. Sadkowski: Scripta manent – czyli papier pozostaje rzeczywiście „poza wszystkim”. „Myśl Socjaldemokratyczna” 2001 nr 1.
• M. Stala: Dlaczego Mickiewicz, Leśmian i Miłosz?; Szukając tego, co jest Rzeczywiste. Wprowadzenie w emigracyjną twórczość Czesława Miłosza; Ekstaza o wschodzie słońca. W kręgu głównych tematów poezji Czesława Miłosza; Po stronie prawdy. O jednym ze słów używanych przez Czesława Miłosza; Stróże świata, obłoki. O jednym wierszu Czesława Miłosza; Oślepły ogród. Jeszcze raz o jednym wierszu Czesława Miłosza; Użyteczne olśnienia. Na marginesie „Wypisów z ksiąg użytecznych”; W drodze do paru znaków doskonale czystych. Na marginesie „Pieska przydrożnego”; Natrafiłem na to. Na marginesie tomu wierszy Czesława Miłosza. W tegoż: Trzy nieskończoności. O poezji Adama Mickiewicza, Bolesława Leśmiana i Czesława Miłosza. Kraków 2001.
• M.A. Supruniuk: Czesław Miłosz i „Londyńczycy”. „Nowy Dziennik”, Nowy Jork 2001 nr z 29 VI dod. „Przegląd Polski”.
• L. Szaruga: Literatura i życie. Ważniejsze wątki dyskusji literackich 1939-1989. Lublin 2001, passim.
• M. Szmyd: Czesława Miłosza spotkania z filozofią. „Koniec Wieku” 2001/2002 nr 17.
• J. Szymik: „Chrystus jest dlatego...” Antropocentryzm Miłoszowej theologiae crucis. „Topos” 2001 nr 1, przedruk w: Od Brzozowskiego do Kołakowskiego. Lublin 2001.
• J. Szymik: „I rozłączone się złączy”. Teologia nadziei w eschatologicznych wątkach dzieła literackiego Czesława Miłosza. „Ateneum Kapłańskie” 2001 z. 1.
• „Zeszyty Literackie” 2001 nr 3 wraz z dod.: W hołdzie Czesławowi Miłoszowi [z okazji 90-lecia jego urodzin].
Zawartość
Dodatek: Wypisy. O dziele Czesława Miłosza. Głosy z lat 1937-2000. Wybór i oprac.: [B. Toruńczyk] bt. – W nr 3 m.in. artykuły poświęcone Cz. Miłoszowi: J.Kott: Jego wiek; L. Kołakowski: Dziewięćdziesiąt lat w poszukiwaniu ojczyzny; W. Karpiński: Spotkania; J. Brodski: Rozmowa z Czesławem Miłoszem. Przeł. I. Grudzińska-Gross; E. Hirsch: Poeta dziewięćdziesięcioletni. Przeł. A.Z.; C.K. Williams: O Miłoszu. Przeł. A. Staniewska; L. Wieseltier: Wiersz, komentarz, urodziny. Przeł. A. Staniewska; Głosy o poemacie „Ksiądz Seweryn” Czesława Miłosza: E. Bieńkowska, A. Boniecki, A. Franaszek, P. Kłoczowski; P. Kłoczowski: Nagi chłopiec i czarne słońce („Dolina Issy”); S. Sabiniewicz: Moje spotkanie z „Ziemią Ulro”; A. Fiutek: W oknie makowego domku („Świat, poema naiwne”), – nadto listy Cz. Miłosza do J. Wittlina i K.A. Jeleńskiego do Czesława Miłosza].
• A. Walczak-Matuszyńska: „Klarowność przęseł”. Miłosz gnostykiem? Miłosz manichejczykiem? „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2001.
• A. Werner: Spotkanie. W: Maski współczesności. Warszawa 2001 [m.in. o relacjach Cz. Miłosza z J.J. Szczepańskim].
• T. Wroczyński: O potrzebie prawdy. Autobiografizm w eseistyce Czesława Miłosza. W: Autobiografizm, przemiany, formy, znaczenia. Warszawa 2001.
• M. Wyka: Podróż sentymentalna. „Dekada Literacka” 2001 nr 7/8.
• Z. Zarębianka: „Ja jednak wierzę wam, Wysłańcy”. Motyw anioła w poezji Czesława Miłosza; Odpowiedzialność poety?; Czesława Miłosza szukanie ojczyzny; Pejzaże kresowe w twórczości poetyckiej Czesława Miłosza; Krajobrazy pamięci. Wilno i ziemia wileńska w późnych wierszach Czesława Miłosza. W tejże: Tropy sacrum w literaturze X X wieku. Od zagadnień motywicznych do perspektyw hermeneutycznych. Bydgoszcz 2001.
• „Topos” 2002 nr 4–5.
Zawartość
Tu m.in: Eseje, szkice, przyczynki krytyczne: W. Kudyba: Żywioł medytacyjny w liryce Czesława Miłosza; T. Bilczewski: W świetle epifanii. O poezji Czesława Miłosza i Seamusa Heaneya; ks. J. Sochoń: Traktat teologiczny Ks. Janusza St. Pasierba i Czesława Miłosza; K. Kuczkowski: „Traktat teologiczny” i inne wspaniałości „Drugiej przestrzeni” Czesława Miłosza. Z notatek na marginesie (choć to może i nieładnie pisać po książce); W. Kass: Wokół „Poematu dla zdrajcy”; A. Tarnowska: Ernest Bryll „Do Jonathana Swifta”: w kręgu inspiracji Miłoszową wizją historii; Z. Zarębianka: O potrzebie duchowości między prowincją a Europą. Rozważania wokół myśli Leszka Kołakowskiego i Czesława Miłosza; W. Kass: Carol czesząca włosy; Felietony: K. Kuczkowski: Czas Miłosza; Sztuka interpretacji: K. Nowosielski: Katastrofizm… zapytujący? (Nad jednym wierszem Czesława Miłosza); Rozmowy „Toposu”: „A teraz będę sławny albo całkiem się zbłaźnię”… Z Václavem Burianem o Miłoszu i Czechach rozmawia J. Šubrt; Wspomnienia: przypomnienia: W. Kass: Pomosty; Recenzje: W. Kass: Czas zastygły, czas wyniesiony [recenzja: Z. Fałtynowicz: Wieczorem wiatr. Czesław Miłosz i Suwalszczyzna. Suwałki 2002].
• „Więź” 2002 nr 1.
Zawartość
Tu o Cz. Miłoszu: J. Sosnowski: Chciałbym być skrybą [dot.: Traktat teologiczny]; K. Dorosz: Między Prometeuszem a Chrystusem [dot.: Traktat teologiczny]; J. Szymik: Poeta w fioletowej todze.
• 4 x Nobel. Warszawa 2002.
Zawartość
Tu m.in.: L. Kołakowski: Dziewięćdziesiąt lat w poszukiwaniu ojczyzny; W. Karpiński: Spotkania; Z. Kaźmierczyk: Analiza apokryfu gnostyckiego w wolnej przeróbce Czesława Miłosza „Hymn o Perle”; J. Chałońska: Czesław Miłosz na lekcjach języka polskiego.
• T. Bujnicki: Między Sekcją Twórczości Oryginalnej a „Żagarami”; Tradycje romantyczne na wileńskich „Środach literackich”; Przyjaźń „Żagarystów”. (Teodor Bujnicki i Czesław Miłosz. Wileńskie lata); Od „Szopek Akademickich” do „Smorgonii”. W tegoż: Szkice wileńskie. Rozprawy i eseje. Kraków 2002.
• J. Dudek: Miłosz wobec tradycji literackiej. W tejże: Poezja polska XX wieku wobec tradycji. Kraków 2002.
• M. Gołąb: Dzieło literackie w twórczości Mirona Białoszewskiego i Czesława Miłosza jako uniwersum interpretacyjnych wypowiedzi. W: Gatunki okołoliterackie. Wałbrzych 2002.
• J. Hartwig: Miłosz przepytywany. (Miejsce przy oknie). „Więź” 2002 nr 4.
• D. Heck: Nietzsche Miłosza. W: Friedrich Nietzsche i pisarze polscy. Poznań 2002.
• M. Inglot, F. Tomaszewski: Portret poety i koncepcja literatury w przemówieniach noblowskich Czesława Miłosza i Wisławy Szymborskiej. W: [Cztery] 4 x Nobel. Warszawa 2002.
• M. Inglot, F. Tomaszewski: Portret poety i koncepcja literatury w przemówieniach noblowskich Czesława Miłosza i Wisławy Szymborskiej. W: 4 x Nobel. Warszawa 2002.
• M. Kasner: Juozas Kėkštas – paribio poetas. [Przeł.] O. Romančiuk. Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas 2002, 256 s. passim.
• J. Kopania: Czesława Miłosza apologia rozumu. W tegoż: Bezsilne piękno rozumu. Białystok 2002.
• A. Kopiński: „Nie będę efektownym uchodźcą...” czyli Anty-Miłosz. „Arcana” 2002 nr 2.
• A.S. Kowalczyk: Wokół doświadczenia tajemnicy. O próbach wysłowienia niewysłowionego w prozie eseistycznej XX w. (Koniński – Kołakowski – Miłosz). W: Pisać poza rok 2000. Warszawa 2002.
• D.T. Lebioda: Jasności promieniste. Poezja Czesława Miłosza u progu nowego stulecia. W: Literatura polska 1990-2000. Kraków 2002.
• A. Legeżyńska: Luksusowa szuflada; Mało dostojna starość; Portret pamięciowy niedźwiedzia. W tejże: Krytyk jako domokrążca. Poznań 2002 [dot.: Piesek przydrożny; Dalsze okolice; Czesławowi Miłoszowi – poeci].
• P. Lisicki: Żywot w sobie sprzeczny. „Arcana” 2002 nr 6.
• A. Lubicz: Miłosz, Stendhal i małpy. „Forum” 2002 nr 27/28.
• J. Lyszczyna: Czesława Miłosza przesłanie na koniec wieku. W: Na początku wieku. Rozważania o tradycji. Poznań 2002.
• J. Majda: Awersja Czesława Miłosza do Polaków i polskości. W tegoż: Wisława Szymborska, Karol Wojtyła, Czesław Miłosz. Kraków 2002.
• S. Murzański: Między kompromisem a zdradą. Wyd. 2 poprawione Kraków 2002, passim.
• R. Piętka: Dwudziestowieczni apologeci języka łacińskiego: Thomas Stearns Eliot, Czesław Miłosz, Zbigniew Herbert, Bolesław Miciński. „Terminus” 2002 nr 2.
• J. Płuciennik: Figury niewyobrażalnego. Notatki z poetyki wzniosłości w literaturze polskiej. Kraków 2002, passim.
• J. Potkański: Wpływ emigracji Czesława Miłosza na pierwiastki dualistyczne w jego myśleniu. W: Ceska a polska emigracni literatura = Emigracyjna literatura czeska i polska. Opava 2002.
• J. Pyszny: „Sprawa Miłosza”, czyli poeta w czyśćcu. W tejże: Boje na łamach. Wrocław 2002.
• M. Reich-Ranicki: Czesław Miłosz gegen Vorarteile. Die Aurader Poesie. W tegoż: Erst leben, dann spielen. Göttingen 2002.
• D. Romańska: „Tak naprawdę nic nie rozumiem” – czyli teologia według Czesława Miłosza. „Nowa Okolica Poetów” 2002 nr 1.
• A. Skrendo: Miłosz. W tegoż: Tadeusz Różewicz i granice literatury. Poetyka i etyka transgresji. Kraków 2002.
• J. Szymik: „I rozłączone się złączy”. Teologia nadziei w eschatologicznych wątkach dzieła literackiego Czesława Miłosza. „Zeszyty Karmelickie” 2002 nr 3.
• P. Śliwiński: Wypowiedziane i niewyrażalne. Iwaszkiewicz i Miłosz. W tegoż: Przygody z wolnością. Uwagi o poezji współczesnej. Kraków 2002.
• T. Venclova: Poezja jako pokuta. Przeł. z angielskiego S. Barańczak; Samokrytyka tłumacza. Przeł. z angielskiego W. Zajączkowski [dot. tłumaczenia wiersza „Który skrzywdziłeś...”]. W tegoż: Niezniszczalny rytm. Warszawa 2002.
• W. Wencel: Niby okręty. „Fronda” 2002 nr 27/28.
• J. Zach: Religijność poety i problem języka. „Dekada Literacka” 2002 nr 3/4.
• A. Zagajewski: Rozum i róże. W tegoż: Obrona żarliwości. Kraków 2002.
• Z. Zarębianka: W poszukiwaniu jedności. Między wiarą a zwątpieniem w późnych wierszach Czesława Miłosza. „Fraza” 2002 nr 4.
• P. Zdanowski: Miłosz i źrenica Parmenidesa. „Tytuł” 2002 nr 1/2 [na marginesie szkicu „O autonomii polskiej literatury”].
• K. Bielenin: Ojczyzny Czesława Miłosza. „Dziś” 2003 nr 1.
• P.A. Bodin: Miłosz i Rosja. Przeł. ze szwedzkiego M. Zegierski. W tegoż: Studia nad polską literaturą współczesną. Warszawa 2003.
• M. Bogdanowska: Poetyka według Miłosza. W: Tkanina. Katowice 2003.
• J. Cieplińska: Miłosz i Andrzejewski. W tejże: Montaż i rytuał, czyli o autokreacjach pisarskich. Kraków 2003.
• M. Czermińska: „Punkt widzenia” jako kategoria antropologiczna i narracyjna w prozie niefikcjonalnej. „Teksty Drugie” 2003 nr 2/3 [dot. m.in. Cz. Miłosza].
• T. Dalecka: Dzieje polonistyki wileńskiej 1919–1939. Kraków: TNSV [Towarzystwo Naukowe „Societas Vistulana”] 2003, 210 s. passim.
• M. Jasińska-Wojtkowska: Miłosz – inteletualistom, twórcom i krytykom literackim, każdemu. W tejże: Horyzonty literackiego sacrum. Lublin 2003.
• S. Jaworski: „Widzę tam na dnie”. W: tegoż: Zakręty i przełomy. Kraków 2003.
• A. Kopiński: Ludzie z charakterem [fragmenty pracy na temat okupacyjnego sporu Cz. Miłosza i A. Trzebińskiego]: Klerk pośród szaleńców. „Fronda” 2003 nr 30; Metoda wiary i pokusa czystej intencji. „W Drodze” 2003 nr 6; Starzec i dziarscy chłopcy. „Arcana” 2003 nr 1.
• J. Kornhauser: Czesława Miłosza strategia ochronna; Zamieszkać w Teraz. Czesław Miłosz jako programotwórca poezji lat dziewięćdziesiątych. W tegoż: Poezja i codzienność. Kraków 2003, przedruk w: Normalność i konflikty. Poznań 2006.
• M. Kvietkauskas: Współpraca Czesława Miłosza z czasopismem „Naujoji Romuva”. W: Poezja i poeci w Wilnie lat 1920-1940. Kraków 2003.
• D.T. Lebioda: Miłosz i rzeka Heraklita, czyli o przemijaniu ludzi i rzeczy. W: Polscy nobliści literaccy. Bydgoszcz 2003.
• J. Łukasiewicz: Poeci w przestrzeni. W tegoż: Ruchome cele. Warszawa 2003.
• W. Michalski: Dylemat moralny poety. Rzecz o Czesławie Miłoszu. W tegoż: Słowa i twarze. Lublin 2003.
• J. Olejniczak: Poeta dziewięćdziesięcioletni – Czesław Miłosz. W: Literatura polska 1990–2000. T. 1 Kraków 2003.
• M. Piwińska: Mickiewicz – Miłosz. Dlaczego ich porównywać?; Patrząc na Zachód; Patrząc na Wschód; Mądrość Pogranicza. W tejże: Wolny myśliwy. Gdańsk 2003.
• B. Przymuszała: Przemilczane... Miłosz czyta Orzeszkową. „Polonistyka” 2003 nr 8.
• J. Romaniuk: Defending America against itself. The 1960s USA in the Polish intellectual’s perspective. „Anglica Wratislaviensia” 2003 vol. 13 [dot. też L. Tyrmanda].
• M. Strzelecka: Pantagruel na wyspach XX wieku. (Gra Czesława Miłosza, Aleksandra Wata i Hermana Hessego z nieznanym lądem). „Przegląd Humanistyczny” 2003 nr 3.
• F. Śmieja: Jubilat Czesław Miłosz. W tegoż: Zbliżenia i kontakty. Katowice 2003.
• K. Trybuś: Romantyczny duch klasycyzmu. (Uwagi do lektury Mickiewicza i Miłosz). W: Ulotność i trwanie. Poznań 2003.
• A. Wiatr: Głos z katakumb. „Twórczość” 2003 nr 5 [J. Iwaszkiewicz a Cz. Miłosz].
• E. Zyman: Oddalam się powoli od jarmarku świata. „Fraza” 2003 nr 3.
• „Novaâ Polša”, Warszawa 2004 nr 9.
Zawartość
Česlav Miloš – ego poeziâ pereživet nas: Û. Hartvig: Meditaciâ; N. Gorbanevskaâ: Čelovek – epoha; A. Rojtman: Proščanie s poetom; A. Mihnik: Dekan, my berežem nakaz tvoj; V. Kulerskij: Česlav Miloš ušel – ego poeziâ pereživet nas; A. Kovtun: Paralleli dekonstruktivista i tvorca – Pol de Man i Česlav Miloš.
• J. Driscoll, OSB: Katolik radykalny ? Czesław Miłosz oczami teologa. „Tygodnik Powszechny” 2004 nr 37.
• A. Dziadek: Poezja jako interpretacja sztuki. Czesława Miłosza wiersze z obrazami kurtyzany?; Obrazy w późnej twórczości poetyckiej Miłosza. W tegoż: Obrazy i wiersze. Katowice 2004.
• A. Fiut: Spotkania poetów. Miłosz i Venclova. „Kwartalnik Artystyczny” 2004 nr 1, przedruk w: Poezja polska na obczyźnie. T.2. Rzeszów 2005.
• A. Gleń: Nie-przedstawianie. O ograniczaniu podmiotowości w późnej twórczości poetyckiej Mirona Białoszewskiego i Czesława Miłosza. W: Dwudziestowieczność. Warszawa 2004.
• M. Głowiński: Miłosz turpistyczny. W: Między teatrem a literaturą. Wrocław 2004.
• S. Heaney: Śmierć starego króla. „Tygodnik Powszechny” 2004 nr 35.
• D. Heck: Motywika nietscheańskie w dziełach Czesława Miłosza. W tejże: „Bez znaku, bez śladu, bez słowa”. Wrocław 2004.
• A. Kałuża: Starość w powojennej poezji Czesława Miłosza. W: Literatura polska. Katowice 2004.
• M. Kornat: Między literaturą a polityką. Korespondencja Jerzego Giedroycia z Czesławem Miłoszem. „Zeszyty Historyczne”, Paryż 2004 z. 150.
• Z. Łapiński: Miłosza sprawa. W: Słownik realizmu socjalistycznego. Kraków 2004.
• „Tygodnik Powszechny” 2004 nr 27 dod. pt. „Na 93. urodziny Czesława Miłosza”.
Zawartość
J. Hartwig: Podziękowanie; A. Zagajewski: Czytając Miłosza [wiersz]; D. Sośnicki: Moje życie z książkami Miłosza; T. Różycki: Litwin, Świadek; P. Marcinkiewicz: Czytanie Miłosza. – Nadto w tymże numerze list Stanisława Barańczaka „Ty jesteś tobą”. Czesławowi Miłoszowi na urodziny.
• M.A. Supruniuk: Poeta i redaktorzy „Wiadomości”. Czesław Miłosz w „polskim Londynie”. W: Życie literackie drugiej emigracji niepodległościowej. Toruń 2004.
• L. Szaruga: Pogoń za rzeczywistością. (O Czesławie Miłoszu); Otwarcie drzwi (Uwagi o wersecie Czesława Miłosza); W poszukiwaniu rdzenia polszczyzny. (O Czesławie Miłoszu). W tegoż: Wyzwanie (o poezji z przypisami i bez). Toruń 2004.
• G. Sztukiecka: O pocieszeniu jaki daje mit orficki. „Świat i Słowo” 2004 nr 2.
• B. Taborski: Spotkania z Miłoszem – w okresie „Grupy Kontynentów” i później. (Rozmowy, listy, recenzje, refleksje osobiste). W: Życie literackie drugiej emigracji niepodległościowej. Toruń 2004.
• J. Trznadel: Jerzy Giedroyc i „Kultura”; Skałka dla Czesława Miłosza. W tegoż: Spór o całość. Polska 1939-2004. Warszawa 2004.
• T. Wójcik: Strona Miłosza. Strona Różewicza. W: Dwudziestowieczność. Warszawa 2004.
• „Zeszyty Literackie” 2005 nr 1.
Zawartość
R. Pinsky: Poeta zasługujący na protest [przeł. Łukasz Gałecki]; B. Craveri: Miłosz, piewca polskiej duchowości [przeł. J. Ugniewska]; E. Bieńkowska: Miłosz i psalmy; A. Schenker: Geneza „zielonego” tomu Miłosza; Cz. Miłosz: List do Aleksandra Schenkera [z 24 II 1976]; A. Arno: Wieczór pamięci Czesława Miłosza w kościele Świętej Katarzyny w Krakowie, 27 VIII 2004.
• V. Britanišskij: Vvedenie v Miloša; Sobesednik veka. Zametki o Česlave Miloše; Uroki Miloša; Rodimoe i veselenskoe v tvorčestve Česlava Miloša. Usod'ba – Gorod – Universum; O knige Miloša „Paraboščennyj razum”. W tegoż: Reč' Pospolitaâ poètov. Očerki i stati. Sankt-Peterburg 2005.
• P. Dakowicz: Wygnanie jako sytuacja egzystencjalna w poezji Czesława Miłosza. W: Poezja polska na obczyźnie. T. 2. Rzeszów 2005.
• K. Dybciak: Czesław Miłosz w poszukiwaniu utraconej ojczyzny; Drugi, prawdziwy debiut Miłosza; Młody Miłosz – prozaik bliski personalizmowi; Poezja pełna istnienia. W tegoż: Trudne spotkanie. Kraków 2005.
• K. Dybciak: Drugi, prawdziwy debiut Miłosza; Młody Miłosz – prozaik bliski personalizmowi; Historyczna klęska i szukanie ocalenia; Forma i pasja; Poezja pełni istnienia; Miłosz w poszukiwaniu utraconej ojczyzny]. W tegoż: Trudne spotkanie. Literatura polska XX wieku wobec religii. Kraków 2005.
• A. Fiut: Miłosz jako krytyk. „Teksty Drugie” 2005 nr 3.
• A. Fiut: Wrastanie w Amerykę. (Strategie pisarskie: Czesława Miłosza, Andrzeja Brychta i Jerzego Kosińskiego). W: Pisarz na emigracji. Warszawa [2005].
• A. Franaszek: „Miłosz Czesław, syn Aleksandra”. „Tygodnik Powszechny” 2005 nr 42 [na temat odnalezionych materiałów do biografii Cz. Miłosza].
• A. Franaszek: „Niestety nie mogę się podpisać”. Debiut prasowy Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2005 nr 8, nawiązanie: J. Zieliński: Glossa do glossy. Jeszcze o debiucie Miłosza. Tamże nr 17.
• J. Frankowski: Ameryka po raz pierwszy. Ameryka Miłosza. 1946-1950. W: Poezja polska na obczyźnie. T. 2. Rzeszów 2005.
• D. Gawin: Miłosz i Polacy. W tegoż: Polska, wieczny romans. Kraków 2005.
• S. Gawliński: Ojczyzny Miłosza. W tegoż: Metafory losu. Kraków 2005.
• R. Gorczyńska: Paryże Czesława Miłosza. „Nowy Dziennik”, Nowy Jork 2005 nr z 12 VIII dod. „Przegląd Polski”.
• A. Jakubowska-Ożóg: Obraz pontyfikatu Jana Pawła II w wierszach poetów współczesnych (Józef Łobodowski, Jan Twardowski, Czesław Miłosz). W: Znaleźć źródło. Rzeszów 2005.
• B. Karwowska: Kategoria wygnania w anglojęzycznych dyskursach krytycznoliterackich. Czesław Miłosz, Josif Brodski. W: Pisarz na emigracji. Warszawa [2005].
• „Polonistyka” 2005 nr 1 [numer monograficzny pt. Miłosz czytany w szkole].
Zawartość
B. Chrząstowska: Czytając Miłosza; Pożegnania: M. Bernacki: Divertimento krakowskie (moje pożegnanie z Czesławem Miłoszem); R. Jarosz: „Mądrzejszy o większe zdziwienie”; Horyzonty polonistyki: A. Stankowska: Mistrz pokonanej rozpaczy, mistrz wysokiego stylu; B. Przymuszała: Czy ten poeta jest heretykiem? Teologia ciała Czesława Miłosza; L. Banowska: Miłosz wobec zła; M. Wójciak: Miłosz, Dostojewski i Rosja…; Tajniki warsztatu: B. Chrząstowska: Miłosz czytany w szkole; P. Śliwiński: Czesław Miłosz: moment i wieczność; M. Telicki: Dar nieprzyzwyczajenia; B. Gronek: Zachód słońca według Miłosza; M. Wróbel: Pozytywne wibracje, czyli lekcje z poezją Czesława Miłosza.
• D. Opacka-Walasek: Apokatastaza w poezji Czesława Miłosza. W tejże: Chwile i eony. Katowice 2005.
• M. Piotrowska: Miłosz w kręgu „Kontynentów”. W: Poezja polska na obczyźnie. T. 2. Rzeszów 2005.
• Poezja polska na obczyźnie. Studia i szkice. T. 2. Rzeszów 2005.
Zawartość
M. Piotrowska: Miłosz w kręgu „Kontynentów”; P. Dakowicz: Wygnanie jako sytuacja egzystencjalna w poezji Czesława Miłosza; J. Frankowski: Ameryka po raz pierwszy. Ameryka Czesława Miłosza; A. Fiut: Spotkanie poetów: Czesław Miłosz i Tomas Venclova; A. Sulikowski: Wiersze Czesława Miłosza w pamięci młodych pokoleń.
• A. Skrendo: Starzy poeci i nowa rzeczywistość. Miłosz i nie tylko; Stare kobiety Pasierba – stare kobiety Miłosza. W tegoż: Poezja modernizmu. Kraków 2005.
• J. Speina: Czesław Miłosz – poeta tajemnicy czasu. W: Wspominając Miłosza... Czy zamknięta epoka? Bydgoszcz 2005.
• M. Stępień: Poeta: Czesława Miłosza „Był to pakt diabelski”. W tegoż: „Jak grecka tragedia”. Kraków 2005.
• A. Sulikowski: Wiersze Czesława Miłosza w pamięci młodych pokoleń. W: Poezja polska na obczyźnie. T. 2. Rzeszów 2005.
• M. Wilk: Miłosz w poszukiwaniu wąsów i peruki. „Dziennik Polski”, Nowy Jork 2005 nr z 28 X dod. „Przegląd Polski”.
• M. Zaleski: Arcywzór poety. W: Pisarz na emigracji. Warszawa [2005] [dot. paraleli: Mickiewicz – Miłosz].
• „Świat i Słowo” 2006 nr 1.
Zawartość
A. Węgrzyniak, M. Bernacki: Czytanie Miłosza; „Zwrócony stale w tę samą stronę” – z A. Fiutem rozmawiają A. Węgrzyniak i ks. L. Łysień. – Studia i szkice: ks. L. Szymik: „Tłumaczył nam pisma”. Biblijny wymiar twórczości Miłosza; W. Ligęza: „Z jasności, wysokości”.Wokół wiersza Czesława Miłosza „Ale książki”; Z. Zarębianka: Obrazy przeszłości w międzywojennych wierszach Czesława Miłosza; J. Jarzębski: „Być samym czystym patrzeniem bez nazwy”; ks. L. Łysień: Filozoficzne wędrówki Miłosza; M. Matyszkowicz: Czesław Miłosz i estetyczny wymiar polityki; L. Śtepan: Czesława Miłosza szukanie ojczyzny – szukanie wiary; S. Gawliński: Ojczyzny Czesława Miłosza; J. Olejniczak: Eurydyka, Orfeusz, Miłosz, miłość, śmierć, poezja; B. Tomalak: Orfeusz i Eurydyka – inny wymiar; J. Marek: Kłopot z poezją. Pierwsze lata Miłosza na emigracji; J. Warchoł: twórczość eseistyczna Czesława Miłosza wobec kultury francuskiej; I. Gielata: Pani Darwin. O temacie odstąpionym przez Miłosza; A. Gall: W poszukiwaniu innej nowoczesności. Semantyka religijna w „Ziemi Ulro” Czesława Miłosza; E. Gajewska: „Ani za świętobliwie, ani zanadto świecko” – o języku „Traktatu teologicznego”; E. Sławkowa: O nazwach własnych w poezji Czesława Miłosza. – Materiały, komentarze, recenzje: M. Bernacki: Miłosz wystawiony, Miłosz przypomniany; K. Biedrzycki: M. Bernackiego rozmowa z Miłoszem; M. Bernacki: Eseje, gawędy szkice krytycznoliterackie, ob-chody „góry Miłosz” (o książkach E. Bieńkowskiej, M. Skwarnickiego i M. Zaleskiego).
• „Zeszyty Literackie” 2006 nr 2.
Zawartość
C. Cavanagh: Czesław Miłosz i Ameryka [Przeł. A. Pokojska]; I. Grudzińska-Gross: Miłosz i Brodski [fragment epilogu książki Miłosz i Brodski. Pole magnetyczne. Kraków 2007]; M. Wójciak: W poszukiwaniu korzeni zła. Czesław Miłosz i rosyjscy myśliciele religijni; Z. Król: O chwili w poezji Miłosza; Rozmowy: Cz. Miłosz: „Chcę wierzyć”. Wywiad O. Glondys; A. Roitman: List z Syberii, czyli obecność Miłosza.
• A. Bikont, J. Szczęsna: Umysł niezniewolony, czyli Czesław Miłosz mówi „nie”. W tychże: Lawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu. Warszawa 2006.
• M. Chowaniok: „Znaki w ciemności”. Z zagadnień recepcji twórczości poetyckiej Czesława Miłosza w RFN do roku 1989. W: Literatura polska w świecie. T. 1. Zagadnienia recepcji i odbioru. Katowice 2006.
• M. Cieński: Kompozycja lirycznej autobiografii. O „Obłokach nad Ferrarą” Zbigniewa Herberta i „Capri” Czesława Miłosza. W: Literatura, kultura, komunikacja. Kraków 2006.
• M. Delaperrière: Czesław Miłosz, czyli Prorok „wydziedziczony z proroctw”. W tejże: Pod znakiem antynomii. Kraków 2006.
• A. Franaszek: Miłosz, lojalny ironista. „Gazeta Wyborcza” 2006 nr 152, 158.
• I. Głowacka-Kaczanowska: Natura jako determinant podmiotowości w utworach Czesława Miłosza. W: Podmiot i tekst w literaturze XX wieku. Warsztaty interpretacyjne. Warszawa 2006.
• M. Głowiński: „Pająk” Czesława Miłosza; W sprawie genezy „Świata”. O kilku elementach autobiografii kreowanej Czesława Miłosza; J. Ławski: Czesława Miłosza. „Argument” za istnieniem Boga. W: Światy przedstawione. Toruń 2006.
• J. Hartwig: Czesław Miłosz: Poeta nie tylko dla poetów; Podziękowanie na urodziny poety; Litwa po pięćdziesięciu dwóch latach; Powrót do krainy wspomnień; O „Traktacie teologicznym”; „Gdzie słońce wschodzi i kędy zapada”; Trwam dzięki zaklęciu; Miłosz pełen pogody. W tejże: Wybrańcy losu. Warszawa 2006.
• M. Jurek: Pamięć opowiedziana. O współczesnym podmiocie w roli historyka w prozie Józefa Czapskiego i Czesława Miłosza. W: Podmiot i tekst w literaturze XX wieku. Warszawa 2006.
• J. Kryszak: Sarkofag Czesława Miłosza (1911-2004). „Archiwum Emigracji” 2006 nr 7/8.
• K. Kuczyńska-Koschany: Miłosz czytany po Jedwabnem. W: Teraźniejszość i pamięć przeszłości. Rozumienie historii w literaturze polskiej XX i XXI wieku. Warszawa 2006.
• T. Kwiręg: „Siła ciążenia i łaska”. Simone Weil jako kontekst metafizycznego dialogu Witolda Gombrowicza i Czesława Miłosza. W: Czytane na nowo. Warszawa 2006.
• A. Manecka: O romantycznej wyobraźni Czesława Miłosza. Na przykładzie wybranych „wierszy z obrazami”. W: Dialogi z romantycznym kontekstem. Szkice o poezji polskiej. Katowice 2006.
• K. Masłoń: Nie uciec nam od losu. O Czesławie Miłoszu; Jeźdźcy Apokalipsy – Czesława Miłosza. W tegoż: Nie uciec nam od losu. Warszawa 2006.
• D. Pawelec: Genus universum. Problem genologicznego statusu dzieła Czesława Miłosza. „Ruch Literacki” 2006 z. 1, przedruk w tegoż: Od kołysanki do trenów. Z hermeneutyki form poetyckich. Katowice 2006.
• J. Pomianowski: Nekrolog. W tegoż: Wybór wrażeń. Lublin 2006 [dot. A. Mickiewicza i Cz. Miłosza].
• B. Przymuszała: Od mitu androgyna ku filozofii Innego? Epistemologiczny wymiar cielesności (casus Miłosza); Walka ze skazą manichejską. Sakralny wymiar ciała w poezji Miłosza. W tejże: Szukanie dotyku. Kraków 2006.
• A. Rydz: Elegijność poezji Herberta, Miłosza, Wojtyły. W: Karol Wojtyła – poeta. Warszawa 2006.
• P. Śliwiński: Miłosz jest. „Tygodnik Powszechny” 2006 nr 27.
• M. Wójciak: Twórczość Czesława Miłosza w Rosji. W: Literatura polska w świecie. T. 1. Zagadnienia recepcji i odbioru. Katowice 2006.
• M. Wyka: Pisarze w punkcie zerowym; „Przypominając postacie i pisma z lamusa...”; Planeta Miłosz. W tejże: Niecierpliwość krytyki. Kraków 2006.
• M. Zaleski: Oni dwaj i ona. „Tygodnik Powszechny” 2006 nr 50 dod. „Książka w Tygodniu”.
• M. Zieliński: Prawo Archimedesa; Świadectwo poety. W tegoż: Ucieczka przed Polską. Kraków 2006.
• „Temat” 2007 vol. 8–10.
Zawartość
S. Melkowski: Poezja epoki. O poematach-traktatach Czesława Miłosza; L. Martinek: Czesław Miłosz. Apokatastasis [przeł. Cz. Rudnik]; D.T. Lebioda: Szaleństwo Baltazara. „Dolina Issy” u początku XXI wieku; D.T. Lebioda: „Powolna rzeka”; D.T. Lebioda: „Dar”; Z. Kaźmierczyk: Od gnostyckiego dualizmu do gnozy historycznej. O „Rodzinnej Europie” Czesława Miłosza; N. Mikołajczyk-Wojciechowska: Ekstaza o wschodzie słońca. Afirmacja istnienia w późnej poezji Miłosza a idea gnostyckiej pełni; A. Gleń: Dodać coś do „Esse”, czyli zamilknąć. Rzecz o poezji Czesława Miłosza; E. Górecka: Dwie strony tego samego arkusza. O fotografii w twórczości Czesława Miłosza; D. Mucha: Dziecięca lektura Czesława Miłosza; I. Mikołajczyk: Słowem malowane. Faktura, barwa, światłocień i perspektywa w poezji Czesława Miłosza; Ch.M. Manteuffel: Który skrzywdziłeś węża. Mój obraz Miłosza w Niemczech; Ch.M. Manteuffel: „Ulro” – ułuda i parafraza; E. Górecka: Wędrówki po świecie Miłosza [recenzja: R. Gorczyńska: Podróżny świata. Kraków 2002]; E. Górecka: Uchwycić mgławicę [recenzja: Czesław Miłosz: Abecadło. Kraków 2001]; E. Górecka: Zamieszkać w zdaniu [recenzja: Cz. Miłosz: Jasności promieniste i inne wiersze. Pierwodruki (1984–2005). Warszawa – Paryż 2005]; B. Morzyńska-Wrzosek: Opowieść o poetach [recenzja: M. Skwarnicki: Mój Miłosz. Kraków 2004]; F. Prochaska: Kolczyki od Miłosza [recenzja: B. Gruszka-Zych: Mój Poeta. Notatki z osobistych spotkań z Czesławem Miłoszem. Katowice 2007]; D.M. Lebioda: Konferencja w Kownie „Czesław Miłosz z perspektywy XXI wieku [11–12 V 2006]. – Nadto wiersze poświęcone pamięci Czesława Miłosza: K. Gąsiorowski: Bez tytułu i Pan umarł; B. Gruszka-Zych: Rozmowa z poetą, na którą wybrałam się z dwunastoletnim synem.
• S. Abate: Czesław Miłosz. L’arte di tradurre Anna Świrszczyńska; A. Ceccherelli: Miłosz traduce Miłosz. Il caso del „poema ingenuo” Świat (The World). W: Da poeta a poeta. Del tradurre la poesia, Atti del convegno. Lecce 20–25 ottobre 2005. Lecce 2007.
• A. Ceccherelli: Miłosz e Dante. W: Italia, Polonia, Europa. Scritti in memoria di Andrzej Litwornia. Roma 2007.
• „Zeszyty Literackie” 2007 nr 5 [numer specjalny poza serią pt. Czesław Miłosz: Historie ludzkie. Pierwodruki (1983–2006), zawiera wiersze, przekłady, szkice i listy do redakcji Cz. Miłosza publikowane na łamach „Zeszytów Literackich” oraz artykuły na temat poety].
Zawartość
Tu m.in.: K.A. Jeleński: Makaroniczny eksperyment [dot. utworu Dziecię Europy]. – Rozmowy: Wywiady z Czesławem Miłoszem: A. Fiut: Obraz poety; [R. Gorczyńska] E. Czarnecka: Rozmowa o „Świecie” i „Głosach biednych ludzi”, „Tak mało powiedziałem”; J. Brodski: Rozmowa z Czesławem Miłoszem; O. Glondys: „Chcę wierzyć”. – Wypisy: Podróż do Itaki przez Wenecję, Moskwę, Sachalin, Haiti… (trasami Czesława Miłosza). – Notatki: J. Schell: Listy z więzienia Michnika w USA. – Objaśnienia. – O Czesławie Miłoszu, publikowali w „ZL”. – Nota wydawcy. Indeks.
• K. Czyżewski: Line of return. Practicing „the borderland” in dialogue with Czeslaw Milosz. „Michigan Quarterly Review”, Ann Arbor 2007 nr 4.
• M. Głowiński: Miłosz turpistyczny. W tegoż: Monolog wewnętrzny Telimeny i inne szkice. Kraków 2007.
• Ch. Heidrich: Strategien gegen die Sterblichkeit. Czesław Miłosz sucht Gnade in der Schwerkraft. „Akzente ”, Monachium 2007 nr 3.
• L.F. Helbig: Spurensuche. Czesław Miłosz und die deutsche Literatur. W: Der Hüter des Humanen. Festschrift für Prof. Dr. Bernd Balzer zum 65. Geburtstag. Neisse-Verlag. Dresden – Wrocław 2007.
• Z. Kopczyńska: O wersyfikacji „Walca” Czesława Miłosza. W: Z. Kopczyńska, T. Dobrzyńska, L. Pszczołowska: Znaczenie wyboru formy wiersza. Warszawa 2007.
• M.E. Moore: An historian’s notes for a Miloszan humanism. „Journal of Narrative Theory. JNT”, Ypsilanti, MI 2007 nr 2.
• D. Pawelec: Genus universum. Il problema dello status genologico nell’opera di Czesław Miłosz. W: La lezione dei vecchi maestri. Saggi sulla letteratura polacca 2001–2007. Udine 2007.
• I. Sadoff: Czeslaw Milosz and the late style. „The American Poetry Review”, Filadelfia 2007 nr 2.
• W. Stróżewski: Fate, evil, mystery. Toward the creative sources of Aleksander Wat’s and Czesław Miłosz’s poetry. „Forum Philosophicum” 2007 nr 2.
• K. Zajas: Epifanie botaniczne Czesława Miłosza. „Wielogłos” 2007 nr 1.
• C. Zalewski: Więcej niż na fotografii. Czesława Miłosza przygody ze zdjęciami. „Wielogłos” 2007 nr 1.
• P. Dakowicz: Wygnanie jako sytuacja egzystencjalna w poezji Czesława Miłosza; Zaczynając od Heraklita. O motywie rzeki w poezji Miłosza; „Wsłuchać się w szum wód głuchy”. Rzeki Mickiewicza, rzeki Miłosza; Ludzki wymiar wiary. Uwagi na marginesie „Traktatu teologicznego” Czesława Miłosza; Granice poezji. O „Orfeuszu i Eurydyce” Czesława Miłosza. W tegoż: Helikon i okolice. Notatki o poezji współczesnej. Sopot; Gdańsk 2008.
• C. Haven: A poet’s long passage back home. „Los Angeles Times” 2008 nr z 5 X.
• A. Kalėda: Lietuvis lenkų literatūroje: tarp šventojo ir barbaro = The Lithuanian in Polish literature: between saint and barbarian. „Acta Litteraria Comparativa”, Wilno 2008 t. 3.
• N.R. Lowinsky: Citizen at the edge. Czeslaw Milosz and the poetry of redemption. „Psychological Perspectives”, Filadelfia 2008 nr 1.
• S. Murdzek: Wygnaniec i utracona ojczyzna. „Kresy” 2008 nr 3.
• V. Rossella: Elogio della poesia. W: Polonia tra passato e futuro. Percorsi di cultura contemporanea. Milano 2008.
• M. Skwara: The Poet of the great reality. Czeslaw Milosz’s readings of Walt Whitman. „Walt Whitman Quarterly Review”, Iowa City 2008 nr 1.
• V. Truskauskaitė: Sakralinio teatro refleksija Česlavo Milošo kūryboje. „Soter”, Wilno 2008 t. 25.
• N. Vaičiulėnaitė-Kašelionienė: „Didžiųjų lietuvių byla” šiandien: Adomas Mickevičius, Oskaras Milašius ir Czesławas Miłoszas. W: Tapatybės problema XX amžiaus lietuvių literatūroje. [Red.] G. Vanagaitė. Vilnius 2008.
• P. Zacharewicz: Czesław Miłosz, półotwarte drzwi – spacery między Wschodem i Zachodem. W tegoż: W stronę nowego paradygmatu. Toruń 2008.
• M. Zaleski: Miłosz, uczestnik debaty. W: Inteligencja w Polsce. Specjaliści, twórcy, klerkowie, klasa średnia? Warszawa 2008.
• Z. Zarębianka: Wstęp. Co to znaczy „Czytać sacrum”?; Religia w przestrzeni literatury. Literatura w przestrzeni religii. Rekonesans; O potrzebie duchowości. Między prowincją a Europą; Ambiwalencja nadziei. Kultura współczesna wobec deficytu wartości; W poszukiwaniu jedności. Między wiarą a zwątpieniem w późnych wierszach Czesława Miłosza; Poeta-prorok w nieruchomych obrotach czasu. Uwagi o cyklu Czesława Miłosza „Na trąbach i na cytrze”; Miłość w horyzoncie daru. O dwu wierszach Czesława Miłosza; Obrazy przeszłości w międzywojennych wierszach Czesława Miłosza; „I rozłączone się złączy w jedno…”. Motyw starości w późnych wierszach Czesława Miłosza; Herbert – Miłosz. Spór o wartości? Prolegomena metodologiczne. W tejże: Czytanie sacrum. Myśli Ocalone. Kraków; Rzym 2008.
• „Respectus Philologicus”, Wilno 2009 nr 16.
• C. Cavanagh: The unacknowledged legislator’s dream: Czesław Miłosz and Anglo-American poetry. W tejże: Lyric poetry and modern politics: Russia, Poland and the West. New Haven – London 2009.
• A. Franaszek: Księga zdarzeń. Piąta rocznica śmierci Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2009 nr 33.
• A. Gleń: Milczenie w poezji Czesława Miłosza i Tadeusza Różewicza. „Świat i Słowo” 2009 nr 2.
• J. Illg: Mój znak. O noblistach, kabaretach, przyjaźniach, książkach, kobietach. Kraków 2009. Przekł. litewski: Gražus laikai. Czesławas Miłoszas ir Wisława Szymborska. [Przeł.] B. Jonuškaitė. Vilnius: Homo liber 2010, 102 s.
• J. Illg: Tropiciel istotności. W tegoż: Mój znak. O noblistach, kabaretach, przyjaźniach, książkach, kobietach. Kraków 2009.
• A. Kovtun: Pis’mo Česlava Miloša. Publičnyj i ličnyj konteksty. „Tekstai ir Kontekstai”, Kowno 2009 t. 3.
• Ł. Książyk: „Bo Wilno było zadupiem”. Miasto widziane oczami członków Akademickiego Klubu Włóczęgów (Czesława Miłosza, Pawła Jasienicy i Wacława Korabiewicza). „Acta Litteraria Comparativa”, Wilno 2009 t. 4.
• „Dekada Literacka” 2009 nr 4 [numer monograficzny pt. Miłosz – pięć lat po śmierci].
Zawartość
Tu m.in.: Rozmowa redakcyjna z udziałem: A. Franaszka, J. Illga, M. Wyki, J. Zach: „Jednym kopnięciem strącony w limbo”?; O recepcji twórczości Czesława Miłosza w latach 2004–2009 [rozmowę prowadził A. Fiut]; A. Kosińska: Miłosz w limbo: fakty i mity; M. Wyka: Dzieci i wnuki Miłosza; K. Jarzyńska: Miejsce konfliktu religia – nauka w twórczości Czesława Miłosza; J. Zach: „Mrs. Darwin” i teologia. Glosy i dopowiedzenia; B. Rogatko: Miłosz od innej strony. Na marginesie korespondencji z Giedroyciem [dot.: J. Giedroyc: Czesław Miłosz, Listy 1952–1963. Warszawa 2008]; Cz. Miłosz: Elegia; A. Kosińska: Komentarz; Ankieta: „Czesław Miłosz – inspiracje?; Czy można współcześnie mówić jeszcze o Miłoszowym biegunie poezji polskiej?” [wypowiedzieli się: P. Kozioł (Głosy i twarze); M. Piętniewicz (Moja przygoda z Miłoszem); P. Sobolczyk; J. Klejnocki; M. Larek (Pewnie można, ale po co?); P. Michałowski (Ścieżka zamiast autostrady); P. Próchniak (Antypoda [cztery notatki o Miłoszu]); A. Skrendo (Biegun Miłosza); M. Stala; P. Śliwiński (Po Miłoszu – nuda); A. Świeściak; M. Urbanowski („Spośród piany głos się dobywa poety”).
• J. Olejniczak: Czesław Miłosz. W tegoż: Powroty w śmierć. Katowice 2009.
• A. Peluritytė-Tikuišienė: Erozijos tema Czesławo Miłoszo kūryboje. Svarstymai lietuvių literatūros akivaizdoje. „Literatūra”, Wilno 2009 t. 51.
• Żagary. Środowisko kulturowe grupy literackiej. Kraków 2009, passim.
• M. Bernacki: Wydziedziczenie jako zjawisko cywilizacyjne – wyzwaniem dla literatury; Stanisław Vincenz – Czesław Miłosz; Pamięć w ujęciu psychologicznym i filozoficznym; Czesław Miłosz „Przeszłość”]; Wilno jest wszędzie; Poetycka topografia Miasta (i okolic); Poetycka soteriologia – galeria ocalonych; Czesława Miłosza powroty na Suwalszczyznę; Czesław Miłosz „W mojej ojczyźnie” – Zbigniew Herbert „W mieście” (analiza porównawcza); Poetycka eschatologia Czesława Miłosza. Przegląd stanowisk badawczych; Motywy eschatologiczne w wybranych wierszach Czesława Miłosza z tomu „Druga przestrzeń”; „O zbawieniu” – Czesława Miłosza summa eschatologiae. W tegoż: Hermeneutyka fenomenu istnienia. Studia o polskiej literaturze współczesnej (Vincenz, Miłosz, Wojtyła, Herbert, Szymborska). Bielsko-Biała 2010.
• J. Breczko: Poglądy historiozoficzne pisarzy z kręgu „Kultury” paryskiej. Przezwyciężenie katastrofizmu, odrzucenie mesjanizmu. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2010, 536 s. passim.
• T. Bujnicki: Miłosz w wileńskim środowisku literackim (początek lat 30.); Wileńszczyzna „Włóczęgów”; Śmieszna tradycja (o wileńskich szopkach akademickich). W tegoż: W Wielkim Księstwie Litewskim i w Wilnie. Warszawa 2010.
• A. Ceccherelli: Miłosz e l’avanguardia: alle radici di un’ambivalenza. W: Avanguardie e tradizioni nel XX e XXI secolo fra Polonia, Italia e Europa, Atti del Convegno dei polonisti italiani, 22–23 aprile 2010. Roma 2013.
• „Poezja Dzisiaj” 2010 nr 79/80 [numer zawiera blok materiałów pt. Czesław Miłosz – Międzynarodowa sesja literacka].
Zawartość
A. Kaliszewski: Poezja Czesława Miłosza a neoklasycyzm; D.T. Lebioda: Cukrówka, bera i sapieżanka. O giętkości języka poetyckiego Czesława Miłosza; K. Samsel: Język zamrożony w ustach. O ataku na spekulację w poezji Czesława Miłosza na przykładzie „Miasta bez imienia” (1969); W. Smaszcz: „Jakbym był posłany, żeby wchłonąć jak najwięcej barw, smaków, dźwięków, zapachów, doświadczyć wszystkiego, co jest…”; S. Szewczenko: Pamięci poety; D. Szumilas: O Miłoszu słów] parę….
• J. Illg: To mój Miłosz. [Posłowie w: Czesław Miłosz: Jak powinno być w niebie. Wiersze wybrane. Kraków 2010].
• V. Narušienė: Sakalavičiūtė Kristina, Czesławas Miłoszas ir poezijos vertimai: dialogas su tarpukario Lietuva. „Colloquia”, Wilno 2010 t. 24.
• A. Rydz: Miłosz i Świetlicki. Nostalgia versus melancholia. O pamięci autobiograficznej. W: Nowe dwudziestolecie (1989–2009). Rozpoznania, hierarchie, perspektywy. Warszawa 2010.
• H.Ch. Trepte: Gibt es eine litauische Regionalliteratur in polnischer Sprache? W: Kleine Literaturen. Ein polnisch-deutsch-nordisches Symposium. Aachen 2010.
• M. Wyka: Czesław Miłosz (1911–2004). W: Nieśmiertelni. Krypta Zasłużonych na Skałce. Kraków 2010.
• „Colloquia Litteraria” 2011 [nr] 2.
Zawartość
Od Redakcji; E. Bieńkowska: Poezja jako tożsamość osobowa u Czesława Miłosza; K. Koehler: Antynomie religii mitologicznej. Kilka uwag na marginesie „Traktatu teologicznego” Czesława Miłosza; J. Kopciński: Lis na ziemi Ulro. Miłosz i Beckett; A.M. Szczepan-Wojnarska: Hiob Miłosza; W. Kudyba: Drzwi do pokoju; T. Dobrzyńska: Motywy oczu, ślepoty i światła w późnej twórczości Czesława Miłosza; B. Kuczera-Chachulska: Późne arcydzieła Miłosza; J. Zieliński: „Niedziela w Brunnen” po latach.
• „dwutygodnik.com” [on-line] Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 10 lutego 2020] [tu blok materiałów dotyczących obchodów Roku Miłosza w 2011].
Zawartość
Tu m.in.: M. Szymański: Miłoszem: Iwaszkiewicz; I. Grudzińska-Gross: Miłoszem: Przemoc; B. Toruńczyk: Miłosz: Na marginesie biografii; Z. Król: W Krasnogrudzie? Na ziemi?; P. Bem: Miłoszem: Jeleński; Z. Król: Miłoszem: Walt Whitman; tejże, Miłosza: Krojenie mięsa; tejże: Miłosza: Twarz; tejże: Miłosza: Ziarno; tejże: Miłosza: Lis; M. Adamiak: Miłoszem: Chwytać w lot rzeczywistość; D. Czaja: Miłoszem: Zagadka żółwia; T. Cyz: Miłosz i Turowicz, czyli 250 lat Caffè Greco.
• „Gazeta Wyborcza” 2011 nr 150 [tu blok materiałów dotyczących jubileuszu 100-lecia urodzin Cz. Miłosza].
Zawartość
A. Michnik: Miłosz ukryty guru; M. Stala: Owad w ciemnym bursztynie [recenzja: Cz. Miłosz: Wiersze wszystkie. Kraków 2011]; W. Szabłowski: Co Litwini wiedzą o Miłoszu. – Nadto w dodatku „Duży Format” (nr 42): Tony, syn Miłosza. Z A. Miłoszem rozmawia D. Subbotko; J. Kurkiewicz [recenzja: Cz. Miłosz: Trzy zimy. Warszawa – Gdańsk 2011; E. Pasierski: Miłosz i Putrament. Żywoty równoległe. Warszawa 2011.
• „Magazyn Wileński” 2011 nr 2, 4–8, 12.
Zawartość
w nr 2: H. Turkiewicz: Dobrze jest urodzić się w małym kraju…; H. Mażul: Miłoszowi – w hołdzie; H. Jotkiałło: Ostatnia noc w Wilnie, przy ulicy Arsenalskiej. – w nr 4: H. Jotkiałło: Jest błogosławieństwem, jeżeli ktoś otrzymał od losu takie miasto; nr 5: H. Turkiewicz: Schodami nowej, nieznanej Warszawy. – w nr 6: H. Turkiewicz: Słodka moja europejska ojczyzno. (Czesława Miłosza pierwsze dziesięciolecie za granicą). – w nr 7: H. Turkiewicz: Kto jest mądry, będzie nieszczęśliwy (…)? Czesława Miłosza lata amerykańskie. – w nr 8: H. Turkiewicz, Oby moje dzieło przyniosło ludziom pożytek (…). Czesława Miłosza dekada krakowska. – w nr 12: H. Turkiewicz: Boże Narodzenie z… Czesławem Miłoszem.
• „Odra” 2011 nr 5 [tu blok materiałów pt. Rok Miłosza. Stulecie urodzin Poety].
Zawartość
To, co kochałem. Z Cz. Miłoszem rozmawiał S. Sterna-Wachowiak [zapis 34. Sceny Verbum Teatru Nowego i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich w Poznaniu, To, co kochałem. Gość wieczoru: Czesław Miłosz. Duża Scena Teatru Nowego, Poznań, 10 VI 1996]; Ch.S. Kraszewski: Samotność i hermetyczność. Czesław Miłosz i jego wiersze w USA; L.F. Helbig: Czesław Miłosz a literatura niemiecka. [Przeł. J. Dąbrowski]; P. Citati: Czesław Miłosz. Świat jako wola i jako wyobraźnia. [Przeł. J. Ugniewska]; G. Gömöri: Dwa listy Czesława Miłosza; U. Kozioł: Z poczekalni. O sobie i o Miłoszu; Ósmy arkusz „Odry”: M jak Miłosz [ankieta z udziałem następujących autorów: A. Nowaczewski; M. Płaczek; K. Przybyłowski; J. Roszak; Ł. Najder: Kwestia Miłosza].
• „Pamiętnik Literacki” 2011 z. 2.
Zawartość
Tu m.in.: M. Kłosiński: Inny „Świat” Miłosza. Ojciec – Matka – Krypta; D. Pawelec: Kod hymniczny w poezji Czesława Miłosza; A. Stankowska: Głos Miłosza w sporze o „niezrozumialstwo” jako ponowiony wybór tradycji. Wokół nie ujawnionych intertekstów szkiców „Przeciw poezji niezrozumiałej” i „Postscriptum”; L. Wiśniewska: Miłosz i filozofia (jedności) sprzeczności; Ł. Tischner: Biesy Miłosza; J. Olejniczak: Miłosz na miarę literatury; P. Michałowski: „Żebym wreszcie powiedzieć mógł…” Portret jednego wiersza z Czesławem Miłoszem w tle; Listy Oli Watowej do Czesława Miłosza. Oprac. A. Dziadek.
• „Poradnik Językowy” 2011 nr 6 [numer zawiera blok materiałów przygotowanych z okazji 100-lecia urodzin Cz. Miłosza].
Zawartość
T. Skubalanka: Uwagi o stylu poetyckim Czesława Miłosza; D. Ostaszewska: Między konkretem a sensem uniwersalnym – o językowych kontrastach w poezji Czesława Miłosza zamkniętych; U. Sokólska: Miłoszowa przestrzeń natury; K. Maćkowiak: Ukształtowanie stylistyczne „Piosenki o końcu świata” Czesława Miłosza w kontekście dyskusji o formie poezji współczesnej; S. Dubisz: Tradycja sztuki wersetu w przekładzie Czesława Miłosza Księgi Psalmów.
• „Przekładaniec” 2011 nr 25; wersja anglojęzyczna dostępna w Internecie: Zob. link(http://www.ejournals.eu/Przekladaniec/English-issues/Issue-25-English-Version/) [dostęp 12 czerwca 2020. [numer monograficzny pisma pt. Między Miłoszem a Miłoszem, w wersji angielskiej pt. Between Miłosz and Milosz].
Zawartość
Tu m.in.: Ameryka Miłosza: E. Kołodziejczyk : Amerykańskie abecadło Czesława Miłosza; P. Pietrych: (Nie)istniejąca książka Miłosza o Ameryce lat czterdziestych; T. Bilczewski: „Mucha uwięziona w bursztynie”. O Ameryce i wyobraźni Miłosza; D. Czaja: Miłosza lekcja biologii; A. Franaszek: „Nie miałem prawa tak mówić o tobie, Robercie”; Czesław Miłosz i poeci amerykańscy: J. Zach: Whitman i Ameryka Miłosza; J. Gutorow, Przystanek Miłosz; P. Marcinkiewicz: Miłosz a amerykańska awangarda: od Pounda do Ashbery’ego; J. Jarniewicz: „Niepotrzebna opona na skraju drogi”, czyli Miłosz rozlicza się z Ginsbergiem; M. Jaworski: „Pieśni ekstatycznej rozpaczy”. Miłosz i kontrkultura; P. Michalski: Co można powiedzieć? Poezja konfesyjna i konfesyjność poezji; J. Ward, „Albowiem nie mamy tu miasta trwającego, ale przyszłego szukamy”. Przyjaciele złączeni wygnaniem: o korespondencji Czesława Miłosza z Thomasem Mertonem; A. Gomola: Miłosz – Merton: układ podwójny; K. Jakubiak: Oszustwo przekładu. Czesław Miłosz i „negro spirituals”; M. Rosenthal: Polska szkoła poezji Czesława Miłosza w przekładzie na angielski; M. Wójciak: Ameryka – Rosja. Perspektywa Miłosza; B. Schultze, B. Weinhagen: Czesław Miłosz – tłumacz poetyki gramatyki i asymetrii językowych w wierszach Herberta, Różewicza i Szymborskiej; Z warsztatu tłumacza: Z. Bobowicz: O pracy nad francuskim wydaniem „Ziemi Ulro”; A. Budrewicz-Beratan: Miłosz translated by Milosz („Kuźnia” i „Blacksmith Shop”); P. Horbowicz, D. Skrzypek: Filmowa kronika dzieciństwa. „Dolina Issy” w przekładzie na język szwedzki i norweski; M. Kopczyk: (Nie)nowy Miłosz po słoweńsku; „Miłosz – świat”. Zapis fragmentów panelu, który odbył się 13 maja 2011 w Krakowie w ramach II Festiwalu Literackiego im. Czesława Miłosza [przytoczono wypowiedzi następujących autorów: A. Bodegård, C. Cavanagh, W. Lan, A. Chadanowicz, A. Wadźpeji, R. Czekalska, M. Numano, C. Geambaşu, N. Kuznetsov, X.F. Vidal, D. Borchardt]; N. Hav: Miłosz w Kopenhadze; M. Trumić: Ptak na drzewie świata; M. Kaczorowska: Czesława Miłosza koncepcja przekładu tekstów biblijnych. Rekonstrukcja; Lektury: M. Palmowski: Wielu Whitmanów [recenzja: M. Skwara: „Polski Whitman”. O funkcjonowaniu poety obcego w kulturze narodowej. Kraków 2011].
W wersji angielskiej: E. Kołodziejczyk: Miłosz’s American alphabet. [Przeł. M. Denderski]; P. Pietrych: Miłosz’s non-existent book about America in the 1940s. [Przeł. M. Choiński]; T. Bilczewski: A fly trapped in amber. On Czesław Miłosz’s America and his imagination. [Przeł.: A. Marczyk, T. Bilczewski]; D. Czaja: Miłosz’s biology lesson. [Przeł. A. Skucińska]; J. Zach: Whitman and Miłosz’s America. [Przeł. M. Choiński]; J. Gutorow: Miłosz: On circuit. [Przeł. A. Kowalcze-Pawlik]; P. Marcinkiewicz: Miłosz and twentieth-century American avant-gardes; J. Jarniewicz: „A discarded tire by the road”. Miłosz settles up with Ginsberg. [Przeł. A. Kowalcze-Pawlik]; M. Jaworski: „Songs of ecstatic despair”. Miłosz and the Counterculture. [Przeł. M. Buchta]; P. Michalski: How much can one say? Confessional poetry and confessionalism of poetry; J. Ward: „For here we have no continuing city, but we seek one to come”. Friends united by exile: on the correspondence of Czesław Miłosz and Thomas Merton; A. Gomola: Miłosz – Merton: a binary star; K. Jakubiak: Translation’s deceit: Czesław Miłosz and negro spirituals; M. Rosenthal: Czeslaw Milosz’s Polish school of poetry in English translation; M. Wójciak: America – Russia. Miłosz’s perspective. [Przeł. A. Masłowska]; B. Schultze, B. Weinhagen: Czesław Miłosz as a translator of the poetics of grammar and language asymmetries in the poems of Herbert, Różewicz and Szymborska. [Przeł. J. Rybicki]; Z. Bobowicz: Working on the French edition of „Ziemia Ulro” (The Land of Ulro). [Przeł. A. Masłowska]; M. Kopczyk: (Not) new Miłosz in Slovenian. [Przeł. J. Rybicki]; Excerpts from a panel discussion held on 13 May 2011 in Kraków during the Second International Miłosz Festival. [Przeł. M. Denderski]; N. Hav: Miłosz in Copenhagen. [Przeł. P.K. Brask].
• „Znaj” 2011 nr 11 [tu m.in. blok materiałów poświęconych Cz. Miłoszowi w związku ze spotkaniem 30 czerwca 2011 w Krasnogrudzie].
Zawartość
E.L. Matusiak: Tam będzie z nami Miłosz…; Śladami Czesława Miłosza [fotografie: E.L. Matusiak]; Z. Fałtynowicz: „Ale książki będą na półkach”; „Chciałem napisać książkę obiektywną…” Z Andrzejem Franaszkiem rozmawia E. Lilianna Matusiak; W. Smaszcz: Czesława Miłosza wieczne i boskie zdziwienie własnym czasem na ziemi i… w niebie; D. Mucha: Dziecięca lektura Czesława Miłosza; J. Orlikowski: Poezja albo idee; M. Krupińska-Nowicka: Osobni i (nie)zniewoleni. Historia dalekiej przyjaźni dwóch poetów; J. Orlikowski: Taki obraz; B.P. Klary: Kilka impresji o Miłoszu z wielogłosu krytycznego „Czas (na) Miłosza”; B. Jendrzejewska: Relacja ze spotkania z Agnieszką Kosińską w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej; Wiersze z XVIII Międzynarodowych Spotkań Poetyckich „Maj nad Wilią” („Inspirowane Miłoszem”); A. Zaniewski: Czesław Miłosz przed prawdopodobnym końcem świata; A. Kraus: Wieczór z Mikołajem Kopernikiem.
• „Gazeta Wyborcza” 2011 nr 103 dod. pt. Spacerownik. Miłosz w Krakowie.
Zawartość
M.I. Niemczyńska: Spotkanie z poetą; Czesław Miłosz. Biografia krakowska. Rozmowa z Andrzejem Franaszkiem; MIN [M.I. Niemczyńska], [recenzja: A. Franaszek: Miłosz. Biografia. Kraków 2011]; Miłego wędrowania śladami Miłosza [oprac. RFK, MIN]; Zwykle wstawał rano i zapisywał wiersz. Rozmowa z A. Kosińską; Ryszard Kozik, MIN: Poznawanie przez czytanie; M.I. Niemczyńska: Noblista festiwalowy.
• „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 44 dod. pt. „After Miłosz” [materiały festiwalu After Miłosz, zorganizowanego przez Fundację „Tygodnika Powszechnego” i The Stefan and Lucy Hejna Family Chair in Polish Language and Literature University of Illinois w Chicago w X 2011].
Zawartość
M.P. Markowski: Udało się!; Ch. Simic, P. Levine, A. Zagajewski: Debata poetów [dyskusja na temat poezji Czesława Miłosza w Chopin Theatre w Chicago, moderatorem debaty był Stephen Burt, przeł. i opracowanie M. Bardel]; M.P. Markowski: Rozważanie; Festiwalowe prezentacje [wiersze J. Bargielskiej, M.B. Kielar, T. Różyckiego, P. Sommera, A. Zagajewskiego]; K. Bazarnik, Z. Fajfer: Czy ten wiersz jest legalny?; M. Żyła: Dyskusja z zasadami; Cavanagh i Barańczak laureatami nagrody Found in Translation [opracowanie MŻ na podstawie materiałów prasowych].
• „Konteksty” 2011 nr 4 [numer monograficzny pt. Antropologia i poezja. Kontynent Miłosz].
Zawartość
D. Czaja: Antropologia, literatura, Miłosz; Z. Benedyktowicz: Antropologia i poezja; Miłosz. Ambiwalencje: P. Próchniak: Podszewka nocy; A. Janus: Poszczególne wypadki; A. Kramarz: Fotografie – Widzenia nad Zatoką San Francisco; Z. Król: Poeta uważny; W. Bałus: „Katalog danych, którym wymyka się ostateczny sens”; R. Sendyka: Anagogicus; ks. J. Sadzik: Między Światłością a Ciemnością; D. Czaja: Lekcje biologii; S. Mazurek: Ostrożny rzecznik Don Kichotów; M. Masłowski: Kult świętej dziury. Trzy oblicza nihilizmu; P.J. Fereński: Antropologia imperializmu; Tematy biblijne: P. Kłoczowski, Z. Benedyktowicz: „Dokąd mnie wznosisz, różo złota?” O ks. Sadziku, Miłoszu, Lebensteinie i Biblii… [zapis rozmowy]; ks. J. Sadzik: Fragmenty; Hiob: Księga Hioba [fragmenty; przeł. Cz. Miłosz]; Hiobowe wieści. Epigrafy; Sergio Quinzio, Komentarz do Hioba [przeł. A. Dudzińska-Facca]; A. Neher: Faust, Golem, Hiob [przeł. M. Ochab]; S. Krajewski: Księga Hioba dla nas; K. Czerni: Skąd cierpienie?; J. Nowosielski: Problem cierpienia w sztuce; J. Hartwig: Sny sprawiedliwych; Nad Dziejami Apostolskimi; Apokalipsa: Apokalipsa św. Jana [fragmenty; przeł. Cz. Miłosz]; Jeźdźcy Apokalipsy. Epigrafy; Sergio Quinzio, Księga Apokalipsy [przeł. A. Dudzińska-Facca]; A. Tarkowski: Słowo o „Apokalipsie” [Przeł. S. Kuśmierczyk]; Spojrzenia: Miłosz Tutejszy. M. Maliborska rozmawia z W. Prażmowskim; L. Stomma: Chwila; W. Szpilka: W ogrodzie świata; D. Kosiński: Panteon. Patron. Pa, pa, pa; Warszawa Miłosza: M. Zaleski: Warszawa Miłosza. Wprowadzenie; M. Zielińska: Miłosz w Warszawie. Percepcja przestrzeni nieoswojonej; J. Leociak: Miłosz patrzy na getto. Paradoksy bliskości i oddalenia w doświadczeniu przestrzeni Warszawy okupacyjnej; G. Borkowska: Na przełomie. Miłosz i inni; A. Bielik-Robson: „Faust warszawski”, albo nienawiść do miasta; Tematy do odstąpienia: Cz. Miłosz: Las; Tajemnica kotów; Muzyka; K. Konieczny: Leśna dolina; B. Pilichowska: Kocie imiona; M. Gmys: Muzyka i jajecznica.
• C. Cavanagh: The wiles of art. Concealment and self-reproach in Czesław Miłosz’s later works. „The Times Literary Supplement”, Londyn 2011 nr z 25 XI.
• P. Contino: Milosz and Merton at the Metropolis. The corn of wheat bears fruit in “Second Space”. „Renascence”, Milwaukee 2011 nr 3.
• „Zeszyty Literackie” 2011 nr 1 [numer specjalny poza serią pt. Cz. Miłosz: I książki mają swój los].
Zawartość
Proza i poezja: Cz. Miłosz: Do Heloizy; Cz. Miłosz, K.A. Jeleński, J. Brzękowski, A. Wat: Powieść o poezji; Cz. Miłosz: Ale książki. – Kraków czy Warszawa, a może Rzym, czyli o źródłach poezji nowej: Cz. Miłosz: Dar nieprzyzwyczajenia. Nowy poeta polski [dot. M. Białoszewskiego]; J. Stempowski: List do Czesława Miłosza [z 17 XI 1968]; Cz. Miłosz: Komentarz do listu Jerzego Stempowskiego; A. Schenker: Miłosz w amerykańskim i francuskim wydaniu; Cz. Miłosz: Dwa listy do Aleksandra Schenkera; Cz. Miłosz: O źródłach polskiej poezji współczesnej; Zew poezji, supły życia: Cz. Miłosz: Powody zerwania z PRL. Listy sprzed i po. Do Józefa Wittlina; M. Kornat: Od wydawcy: „Właściwie to nie poezja mnie interesuje [dotyczy listu Czesława Miłosza do Wacława Lednickiego z 26 IV 1960]; Cz. Miłosz: List do prof. Wacława Lednickiego [z 26 IV 1960]; Cz. Miłosz, K.A. Jeleński, A. Wat, J. Giedroyc, „Kultura” i poeci. Odsłony sporu. – Odtajnione dokumenty republiki poetów: Cz. Miłosz, O. Watowa: Jak powstawał „Mój wiek”; L. Kołakowski: Pamięć i myśl; J. T. Gross: Nasz wiek; Cz. Miłosz, L. Nathan: Rozmowa o Aleksandrze Wacie; Cz. Miłosz: Potężny gmach dziwnej architektury. Rozmowa o Brodskim i poezji; I. Grudzińska-Gross: Od wydawcy [dot. listów do J. Brodskiego]; Cz. Miłosz: Listy do Josifa Brodskiego; Cz. Miłosz: List polecający [dot. J. Brodskiego]; ks. J. Sadzik, A. Schenker, Cz. Miłosz: Tom zamiast tortu. Listowny spisek przyjaciół; Zagmatwane związki: Miłosz i Francja: K.A. Jeleński: Tłumaczyć poezję; A. Bosquet: Antologia poezji polskiej; K.A. Jeleński: Tom z motylem na pół wieku wierszy; Cz. Miłosz: Sen rozum; Świadectwa: R. Gorczyńska: Komentarz [dot. rozmowy pt. Etiudy rewolucyjne]; R. Gorczyńska, J. Kott, Cz. Miłosz: Etiudy rewolucyjne. Rozmowa z W. Solskim [pierwodruk: „Aneks” 1987 nr 48]; Listy do redakcji: J. Czapski: O Miłoszu. – Nota wydawcy. Noty o autorach.
• „Archiwum Emigracji” 2011 z. 1–2 [numer monograficzny pt. Czesław Miłosz – w stulecie urodzin].
Zawartość
B. Krawczyk: Miłosz i Andrzejewski – trudny dialog; M. Wołk: Język nasz, język ich. Jeszcze o wariantach tekstowych „Campo di Fiori”; K. Dźwinel: Poetycka historia i krytyka literatury w ujęciu Czesława Miłosza; M.A. Supruniuk, Miłosz ’51 – raz jeszcze. Studium o pożytku z czytania źródeł [tu także przedruki: Cz. Miłosz: W obronie pisarzy. List do Redakcji. „Jutro Polski” 1946 nr 3; A. Pomian-Dowmuntt: Pisarze nie są „tabu”. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” 1946 nr 21; [K. Zbyszewski] Bywalec: Podsłuchane. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” 1951 nr 116; [J. Sakowski] J.S.: Szaleństwo i kariera. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” 1951 nr 123; M. Grydzewski: Silva rerum. „Wiadomości” 1951 nr 22; Ucieczka Miłosza. „Życie” 1951 nr 22; J. Bielatowicz: Logika Czesława Miłosza. „Życie” 1951 nr 22; T. Baka: Kumoszki z Windsoru, czyli nowa moda wśród literatów polskich. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” 1951 nr 148; M. Chmielowiec: „Dział Pochwał”. Powitanie poety. „Życie” 1951 nr 29; A. Bregman: „Nawrócony”, ale czy całkiem? „Sprawa Miłosza” to nie problem nowego uchodźcy. „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” 1951 nr 191; [G. Herling-Grudziński] Lector: Czasopisma obce. Murti-Bing. „Wiadomości” 1951 nr 34; S. Piasecki: Były poputczik Miłosz. „Wiadomości” 1951 nr 44]; R. Moczkodan: „Ja nie wiem, kto z nas ostatecznie ma rację” – o dwóch nieznanych listach z korespondencji Miłosz – Chmielowiec; E. Dryglas-Komorowska: Znaczenie martwej natury w poezji i eseistyce Czesława Miłosza; B. Dorosz: Czesław Miłosz w kręgu Polskiego Instytutu Naukowego w Nowym Jorku; O. Glondys: Kongres Wolności Kultury i wolność Czesława Miłosza: refleksja o zaangażowaniu i drodze do Prawdy w dobie zimnej wojny; J. Jagodzińska-Kwiatkowska: Droga ku spełnieniu: inicjacyjne sensy poematu Czesława Miłosza „Orfeusz i Eurydyka”; P. Rambowicz: Doświadczenie starości w późnej twórczości Czesława Miłosza; W. Trościanko: Obóz laureata. Opracowała Paulina Matysiak; F. Śmieja: Trzy wspomnienia o Miłoszua.
• „Zeszyty Literackie”, Warszawa – Paryż 2011 [numer specjalny pt. Czesław Miłosz: I książki mają swój los].
Zawartość
A. Fiut, Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza. Kraków 2011]; [M. Wendorff, właśc. K. Myszkowski] M.W.: [Cz. Miłosz: Wilno / Vilnius. Kraków – Budapeszt 2011; Cz. Miłosz: Tak zwane widoki ziemi / The so-called sights of the earth. Wybór wierszy / Selected Poems. Olszanica 2011; Wiek Miłosza. Partytura spotkań Kai Bumann, „Spotkania poezji i muzyki”, Gdańsk 18–25 marca 2011. Gdańsk 2011; Cz. Miłosz: Rosja. Widzenia transoceaniczne. T. 1. Dostojewski – nasz współczesny. Warszawa 2010; Rok Miłosza. Suwałki 2010].
• „Darbai ir Dienos”, Kowno 2011 t. 56 [zawiera blok artykułów pt. Czesławo Miłoszo horizontai].
Zawartość
Tu m.in.: R. Rickevičienė: Česlovo Milošo gimtojo Šetenio dvaro dokumentai Lietuvos archyvuose; G. Tamaševičius: Tauta, gimusi iš filologijos, ir lingvistinio nacionalizmo fenomenas.
• B. Dorosz: Czesław Miłosz in the context of the Polish Institute of Arts and Sciences in America. „The Polish Review”, Nowy Jork 2011 nr 4.
• A. Fiut: Auf der Grenze zwischen Glaube und Unglaube. Über die letzten Gedichte Czesław Miłosz. W: Glaubensfragen. Religion und Kirche in der polnischen Literatur. Wiesbaden 2011.
• Formacja 1910. Świadkowie nowoczesności. Kraków 2011.
Zawartość
H. Gosk: Diagności czasu zmiany (in statu nascendi). K. Wyka, Cz. Miłosz, J. Andrzejewski, J. Kott, A. Sandauer wobec doświadczenia lat 40. XX wieku; A. Fiut: Zrozumieć katastrofę; M. Antoniuk: Dwa pokolenia, dwie piosenki o końcu świata. „Formacja 1910” versus „Formacja 1920”; J. Jarzębski: Pisarze pokolenia 1910 jako krytycy: Gombrowicz i Miłosz; K. Biedrzycki: Kazimierz Wyka pisze o Czesławie Miłoszu. Poetyka i poetyczność tekstu krytycznego; M. Stala: Miłosz, Turowicz: ślady przyjaźni; J. Zach: Miłosz, Brzozowski i „kryzys darwinizmu”: od „Człowieka wśród skorpionów” do „Ziemi Ulro”; I. Grudzińska-Gross: Ariel i Kaliban, czyli Simone Weil i Czesław Miłosz; M. Wyka: Miłosz wobec Alberta Camus.
• A. Franaszek: Lekcja niepokoju. „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 4.
• C. Haven: Miłosz around the world. „The Times Literary Supplement”, Londyn 2011 nr z 25 XI.
• C. Haven: No other place, no other time. „The Kenyon Review”, Gambier, OH 2011 nr 2.
• S. Heaney: A quality of wisdom. Czeslaw Milosz, whose centenary is celebrated this year, was a veteran of European turmoil. Seamus Heaney pays tribute to a Polish poet poised between lyricism and witness. „The Guardian”, Manchester 2011 nr z 9 IV.
• „Dekada Literacka” 2011 nr 1–2 [numer monograficzny pt. Iwaszkiewicz/Miłosz].
Zawartość
Tu m.in.: M. Antoniuk: Jarosław Iwaszkiewicz wobec słowa „życie”, czyli studium o językowej aktywności poety; M. Wyka: Dom literacki jako imago mundi (wokół krakowskiego epizodu Czesława Miłosza); T. Walas: Miłosz jako figura tożsamości problematycznej; I. Kania: Czesław Miłosz a buddyzm; M. Szumna: Godna podziwu monotonia [na marginesie: Cz. Miłosz: Rosja. Widzenia transoceaniczne, t. 1: Dostojewski – nasz współczesny. Warszawa 2010]; Cz. Miłosz, Listy do Karola Kuryluka (1946) [Podali do druku A. Marchewka, J. Błach. Przypisy T. Cieślak-Sokołowski]; J. Czachowska, Słowo wstępne [w dyskusji na temat książki Czesław Miłosz. Bibliografia druków zwartych. Kraków;Warszawa 2009]; K. Jarzyńska: Czuły inwentarz gospodarski [recenzja: Cz. Miłosz. Bibliografia druków zwartych. Kraków; Warszawa 2009]; B. Rogatko: Wędrówki z Miłoszem [recenzja: A. Franaszek: Miłosz. Biografia. Kraków 2011.
• M. Kay: Assessing the Anglo-American legacy of Czesław Miłosz. „The Polish Review”, Nowy Jork 2011 nr 4.
• M. Kay: Dialogues across the Continent: The Influence of Czesław Miłosz on Seamus Heaney, „Comparative Literature”, Eugene, OR 2011 nr 2.
• K. Masłoń: Fobie i obsesje Czesława Miłosza. „Rzeczpospolita” 2011 nr 35 dod. „Plus Minus” nr 6, przedruk pt. Gra przez żywot cały. W tegoż: Od glorii do infamii. Sylwetki dwudziestowiecznych pisarzy. Poznań 2015.
• M. Masłowski: Tęsknota za dobrem: Czesław Miłosz – świadomość emigranta; Tożsamość indywidualna, tożsamość zbiorowa, romantyzm w dziele Miłosza; Religia Miłosza; Miłosz, Merton, buddyzm zen; Dwa traktaty poetyckie o wierze: „Traktat teologiczny” Czesława Miłosza, „Tryptyk rzymski” Jana Pawła II. W tegoż: Etyka i metafizyka. Perspektywa transcendencji poziomej we współczesnej kulturze polskiej. Warszawa 2011.
• „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. pt. Miłosz.
Zawartość
Cz. Miłosz: W garnizonowym mieście; Normalizacja; Krawat Aleksandra Wata; Sztukmistrz; Wtajemniczenie; O świcie; *** (Zamieszkać w zdaniu…); Dobroć; Ale książki; Metamorfozy; *** (Obróceni twarzami ku Niemu…); Sanctificetur; O zbawieniu [wiersze]; Cz. Miłosz: Nowoczesność zwana też modernizmem [pierwodruk eseju, który Cz. Miłosz podarował A. Fiutowi]; A. Fiut: Wat i Miłosz: egzorcyzmowanie diabła w historii; „Linijki godne rzeźbienia w marmurze” – z A. Buszą rozmawia A. Fiut; R. Gorczyńska: Sekretarz osobista. Berkeley, jesień 1980; Podróżny świata. Czesław Miłosz na fotografiach R. Gorczyńskiej; Glosy i głosy: „Ale książki będą na półkach…” – najważniejsze książki i wiersze Czesława Miłosza: J. Bolewski SJ: Wyrastanie z Ulro; K. Brakoniecki: Dlaczego Miłosz?; V. Burian: Trzy kłopoty. Ze wspomnień tłumacza; S. Chwin: Miłosz dzisiaj; A. Fiut: Dylematy Miłosza; O. Glondys: Idee Miłosza; M. Głowiński: Poezja a dyskurs publiczny (wokół dwu wierszy Czesława Miłosza); R. Gorczyńska: Małe miłosziana; H. Grynberg: Mistrz pokonanej rozpaczy; J. Gutorow: Ilekroć ktoś pyta o ulubione wiersze i tomy Miłosza…; W. Gutowski: Prawdziwa Obecność; J. Hartwig: Miłosz: wybrane wersy; G. Kalinowski: Pełnia Miłosza; B. Kierc: Dla mnie?; ks. J. A. Kobierski: Spojrzenie z lotu ptaka; A. Libera: Rozsławienie Ziemi Ulro; K. Lisowski: Obcowanie z Poetą; P. Mackiewicz: American dream; P. Matywiecki: Czar, dystans i mądrość; L.A. Moczulski: Do czytania w smutku i radości; K. Myszkowski: Trzy książki; A. Nasiłowska: Gdyby Miłosz…; M. Orski: Przypominam „Ziemię Ulro”; J. Plutowicz: O Miłoszu; J. Polkowski: Słownik, zewsząd światło; M. Skwarnicki: Ironia i piękno spraw ludzkich; ks. J. Sochoń: Poetycka sztuka myślenia; S. Sterna-Wachowiak: „Rozprawiając o zabobonach pobożnego dziecka”; L. Szaruga: Krok naprzód i krok w tył; P. Szewc: Wybieram „Ocalenie”; A. Szuba: Jak w pigułce; J. Szuber: Przestałem się wahać: „Ocalenie”!; M. Wyka: „Traktat poetycki” w dwóch odsłonach; J. Zach: Najważniejsza książka Miłosza; A. Zawada: Ciemno Wielmożny Profesor Miłosz; Czesław Miłosz w Toruniu i Bydgoszczy [fotografie z archiwum „Kwartalnika Artystycznego”]; Czesław Miłosz w „Kwartalniku Artystycznym”; O Czesławie Miłoszu w „Kwartalniku Artystycznym” [bibliografie]; Varia: V. Burian: Wizyta Miłosza w Ołomuńcu; Z Archiwum Krystyny i Stefana Chwinów [relacja z dyskusji o „literaturze nowego tysiąclecia”, Kraków, 26 XI 1998]; K. Myszkowski: Dedykacje Miłosza; Recenzje: K. Myszkowski: Spiżarnia literacka [Cz. Miłosz: Spiżarnia literacka. Kraków 2011]; K. Myszkowski: Rozmowy absolutnie wspaniałe [Cz. Miłosz: Rozmowy polskie 1999–2004. Kraków 2010]; Noty o książkach: [K. Myszkowski] K.M.: [Cz. Miłosz: Wiersze wszystkie. Kraków 2011; Cz. Miłosz: Jak powinno być w niebie. Wiersze wybrane. Kraków 2010; Cz. Miłosz: Historia literatury polskiej. Kraków 2010].
• „Topos” 2011 nr 5 [numer monograficzny pt. Miłosz].
Zawartość
Tu m.in.: Rozmowy „Toposu”: Anioł w majtkach Polixeny. O Miłoszu i Różewiczu rozmawiają P. Dakowicz i J. Stolarczyk; Eseje/ Szkice/ Przyczynki krytyczne/ Wspomnienia: W. Kudyba: Czesław Miłosz i Ameryka. Spór o duchowość; A. Kosiński: Oczywistość i tajemnica. Historia duchowych zmagań Czesława Miłosza; M. Solecki: Miłosz nieznany; M. Woźniak-Łabieniec: O odwilżowej recepcji „Zdobycia władzy” w świetle dokumentów cenzury; W. Kass: „Chciałbym być znów młody i mieć 75 lat”. Moje spotkania z Czesławem Miłoszem; Z. Fałtynowicz: Przewodnik; P. Dakowicz: Noty o książce „Miłosz. Biografia” Andrzeja Franaszka; Lekturnik: P. Dakowicz: Między schizofrenią a „wyobraźnią religijną”. Miłosza kłopoty ze Swedenborgiem. (Na marginesie „Ziemi Ulro”); Teologia poetów: Z. Zarębianka: Na łące – „Jasności promieniste” jako szczyt duchowej drogi zapisanej w wierszach ostatnich Czesława Miłosza; Krótko: M. Malessa-Drohomirecka: Miłosz wielokrotny. 2. Festiwal Czesława Miłosza w Krakowie].
• „Teksty Drugie” 2011 nr 5 [numer monograficzny pisma pt. Miłosz – przestrzeń– Brzozowski].
Zawartość
Tu m.in.: Wstęp: Z. Łapiński: Miłosz – nieunikniony; Szkice: R. Nycz: Czesław Miłosz: poeta XX wieku w przestrzeni publicznej; M. Zaleski: Od „grzechu anielstwa” do „uważności”, czyli poezja jako instalowanie się w świecie; A. van Nieukerken: Poezja wyjaśniająca swój własny rodowód. Czesław Miłosz a John Ashbery; B. Shallcross: Poeta i sygnatury; S. Chwin: Czesław Miłosz wobec powstania warszawskiego; E. Kołodziejczyk: Czesław Miłosz jako amerykański korespondent prasowy; Komentarze: M. Woźniak-Łabieniec: „Dolina Issy” w dokumentach cenzury. Wokół odwilżowej recepcji powieści Czesława Miłosza; P. Bukowski: W przestrzeni przekładu. Czesława Miłosza i Emanuela Swedenborga tłumaczenia rzeczy ostatecznych.
• „Przegląd Polityczny” 2011 nr 106 [tu w blok materiałów pt. Miłosz – stulecie urodzin].
Zawartość
Czesław Miłosz: Kroniki (fragment); T. Bujnicki: Wilno Miłosza; R. Gorczyńska: Paryże Miłosza; U. Schmid: Ameryka Miłosza [przeł. S. Lisiecka]; nadto: J. Tomkowski: Obowiązki i przyjemności].
• „Postscriptum Polonistyczne” 2011 nr 1 [numer monograficzny pt. Miłosz – w stulecie urodzin].
Zawartość
Czytanie Miłosza – ustalenia: L. Marinelli: Czesława Miłosza rodzinna Europa pomiędzy Szetejniami a zatoką San Francisco [przeł. J. Longawa]; M. Masłowski: Wobec nicości. Miłosz – dysydent; C. Geambaşu: Ameryka widziana oczyma Czesława Miłosza; A. Szawerna-Dyrszka: Leśne tropy Czesława Miłosza; Czytanie Miłosza – wizje: A. van Nieukerken: „Kłopoty z opisem rzeczy”, czyli (nie)możliwość „mimesis” w epoce relatywizacji podmiotu; K. Jastremski: Dialogiczny proces rekonstrukcji. Polifonia Czesława Miłosza jako krok w stronę poetyckiej apokatastazy [przeł. M. Bąk]; J. Dembińska-Pawelec: Rytmiczne szepty „dajmoniona”. O mediumicznej funkcji poezji Czesława Miłosza; M. Kłosiński: Miejsce traumy w „Świecie” Miłosza; R. Sabo: Słów kilka o mistrzu pokonanej rozpaczy; Czytanie Miłosza – rewizje: Z. Mokranowska: „Zdobycie władzy” Czesława Miłosza – dzisiaj; D. Pawelec: „Zniewolony umysł” – zmiana biegunów recepcji; W. Lewandowski: O trudnej sztuce czytania Miłosza (ze zrozumieniem) słów kilka; J. Olejniczak: Antologia Miłosza; Miłosz i Mickiewicz – raz jeszcze: K. Van Heuckelom: Tropem myśliwego. Echa mickiewiczowskie w poezji Czesława Miłosza (i nie tylko); M. Delaperrière: Dialog Miłosza z Mickiewiczem; P. Bućko-Żmuda: „Ocalony, bo z nim wieczne i boskie zdziwienie”. Epilog burzliwego romansu wieszczów w kontekście teorii wpływu Harolda Blooma; M. Bernacki: „O zbawieniu”. (Z „Wierszy ostatnich” Czesława Miłosza); Recepcja: T. Dalecka: Recepcja twórczości Czesława Miłosza na Litwie; M. Kazłouskaya: M. Pushkina, Recepcja twórczości Czesława Miłosza na Białorusi; O. Nachlik: Czesław Miłosz na Ukrainie; L. Zakopalová, Czesława Miłosza ślady (nie)przypadkowe. O recepcji czeskiej; K. Bahneva: Miłosz dla bibliofilów; Archiwum: „W służbie słowa…” Z Czesławem Miłoszem rozmawiała M. A. Packalén: Kraków, grudzień 2003; „Zdaje mi się, że to ja w tłumaczeniu z angielskiego wprowadziłem termin »środki masowego przekazu«…” Miłosz w Szkole Języka i Kultury Polskiej UŚ [oprac. J. Malejka, „Postscriptum” 1997 nr 22].
• „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 52 dod. pt. „Miłosz jak świat – Rodzinna Europa”.
Zawartość
A. Franaszek: Dwustronne porachunki; A. Schenker: Eliksir młodości; Załamanie światła. A. Franaszek rozmawia z A. Stasiukiem; A. Franaszek: Barbarzyńca w ogrodzie; M. Wyka, Piękny człowiek z ludu; G. Jankowicz: Czyja mowa?; Walczył o całą stawkę. A. Franaszek rozmawia ze S. Sierakowskim; P. Śliwiński: Miłoszowe ciemności.
• „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 27 dod. pt. Miłosz jak świat – Szukanie ojczyzny.
Zawartość
A. Franaszek: Ścieżki pytań; A. Zagajewski: Lutnia po Bekwarku; A. Stawiarska: Wstyd panicza; L. Donskis: W pogoni za językiem. Rozmawiał A. Puchejda; K. Czyżewski: Pamięć przyszłości; K. Piskała: Tkanka łączna; Bolesne pogranicze idei. A. Franaszek rozmawia z A. Mencwelem i M. Zaleskim; P. Czapliński: Pięć minut po [recenzja: Rodzinna Europa. Pięć minut później. Kraków 2011]; Pan Strach. Z A. i J. Turowiczami rozmawia A. Fiut.
• „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 40 dod. pt. Miłosz jak świat – Widzenia nad Zatoką San Francisco.
Zawartość
A. Franaszek: W dolinie śmierci; C. Cavanagh: Miłosz wchodzi w Amerykę [przeł. M. Heydel]; Ch. Simic: Mały palec kochanki. Rozmawiał G. Jankowicz; P. Florczyk: Pięć tomów wierszy; B. Paloff: Made in USA [przeł. M. Kuźmiński]; Płomień rozgorzał w Kalifornii. A. Franaszek rozmawia z I. Kanią i T. Sławkiem; A. Kramarz: Zaczynając od moich ulic; T. Lubelski: Flet szczurołapa; Krok w przód, krok w tył. Rozmawiają A. Franaszek, W. Bonowicz, P. Matywiecki, M. Stala i D. Sośnicki.
• „Bluszcz” 2011 nr 8 [numer monograficzny pt. Miłosz nieautoryzowany].
Zawartość
Tu m.in.: Wampir Czesław. Z J. Illgiem rozmawia A. Wolny-Hamkało; P. Mogilnicki, Czesław Miłosz: Uczciwe opisanie samego siebie nad szklanką whisky na lotnisku, dajmy na to w Minneapolis [ilustracja inspirowana wierszem]; R. Kurkiewicz: O wódce, polityce, seksie i bluszczowatości [fikcyjna rozmowa z Cz. Miłoszem]; Powiedz to jeszcze raz sam. Miniantologia wierszy coverów Czesława Miłosza pod redakcją A. Wolny-Hamkało [wiersze L. Bardena, W. Bonowicza, D. Foksa, T. Majerana, Joanny Mueller, A. Poprawy, J. Roszak, B. Zadury, A. Zdrodowskiego powstałe po lekturze wiersza Cz. Miłosza Dar]; Wywołać poetę. Z A. Franaszkiem rozmawia A. Wolny-Hamkało; J. Gondowicz, Kadry i zadry; M. Łuszczyna, Poeta nam nawiał; Miłosz z refrenem. Ze S. Sojką i Cz. Mozilem rozmawia W. Kuźma; D. Foks [recenzja: E. Pasierski: Miłosz i Putrament. Żywoty równoległe. Warszawa 2011].
• „Scriptores” 2011 nr 41 [numer monograficzny pisma pt. Miłosz w Lublinie].
Zawartość
Cz. I. Przedwojenna przyjaźń: T. Pietrasiewicz: Wstęp; Kalendarium życia i twórczości Czesława Miłosza [Opracował B. Gajdzik]; Cz. Miłosz: Kołysanka; Miłosz o Łobodowskim i literackim Lublinie [cz.m. (Cz. Miłosz): Lublin żyje; Cz. Miłosz: Chcieć więcej]; J. Czechowicz: Uczeń marzenia; Cz. Miłosz: Józef Czechowicz; Cz. II. Wspomnienia: J. Bartmiński: Kolęda dla Miłosza; J. Fert: Miłosz w Lublinie w 1981 roku; A. Fitas: Spotkanie z Miłoszem w stołówce uniwersyteckiej w 1999 roku; M. Hanusiewicz-Lavallee: Organizacja spotkania z Czesławem Miłoszem w październiku 1999 roku; W. Kaczmarek: Sławińska – Miłosz; J.M. Kłoczowski: Poeta w Lublinie; J. Kłoczowski: Podwójny charakter uroczystości związanych z wizytą Czesława Miłosza (1981); A. Koss-Dybała: Znajomość z Czesławem Miłoszem; Z. Kudelski: Było to wydarzenie ciekawe i absurdalne; W. Michalski: Zainteresowanie twórczością Miłosza; M. Ołdakowska-Kuflowa: Emocjonalna atmosfera spotkania w 1981 roku; G. Płodowska: Uroczystość na dziedzińcu KUL w 1981 roku; S. Sawicki: Doktoraty honoris causa KUL w okresie PRL; J. Święch: Źródło docierania do „ksiąg zbójeckich”; A. Tyszczyk: Okoliczności przyjazdu Miłosza do Lublina w 1981 roku; J. K. Wasilewski: Reakcja środowiska KUL na wiadomość o przyznaniu Nobla Miłoszowi; N. Wojciechowski: Decyzja o nadaniu Czesławowi Miłoszowi doktoratu honoris causa KUL; J. Zięba: Ostry kurs się rozpoczął; Cz. III. Materiały archiwalne: Spotkanie z polonistami; Przemówienie o. prof. Mieczysława Alberta Krąpca; Laudacja głoszona przez prof. Irenę Sławińską; Przemówienie Czesława Miłosza – doktorat honoris causa; Przemówienie ks. bp. Mariana Rechowicza; Miłosz odpowiada na pytania studentów; Cz. Miłosz: Lech Wałęsa, Wszechnica Solidarności w Lublinie; [J. Święch]: Miłosz – powody fascynacji; Z archiwum filmowego; O Wilnie, Litwinach, Polakach i Europie. Wypowiedzi Czesława Miłosza; [A. Bagłajewski]: Europa Miłosza; Rozmowa Czesława Miłosza ze studentami; Doktorat honoris causa dla Miłosza [Wypowiedź Norberta Wojciechowskiego]; Rozmowa A. Koss z Cz. Miłoszem; Wypowiedzi Czesława Miłosza. O demonicznej sile historii, heglizmie i proroctwie Witkacego; Rozmowa z J. Illgiem. Wypowiedzi Czesława Miłosza; Cz. IV. Prasa. Korespondencja. Dokumenty: Święto. Lubelskie gazety o wizycie Czesława Miłosza w Lublinie w 1981 roku; Przegląd artykułów prasowych; Korespondencja; Donosy. Miłosz w zapisach Służby Bezpieczeństwa; Cz. V. Varia: S. Wyszyński, Do świadków promocji doktorskiej; I. Sławińska: Odniesienia religijne w twórczości Miłosza; K. Dybciak: Ewolucja światopoglądowa Czesława Miłosza; Wspomnienia Julii Hartwig. Rozmowy o Miłoszu z młodymi polonistami; Wspomnienia znad Zatoki San Francisco. Z R. Hassem i J. Connellym rozmawia A. Zińczuk. A. Zińczuk: Od redakcji: Miłosz żyje; Bibliografia. Miłosz – Lublin; Biogramy. Miłosz – Lublin.
• „Poezja Dzisiaj” 2011 nr 86 [numer zawiera blok materiałów pt. Rok Czesława Miłosza].
Zawartość
Tu m.in.: A. Lizakowski: Na stulecie urodzin Czesława Miłosza; Czesław Miłosz na zdjęciach Adama Lizakowskiego; A. Lizakowski: 14 sierpnia/August 14, Miłosz, Rok Miłosza 2011, Zaczynając od Twoich ulic [wiersze]; K.M. Manteuffel: My z wiecznej chwili; K.M. Manteuffel, …mamo, zawołaj, …powrót ptaka, …kwiaty na Dzień Matki 1981, …powiedz Warszawie [wiersze]; J. Makus: Jest taki poeta; J. Makus: Refleksje z Miłoszem [wiersze]; J. Stępień: Śnił mi się Pan Miłosz, Moje buty, Szatan [wiersze]; A. Nawrocki: Czesław Miłosz „Beniowskim” i Witkacym.
• „Polonistyka” 2011 nr 5 [numer monograficzny pisma pt. Rok Miłosza].
Zawartość
B. Chrząstowska: Rok Miłosza. Opisywanie świata; A. Stankowska: „Pragnienie cudu”. Z „Ziemią Ulro” w ręku; M. Drażyńska: Empatia w poezji Miłosza; A. Pytlewska: Zło do odstąpienia; ks. W. Felski: Religijność Czesława Miłosza; M. Śniedziewska: Epifania konewki według Miłosza; M. Olszewski: W horyzoncie Miłosza: szukanie ojczyzny w najnowszej liryce; M. Telicki: Miłosz, współczesny Orfeusz, opłakuje Eurydykę; K. Bezubik: Nienaiwnie o „poematach naiwnych”; B. Chrząstowska: Stary Poeta – mądrość i zachwyt.
• U. Schmid: Eine mäßig verfaulte, große Republik. Czesław Miłoszs ambivalentes Amerikabild. „Osteuropa”, Berlin 2011 nr 1.
• J. Sobolewska: Czesław Miłosz. Ekstatyczny pesymista. „Polityka” 2011 nr 1.
• J. Tabaszewska: Miejsce zależności. Podmiot pozbawiony miejsca – postawy i strategie tożsamościowe. W: Kultura po przejściach, osoby z przeszłością. Polski dyskurs postzależnościowy – konteksty i perspektywy badawcze. T. 1. Kraków 2011.
• T. Tomasik: Heraklit Miłosza. „Świat Tekstów” 2011 nr 9.
• „Turia. Revista Cultural”, Teruel 2011 nr 99.
Zawartość
Tu m.in.: M.V. Llosa: Czeslaw Milosz; M. Zaleski: Sobre Milosz; A. Zagajewski: Czeslaw Milosz: La belleza de lo singular; A. Michnik: Un poeta de la salvatión; C.A. Molina: Contra el realismo socialista; J.M. Güelbenzu: El poder de la literatura; M. Monmany: Hombres sabios que poseen la verdad. (Sobre Abecedario, de Czesław Miłosz); J. Siles: Un poeta entre líneas: un poeta a medias; R. Saladrigas: El lecho de presente; A. de la Rica: El descenso a los infiernos en Milosz y Magris; A.R. Abad, Rapsodia (trágica) del siglo XX. (Czeslaw Milosz como el oyente ideal del conversador Aleksander Wat); K. Janowska, P. Mucharski: De las utopías y el Apocalipsis. Conversación con Czeslaw Milosz; A. Kosińska: Biocronología de Czeslaw Milosz.
• „Pogranicza” 2011 nr 1. [numer zawiera bloki materiałów pt. Układanie Miłosza oraz Archiwalia].
Zawartość
Tu w blokach materiałów pt. Układanie Miłosza oraz Archiwalia: J. Madejski: Jak dąb [wstęp]; P. Michałowski: Nieszczera niechęć do szczerości; B. Karwowska: Angloamerykańskie aspekty czytania poezji Miłosza; E. Krasuski: Wieszcz i Naczelnik. Czesław Miłosz wobec „solidarnościowego” karnawału (1980/81); A.D. Liskowacki: Trzy zimy, dwóch poetów i inne przypadki; A. Bogdańska: Miłosz we Włoszech; K. Taborska: Czesław Miłosz – znak medialny; M. Mikołajczak: O Miłoszu, Herbercie i poezji. Z powodu Roku Czesława Miłosza; Znam Miłosza od dni mojej młodości… Z prof. Janem Kottem rozmawia A. Frajlich; Wrażenia znad Zatoki San Francisco. Z A. Frajlich rozmawia W. Wantuła; A. Frajlich: Miłosz, Nobel i Wolna Europa; List Anny Frajlich-Zając do Czesława Miłosza.
• T. Venclova: Litewskie konteksty Miłosza. „Klematis” 2011 nr 1.
• „Gazeta Wyborcza” 2011 nr 139 dodatek pt. Wielcy Polacy, którzy zmienili świat. Czesław Miłosz.
Zawartość
Kadry z życia: Dzieciństwo na Litwie, Szkoły, Urzędnik-poeta, Emigrant, Powrót do domu; Zmienił świat: Człowiek zagrożony; Zmienił Polskę: Kryptonim „Poeta”; Jeden z nas: Bliscy sercu; Pozostanie tylko smutek.
• A.M. Wierzbicki: Zwei Möglichkeiten der Begegnung von Literatur und Glauben im „Jahrhundert der Dekadenz der Sprache”. W: Glaubensfragen. Religion und Kirche in der polnischen Literatur. Wiesbaden 2011.
• „Bliza” 2011 nr 1 [tu blok Wokół Miłosza].
Zawartość
R. Gorczyńska: Miłosz: Plan amerykański; M. Wittbrot: Sadzik i Miłosz; D. Zawistowska-Toczek: Wokół pogrzebu Miłosza – spór, którego nie było; P. Millati: Miłosz antypatyczny; T. Tomasik: Miłosz a chrześcijaństwo, czyli contra et pro; Z. Kaźmierczyk: Iść na spotkanie siebie samego. O poezji Czesława Miłosza; B. Karwowska: Miłosz i jego poezja w angloamerykańskim kontekście; E. Sobol: Wiara i rozum. O eseistyce Czesława Miłosza; . Filip: „Rozpracować Miłosza”. Związki noblisty z kinem.
• K. Zajas: „Żagary”. Miesięcznik idącego Wilna poświęcony sztuce. W: Kultura pogranicza wschodniego. Zarys encyklopedyczny. Warszawa 2011.
• „Znad Wilii” 2011 nr 4 [numer pt. Zamykając Rok Czesława Miłosza].
Zawartość
Tu m.in.: R. Mieczkowski: Zamykając Rok polskiego noblisty; E. Pawlak: Uroczystości Noblowskie Czesława Miłosza; Z. Ponarski: Nieznany list Czesława Miłosza; M. Bernacki: Obraz stosunków polsko-żydowskich we wspomnieniach Miłosza; H. Głogowska: Bezdomność prawdy – o białoruskich motywach w twórczości Czesława Miłosza; A. Rybałko: Ten obcy ptak Miłosz; R. Mieczkowski: W Wilnie z Miłoszem; Publikacje Miłoszowskie w „Znad Willi”; R. Mieczkowski: Rysunki Andrzeja Strumiłły do ostatnich wierszy Czesława Miłosza.
• Z. Zarębianka: Die Religion im Raum der Literatur. Die Literatur im Raum der Religion. Eine Erkundung. W: Glaubensfragen. Religion und Kirche in der polnischen Literatur. Wiesbaden 2011.
• „Zeszyty Literackie” 2011 nr 4.
Zawartość
A. Fiut: Przygody Guliwera XX wieku; P. Kłoczowski: Wierność wobec rzeczy; C. Cavanagh: Miłosz, prowincja, Kalifornia [przeł. A. Pokojska]; Zawsze miał część umysłu, która wypróbowywała jakąś truciznę (II). Rozmowa z B. Toruńczyk [rozmawiali K. Wigura i J. Kuisz] [cz. I rozmowy: „Zeszyty Literackie” 2011 nr 3]; E. Bieńkowska: Z dziennika o korespondencji Czesława Miłosza z Konstantym Jeleńskim; A. Franaszek: Inne języki, inne cierpienia; B. Toruńczyk: Kilka wypowiedzi pro i contra. Na marginesie książki A. Franaszka „Miłosz. Biografia”.
• „Znak” 2012 nr 1 [tu blok materiałów poświęconych Cz. Miłoszowi].
Zawartość
C. Cavanagh: Wiek Miłosza [Przeł. U. Jachimczak; recenzja: A. Franaszek: Miłosz. Biografia. Kraków 2011]; R. Gorczyńska: Intelektualny thriller [recenzja: E. Pasierski: Miłosz i Putrament. Żywoty równoległe. Warszawa 2011]; A. Arno: Modlitwy do Dionizosa [recenzja: Cz. Miłosz, J. Iwaszkiewicz: Portret podwójny. Warszawa 2011; Cz. Miłosz, K.A. Jeleński: Korespondencja. Warszawa 2011]; M. Heydel: Niewidzialny sznur [recenzja: An Invisible Rope. Portraits of Czesław Miłosz. Athens 2011]; P. Małochleb: Uważna lektura [recenzja: M. Zaleski: Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2011]; P. Małochleb: Bieguny poezji [recenzja: J. Błoński: Miłosz jak świat. Kraków 2011].
• A. Bikont, J. Szczęsna: Dwoje noblistów w jednym Krakowie. W tychże: Pamiątkowe rupiecie. Biografia Wisławy Szymborskiej. Kraków 2012.
• P. Bukowski: Harmony and openness to many levels of reality: The thought of Emanuel Swedenborg in the writings of Czeslaw Milosz. „Arcadia”, Berlin 2012 nr 2.
• A. Ceccherelli: Poeta zaświatu przedstawionego: Dante u Miłosza. [Przeł. K. Skórska]. „Świat Tekstów” 2012 nr 10.
• „Teksty Drugie” [on-line] 2012, special issue, English Edition, vol. 1. Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 19 maja 2024] [numer pisma pt. Czesław Miłosz and the Polish school of poetry].
Zawartość
Tu m.in.: Z. Łapiński: Introduction. [Przeł. A. Warso]; C. Cavanagh: The limits of lyric: Western theory and postwar Polish practice; A. van Nieukerken: Czesław Miłosz and the tradition of European romanticism; J. Błoński: Stubborn persistence of baroque. [Przeł. A. Warso]; R. Nycz: Four poetics: Miłosz and literary movements. [Przeł. A. Warso]; M. Zaleski: Instead. [Przeł. A. Warso]; J. Łukasiewicz: Poet on poets. [Przeł. A. Warso]; B. Carpenter: Ethical and metaphysical testimony in the poetry of Zbigniew Herbert and Czesław Miłosz. [Przeł. A. Warso]; T. Łysak: Miron Białoszewski as interpreted by Czesław Miłosz – four translations. [Przeł. P. Pyrka].
• „Porównania” 2012 nr 10 [numer zawiera bloki materiałów pt. Czesław Miłosz wobec Słowiańszczyzny i Europy oraz Omówienia, przeglądy].
Zawartość
A. Woldan: Podwójne spojrzenie Miłosza na Wschód i Zachód – jego wizerunek Rosji i Niemiec; M. Wedemann: Między kolonią a imperium. Miłosz i Dostojewski; L. Banowska: Rozpacz i pragnienie cudu – Miłosz wobec Zdziechowskiego; A. Stankowska: Czesław Miłosz i Osip Mandelsztam o słowie i kulturze. Spotkania i rozejścia; Z. Kopeć: Wat – Rosja – Miłosz; R. Fieguth: Krajobraz i krajobrazy w liryce Czesława Miłosza, Friedricha Hölderlina i Johannesa Bobrowskiego; A. Czyżak: Emigrant o emigrantach. Oskara Miłosza i Josifa Brodskiego portrety bez skazy; V. Narušienė: Czesław Miłosz i Tomas Venclova o przeszłości: tradycja jako źródło wspólnoty i porozumienia między ludźmi i narodami; R. Okulicz-Kozaryn: Poezja przypisów. Czesława Miłosza „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada”; [W dziale „Omówienia i przeglądy”:] J. Bytner: Czesława Miłosza „północna strona”. Gdańsk 2011; B. Bakuła: „Postscriptum Polonistyczne” 2011 nr 1.
• „Czytanie Literatury” 2012 nr 1 [tu blok pt. Czytanie Miłosza].
Zawartość
T. Cieślak-Sokołowski: „Poza wierszem i prozą, poza intencją i uzasadnieniem”. O granicach wierszowości w serii przypisów do utworu „Zmieniał się język”; M. Jaworski: Groza władzy. O „Królu Popielu”; J. Brzozowski: „Ale pachniały zioła…” Kilka uwag o „Orfeuszu i Eurydyce” Czesława Miłosza; T. Dalecka: Litewskie obchody stulecia urodzin Czesława Miłosza; A. Kałowska: Rok Miłosza w czasopismach literackich.
• T. Dalecka: (Ne)žinomas Lietuvoje Česlovas Milošas? (Nie)rozpoznany na Litwie Czesław Miłosz? W: Literatūriniai trečiadieniai, 2011 metai = Środy literackie, 2011 rok. [Oprac.:] R. Šalna, L. Aškelovič, [Przeł.:] I. Fedorovič, L. Aškelovič, A. Dzisevič. Vilnius 2012.
• J. Grądziel-Wójcik: „Lekcje biologii”, czyli Miłosz czyta Szymborską. „Ruch Literacki” 2012 z. 1.
• M. Grochowska: Ich wyspy Galapagos. Miłosz i Giedroyc: spór artysty i polityka; Odzyskana miłość. Co łączyło Iwaszkiewicza i Miłosza; Jaszczurka, w niewoli własnej. Co łączyło Andrzejewskiego i Miłosza; W spięciu. Miłosz i Polacy wobec Rosji] Ćwiczenia z niemożliwego. O tych, którzy sięgają po zabronione. Warszawa 2012.
• R. Hass: Milosz at eighty; Milosz at ninety-three. W tegoż: What light can do. Essays on art, imagination, and the natural world. Nowy Jork 2012.
• B.D. Joseph: Voices from the Desert: Merton, Camus and Milosz. „The Merton Annual”, Louisville, KY 2012 nr 25.
• A. Karcz: Powojenna poezja polska w refleksji Czesława Miłosza. Perspektywa pierwszych lat emigracji. „Świat Tekstów” 2012 nr 10.
• M. Kay: In gratitude for all the gifts. Seamus Heaney and Eastern Europe. Toronto; Buffalo; London 2012.
• J. Kornacki: Próba dialektyki. W: Rachunek pamięci. Warszawa 2012.
• J. Miklas-Frankowski: Maski radykalizmu. O wczesnych artykułach programowych wileńskich „Żagarów”. W: Maski dziennikarstwa. Księga poświęcona prof. dr hab. Wiktorowi Peplińskiemu. Pelplin 2012.
• R. Nycz: Poeta XX wieku w poszukiwaniu formuły „nowego doświadczenia”: przypadek Czesława Miłosza. W tegoż: Poetyka doświadczenia. Teoria – nowoczesność– literatura. Warszawa 2012.
• Polscy Nobliści w dyskursie literackim, dydaktycznym i kulturowym. Słupsk 2012.
Zawartość
Tu m.in.: M. Jędrychowska: Wobec kulturowej potrzeby kreowania autorytetów, czyli Miłosz (i nie tylko); H. Gradkowski: Autor „Doliny Issy” wobec autora „Pana Tadeusza”; M. Gajak-Toczek: Czytanie Miłosza z uczniem szkoły ponadgimnazjalnej; E. Ogłoza: „Orfeusz i Eurydyka” (i nie tylko) Czesława Miłosza w licealnej edukacji polonistycznej; R. Naruniec: Miłosz w kształceniu literackim na Litwie; G. Dąbrowski: Czesław Miłosz w kontekście wileńskości.
• „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” 2012 nr 20 [numer monograficzny pisma pt. Dialogi Miłosza].
Zawartość
Tu m.in.: A. Stankowska, M. Jaworski, P. Śniedziewski: Od Redakcji; Dialogi Miłosza: J. Herlth: Czesław Miłosz w poszukiwaniu innej historyczności; S. Panek: Miłosz wobec Brzozowskiego. O „Człowieku wśród skorpionów…” i nie tylko; A. Kluba: Miłosz w sporze z formą poetycką; A. Rydz: Czesław Miłosz „o sobie samym jako (o) innym”: Miłosz – Ricoeur; K. Pietrych: Miłosz o ciele, starości i umieraniu. Nowy język czy dramat (nie)wyrażania?; E. Rajewska: Miłosza pobyty w równoległych (przekładowych) światach; P. Kaniecki: „Potworna zdrada”. O źródłach kontrowersyjności adaptacji „Doliny Issy”; Próby: S.S. Bill: Miłosz w dialogu z literackim centrum świata; Lektury: M. Wedemann: „Książka nieufności”. O „Rosji” Czesława Miłosza; A. Stankowska: Język „młodzieńczego Weltschmerzu”. O skutkach i korektach „gnostyckiego doświadczenia egzystencji”; M. Telicki: „Mogę powiedzieć […], że jednak – jestem”. Czesława Miłosza sposoby odkrywania siebie; Odkrycia: N. Gorbaniewska: Nie traktat, a traktat wierszem… [Przeł. A. Grabowska]; Transfer: A. van Nieukerken: Czesław Miłosz i Walt Whitman: przekład jako prawdziwa obecność; Konfrontacje: K. Bartczak: Stała interpretacyjna: status rzeczy w poezji Wallace’a Stevensa.
• R. Repšienė: Tęsiant tapatybės mitologijos temą: Czesław Miłosz, w: Lietuvos kultūros tyrimai. T. 2:. Muziejai, paveldas, vertybės. Vilnius 2012.
• W. Schlott: Litauische, polnische und jüdische Metropole? Wilna im kulturhistorischen Dialog zwischen dem polnischen Schriftsteller und Dichter Czesław Miłosz und dem litauischen Dichter und Dissidenten Tomas Venclova. „Silesia nova”, Drezno 2012 nr 1.
• G. Supady: Czesław Miłosz und Deutschland. „Silesia nova”, Drezno 2012 nr 2.
• P. Śliwiński: Z ciemności. W tegoż: Horror poeticus. Szkice, notatki. Wrocław 2012.
• H.Ch. Trepte: Zwischen Litauen, Polen, Europa und der Welt. Czesław Miłosz (1911–2004) – „Ein Weltreisender”. W: Polen. Jubiläen und Debatten. Beiträge zur Erinnerungskultur. Wiesbaden 2012.
• M. Wróblewski: Tajemnice ksiąg meldunkowych. „Tygodnik Powszechny” 2012 nr 3, komentarz: A. Franaszek: Milašius. Tamże [zawiera także opinię profesora T. Szaroty dot. litewskiego paszportu Cz. Miłosza].
• „Tygodnik Powszechny” 2013 nr 20 dod. „Książki w Tygodniku. Na Ziemi Ulro” (nr 3–4) [zawiera blok materiałów dotyczących 3. Festiwalu Miłosza w Krakowie „Ziemia Ulro dzisiaj”].
Zawartość
Tu m.in.: G. Jankowicz: Uchodźcy z ziemi Ulro; J. Fiedorczuk: Język zwykłych ludzi; P. Śliwiński: Pokolenia z niewiadomą; A. Lipszyc: Okruch światła.
• M. Bernacki: Problematyka żydowska w twórczości Czesława Miłosza. „Konteksty Kultury” 2013 t. 10 nr 1–2.
• S. Bill: Translation as talking to oneself: Miłosz Makes Whitman speak. „Wielogłos” 2013 nr 3.
• P. Bukowski: Czeslaw Milosz reads Swedenborg. Some preliminary remarks. W: Emanuel Swedenborg. Exploring a „world memory”. Context, content, contribution. West Chester 2013.
• B. Gautier: Overcoming the burden of history. The poetry of Tadeusz Gajcy, Czeslaw Miłosz, and Zbigniew Herbert. „The Sarmatian Review”, Houston 2013 nr 1.
• J. Grądziel-Wójcik: „The sense of form” in the poetry of Wisława Szymborska and Czesław Miłosz. „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo” 2013 nr 3.
• M. Kornat: Czesław Miłosz w służbie dyplomatycznej Polski Ludowej (1945–1950). [Posłowie]. W: Raporty dyplomatyczne Czesława Miłosza 1945–1950. Warszawa 2013.
• Z. Król: Czesław Miłosz – chwile uwagi. W tejże: Powrót do świata. Dzieje uwagi w filozofii i literaturze XX wieku. Warszawa 2013.
• Literatura w kalejdoskopie sztuki. Twórczość poetów i pisarzy polskich XX wieku jako inspiracja dla dzieł muzycznych, plastycznych i filmowych. W 100-lecie urodzin Czesława Miłosza. Katowice; Bytom 2013. Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach.
Zawartość
Tu m.in.: I. Melson: Czesław Miłosz w świetle najnowszej biografii noblisty pióra Andrzeja Franaszka; G. Darłak: Obecność poezji Czesława Miłosza w muzyce polskiej XX wieku; D. Kisiała: Sztuka i sacrum, czyli o ilustracjach Jana Lebensteina do „Doliny Issy” Czesława Miłosza; M. Marszałek: Ilustracje Jana Lebensteina do Księgi Hioba i Apokalipsy w tłumaczeniu Czesława Miłosza.
• Z. Łapiński: Wstęp. W: Cz. Miłosz: Poezje wybrane. Wrocław 2013, przekł. angielski: Introduction. [Przeł. A. Warso]. „Teksty Drugie” [on-line] 2012, special issue, English Edition, vol. 1. Dostępny w Internecie: Zob. link(http://tekstydrugie.pl/wp-content/uploads/2016/06/2.pdf ) [dostęp 19 maja 2024].
• L. Marinelli: Cartografie dell’immaginario. III: Fiumi, città, continenti: la „carta geografica sentimentale” di Miłosz fra memoria e salvezza. „Limes”, Rzym 2013 nr 1.
• A. Nasiłowska: Czesław Miłosz – difficult Polishness. W: From your land to Poland. On the commitment of writers. Brussels 2013, wyd. także jako dokument elektroniczn: tamże 2013.
• J. Orska: Motywy katastroficzne i filozoficzne w poezji Czesława Miłosza. W tejże: Republika poetów. Poetyckość i polityczność w krytycznej praktyce. Kraków; Wrocław 2013 oraz passim.
• M. Parker: Past Master. Czeslaw Milosz and his impact on the poetry of Seamus Heaney. „Textual Practice”, Londyn 2013 nr 5.
• Pogranicza, Kresy, Wschód a idee Europy. Seria II. Wiktor Choriew in memoriam. Białystok 2013.
Zawartość
Tu m.in.: Z. Zarębianka: Inspiracje duchowością Dalekiego Wschodu w dziele poetyckim Czesława Miłosza; J. Miklas-Frankowski: Katastrofizm „Trzech zim” Czesława Miłosza; M. Bernacki: Bariery, uprzedzenia, fobie. Obraz stosunków polsko-żydowskich w II Rzeczpospolitej we wspomnieniach Czesława Miłosza; A. Szóstak: Dziedzictwo zmitologizowanej świadomości człowieka Kresów w literackim dorobku Czesława Miłosza; M. Siedlecki: „Dolina Issy” i „Świat (Poema naiwne)” Czesława Miłosza – punkty zwrotne w recepcji, meandry interpretacji.
• P. Ryckmans: In the light friendship: Simone Weil, Czeslaw Milosz, and Albert Camus. „Queen’s Quarterly”, Kingston, Ontario 2013 nr 2.
• M. Skwara: „Two Poets” in Czesław Miłosz’s unknown letters and other writings. „Rocznik Komparatystyczny” 2013 nr 4.
• T. Venclova: Czesławas Miłoszas: neviltis ir malonė (1978); Poezija kaip atpirkimas [recenzja: Cz. Miłosz: The Witness of Poetry (Cambridge – London 1983); Świadectwo poezji (Paryż 1983)] (1983); Teologinis romanas [z języka rosyjskiego Przeł. D. Mitaitė] (2012); Kita erdvė [recenzja: Cz. Miłosz: Druga przestrzeń (Kraków 2002)] [Przeł. E. Ališanka] (2002); Dvi kunigaikštystės [Przeł. A. Kalėda] (2004); Abiejų tautų poetas (2005); Miłoszas ir Brodskis. Poetų draugystė (2006); Žemiškojo rojaus beieškant [Przeł. A. Kalėda] (2011)]. W tegoż: Pertrūkis tikrovėje. Straipsniai apie literatūrąir kultūrą. Vilnius 2013.
• T. Venclova: Miłosz Czesław. W tegoż: Wilno. Przewodnik biograficzny. Przeł. B. Piasecka. Warszawa 2013.
• A. Zagajewski: Miłosz młody i stary. „Zeszyty Literackie” 2013 nr 4, przedruk w tegoż: Poezja dla początkujących. Warszawa 2017.
• „Gazeta Wyborcza” 2014 nr 189 [tu blok materiałów na 10-lecie śmierci Cz. Miłosza].
Zawartość
Ogon futrzany pod marynarką. Z A. Miłoszem rozmawia D. Subbotko; A. Michnik: Człowiek wśród skorpionów; M. Stala: Bez Miłosza.
• S. Bill: Melting in the mirror: Woman, body, and self in the poetry of Czesław Miłosz. „Slavic and East European Journal”, Columbus 2014 nr 4.
• J. Breczko: Miłosza pogląd na ewolucję. W: Filozofia a religia w dziejach filozofii polskiej. Inspiracje – krytyka. Lublin 2014.
• L. Donskis: Clashing sensibilities in politics and literature: . The cases of Rex Warner and Czesław Miłosz. „Homo Oeconomicus”, Monachium 2014 nr 3.
• J. Dudek: Czeslaw Milosz on Conrad’s Polish stereotypes. „Yearbook of Conrad Studies”, Kraków 2014 nr 9.
• F. Gardner: Internal countries. Where the self redeemed by Christ becomes the world redeemed by Christ. „The Merton Annual”, Louisville, KY 2014 nr 27.
• B. Kalęba: Czesław Miłosz i litewscy „Kolumbowie”. Przyczynek do jeszcze jednej biografii równoległej. „Wielogłos” 2014 nr 2.
• Z. Kaźmierczyk: Pisarz w procesie zdobywania i sprawowania władzy totalitarnej – według Miłosza. W: Kariera pisarza w PRL-u. Warszawa 2014.
• M. Kledzik: Litwa Czesława Miłosza. W tegoż: Litwa Sienkiewicza, Piłsudskiego, Miłosza. Łomianki 2014, wyd. 2 tamże 2015.
• R. Labrie: Merton on art as truth; G. Loughrey: Speaking out for those in exile. „The Merton Annual”, Louisville, KY 2014 nr 27.
• „Kwartalnik Artystyczny” 2014 nr 2 [numer monograficzny pt. Miłosz].
Zawartość
Cz. Miłosz: Wysłuchaj; Sanctificetur [wiersze]; Cz. Miłosz: Przedmowa [facsimile maszynopisu Przedmowy Miłosza do litewskiego przekładu jego wierszy, Epochos sąmoningumo poezija. Buenos Aires 1955]; B. Kalęba: Nota [do Przedmowy]; Głosy i glosy w 10. rocznicę śmierci Czesława Miłosza: J. Hartwig: Miłosz wciąż bliski; S. Chwin: Niedokonane zmartwychwstanie Eurydyki; A. Fiut: Głosy niedosłyszane [dotyczy: J. Syruć [Cz. Miłosz]: Wiersze, Świat. Poema naiwne, Głosy biednych ludzi, reprint oryginalnego wydania, Warszawa 2011]; P. Kłoczowski: 10 lat później… Odnalezione, niewygłoszone przemówienie w dniu pogrzebu Czesława Miłosza na Skałce w klasztorze Paulinów w Krakowie 27 sierpnia 2004 roku; K. Myszkowski: Miłosz, labirynt, znaki; L. Szaruga: Ponęta; M. Tomaszewski: Czesław Miłosz i Simone Weil; R. Gorczyńska: Miłosz w podróży (12 fotografii); A. Kosińska: Miłosz w Krakowie; Czesław Miłosz w „Kwartalniku Artystycznym” [bibliografia]; O Czesławie Miłoszu w „Kwartalniku Artystycznym” [bibliografia].
• B. Picht: Wissenschaft als Auftrag. Ernst Robert Curtius, Werner Krauss, Czesław Miłosz und die europäischen Neuordnungen nach 1945. W: Europäische Wissenschaftskulturen und politische Ordnungen in der Moderne (1890–1970). München 2014.
• Polonistyka wobec wyzwań współczesności. V Kongres Polonistyki Zagranicznej, Brzeg – Opole, 10–13 lipca 2012 r. T. 1. Opole 2014.
Zawartość
Tu m.in.: Z. Zarębianka: Struktura wyobraźni religijnej w twórczości poetyckiej Czesława Miłosza; S. Musijenko: Mała ojczyzna w twórczości Czesława Miłosza; W. Lan: Chińskie echa roku Czesława Miłosza. W: Polonistyka wobec wyzwań współczesności; Z. Bitka: Filozoficzne i „magiczne” uwikłania Czesława Miłosza. Sprawozdanie z lektury; N. Sydiaczenko: Koncept „RZEKA” w idiolekcie artystycznym Czesława Miłosza; H. Turkiewicz: Czesław Miłosz. Aspekty dydaktyczne w przestrzeni wielokulturowej; M.J. Mikoś: Miłosz – tłumacz poezji polskiej na język angielski.
• M. Popiel-Machnicki: Russkij nacional’nyj harakter v ocenke Česlava Miloša. „Acta Neophilologica” 2014 t. 16 nr 2.
• B. Toruńczyk: Mój Miłosz; O „Piesku przydrożnym” Czesława Miłosza; Niebezpieczne związki. Rozmowa [z Barbarą Toruńczyk rozmawia M. Niemczyńska]; Ćwierć wieku z Czesławem Miłoszem; Poszukiwanie rodzinnej Europy; Powroty do Litwy; Zrozumieć Rosję; Miłosz w warszawskiej matni; Kilka wypowiedzi pro i contra. Na marginesie książki Andrzeja Franaszka „Miłosz. Biografia”. W tejże: Nitka Ariadny. Warszawa 2014.
• T. Bilczewski: „Secure the bastion of sensation”: Seamus Heaney’s and Czesław Miłosz’s poetry of the everyday. „Studi Irlandesi”, Florencja 2015 nr 5.
• S. Bill: Dualism, Dostoevsky and the devil in history: Czesław Miłosz’s „neo-manichaean” theory of Russian culture. „Slavonic and East European Review”, Londyn 2015 nr 3.
• Czesław Miłosz. W: Giants in their field. An introduction to the Nobel Prizes in literature. Potomac 2015.
• L. Donskis: Identity and memory in Eastern and Central Europ. Tracing Czesław Miłosz and Milan Kundera. „Revista Română pentru Studii Baltice şi Nordice = The Romanian Journal for Baltic and Nordic Studies”, Târgoviș te 2015 nr 1.
• W. Gardocki: Rzecz o nieistnieniu Czesława Miłosza (1979–1981). W: 1984. Literatura i kultura schyłkowego PRL-u. Warszawa 2015, przedruk wersji zmienionej pt. Konsekwencje „zapisu”. Czesław Miłosz w latach 1979–1980. W tegoż: Cenzura wobec literatury polskiej w latach osiemdziesiątych XX w. Warszawa 2019.
• A. Karcz: Czesława Miłosza refleksja nad prozą. (Z perspektywy pierwszego dziesięciolecia emigracji). W: Literatura, kultura religijna, polskość. Księga jubileuszowa dedykowana prof. dr. hab. Krzysztofowi Dybciakowi w 65. rocznicę urodzin. Warszawa 2015.
• Z. Kaźmierczyk: Prorocy i proroctwa Czesława Miłosza. W: 1984. Literatura i kultura schyłkowego PRL-u. Warszawa 2015.
• S. Kleinschmidt: Poetische Resonanzen: Czesław Miłosz und Adam Zagajewski. „Offener Horizont. ”, Getynga 2015 nr 2.
• Ł. Lipiński: Czesława Miłosza potyczka ze „Strukturalizmem”. W: (Od)czytane: wiersze mniej znane. Interpretacje. Toruń 2015.
• M. Lubelska-Renouf: La poésie érotique et métaphysique. Lieu de rencontre entre Oscar Milosz et Czesław Miłosz. „Prace Polonistyczne” Seria 70: 2015.
• J. Miklas-Frankowski: Ezoteryzm w twórczości Czesława Miłosza. W: Studia ezoteryczne. Wątki polskie. Kraków 2015.
• A. van Nieukerken: Jak się wywikłać z pułapki (post)modernistycznej. Dwie strategie: Różewicz i Miłosz. W: Tadeusz Różewicz i obrazy. Poznań 2015.
• H. Olschowsky: Los emigranta i strategia literacka. Rozważania nad życiem i twórczością Czesława Miłosza. [Przeł. P. Przybyła]. W tegoż: Klucze do kultury. Z perspektywy niemieckiej o literaturze polskiej. Kraków; Wrocław 2015.
• R. Pokrywka: Drei autobiografische Dimensionen der Essayistik von Czesław Miłosz. „Studia Germanica Gedanensia” 2015 [nr] 32.
• S. Sierakowski: Heimliche Sehnsucht: Czesław Miłosz und der Roman. „Transit ”, Frankfurt am Main 2015 nr 46.
• I. Szczepankowska: Różnorodność kultur i stylów w doświadczeniu emigracyjnym Emila Ciorana i Czesława Miłosza. „Stylistyka” 2015 [t.] 25.
• „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2016 nr 8.
Zawartość
Tu m.in.: M. Antoniuk: There will be no strength. (In)coherence and (im)potency; B. Stelmaszczyk: Miłosz: Self-reflection as the topic of a poetic description; E. Kołodziejczyk: Czesław Miłosz’ American experience in „Światło dzienne” (Daylight); M. Berkan-Jabłońska : Poetic Lithuania of Miłosz].
• J.H. Budzik: W poszukiwaniu pełni. Czesława Miłosza spotkania z poezją anglo-amerykańską. W: Literatura polska obu Ameryk. Studia i szkice. Seria 2. Katowice 2016.
• Dziecko i poezja w kontekście wczesnej edukacji. Szczecin 2016.
Zawartość
G. Leszczyński: Miłosz zaczarowany; A. Baluch: Poetyckie mosty – od Wawiłow do Miłosza; B. Olszewska: Miłosz objaśnia… Wiersze Miłosza w edukacji polonistycznej ucznia szkoły podstawowej; P. Erbes, J. Haniewska-Tomaszewicz: Z Miłoszem w świat wartości. Próba przybliżenia sylwetki poety na lekcjach bibliotecznych; U. Chęcińska: Miłosz pajdocentryczny.
• A. Fiut: Głosy niedosłyszane; Guliwer dwudziestego wieku; „Prorok” postchrześcijaństwa?; Zwiedzanie zaświatów; W paszczy „miasta-potwora”?; Szyfrowanie (w) poezji; „Żadne szaleństwo serca mu nie zżarło”?; „Ty byłaś mój początek”. W tegoż: Po kropce. Kraków 2016.
• J. Jarniewicz: From Miłosz to Kochanowski: The Uses of Polish poetry in Seamus Heaney’s work. „Journal of European Studies”, Thousand Oaks, CA 2016 nr 1.
• Z. Kaźmierczyk: Rosja Mickiewicza i Miłosza. W: Między rusofobią a rusofilią. Poglądy, postawy i realizacje w literaturze polskiej od XIX do XXI wieku. Gdańsk 2016.
• W. Krupowies: Prawda literatury faktu a prawda literackiego świadectwa. (Chaim Grade – Józef Mackiewicz – Czesław Miłosz). „Conversatoria Litteraria” 2016 nr 10.
• J. Łukasiewicz: Pokusa rozpaczy a wspólnota losu. W tegoż: Kąt widzenia. Notatki literackie. Wrocław 2016.
• J. Mizińska: Dwa istotne zdania o istocie poezji: Miłosz i Heidegger. W: Filozofia w literaturze, literatura w filozofii. [T.] 2. Światy możliwe. Interpretacje. Rzeszów 2016.
• J. Odrowąż-Pieniążek: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. „Blok-Notes Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza” 2016 [nr] 15.
• B. Paloff: In the meantime. On temporal intermediacy (Osip Mandel’shtam, Czesław Miłosz). W tegoż: Lost in the shadow of the word. Space, time, and freedom in interwar Eastern Europe. Evanston, IL 2016.
• T. Wilkoń: Linia Miłosza. W tegoż: Katastrofizm w poezji polskiej w latach 1930–1939. Szkice krytyczne. Kraków 2016 oraz passim.
• A. Zagajewski: Gdyby mnie ktoś zapytał. „Zeszyty Literackie” 2016 nr 4, przedruk w tegoż: Poezja dla początkujących. Warszawa 2017.
• K. Bałżewska: „To była powieść mojej młodości”. Czesław Miłosz wobec „Czarodziejskiej góry”. W tejże: „Czarodziejska góra” w literaturze polskiej. Ślady / interpretacje / nawiązania. Katowice 2017.
• M. Bernacki: Motywy aksjologiczne w poezji polskiej XX wieku. (Miłosz, Zagajewski, Herbert). W: „Ja” w przestrzeniach aksjologicznych. Z problematyki podmiotowości w literaturze XIX–XXI wieku. Katowice 2017.
• J. Breczko: Przypływy i odpływy katolicyzmu Miłosza (wymiar społeczny). „Folia Philosophica” 2017 vol. 38.
• M.A.I. Darío, M.C. Camilo: Ejemplificar la diferencia desde la literatura: análisis del aporte de Czeslaw Milosz. „Perseitas”, Medellín 2017 nr 1.
• M. Głuszak: The multi-faceted nature of freedom in the life and works of Czesław Miłosz. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2017 nr 7.
• K. Górniak-Prasnal: Dwaj poeci XX wieku wobec pytania: „Unde malum?”. Dialog Tadeusza Różewicza i Czesława Miłosza. „Fraza” 2017 nr 3–4.
• E. Hirsch: Czesław Miłosz’s invincible reason. „The New Republic”, Nowy Jork 2017 nr z 30 VI.
• J. Jarniewicz: Czesław Miłosz. The course and curse of history. „Areté”, Oxford 2017.
• K. Jarzyńska: Postsecular instruments of acculturation. Czesław Miłosz’s w from the second American stay. „Open Cultural Studies”, Warszawa 2017 nr 1.
• W. Ligęza: „Gloria, gloria śpiewają istniejące rzeczy”. Tematy i metafory muzyczne w poezji Czesława Miłosza. W: Loci (non) communes. Prace ofiarowane Profesor Marii Korytowskiej. Kraków 2017.
• M. Lubelska-Renouf: Akulturacja? Czy inny wektor współczesności? Kilka słów o refleksji Czesława Miłosza. „Prace Polonistyczne”. Seria 72: 2017.
• K. Samsel: Epifanie Norwida i Miłosza. Próba zbliżenia. W: „Ja” w przestrzeniach aksjologicznych. Z problematyki podmiotowości w literaturze XIX–XXI wieku. Katowice 2017.
• P.D. Scott: Miłosz, Eliot, and the generative canon – literature, the past, and the future. „The Sarmatian Review”, Houston 2017 nr 3.
• S. Sierakowski: Na lewym brzegu. „Gazeta Wyborcza” 2017 nr 187.
• M. Głuszak: Czesława Miłosza zmagania z naturą. W: Motywy fauny i flory w literaturze i kulturze. Łódź 2018.
• J. Jarzębski: Wygnaniec XX wieku; Być wieszczem; „Być samym czystym patrzeniem bez nazwy”; Miłosz i poetyckie obrazy; Przeciw metaforze (i co z tego wynikło); Obrazy Ameryki w „Świetle dziennym” Miłosza; Mickiewicz Gombrowicza, Terleckiego i Miłosza: trzy portrety; Pisarze pokolenia 1910 jako krytycy: Gombrowicz i Miłosz; „Nie ma już tu i nigdzie stolicy świata”. Prowincjusz w Paryżu u Witkacego, Gombrowicza i Miłosza; Po drugiej stronie; Miłosz w podróży. W tegoż: Gry poetyckie i teatralne. Kraków 2018.
• J. Jarzyńska: Projekt polskiego języka liturgicznego zawarty w pracach ks. Józefa Sadzika i Czesława Miłosza. W: Język w liturgii. Tarnów 2018.
• A.J. Jędrzejewicz: Poetyckie pejzaże jako składnik „Ars poetica” Czesława Miłosza. W: Pejzaż / Krajobraz / Przestrzeń. Język i tekst. Siedlce 2018.
• B. Kalęba: Czesław Miłosz and „the generation of Columbuses” in Lithuanian literature. A contribution to one more parallel biography. „Wielogłos” 2018, special issue, English version.
• A.V. Lipatov: Česlav Miloš. Ot avangarda k klassičnosti. W: Sraženiâ i svâzi v programah i praktike slavânskogo literaturnogo avangarda. Moskva 2018.
• D. Opacka-Walasek: „…gorzkie rozważania o zbyt wielkiej pamięci o zbyt małym sercu”. Doświadczenie krzywdy i wybaczania w poezji Czesława Miłosza i Zbigniewa Herberta. „Ethos” 2018 nr 2.
• A. Radzewicz-Bork: Dialog z tradycją romantyczną. Przypadek Czesława Miłosza. W: Istnieć w kulturze, istnieć w kulturach. Między teorią a praktyką edukacyjną. Bydgoszcz 2018.
• M. Wójciak: Rosyjskie wędrówki Czesława Miłosza. „Przegląd Rusycystyczny” 2018 nr 1.
• M. Zaleski: Metaphysics of experience. (Czesław Miłosz). W: Being Poland. A New history of Polish literature and culture since 1918. Toronto – Buffalo – London 2018.
• Z. Zarębianka: Karol Wojtyła – Czesław Miłosz. Związki ukryte. „Akcent” 2018 nr 3.
• J. Błoński: Czesław Miłosz i jego świat: Lęki, sny i proroctwa – Czesław Miłosz; Obowiązki poety; Europa Miłosza; Zdanie; Kim jest Miłosz?; Być z Miłoszem; Epifanie Miłosza; O „Traktacie poetyckim”. W tegoż: Język właściwie użyty. Szkice o poezji polskiej drugiej połowy XX wieku. Kraków; Bielsko-Biała 2019.
• R. Brenner: Czesław Miłosz and Jerzy Andrzejewski: The Holocaust as catholic moral crisis. „Poznańskie Studia Slawistyczne” 2019 nr 16.
• J. Herlth: Am Ende der Geschichte? Theorie und Praxis der Katastrophe bei Czesław Miłosz und Zbigniew Herbert. W: Literarische Katastrophendiskurse im 20. und 21. Jahrhundert. Frankfurt am Main 2019.
• Literatura polska w świecie. [T. 7]. Recepcja i adaptacja, mecenaty i migracje. Prace ofiarowane profesorowi Romualdowi Cudakowi. Katowice 2019.
Zawartość
Tu m.in.: A. Kozhinowa: Tłumaczenie poezji jako sposób wzbogacenia języka – na przykładzie białoruskich przekładów wierszy Czesława Miłosza; M. Sobotková: Twórczość poetycka Czesława Miłosza w czeskich przekładach. W: Literatura polska w świecie; K. Barkowska: Rekonesans: Czesław Miłosz na Łotwie; Zhao Weiting: Polski Tao Yuanming – o recepcji poezji Czesława Miłosza w Chinach.
• M. Lubelska-Renouf: Struktury wyobraźni Czesława Miłosza i Gilberta Duranda. „Prace Polonistyczne”. Seria LXXIV (2019).
• P. Michalski: „Oto głowa zdrajcy”. O sporze Czesława Miłosza z Philipem Larkinem i Robinsonem Jeffersem. W: Nie tylko Ishiguro. Szkice o literaturze anglojęzycznej w Polsce. Łódź 2019.
• „Teologia Polityczna Co Tydzień” 2019 nr 32. Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 14 VII 2020] [numer monograficzny pt. Miłosz. Świadek wieku].
Zawartość
J. Czerniecki: Miłosz. Świadek wieku; J. Breczko: Miłosz na polskiej mapie intelektualnej XX wieku; A. Libera: Rozsławienie Ziemi Ulro; E. Thompson: Przed Noblem. Czesław Miłosz w Ameryce; A. Franaszek: Strzeż się Gombrowicza. Z korespondencji Miłosza i Herberta; Rosja Czesława Miłosza. Rozmowa z prof. Piotrem Mitznerem; D. Gawin: Miłosz i Polacy; P. Grad: Katolickość Miłosza; K. Samsel: Czesław Miłosz – Jeremy Halvard Prynne. Próba zbliżenia; A. Gomola: Miłosz – Merton. Układ podwójny.
• K. Myszkowski: …jak rzeka…; Miseczki z kolorami; Czego nauczył mnie Miłosz; Trzy książki; Utrwalona chwila zachwytu. W tegoż: Punkt wyjścia. Bydgoszcz 2019.
• J. Olaszek: Miłosz poza cenzurą. „Tygodnik Powszechny” 2019 nr 33.
• M. Siedlecki: Wokół recepcji twórczości Czesława Miłosza w Polsce i na Litwie. Podobieństwa oraz różnice. „Bibliotekarz Podlaski” 2019 nr 2.
• K. Zajas: Opowiedzieć milczenie. Strategie pisarskie wobec wstydliwej polskości. Przykład Czesława Miłosza i Andrzeja Stasiuka. W: (Nie)opowiedziane. Polskie doświadczenie wstydu i upokorzenia od czasu rozbiorów do dzisiaj. Kraków 2019.
• P. Bem: Obowiązki i ambicje. Jeszcze o (nie)pamięci poety. „Konteksty” 2020 nr 3.
• S. Chwin: Wiara, nadzieja i Miłosz. „Kwartalnik Artystyczny” 2020 nr 2.
• K. Ciemiera: W „rytmie„ ziemskiego świata. O niejednoznacznej roli przyrody w „Trzech zimach” Czesława Miłosza. W: The crisis of imagination. Człowiek a pozaludzka przyroda w literaturze i sztuce antropocenu. Rzeszów 2020.
• A. Fitas: „Jest taka cierpienia granica, za którą się uśmiech pogodny zaczyna”. O kilku przedziwnych splotach poezji i rzeczywistości. „Teksty Drugie” 2020 nr 6.
• A. Fiut: „Pisane było”?. „Kwartalnik Artystyczny” 2020 nr 2.
• J. Franczak: Puryfik(a)cje. „Czas Kultury” 2020 nr 1.
• T. Garbol: Czesław Miłosz. Poezja wyobraźni. W: Literatura a religia – wyzwania epoki świeckiej. T. 2: Literatura polska po 1945 roku. Kierunki, idiomy paradygmaty. Kraków 2020.
• M. Kay: Czesław Miłosz in the World: The will to transcendence. W: A companion to world literature. Vol. 5a. 1920 to early Twenty-First Century I. Hoboken 2020, wyd. także jako dokument elektroniczny: Hoboken, NJ 2020.
• H. Kirschbaum: Repatriacja pamięci. Miłosz w miniaturze. W: Polityka i pamięć w literaturze polskiej (od przełomu romantycznego). Studia przypadków. Poznań 2020.
• A. Niewiadomski: Osiemdziesiąt. Studium o poezji „przełomów”. Lublin 2020, passim.
• J. Szymik: Apokatastaza według Miłosza. Teologia sensu i nadziei = Around apokatastasis of Miłosz. Theology of sense and of hope. „Studia Oecumenica” 2020 t. 20.
• G.B. Tomaszewska: Męka dwuznaczności i egzorcyzmy = The struggle of ambiguity and exorcisms. „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio N, Educatio Nova” 2020 vol. 5.
• Z. Weiting: „Współodczuwanie”. Drogi recepcji twórczości Czesława Miłosza w Chinach. „Transfer” 2020 t. 5.
• M. Woźniak-Łabieniec: W stronę neotomizmu. Czesław Miłosz jako czytelnik. „Art et scolastique Jacques'a Maritaina = Towards scholasticism. Czesław Miłosz reading Art et scolastique by Jacques Maritain. Rocznik Filozoficzny Ignatianum” 2020 t. 26 z. 2.
• M. Zaleski: Nieco rzeczy mglistych. W: Miejsca sporu. Księga dedykowana profesorowi Pawłowi Śpiewakowi. Warszawa 2020.
• K. Bałdyga: Świadectwa lektury św. Tomasza z Akwinu w twórczości Czesława Miłosza. „Rocznik Tomistyczny” 2021 [nr] 10.
• A. Fiut: Rozmowy w listach. W: „Odcisk palca – rozległy labirynt”. Prace ofiarowane profesorowi Wojciechowi Ligęzie na jubileusz siedemdziesięciolecia. Kraków 2021.
• A. Franaszek: Starszy brat. O Miłoszu i Różewiczu. „Teksty Drugie” 2021 nr 4.
• A. Franaszek: Straszne obłoki. O dwóch wierszach Jarosława Iwaszkiewicz i Czesława Miłosza. „Konteksty” 2021 nr 3.
• E. Głębicka: Sprawy Czesława Miłosza w zapiskach osobistych Marii Dąbrowskiej i Anny Kowalskiej. „Tematy i Konteksty” 2021 nr 11.
• R. Gorczyńska: Miłosz wileński. Cz. 1-2. „Kwartalnik Artystyczny” 2021 [nr] 2, 4.
• A. Kasperek: Poza ziemią Ulro. Wyobraźnia romantyczna jako inspiracja pedagogiczna. W: Pedagogika kultury. Wehikuł przebudzeń. O edukacji nie-obojętnej. Katowice 2021.
• Z. Kaźmierczyk: Filmowość języka poetyckiego Czesława Miłosza. „Porównania” 2021 nr 1.
• M. Kłosowski: „Krucha piana”, porcelana. O wierszu Czesława Miłosza. „Pamiętnik Literacki” 2021 z. 4.
• A. Kremer: Intonation in Exile. Czesław Miłosz’s English translations. W tejże: The sound of modern Polish poetry. Performance and recording after World War II. Cambridge, Massachusetts; London, England 2021.
• J. Krenz: Przybrany ojciec: Czesław Miłosz w Chinach. „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” 2021 nr 40.
• W. Ligęza: „Z jasności, wysokości”. Wokół wiersza Czesława Miłosza „Ale książki”. W tegoż: Ale książki. Dziewięć szkiców o poezji. Kraków 2021. Granice Wyobraźni.
• A. Majewska-Wójcik: „Zwykle traktuję siebie albo zbyt pochlebnie, albo mieszam z błotem„. Strategie autoprezentacyjne stosowane przez Czesława Miłosza w listach do Jarosława Iwaszkiewicza. W: Język polski – między tradycją a współczesnością. Księga jubileuszowa z okazji stulecia Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego. Kraków 2021.
• Nobliści – od inspiracji do dydaktyki. Lublin 2021, passim.
• Od Baczyńskiego do Różewicza. Przemiany literatury w Polsce. Tradycja, recepcja, perspektywy = From Baczyńki to Różewicz. Transformations of literature in Poland. Tradition, reception, perspectives. Białystok 2021, passim.
• M. Wójciak: Unde malum? Twórczość Fiodora Dostojewskiego i Włodzimierza Sołowjowa w refleksji Czesława Miłosza. „Tekstualia” 2021 nr 4.
• T. Wójcik: Nazizm – atrofia pamięci, mowa pamięci. (Jarosław Iwaszkiewicz, Czesław Miłosz, Tadeusz Różewicz). W: Poetyki protestu. T. 1. Warszawa 2021.
• K. Barkowska: Wokół recepcji twórczości Czesława Miłosza w łotewskim kręgu kulturowym. W: Latvija un Polija vairāk nekā 100 gadu periodā = Łotwa i Polska na przestrzeni więcej niż 100 lat. Rīga 2022.
• A. Fitas: „Płomień nadziei”. 40 lat doktoratu honoris causa KUL dla Czesława Miłosza. „Teksty Drugie” 2022 nr 3.
• A. Fiut: Rozmowy „wierszami i o wierszach” = Conversations „in poems and on poems”. „Konteksty Kultury” 2022 z. 1.
• A. Franaszek: „Inne życie”. O trudnej przyjaźni Czesława Miłosza i Jarosława Iwaszkiewicza. „Twórczość” 2022 nr 2.
• B. Gruszka-Zych: Moi ważni. Portrety prywatne. Czeladź 2022, passim.
• S. Koper: Uczuciowe problemy Czesława Miłosza. W tegoż: Żony bogów. Muzy wielkich literatów. Warszawa 2022.
• K. Kozłowski: Czesława Miłosza potyczki z mechanicyzmem. W: Światy (nie)równoległe. Literatura wobec astronomii. Poznań 2022, wyd. jako dokument elektroniczny tamże 2022.
• A. Mencwel: Według Miłosza. W tegoż: Nauczyciele i przyjaciele. Warszawa 2022 [dot. Historia literatury polskiej].
• R. Mielhorski: O tym, jak Czesław Miłosz czytał „Poemat o mowie polskiej”. „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” 2022 [t.] 10.
• J. Miłosz-Piekarska: Wszystkie czasy przeszłe. Warszawa 2022, passim.
• M.A. Noga: Stanisław Brzozowski w kręgu „Kultury” paryskiej. Łódź 2022, passim.
• R. Okulicz-Kozaryn: Czytelnik Miłosza sięga po Syrokomlę. „Szkolne czasy. Nowe opowiadanie Jana Dęboroga„ w perspektywie odwróconej. W: Władysław Syrokomla. Szkice i studia. W dwusetną rocznicę urodzin i sto sześćdziesiątą rocznicę śmierci pisarza. Białystok 2022.
• V. Ravinthiran: „Emmental freedom”: Czesław Miłosz. W tegoż: Worlds woven together. Essays on poetry and poetics New York 2022.
• A. Spólna: Ucieleśniona. Paradoksy „Rozbierania Justyny„ Czesława Miłosza. „Litteraria Copernicana” 2022 nr 1.
• Ł. Tischner: Sekrety literatury i głód wtajemniczenia. „Przestrzenie Teorii” 2022 [nr] 38.
• M. Woźniak-Łabieniec: Rekonstrukcja noblisty. Czesław Miłosz w „Tygodniku Powszechnym” w latach 1980-1981 na tle praktyk cenzorskich przełomu solidarnościowego. W tejże: Cenzorskie lekcje literatury. Studia o systemowej kontroli słowa w Polsce po 1945 roku. Łódź 2022.
• A. Fiut: Wariacje faustyczne. Kraków; Budapeszt; Syrakuzy 2023, passim.
• D. Rochecka-Sembratowicz: „Miasto Sagena”. Nieznana powieść Czesława Miłosza. „Pamiętnik Literacki” 2023 z. 3.
Poemat o czasie zastygłym
• M. Czuchnowski: Przeciw „Żagarom”!. „Robotnik” 1933 nr 140, przedruk: „Dziennik Ludowy” 1933 nr 96; nr 97.
• A. Gołubiew: Bujnicki, Miłosz, Zagórski. „Pax” 1933 nr 4.
• M. Kotlicki: Trzy kajety. „Smuga”, Wilno 1933 nr 4.
• [J. Maśliński] jim.: Trzej poeci. „Kurier Wileński” 1933 nr 90.
• [K.J. Piotrowski] R.: Maj poezji. „Ilustrowany Kurier Codzienny” 1933 nr 133 dod. „Kurier Literacko-Naukowy” nr 20.
• [W. Arcimowicz?] W.A. „Alma Mater Vilnensis” 1933 nr 11 [m.in. dot. poematu].
• K.W. Zawodziński: Liryka. „Rocznik Literacki” 1933 wyd. 1934.
• J. Łobodowski: Marienholz Szymon, Na froncie poetyckim. „Dźwigary” 1934 nr 1.
• A. Mikułko: Wypadki i odpadki. „Kurier Wileński” 1934 nr 204.
• S. Napierski: Poeci wileńscy. „Bunt Młodych” 1935 nr 18.
• J. Kwiatkowski: O poezji Czesława Miłosza. „Poemat o czasie zastygłym”. „Twórczość” 1957 nr 12, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków – Wrocław 1985.
• S. Bereś: Wokół „Poematu o czasie zastygłym”. „Pamiętnik Literacki” 1981 z. 4, przedruk pt. Czarny Ariel poezji społecznej. W: Czesław Miłosz. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historycznoliterackie” 1987 z. 61; w tegoż: Ostatnia wileńska plejada. Szkice o poezji kręgu Żagarów. Warszawa 1990.
• K. Brakoniecki: Człowiek w Ziemi Ulro. (O twórczości Czesława Miłosza w latach trzydziestych). „Poezja” 1981 nr 5/6 [dot. też: Trzy zimy].
• J. Kwiatkowski: Poezja „trzeciego wyrazu”: wizjoneryzm (Czechowicz, żagaryści i inni). W tegoż: Literatura Dwudziestolecia. Warszawa 1990, przedruk w tegoż: Dwudziestolecie międzywojenne. Warszawa 2000, tamże: 2001, 2002, 2003, 2008. [dot. też: Trzy zimy].
• K. Nowosielski: Zatarty nomos. O przestrzeni przemiany we wczesnych poezjach Czesława Miłosza. „Znak” 1993 nr 5, przedruk w tegoż: Przestrzeń oczekiwania. Historia, natura, sacrum we współczesnej poezji polskiej. Gdańsk 1993. [dot. też:: Trzy zimy].
• Z. Kaźmierczyk: Dyktat pieniądza we wczesnej twórczości Czesława Miłosza. W: Pieniądz w literaturze i teatrze. Materiały z sympozjum „Temat pieniądza w literaturze i teatrze”. Sopot 2000.
• J. Frankowski: Marksizm, rewolucja, indywidualizm. „Poemat o czasie zastygłym” Czesława Miłosza jako próba realizacji modelu poezji społecznej. W: Filozoficzne inspiracje literatury. Seria 2. Toruń 2006.
• G. Gazda: Poemat o czasie zastygłym. [Hasło]. W tegoż: Dwudziestolecie międzywojenne. Słownik literatury polskiej. Gdańsk 2009.
• J. Olejniczak: Od „Poematu o czasie zastygłym” do „Trzech zim”. W: Żagary. Środowisko kulturowe grupy literackiej. Kraków 2009.
• B. Stelmaszczyk: „Światło niebieskiego stropu” w ciemnym wnętrzu obrazu. Wczesne wiersze Miłosza. „Białostockie Studia Literaturoznawcze” 2012 nr 3 [dot. też: Posąg małżonków, Trzy zimy].
• K. Szewczyk-Haake: Ekspresjonizm jako „dobro wspólne”. O pierwiastkach ekspresjonistycznych we wczesnej twórczości Czesława Miłosza. „Ruch Literacki” 2012 z. 4–5 [dot. też: Trzy zimy].
• M. Freise: Historyczność we wczesnej twórczości Czesława Miłosza. W tegoż: Czesław Miłosz i historyczność kultury. Przekł. J. Dąbrowski. Kraków 2016.
Trzy zimy
• J. Andrzejewski: Jaką najciekawszą książkę przeczytałem w r. 1936? Ankieta tygodnika „Prosto z Mostu”. „Prosto z Mostu” 1937 nr 9, przedruk w tegoż: Samotne pokolenie. Szkice i recenzje krytyczne z lat 1927–1939. Kraków 2014.
• K. Czachowski: Poeta „czasów pogardy”. „Tygodnik Ilustrowany” 1937 nr 29.
• J. Czechowicz: Uczeń marzenia. Rzecz o poezji Czesława Miłosza. „Pion” 1937 nr 3.
• S. Czernik: Recenzje. „Okolica Poetów” 1937 nr 2.
• H. Domiński: Poezja pesymizmu i buntu. Wiersze z „Trzech zim”. „Kurier Poranny” 1937 nr 209.
• B. Dudziński: Wśród poetów. „Robotnik” 1937 nr 99.
• D. Dworakowska: Mitologia Czesława Miłosza. „Kurier Wileński” 1937 nr 16 dod. „Kolumna Literacka”.
• L. Fryde: Przegląd poezji. „Życie Literackie” 1937 z. 2.
• L. Fryde. „Życie Literackie”, Warszawa 1937 nr 1/2.
• A. Łaszowski: Renesans wileńskiego klasycyzmu. „Bluszcz” 1937 nr 11.
• A. Łaszowski. „Nowa Książka” 1937 z. 10.
• H. Michalski: Odmienne postawy. Nowości poetyckie. „Kultura” 1937 nr 24.
• E. Misiołek: Poetycki „bilans estetyzmu” Czesława Miłosza. „Verbum” 1937 nr 3.
• A. Pleśniewicz: Poezje Czesława Miłosza. „Gazeta Polska” 1937 nr 80.
• [S. Pollak] (sp): Apokalipsa w cuglach. „Nowa Kwadryga” 1937 nr 3.
• M. Promiński: Wiersze Miłosza. „Sygnały” 1937 nr 26.
• M. Starost: „Trzy zimy” Czesława Miłosza. „Myśl Polska” 1937 nr 7.
• K. Troczyński: Pesymizm integralny. Z powodu „Trzech zim” Czesława Miłosza. „Dziennik Poznański” 1937 nr 173, przedruk: „Kurier Wileński” 1937 nr 217 dod. „Kolumna Literacka”.
• K. Wyka: [odpowiedź na ankietę Kto powinien otrzymać w 1937 Nagrodę Młodych PAL]. „Pion” 1937 nr 51–52, przedruk w tegoż: Stara szuflada i inne szkice z lat 1932–1939. Kraków 2000.
• K. Wyka: Płomień i marmur. „Pion” 1937 nr 21, przedruk w tegoż: Rzecz wyobraźni. Wydanie 2. rozszerzone, Warszawa 1977, wyd. nast.: Kraków 1997 oraz w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985.
• J. Zawieyski: „Kołysanka” Czesława Miłosza. Opracowanie do wygłaszania zespołowego. „Teatr Ludowy” 1937 nr 6.
• K.W. Zawodziński: Liryka i epika wierszem. „Rocznik Literacki” 1936 wyd. 1937.
• T. Żakiej: Poezje. „Lwów Literacki” 1937 nr 5.
• K. Czachowski: Poezja polska 1936/7. W tegoż: Najnowsza polska twórczość literacka 1935–1937 oraz inne szkice krytyczne. Lwów 1938.
• K. Czachowski: Polska twórczość literacka w roku 1937. „Nowa Książka” 1938 z. 2.
• L. Fryde: Dwa pokolenia. „Pióro” 1938 nr 1, przedruk w tegoż: Wybór pism krytycznych. Warszawa 1966; oraz w: Polska krytyka literacka (1919–1939). Materiały. Warszawa 1966; Źródła do historii awangardy. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź 1981.
• S. Napierski: Czesław Miłosz. „Trzy zimy”. „Ateneum.” 1938 nr 1, przedruk w tegoż: Wybór pism krytycznych. Kraków 2009.
• S. Czernik: Dwadzieścia lat poezji polskiej 1918–1938. „Okolica Poetów” 1939 nr 1/2.
• G. Herling-Grudziński: Granice poezji Czesława Miłosza. „Pion” 1939 nr 8, przedruk w tegoż: Recenzje, szkice, rozprawy literackie 1935–1946. (Dzieła zebrane. T. 1). Kraków 2009.
• G. Herling-Grudziński: O książce. „Orzeł Biały”, Londyn 1945 nr 10, przedruk w tegoż: Żywi i umarli. Szkice literackie. Rzym 1945, Recenzje, szkice, rozprawy literackie 1935–1946. (Dzieła zebrane. T. 1). Kraków 2009.
• W.P. Szymański: Neosymbolizm – próba zarysu (o awangardowej poezji polskiej w latach trzydziestych). W tegoż: Neosymbolizm. O awangardowej poezji polskiej w latach trzydziestych. Kraków 1973, przedruk rozszerzonej analizy dot. wiersza Bramy arsenału. W: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków – Wrocław 1985 oraz w tegoż: Moje dwudziestolecie 1918–1939. Kraków 1998 [dot. m.in.: Bramy arsenału].
• J. Błoński: Wzruszenie, dialog i mądrość. „Tygodnik Powszechny” 1980 nr 41, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków – Wrocław 1985; pt. Patos, romantyzm, proroctwo. W tegoż: Miłosz jak świat. Kraków 1998, wyd. nast. tamże 2011. [dot. też: Powolna rzeka].
• S. Lichański: Walczący z Panterą. „Tygodnik Kulturalny” 1980 nr 48.
• K. Brakoniecki: Człowiek w Ziemi Ulro. (O twórczości Czesława Miłosza w latach trzydziestych). „Poezja” 1981 nr 5/6. [dot. też: Poemat o czasie zastygłym].
• R. Matuszewski: Czesława Miłosza dążenie do formy pojemnej. „Twórczość” 1981 nr 6, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków – Wrocław 1985; w tegoż: Powroty i pożegnania. Warszawa 1987, Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. Kraków 2004.
• F. Tomaszewski: Odgarniając pianę odnowień, cóż poczniesz? (Pierwsze czytanie „Bram arsenału” Czesława Miłosza). „Poezja” 1981 nr 5/6.
• Cz. Miłosz: Trzy zimy & Głosy o wierszach. Londyn 1987.
• M. Stala: „Trzy zimy” jesienią ’87. „Tygodnik Powszechny” 1987 nr 51–52.
• M. Lubelska: Dlaczego smoła ścieka po filarach mostu. „Brulion”* 1988 nr 7–8.
• A. Międzyrzecki: Felieton poetycki. „Twórczość” 1988 nr 1.
• K. Dybciak: Drugi prawdziwy debiut Miłosza. „Odra” 1989 nr 9, przedruk w tegoż: Trudne spotkanie. Literatura polska XX wieku wobec religii. Kraków 2005.
• J. Jarzębski: Dotknięcie świata. „Dekada Literacka” 1991 nr 17.
• K. Nowosielski: Zatarty nomos. O przestrzeni przemiany we wczesnych poezjach Czesława Miłosza. „Znak” 1993 nr 5, przedruk w tegoż: Przestrzeń oczekiwania. Historia, natura, sacrum we współczesnej poezji polskiej. Gdańsk 1993 [dot. też:: Poemat o czasie zastygłym].
• Z. Skibiński: Kołysanka ze snu wyrywająca. (O „Kołysance” Czesława Miłosza). W: Łódzki kalejdoskop literacki. Łódź 1994.
• M. Stala: Stróże świata, obłoki. „Tygodnik Powszechny” 1996 nr 26 dod. „Apokryf” nr 9, przedruk w tegoż: Trzy nieskończoności. O poezji Adama Mickiewicza, Bolesława Leśmiana i Czesława Miłosza. Kraków 2001, Blisko wiersza. 30 interpretacji. Kraków 2013 [dot.: Obłoki].
• J. Franczak: „Ptaki” Czesława Miłosza, czyli katastrofizm niespełnienia. „Nowy Wiek” 1999 nr 2.
• E. Kiślak: Dialog w maskach. „Teksty Drugie” 1999 nr 3 [dot. wiersza Dialog].
• M. Rybka: Pod rozpalonym słońcem milczenie popiołów – uwagi o języku „Trzech zim” Czesława Miłosza. „Poznańskie Spotkania Językoznawcze” 1999 t. 5 cz. 2.
• A. Zawada: Trzy zimy [Hasło w:] Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 2000.
• E. Kołodziejczyk: „Złączeni jednym węzłem dziedziczenia”. Powinowactwa „Trzech zim” z poezją Oscara Miłosza. „Ruch Literacki” 2001 z. 3.
• E. Kołodziejczyk: Podróż syna marnotrawnego. O motywie romantycznym w „Trzech zimach” Czesława Miłosza. „Pamiętnik Literacki” 2001 z. 3.
• R. Matuszewski: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. „Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza” 2001, wyd. 2002, przedruk w tegoż: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. Kraków 2004.
• J. Olejniczak: „Bramy arsenału” Miłosza; „Elegia” Miłosza; „Obłoki” Miłosza; „Powolna rzeka” Miłosza. [Hasła w:] Słownik literatury polskiej XX wieku. Katowice 2001.
• W. Wencel: Cień wieszcza: „Trzy zimy” – arcydzieło młodego Miłosza. „Nowe Państwo” 2001 nr 42.
• K. Nowosielski: Katastrofizm… zapytujący? (Nad jednym wierszem Czesława Miłosza). „Topos” 2002 nr 4–5. [dot.: Bramy arsenału].
• J. Zach: „Ja” i „ty” w „Trzech zimach”. Dramatyzacja monologu wewnętrznego. W tejże: Miłosz i poetyka wyznania. Kraków 2002.
• J. Kryszak: Prefekt Czesława Miłosza. „Twórczość” 2007 nr 7, przedruk w tegoż: „A po ziemi wychodźcy idą w obce kraje”. O poezji i poetach drugiej emigracji. Gdańsk 2010, Poeta w poszukiwaniu rzeczywistości. Toruń 2011 [dot. wierszy: Do księdza Ch., Ksiądz Ch., po latach, oraz Rodzinnej Europy].
• K. Nowosielski: Katastrofizm – skąd i gdzie?. W tegoż: Czytać i pytać. Analizy oraz interpretacje dwudziestowiecznej poezji polskiej. Gdańsk 2009, przedruk w tegoż: Pożegnanie z uniwersytetem. Wybrane szkice o literaturze polskiej i nie tylko. Gdańsk 2018 [dot.: Bramy arsenału].
• S. Chwin: Miłosz dzisiaj. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• M. Janion: Książki, które zmieniły moje życie. „Książki” 2011 nr 1.
• Z. Kaźmierczyk: Harmonia Blake’a w sukcesji Tomasza (od „Trzech zim” do „Doliny Issy”). W: Czesława Miłosza „północna strona”. Gdańsk 2011.
• A.D. Liskowacki: Trzy zimy, dwóch poetów i inne przypadki. „Pogranicza” 2011 nr 1, przedruk w: Czesław Miłosz i rewolucja. Szczecin 2011.
• K. Zajas: Trzy zimy. [Hasło w:] Kultura pogranicza wschodniego. Zarys encyklopedyczny. Warszawa 2011.
• B. Stelmaszczyk: „Światło niebieskiego stropu” w ciemnym wnętrzu obrazu. Wczesne wiersze Miłosza. „Białostockie Studia Literaturoznawcze” 2012 nr 3. [dot.: Posąg małżonków, Poemat o czasie zastygłym].
• K. Szewczyk-Haake: Ekspresjonizm jako „dobro wspólne”. O pierwiastkach ekspresjonistycznych we wczesnej twórczości Czesława Miłosza. „Ruch Literacki” 2012 [dot. też: Poemat o czasie zastygłym].
• J. Miklas-Frankowski: Katastrofizm „Trzech zim” Czesława Miłosza. W: Pogranicza, Kresy, Wschód a idee Europy. Seria II: Wiktor Choriew in memoriam. Białystok 2013.
• M. Bauchrowicz-Kłodzińska: Ksiądz Ch. w cieniu apokaliptycznych znaków. Sensy i symbole poetyckiej wizji eschatologicznej Czesława Miłosza. „Pamiętnik Literacki” 2014 z. 4.
• Z. Zarębianka: O czym mówią „Obłoki” Czesława Miłosza – znaczenia i konteksty wiersza. Próba lektury. W tejże: Wtajemniczenia (w) Miłosza. Pamięć– duch(owość) – wyobraźnia. Kraków 2014.
• Z. Zarębianka: Pytania o kulturę w świetle wierszy „O książce” i „Œconomia divina”. W tejże: Wtajemniczenia (w) Miłosza. Pamięć–duch(owość) – wyobraźnia. Kraków 2014.
• M. Bauchrowicz-Kłodzińska: Zamek i klucz. „Teksty Drugie” 2015 nr 1.
• M. Freise: „Trzy zimy”. W tegoż: Czesław Miłosz i historyczność kultury. Przekł. J. Dąbrowski. Kraków 2016.
• T. Wilkoń: „Obłoki” – stróże świata? O wierszu Czesława Miłosza. W: Miłosz. Dyskursy. Bielsko-Biała 2016.
• T. Wilkoń: Motywy katastroficzne i filozoficzne w poezji Czesława Miłosza. W tejże: Katastrofizm w poezji polskiej w latach 1930–1939. Szkice krytyczne. Katowice 2016.
• P. Bem: „Varia”, czyli probabilistyka „Trzech zim”. W tegoż: Dynamika wariantu. Miłosz tekstologicznie. Warszawa 2017.
• K. Ciemiera: Praca pamięci. O wierszu „Roki” Czesława Miłosza. W: Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku. Kraków 2017.
• T. Wilkoń: „O książce” Czesława Miłosza. W: O etosie książki. Studia z dziejów bibliotek i kultury czytelniczej. Katowice 2017.
• K. Ciemiera: Apokalipsa przychodzi po cichu. Sploty relacji pomiędzy muzyką, zagładą i obecnością Boga w „Trzech zimach” Czesława Miłosza. W: Widziałem Go. Literatura wobec doświadczenia religijnego. Kraków 2018.
• A. Niewiadomski: Jeszcze jeden głos (po osiemdziesięciu latach) o „Trzech zimach”. „Wielogłos” 2018 nr 2.
[Cz. Miłosz] Jan Syruć: Wiersze
• J. Andrzejewski: W pierwszym roku. „Odrodzenie” 1945 nr 15.
• W. Bartoszewski: Konspiracyjne edycje Miłosza w latach okupacji. „Tygodnik Powszechny” 1980 nr 50, przedruk w tegoż: Pisma wybrane. T. 4. 1980–1990. Kraków 2010 [dot. też: Pieśń niepodległa. Poezja polska czasu wojny oraz J. Maritain: Drogami klęski].
• J. Andrzejewski: Wiersze Miłosza w okupowanej Warszawie (z „Notatek do autobiografii”). „Tygodnik Powszechny” 1984 nr 47.
• Z. Mentzel: Miłosz w tramwaju. „Tygodnik Powszechny” 2000 nr 3, przedruk w tegoż: Niebezpieczne narzędzie w ustach. Gdańsk 2001 [dot.: Modlitwa wigilijna].
• R. Matuszewski: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. „Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza” 2001, wyd. 2002, przedruk w tegoż: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. Kraków 2004.
• A. Fiut: Głosy niedosłyszane. „Kwartalnik Artystyczny” 2014 nr 2, przedruk w tegoż: Po kropce. Kraków 2016 [dot. także: Świat. Poema naiwne, Głosy biednych ludzi, Reprint oryginalnego wydania. Warszawa 2011].
Eseje okupacyjne
• J. Baran: Poeta w czepku urodzony. Kraków fetował 85. Rocznicę urodzin Czesława Miłosza. „Sycyna” 1996 nr 15.
• J. Błoński: Książka z Atlantydy. Wojenne eseje i listy Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 1996 nr 19 [posłowie do wyd. łącznego z Listy-eseje J. Andrzejewskiego i Cz. Miłosza pt. Legendy nowoczesności].
• A. Fiut: Wędrówki po piekle. „Rzeczpospolita” 1996 nr 115 dod. [dot. wyd. łącznie z Listy-eseje J. Andrzejewskiego i Cz. Miłosza pt. Legendy nowoczesności].
• M. Wyka: „Legendy nowoczesności”. „Dekada Literacka” 1996 nr 7/8, przedruk w tejże: Punkty widzenia. Kraków 2000 [dot. wyd. łącznie z Listy-eseje J. Andrzejewskiego i Cz. Miłosza pt. Legendy nowoczesności].
• M. Zaleski: Książka z ruin. „Teksty Drugie” 1996 nr 2/3 [dot. wyd. łącznie z Listy-eseje J. Andrzejewskiego i Cz. Miłosza pt. Legendy nowoczesności].
• A. Zawada: Książka z ruin. „Nowe Książki” 1996 nr 8 [dot. wyd. łącznie z Listy-eseje J. Andrzejewskiego i Cz. Miłosza pt. Legendy nowoczesności].
• H. Zaworska: Zdrowe dziecko chorej Europy. „Gazeta Wyborcza” 1996 nr 6 [dot. wyd. łącznie z Listy-eseje J. Andrzejewskiego i Cz. Miłosza pt. Legendy nowoczesności].
• S. Gębala: „Książka z Atlantydy”. „Twórczość” 1997 nr 1 [dot. wyd. łącznie z Listy-eseje J. Andrzejewskiego i Cz. Miłosza pt. Legendy nowoczesności].
• P. Kłoczowski: Grzeczny chłopiec i buntownik. „Zeszyty Literackie” 1997 nr 1 [dot. wyd. łącznie z Listy-eseje J. Andrzejewskiego i Cz. Miłosza pt. Legendy nowoczesności].
• Ł. Tischner: Spór o istnienie świata. „Znak” 1997 nr 1 [dot. wyd. łącznie z Listy-eseje J. Andrzejewskiego i Cz. Miłosza pt. Legendy nowoczesności].
• M. Wyka: „Legendy nowoczesności”. W tejże: Niecierpliwość krytyki. Kraków 2006 [dot. wyd. łącznie z Listy-eseje J. Andrzejewskiego i Cz. Miłosza pt. Legendy nowoczesności].
• J. Zach: Legendy nowoczesności: „lekcja biologii” i „lekcja religii”. W: Czesław Miłosz. Tradice – současnost – recepce. Materiály z mezinárodní vĕdecké konference uskutečnĕné v Ostravĕ ve dn16.–17. října 2008 u příležitosti 50. výročí výtisku „Rodné Evropy” Czesława Miłosze. Ostrava 2009.
• G. Zych: Wizja wspólnej Europy w esejach Czesława Miłosza z lat 1931–1958 (zarys problematyki). „Ruch Literacki” 2008 z. 1.
• [T. Fiałkowski] Lektor: Pochwała wątpienia. „Tygodnik Powszechny” 2010 nr 4.
• K. Myszkowski: Prawdziwszy punkt oparcia. „Kwartalnik Artystyczny” 2010 nr 2, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• G. Borkowska: Na przełomie. Miłosz i inni. „Konteksty” 2011 nr 4.
• M. Werner: Dialektyka oświecenia po polsku. „Legendy nowoczesności”. „Przegląd Polityczny” 2011 nr 108, przedruk w: Miłosz i Miłosz. Kraków 2013.
• Z. Kaźmierczyk: Od „legendy woli” do „bałwochwalstwa samolubnej etni” (o esejach wojennych Czesława Miłosza). W: Miłosz i Miłosz. Kraków 2013.
• M. Wyka: Czytanie w głąb okupacyjnej fotografii – Andrzejewski, Miłosz, Wyka. W tejże: Miłosz i rówieśnicy. Domknięcie formacji. Kraków 2013.
• I. Gielata: Tropy nowoczesności w krytyce Czesława Miłosza (wokół „Legendy miasta-potwora”). „Świat i Słowo” 2015 nr 2.
• M. Bauchrowicz-Kłodzińska: „Czciciele wspaniałego zwierzęcia w człowieku”. Wątek krytyki protestantyzmu jako element refleksji Czesława Miłosza o kryzysie kultury europejskiej w świetle „Legend nowoczesności”. W tejże: „Jonasz w brzuchu wieloryba”. Czesław Miłosz wobec nowoczesności. Toruń 2018, przedruk w: Religijność Czesława Miłosza. Gdańsk; Sopot 2020.
• K. Jarzyńska: Legendy innej nowoczesności. W tejże: Literatura jako ćwiczenie duchowe. Dzieło Czesława Miłosza w perspektywie postsekularnej. Kraków 2018.
Świat (Poema naiwne)
• J. Dąbała: W kręgu inspiracji tomistycznej. (O poemacie „Świat” Czesława Miłosza). „Akcent” 1984 nr 3.
• A. Fiut: Poema nienaiwne – O poemacie „Świat” Czesława Miłosza. W: Lektury polonistyczne. Dwudziestolecie międzywojenne. II wojna światowa. T. 1. Kraków 1997, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 1. 1980–1998. Kraków 2000; w tegoż: W stronę Miłosza. Kraków 2003.
• J. Łukasiewicz: Przestrzeń świata naiwnego. O poemacie Czesława Miłosza „Świat”. W: Poznawanie Miłosza. 2. Kraków 2000.
• K. Van Heuckelon: Świat według Miłosza. Motywy kluczowe w „poemacie naiwnym”. „Kresy” 2000 nr 2/3.
• M. Zaleski: W mateczniku poezji. W: Maski współczesności. Warszawa 2001.
• M. Mrugalski: „Kto chce malować świat w barwnej postaci?”. Malarstwo w „Świecie” Czesława Miłosza. „Przegląd Humanistyczny” 2005 nr 1.
• W. Lewandowski: W sprawie genezy „Świata”. O kilku elementach autobiografii kreowanej Czesława Miłosza. W: Światy przedstawione. Prace z historii i teorii literatury ofiarowane Profesorowi Jerzemu Speinie. Toruń 2006.
• Ł. Front: [Świat (poema naiwne)]. W tegoż: Recepcja Williama Blake’a w twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2008.
• M. Kłosiński: Inny „Świat” Miłosza. Ojciec – Matka – Krypta. „Pamiętnik Literacki” 2011 z. 2.
• M. Kłosiński: Miejsce traumy w „Świecie” Miłosza. „Postscriptum Polonistyczne. Pismo krajowych i zagranicznych polonistów poświęcone zagadnieniom związanym z nauczaniem kultury polskiej i języka polskiego jako obcego” 2011 nr 1, przedruk pt. Miejsce traumy w cyklu „Świat, poema naiwne”. W: Miłosz i Miłosz. Kraków 2013.
• W. Szturc: Czesław Miłosz. „Świat. Poema naiwne”. Opowieść o niespełnionej inicjacji. W: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza. Białystok 2012.
• M. Siedlecki: „Dolina Issy” i „Świat (Poema naiwne)” Czesława Miłosza – punkty zwrotne w recepcji, meandry interpretacji. W: Pogranicza, Kresy, Wschód a idee Europy. Seria II: Wiktor Choriew in memoriam. Białystok 2013.
• A. Fiut: Głosy niedosłyszane. „Kwartalnik Artystyczny” 2014 nr 2, przedruk w tegoż: Po kropce. Kraków 2016.
Ocalenie [Wiersze]
• A. Kamieńska: Wiersze wojenne Miłosza. „Kamena” 1946 nr 1/3.
• A. Rymkiewicz: Uwagi o Miłoszu. „Tygodnik Warszawski” 1946 nr 14.
• K. Wyka: Ogrody lunatyczne i ogrody pasterskie. „Twórczość” 1946 nr 5, przedruk w tegoż: Rzecz wyobraźni. Wyd. 2 rozszerzone Warszawa 1977 oraz w: Poznawanie Miłosza. Kraków 1985, odpowiedź Cz. Miłosza: List pół-prywatny o poezji. „Twórczość” 1946 nr 10.
• J. Zagórski: Poezja wielkiego niepokoju. „Tygodnik Powszechny” 1946 nr 16.
• J. Pregerówna: Poezja po wojnie. „Odrodzenie” 1947 nr 7.
• Z. Kopczyńska: O wersyfikacji „Walca” Czesława Miłosza. „Pamiętnik Literacki” 1981 z. 4, przedruk w: Z. Kopczyńska, T. Dobrzyńska, L. Pszczołowska: Znaczenie wyboru formy wiersza. Trzy studia. Warszawa 2007.
• J. Dąbała: Sarkazm i trawestacja sacrum w poezji Czesława Miłosza (Rozważania na podstawie cyklu „Głosy biednych ludzi”). „W Drodze” 1984 nr 11.
• E. Nawrocka: Poeci w Rzymie, czyli jak ocalić umarłych. „Zeszyty Naukowe Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Gdańskiego. Prace Historycznoliterackie” 1989 z. 15.
• S. Balbus: Ukryty cudzysłów (metatekst) i jego odsłonięcie; Ambiwalentny stosunek do intertekstów. Przykład: Cz. Miłosz. „Piosenka na jedną strunę” (1938). W tegoż: Między stylami. Kraków 1993. Wyd. nast. tamże 1996.
• S. Stabro: W poszukiwaniu harmonii. „Ocalenie” Czesława Miłosza. W tegoż: Poezja i historia. Kraków 1995.
• S. Balbus: „Piosenka na jedną strunę”. (W stronę poetyki intertekstualnej Miłosza). W: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 1. 1980–1998. Kraków 2000.
• I. Szpara: Ocalenie. [Hasło]. W: Leksykon dzieł polskiej literatury współczesnej. Kraków 2000.
• P. Bunjak: Zwiastuny końca. „Tygiel Kultury” 2003 nr 7/9 [dot. wiersza: Piosenka o końcu świata].
• A. Tyszczyk: I.Tragiczność i ocalenie w poemacie „Świat” Czesława Miłosza. W: Czterdzieści i cztery. Studia ofiarowane Profesorowi Marianowi Maciejewskiemu. Lublin 2008, przedruk w tegoż: W kręgu tragiczności. Studia. Kielce 2018.
• M. Głowiński: Poezja a dyskurs publiczny (wokół dwu wierszy Czesława Miłosza). „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 (dodatek „Miłosz”) [dot.: Campo di Fiori i Biedny chrześcijanin patrzy na getto].
• K. Maćkowiak: Ukształtowanie stylistyczne „Piosenki o końcu świata” Czesława Miłosza w kontekście dyskusji o formie poezji współczesnej. „Poradnik Językowy” 2011 nr 6.
• P. Szewc: Wybieram „Ocalenie”. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• J. Szuber: Przestałem się wahać: „Ocalenie”!. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• D. Kulesza: Ekstaza, manicheizm, arystokratyzm. O „Świecie” i o przełomie, którego nie było. W: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza. Białystok 2012.
• J. Dehnel: W setną rocznicę. W tegoż: Młodszy księgowy. O książkach, czytaniu i pisaniu. Warszawa 2013.
• P. Śliwiński: Świat, poema naiwne; Przedmieście. W: Miłosz w szkole. Szkice interpretacyjne. Warszawa 2013.
• S. Karolak: „Campo di Fiori” Czesława Miłosza. W tejże: Doświadczenie Zagłady w literaturze polskiej 1947–1991. Kanon, który nie powstał. Poznań 2014.
• Z. Zarębianka: Duchowa droga w „Świecie. Poemach naiwnych”. W tejże: Wtajemniczenia (w) Miłosza. Pamięć– duch(owość) – wyobraźnia. Kraków 2014.
• A. Kopkiewicz: „Ocalenie”, czyli o poezji mimo traumy. Afekt, wyobraźnia i wspólnota w twórczości Czesława Miłosza z lat czterdziestych. „Wielogłos” 2015 nr 1.
• Ł. Tischner: „Piosenka o końcu świata”, czyli „chwila wstrząsającego widzenia”. W: Scenariusze końca. Zmierzch, kres, apokalipsa. Wołowiec 2015.
• M. Freise: Konflikt moralny: „Przedmowa” do „Ocalenia”, czyli kto kogo ratuje? W tegoż: Czesław Miłosz i historyczność kultury. Przekł. J. Dąbrowski. Kraków 2016.
• M. Freise: Konflikt moralny: Spojrzenie na płonące getto warszawskie. W tegoż: Czesław Miłosz i historyczność kultury. Przekł. J. Dąbrowski. Kraków 2016 [dot. m.in.: Campo di Fiori i Biedny chrześcijanin patrzy na getto].
• B. Mielcarek-Krzyżanowska: „Czym jest poezja, która nie ocala narodów ani ludzi?” Powojenny dwugłos Czesława Miłosza i Zygmunta Mycielskiego. W: Interpretacje dzieła muzycznego. Teoria i praktyka. T. 1. Bydgoszcz 2016.
• S. Sawicki: Daleko od Edenu: o „Równinie” Czesława Miłosza. W: Od Lema do Sienkiewicza (z Ingardenem w tle). Prace literaturoznawcze ofiarowane Profesorowi Andrzejowi Stoffowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. Toruń 2017.
• K. Jarzyńska: Ocalenie świata AD 1945. W tejże: Literatura jako ćwiczenie duchowe. Dzieło Czesława Miłosza w perspektywie postsekularnej. Kraków 2018.
Wiersze pół-perskie
• [T. Fiałkowski] Lektor: Miłoszowi na urodziny. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 27.
• E. Kara: Z wydarzeń kulturalnych w Polsce. „Nowy Dziennik”, Nowy Jork 2001 nr 8198 dod. „Przegląd Polski”.
• [K. Myszkowski] K.M. „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 3.
Traktat moralny [Poemat]
• [J. Iwaszkiewicz] Eleuter: Jeszcze o „Traktacie moralnym”. „Nowiny Literackie” 1948 nr 40, przedruk w: [J. Iwaszkiewicz] Eleuter: Listy do Felicji. Warszawa 1979.
• [J. Iwaszkiewicz] Eleuter: Listy do Felicji. „Nowiny Literackie” 1948 nr 33, odpowiedź: [Z. Bieńkowski] Alicja: Najgorsza jest niepewność. „Nowiny Literackie” 1948 nr 37, przedruk obu tekstów w: [J. Iwaszkiewicz] Eleuter: Listy do Felicji. Warszawa 1979; Cz. Miłosz, J. Iwaszkiewicz: Portret podwójny. Warszawa 2011.
• B. Ostromęcki: Na marginesie pewnego traktatu moralnego. „Dziś i Jutro” 1948 nr 50.
• W.P. Szymański:„Traktat moralny”; Rozmowa pseudonimów. W tegoż: „Odrodzenie” i „Twórczość” w Krakowie (1945–1950). Wrocław; Kraków 1981.
• J.M. Rymkiewicz: Klasycyzm, ale jaki? Bo był też sowiecki. „Życie” 1997 nr 156 [dot.: Cz. Miłosz: Traktat moralny. Traktat poetycki. Kraków 1996, polemika: A. Franaszek: Krytyk zaślepiony. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 36; dyskusja: M. Woźniak-Łabieniec: O „krytyku zaślepionym” słów kilka. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 41; tamże odpowiedź A. Franaszek: Kilka wyjaśnień.
• Ł. Tischner: Nihilizm i sidła moralistyki. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 48.
• Pokochać sprzeczność. Z Czesławem Miłoszem rozmawiają A. Fiut i A. Franaszek. W: Cz. Miłosz: Traktat moralny. Traktat poetycki. Lekcja Literatury. Kraków 1998. Wydanie 1 w tej edycji tamże 1996.
• Ł. Tischner: Obłęd historii. „Znak” 1998 nr 5.
• Ł. Tischner: Traktat moralny. W tegoż: Sekrety manichejskich trucizn. Miłosz wobec zła. Kraków 2001.
• A. Tchórzewski: Oddech wspólnoty w obu „Traktatach” Czesława Miłosza. W tegoż: Z poczekalni na Parnas. Toruń 2004 [dot. też: Traktat poetycki].
• M. Lubelska: Między poszukiwaniem sensu a samorewelacją. (O „Traktacie moralnym” Czesława Miłosza). W: Dobra pamięć. Kraków 2005.
• J. Prokop: Oto twój świat na ostrzu miecza… – wspomnienia czytelnika „Traktatu moralnego” Miłosza. W tegoż: Spory o nowoczesność. Miscellanea z pogranicza historii idei i literatury. Kraków; Kielce 2005.
• H. Markiewicz: Czego nie rozumiem w „Traktacie moralnym”? „Teksty Drugie” 2006 nr 5, przedruk w tegoż: Jeszcze dopowiedzenia. Rozprawy i szkice z wiedzy o literaturze. Kraków 2008; Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011; dyskusja: A. Fiut: Panu Profesorowi Henrykowi Markiewiczowi – w odpowiedzi; J. Zach: „Traktat moralny”: poezja jako „akt umysłu”; Ł. Tischner: Glosa do artykułu prof. Henryka Markiewicza „Czego nie rozumiem w »Traktacie moralnym«”; M. Lubelska: Czcigodny Panie Profesorze!; H. Markiewicz: Odpowiedź miłoszologom. „Teksty Drugie” 2008 nr 5.
• J. Dudek: Miłosz wobec Conrada w „Traktacie moralnym”. „Ruch Literacki” 2012 z. 4–5, przedruk w tejże: Miłosz wobec Conrada 1948–1959. Kraków 2014.
• E. Kołodziejczyk: „Światło dzienne” i doświadczenie amerykańskie Czesława Miłosza. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2012 nr 4.
• D. Pawelec: Traktatowo i polemicznie – Witold Wirpsza wobec Czesława Miłosza. „Ruch Literacki” 2012 z. 3.
• M. Freise: Konflikt moralny: „Traktat moralny” w kontekście neoawangardy. W tegoż: Czesław Miłosz i historyczność kultury. Przekł. J. Dąbrowski. Kraków 2016.
• K. Jarzyńska: Traktaty Czesława Miłosza jako teksty wspólnototwórcze. W tejże: Literatura jako ćwiczenie duchowe. Dzieło Czesława Miłosza w perspektywie postsekularnej. Kraków 2018 [dot. też: Traktat moralny, Traktat poetycki i Traktat teologiczny].
La grande tentation
• [A. Pragier, S. Zahorska] Pandora: Stachanowiec na wygnaniu. (Puszka). „Wiadomości”, Londyn 1952 nr 11.
Zniewolony umysł
• [G. Herling-Grudziński] Lector: Czasopisma obce. Murti-Bing. „Wiadomości” 1951 nr 34, przedruk pt. Murti-Bing. W tegoż: Wyjścia z milczenia. Warszawa 1993, Recenzje, szkice, rozprawy literackie 1947–1956. (Dzieła zebrane. T. 2). Kraków 2010 [komentarz do przekładu rozdziału Zniewolonego umysłu opublikowanego w „Twentieth Century”, Londyn 1951 nr 7].
• N. Chiaromonte: Intellectuals under the „System”: „The captive mind”. „Partisan Review”, Nowy Jork 1953 nr 20.
• K. Jaspers: O książce Miłosza. „Kultura”, Paryż 1953 nr 6.
• E. Litvinoff: A battlefield. „Spectator”, Londyn 1953 nr 190.
• S. Mackiewicz: Odpompatycznienie. „Wiadomości”, Londyn 1953 nr 16.
• [A. Pragier]: Prawda „Istinnoj Wiery”. (Puszka). „Wiadomości”, Londyn 1953 nr 48, przedruk w tegoż: Puszka Pandory. Londyn 1969.
• Z. Daszewski: Trzy książki: G. Orwella, Cz. Miłosza, W Gombrowicza. (Ocena polemiczna). Nowy Jork: [drukarnia] Czas. Publ. Co 1954, 24 s.
• G. Herling-Grudziński: Roztopy. „Wiadomości” 1956 nr 27, przedruk w tegoż: Upiory rewolucji. Lublin 1992, Eseje. Kraków 2016.
• M.J. Kryński. „The Polish Review”, Nowy Jork 1956 nr 2/3 [dot. przekładu angielskiego].
• Z. Lichniak: Spojrzenie z ukosa, ale nie zezem. „Dziś i Jutro” 1956 nr 1.
• G. Herling-Grudziński: Klęska i bunt dworzanina. „Wiadomości” 1957 nr 27, przedruk w tegoż: Wyjścia z milczenia. Warszawa 1993; w tegoż: Recenzje, szkice, rozprawy literackie 1957–1998. F, felietony i komentarze z Radia Wolna Europa 1955–1967. (Dzieła zebrane. T. 3). Kraków 2013.
• G. Herling-Grudziński: Komentarz tłumacza [„Literatury sytuacji pogranicznych” J. Ławrynenki]. „Kultura”, Paryż 1959 nr 3.
• G. Herling-Grudziński: Komentarz tłumacza. „Kultura”, Paryż 1959 nr 3, przedruk w tegoż: Recenzje, szkice, rozprawy literackie 1957–1998, felietony i komentarze z Radia Wolna Europa 1955–1967. (Dzieła zebrane. T. 3). Kraków 2013, odpowiedź Cz. Miłosza: Odpowiedzi. „Kultura”, Paryż 1959 nr 4.
• A. Hutnikiewicz: Słowo wstępne. W: Cz. Miłosz: Zniewolony umysł. Toruń 1981.
• R. Zimand: Trzydzieści lat temu i później. W tegoż: Miłosz, Tyrmand, Zinowiew. Warszawa 1982. Druk także w: Toruń [1982?, 1987?], przedruk w tegoż: „Wojna i spokój”. Szkice trzecie. Londyn 1984.
• N. Melošević: Pigułki Murti-Binga czy Ketman. Tłumaczenie J. Salamon. „Aneks”, Londyn 1985 nr 38.
• N. Milošević: Pigułki Murti-Binga czy ketman. Spór z Miłoszem. [Przeł. J. Salamon]. „Aneks”, Londyn 1985 nr 38 [Fragmenty posłowia do serbsko-chorwackiego wydania Zniewolonego umysłu w tłumaczeniu P. Vujicicia].
• D. Pawelec: „Zniewolony umysł” jako parabola. „Res Publica” 1988 nr 5, przedruk jako przedmowa do pierwszego oficjalnego krajowego wydania Zniewolonego umysłu. Kraków 1989.
• [D. Pawelec] T. Trzecieski: „Zniewolony umysł” Czesława Miłosza – fakt polityczny czy literacki? „Gąbka”* 1988 nr 2, przedruk w wersji rozszerzonej w tegoż: Debiuty i powroty. Czytanie w czas przełomu. Katowice 1998.
• M. Stępień: Książka fałszywych prognoz. „Polityka” 1988 nr 14.
• J. Strzelecki: „W człowieku nie ma nic”? „Res Publica” 1988 nr 1, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• J. Strzelecki: Rekonstrukcja „sensu”. „Res Publica” 1988 nr 10, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• J. Ziomek: Beta w oczach Miłosza. Glosa do „Zniewolonego umysłu”. „Res Publica” 1988 nr 5, przedruk w: Literatura a zniewolenie. Lublin 1990, w tegoż: Prace ostatnie. Warszawa 1994. W: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• A.S. Kowalczyk: Rozum w upadku. W tegoż: Kryzys świadomości europejskiej w eseistyce polskiej lat 1945–1977. (Vincenz – Stempowski – Miłosz). Warszawa 1990.
• A. Mackiewicz: „Zniewolony umysł” Czesława Miłosza jako rzecz godna naszej uwagi polonistycznej. „Język Polski w Szkole Średniej” 1990 z. 2.
• S. Chwin: Wallenrodyzm czy Ketman? W tegoż: Literatura a zdrada. Kraków 1993 [dot. też: Zdobycie władzy].
• S. Gawliński: Polityczne obowiązki. Odmiany powojennej prozy politycznej w latach 1945–1975. Kraków 1993 [dot. też: Zdobycie władzy].
• M. Piwińska: Prelekcje o Polsce dla Zachodu. Mickiewicz – Miłosz. W: Mickiewicz. W 190-lecie urodzin. Białystok 1993, przedruk w wersji skróconej w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001; w tejże: Wolny myśliwy. Osiem prób czytania Mickiewicza. Gdańsk 2003 [dot. też: Rodzinnej Europy i Historii literatury polskiej].
• A. Walicki: „Zniewolony umysł” po latach. Warszawa: Czytelnik 1993, 421 s. [zawiera: przedruk książki: Spotkania z Miłoszem; Dwa spojrzenia ex post; „Zniewolony umysł” po latach; Listy Miłosza].
• J. Giedroyc: Autobiografia na cztery ręce. Warszawa 1994. Wyd. nast. tamże: Warszawa 1996, 1999; wyd. jako dokument dźwiękowy: Paryż 2019, passim.
• J. Pyszny: „Sprawa Miłosza”, czyli poeta w czyśćcu. W: Wiary i słowa. Jackowi Łukasiewiczowi na sześćdziesiąte urodziny. Wrocław 1994, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 1. 1980–1998. Kraków 2000 [dot. również kampanii prasowej po pozostaniu Cz. Miłosza za granicą w 1951 roku i publikacji artykułu „Nie”].
• W.P. Szymański:„Wiadomości”. Tylko jeden rok… [Cz. 2]. „Arcana” 1996 nr 2, przedruk w tegoż: Cena prawdy. Kraków 1996.
• A. Mencwel: Dialog nie dopowiedziany: Gombrowicz i Miłosz. W tegoż: Przedwiośnie czy potop. Studium postaw polskich w XX wieku. Warszawa 1997, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• M.G. Levine: „Abecadło” i trzecia powieść Czesława Miłosza, jak dotąd nie napisana. [Przeł. M. Rusinek]. „Dekada Literacka” 1998 nr 5, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001. [dot. też: Abecadło, Zdobycie władzy, Rodzinna Europa i Rok myśliwego].
• D. Pawelec: Głos z Ameryki; „Zniewolony umysł” Czesława Miłosza – fakt polityczny czy literacki?; Wartość języka. Wartości w języku. „Moja wierna mowo” Czesława Miłosza. W tegoż: Debiuty i powroty. Katowice 1998.
• W. Bolecki: Posłowie. W: Cz. Miłosz: Zniewolony umysł. Kraków 1999, przedruk w wyd. nast. tamże 2004, 2009, 2012.
• J. Karpiński: Powrót do tematów „Zniewolonego umysłu”. „Znak” 1999 nr 7.
• S. Gębala: Zniewolony umysł. [Hasło w:] Leksykon dzieł polskiej literatury współczesnej. Kraków 2000.
• A. Zawada: Zniewolony umysł. [Hasło w:] Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 2000.
• Z. Źrebiec: Spór o „Zniewolony umysł”. Polemika Gustawa Herlinga-Grudzińskiego z Czesławem Miłoszem. „Ruch Literacki” 2000 z. 5.
• S. Melkowski: „Zniewolony umysł” Miłosza jako dzieło literackie. Cz. 1-2. „PAL Przegląd Artystyczno–Literacki” 2001 nr 5, 7/9.
• D. Pawelec: „Zniewolony umysł” Miłosza. [Hasło]. W: Słownik literatury polskiej XX wieku. Katowice 2001.
• M.A. Supruniuk: „Wielkie pokuszenie”, albo zapomniany fragment „Zniewolonego umysłu”. „Archiwum Emigracji” 2001 z. 4, przedruk w: Cz. Miłosz: Wielkie pokuszenie. [Bieliński i jednorożec]. Toruń 2002.
• S. Melkowski: Rzecz o pograniczach. „Zniewolony umysł” Czesława Miłosza jako dzieło literackie. W: Gatunki około literackie. Wałbrzych 2002.
• Ł. Tischner: Filozof w Syrakuzach. „Zniewolony umysł” Miłosza czytany w Ameryce – o książce Marka Lilli. „Tygodnik Powszechny” 2002 nr 28.
• B. Taborski: Spotkania z Miłoszem – w okresie „Grupy Kontynentów” i później. (Rozmowy, listy, recenzje, refleksje osobiste). W: Życie literackie drugiej emigracji niepodległościowej. [T.] 2. Toruń 2004 [dot. też: m.in. Zdobycie władzy].
• V. Britanišskij: Vviedenie v Miloš; O knige „Porabošennyj razum”. W tegoż: Rešč Pospolitaja poetov. Sankt-Peterburg 2005.
• L. Rosić. O „Ketmanie” wczoraj i dziś. „Slavistica”, Beograd 2005 vol. 9.
• K. Guczalska: Ukąszenie Miłosza. Hegel jako figura retoryczna. W: Polskie Ethos i Logos. Kraków 2008.
• A. Fiut: Eta, czyli brakujący portret w galerii „Zniewolonego umysłu”. W: Czesław Miłosz. Tradice – současnost – recepce. Materiály z mezinárodní vĕdecké konference uskutečnĕné v Ostravĕ ve dnech 16.–17. října 2008 u příležitosti 50. výročí výtisku „Rodné Evropy” Czesława Miłosze. Ostrava 2009, przedruk w wersji rozszerzonej pt. Eta – Czesław Miłosz. W tegoż: Z Miłoszem. Sejny 2011.
• O. Glondys: „Zniewolony umysł” Czesława Miłosza i Kongres Wolności Kultury. „Zeszyty Literackie” 2009 nr 1.
• Teheranowi trzeba Miłosza: co nam dziś mówi „Zniewolony umysł”. Spisała i oprac. M.I. Niemczyńska. „Gazeta Wyborcza” 2009 nr 262 [fragmenty dyskusji „Zniewolony umysł – umysł wyzwolony” podczas pierwszej edycji Międzynarodowego Festiwalu Literackiego im. Cz. Miłosza w Krakowie, z udziałem R. Dżahanbeglu, R. Faggena, S. Kowalowa, A. Michnika, A. Shabtai, D. Ugrešić i A. Zagajewskiego].
• T. Judt: Zniewolone umysły dawniej i dziś. [Przeł. K. Witakowska]. „Gazeta Wyborcza” 2010 nr 207 Por. przekład A. Pokojskiej pt. Zniewolone umysły. „Zeszyty Literackie” 2010 z. 112.
• O. Glondys: Idee Miłosza. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 (dodatek „Miłosz”).
• P. Kłoczowski: Wierność wobec rzeczy. „Zeszyty Literackie” 2011 nr 4, przedruk w: Miłosz i Miłosz. Kraków 2013.
• D. Pawelec: „Zniewolony umysł” – zmiana biegunów recepcji. „Postscriptum Polonistyczne” 2011 nr 1.
• L. Donskis: Czesław Miłosz: przemoc i styl. W tegoż: Władza, wyobraźnia i pamięć. Szkice o polityce i literaturze. Przeł. M. Gierałtowska. Wrocław 2015, przedruk pt. Tak się traci wolność, tak się jej broni. „Gazeta Wyborcza” 2019 nr 28.
• A. Żywiołek: Rozum i namiętności. Afektywna lektura „Zniewolonego umysłu”. „Świat i Słowo” 2015 nr 2.
• W. Britaniszski: O „Zniewolonym umyśle” Czesława Miłosza. W tegoż: Dwa światy. Iwaszkiewicz i Miłosz. Kraków; Warszawa 2016 [zmieniona wersja przedmowy do jego rosyjskiego przekładu Zniewolonego umysłu].
• A. Dębska-Kossakowska: Ponadsystemowe próby uchwycenia sensu. Uwagi o recepcji „Zniewolonego umysłu” Czesława Miłosza. „Sensus Historiae” 2018 nr 3.
• K. Jarzyńska: „Zniewolony umysł” i znoszenie sekularyzujących zależności. W tejże: Literatura jako ćwiczenie duchowe. Dzieło Czesława Miłosza w perspektywie postsekularnej. Kraków 2018.
• M. Zaleski: W zniewoleniu szczęśliwi. Raz jeszcze o „Zniewolonym umyśle” Miłosza. „Teksty Drugie” 2018 nr 4.
• W. Rechlewicz: Mechanizmy zniewalania umysłów według Czesława Miłosza. W: Doświadczenie dwóch totalitaryzmów. Interpretacje. Warszawa 2019.
Zdobycie władzy
• S. Gawliński: Polityczne obowiązki. Odmiany powojennej prozy politycznej w latach 1945–1975. Kraków 1993 [dot. też: Zniewolony umysł].
• M. Sperber: „La prise du pouvoir”. Przeł. K.A. Jeleński. „Kultura”, Paryż 1954 nr 3.
• D. Bell: Out of the fight for Warsaw. „New Republic”, Nowy Jork 1955 nr 132.
• B. Taborski: Na tropach „rewolucji”! „Merkuriusz Polski”, Londyn 1955 nr 3.
• [P. Kłoczowski] PMK: Czytanie Miłosza: „Zdobycie władzy”. „Res Publica”* 1979 nr 2, przedruk w tegoż: Warszawa 2007, Rewolucja kartezjańska i inne szkice. Gdańsk 2017.
• T. Burek: Autobiografia jako rozpamiętywanie losu. Nie tylko o „Rodzinnej Europie”. „Pamiętnik Literacki” 1981 z. 4, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• W. Bolecki: Proza Miłosza. „Pamiętnik Literacki” 1984 z. 2, przedruk w tegoż: Preteksty i teksty. Warszawa 1991, przekł. rosyjski: Die Prosa des Dichters Czesław Miłosz („Zdobycie władzy”). „Russian Literature”, Haga 1984 nr 2 [dot. też: Dolina Issy].
• S. Barańczak: [Przedmowa do szwedzkiego i amerykańskiego wydania]. W: Cz. Miłosz: Zdobycie władzy. Olsztyn 1990, przedruk w: Cz. Miłosz: Zdobycie władzy. Kraków 1999.
• S. Chwin: Wallenrodyzm czy Ketman?. W tegoż: Literatura a zdrada. Od „Konrada Wallenroda” do „Małej Apokalipsy”. Kraków 1993 [dot. też: Zniewolony umysł].
• K. Kłosiński: Czytane po latach: „Zdobycie władzy”. „Śląsk” 1996 nr 7.
• A. Piskozub: Alfa i omega – początek i koniec Polski Ludowej. „Cywilizacja w Czasie i w Przestrzeni” 1996 nr 2 [dot. też: T. Konwicki: Czas Apokalipsy].
• K. Kłosiński: „Zdobycie władzy” i „Władza”. W tegoż: Z perspektywy końca wieku. Poznań 1997, przedruk w tegoż: Eros, dekonstrukcja, polityka. Katowice 2000.
• K. Kłosiński: Rzeczywistość i władza. „Mimesis” w polskiej powieści politycznej. W: Z perspektywy końca wieku. Studia o literaturze i jej kontekstach. Poznań 1997, przedruk w tegoż: Eros, dekonstrukcja, polityka. Katowice 2000.
• M.G. Levine: „Abecadło” i trzecia powieść Czesława Miłosza, jak dotąd nie napisana. [Przeł. M. Rusinek]. „Dekada Literacka” 1998 nr 5, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001 [dot. też: Abecadło, Zniewolony umysł, Rodzinna Europa i Rok myśliwego].
• M. Kisiel: Zdobycie władzy. [Hasło w:] Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 2000.
• M. Rybka: Ukształtowanie składniowo-stylistyczne powieści Czesława Miłosza. „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 2000 nr VII [dot. też: Dolina Issy].
• D. Dobrowolska: Kilka uwag o „Zdobyciu władzy” Czesława Miłosza jako powieści politycznej. W tejże: O literaturze XX wieku. Kielce 2001.
• J.R. Krzyżanowski: Zdobycie władzy. „Dziennik Polski”, Nowy Jork 2001 nr z 20 VI dod. „Przegląd Polski”.
• M.H. Staśkiewicz: Anty-dom zdobyty (przestrzeń bezdomności w „Zdobyciu władzy” wobec „Doliny Issy” Czesława Miłosza). W: Polscy nobliści literaccy. Materiały konferencji naukowej, Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 31 maja 2000. Bydgoszcz 2003.
• E. Krasucki: Major Baruga na polowaniu. Jerzy Borejsza w literackich ujęciach Czesława Miłosza i Jerzego Putramenta. W: Trudny wiek XX. Jednostka, system, epoka. Warszawa 2010.
• Z. Mokranowska: „Zdobycie władzy” Czesława Miłosza – dzisiaj. „Postscriptum Polonistyczne” 2011 nr 1.
• M. Solecki: Miłosz nieznany. „Topos” 2011 nr 5.
• M. Woźniak-Łabieniec: O odwilżowej recepcji „Zdobycia władzy” w świetle dokumentów cenzury. „Topos” 2011 nr 5, przedruk w: W kręgu idei Miłoszowskich. Studia nad życiem i twórczością Czesława Miłosza. = Miłoszo idėjų pasaulyje. Czesławo Miłoszo gyvenimo ir kūrybos studijos. Vilnius 2011.
• M. Furman-Bouvard: „Głos” Tukidydesa w „Zdobyciu władzy”. W: Miłosz i Miłosz. Kraków 2013.
• Z. Kaźmierczyk: Rosja ideologiczna w „Zdobyciu władzy” Miłosza. „Świat i Słowo” 2016 nr 2.
• M. Bauchrowicz-Kłodzińska: „Wojna peloponeska” Czesława Miłosza. O zakamuflowanej dyskusji z tyrtejskim etosem w „Zdobyciu władzy”. W tejże: „Jonasz w brzuchu wieloryba”. Czesław Miłosz wobec nowoczesności. Toruń 2018.
Światło dzienne [Wiersze]
• K.A. Jeleński: Poeta i historia. „Kultura”, Paryż 1954 nr 1/2, przedruk w tegoż: Zbiegi okoliczności. Paryż 1982.
• Z. Łapiński: „z ruchu zebrać moment wieczny”. „Tygodnik Powszechny” 1957 nr 16 [dot. też: Traktat poetycki].
• E. Bieńkowska: „Naród”. „Zeszyty Literackie” 1983 nr 1.
• S. Balbus: Właściwa restytucja formy. – Przykład: Cz. Miłosz „Toast”. W tegoż: Między stylami. Kraków 1993, wyd. nast. tamże 1996.
• J. Górnicki: W cieniu „człowieka prostego”. Porównawcza analiza wierszy Adama Ważyka „Rzeka” i Czesława Miłosza „Który skrzywdziłeś”. „Polonistyka” 1996 nr 8.
• W. Kajtoch: „Piosenka o porcelanie” Czesława Miłosza. „Koniec Wieku” 1998 nr 11.
• J. Olejniczak: Miłosz, PRL i historia – „Który skrzywdziłeś”. W: Kanonada. Katowice 1999.
• M. Rutkiewicz: Dialogi z Mickiewiczowską tradycją – onomastyka „Toastu” Czesława Miłosza. W: Silva rerum. Księga poświęcona Profesorowi Markowi Kornaszewskiemu w 70. rocznicę urodzin. Poznań 1999.
• M. Rybka: Dialogi z Mickiewiczowską tradycją – „Toast” Czesława Miłosza. W: Silva rerum. Księga poświęcona Profesorowi Markowi Kornaszewskiemu w 70. rocznicę urodzin. Poznań 1999.
• A. Bielik-Robson: „Faust warszawski”, albo nienawiść do miasta. „Konteksty” 2011 nr 4, przedruk w: Warszawa Miłosza. Warszawa 2013.
• J. Polkowski: Słownik, zewsząd światło. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• J. Jarzębski: Obrazy Ameryki w „Świetle dziennym” Czesława Miłosza. „Ruch Literacki” 2012 z. 3, przedruk w tegoż: Gry poetyckie i teatralne. Kraków 2018.
• E. Kołodziejczyk: „Światło dzienne” i doświadczenie amerykańskie Czesława Miłosza. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2012 nr 4.
• Z. Zarębianka: „Piosenka o porcelanie”, czyli o kulturze jako pamięci wpisanej w rzeczy. W tejże: Wtajemniczenia (w) Miłosza. Pamięć– duch(owość) – wyobraźnia. Kraków 2014.
Dolina Issy
• Ł. Łoziński: Demonologia Czesława Miłosza. „Dolina Issy” w perspektywie etnologicznej. „Polisemia” [on-line] 2011 nr 2. Dostępny w Internecie:Zob. link [dostęp 12 czerwca 2024).
• S. Mackiewicz: „Precz z mej pamięci!”... „Wiadomości”, Londyn 1955 nr 38.
• J. Błoński: „Dolina Issy”. „Przegląd Kulturalny” 1957 nr 24, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985, Miłosz jak świat. Kraków 1998, wyd. nast. tamże 2011 [dot. też: Traktat poetycki].
• I. Sławińska: **„To jest daleki kraj...” „Tygodnik Powszechny” 1957 nr 16, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Kraków 1985.
• T. Burek: Autobiografia jako rozpamiętywanie losu. Nie tylko o „Rodzinnej Europie”. „Pamiętnik Literacki” 1981 z. 4, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• A. Fiut: „Dolina Issy” – przypowieść o wtajemniczeniu. „Znak” 1981 nr 4/5, przedruk w tegoż: Pytanie o tożsamość. Kraków [1995].
• L. Vallee: „Dolina Issy”. Interpretacja. [Przeł. H. Olędzka]. „Literatura na Świecie” 1981 nr 6, przedruk w przekładzie M. Heydel w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• A. Kowalczyk: „Dolina Issy” Czesława Miłosza na tle polskiej tradycji literackiej. „Polonistyka” 1983 nr 2.
• W. Bolecki: Proza Miłosza. „Pamiętnik Literacki” 1984 z. 2, przedruk w tegoż: Preteksty i teksty. Warszawa 1991, przekł. rosyjski: Die Prosa des Dichters Czesław Miłosz („Zdobycie władzy”). „Russian Literature”, Haga 1984 nr 2 [dot. też: Zdobycie władzy].
• Z.S. Siemaszko: Zaplecze historyczne „Doliny Issy”. „Przegląd Powszechny” 1984 nr 6, 7/8.
• K. Tekielski: Regionalizmy kresowe w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. „Język Polski” 1984 nr 1/2.
• A. Fiut: Wygnanie z raju. W: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985.
• A.S. Kowalczyk: Miłosza „Dolina Issy” wobec horyzontu oczekiwań odbiorcy. „Przegląd Powszechny” 1985 nr 3.
• Z. Sawaniewska-Mochowa: O polszczyźnie „litewskiej” w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” 1985 t. 23.
• J. Malicki: Tradycje ariańskie w Miłoszowej „Dolinie Issy”. „Przegląd Humanistyczny” 1987 nr 7/8, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• A. Poprawa: Ocalenie. Czas w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. „Przegląd Powszechny” 1987 nr 7/8.
• A. Mackiewicz: O lituanizacji językowej w „Trylogii” oraz w „Dolinie Issy”. „Język Polski w Szkole Średniej” 1991/1992 z. 3–4.
• R. Chodźko: Potęga prywatnej doliny Czesława Miłosza i Tadeusza Konwickiego. W tegoż [przy współpracy E. Kozłowskiej-Świątkowskiej]: Wyobraźnia wyzwolona. Rzeczywistość osoby i nierzeczywistość doktryny,. Białystok 1992, przedruk w: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza. Białystok 2012.
• M. Kamińska: „Dolina Issy”, czyli poznawanie Miłosza. „Polonistyka” 1992 nr 10.
• J. Olejniczak: Arkadia i małe ojczyzny. Vincenz – Stempowski – Wittlin – Miłosz. Kraków 1992.
• B. Hadaczek: Inspiracje kresowe w twórczości Czesława Miłosza. W tegoż: Kresy w literaturze polskiej XX wieku. Szkice. Szczecin 1993.
• K. Mroczka: Autobiografia – pomiędzy prawdą życia a prawdą literatury. W: Studia z literatur słowiańskich. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historycznoliterackie” 1994 z. 89.
• M. Sokołowski: Między pragnieniem a spełnieniem. Filmowa adaptacja „Doliny Issy”. W: Studia i szkice o twórczości Czesława Miłosza. Olsztyn 1995.
• M. Zadencka: „Dolina Issy” i Dostojewski. W tejże: W poszukiwaniu utraconej ojczyzny. Obraz Litwy i Białorusi w twórczości wybranych polskich pisarzy emigracyjnych. Florian Czarnyszewicz, Michał Kryspin Pawlikowski, Maria Czapska, Czesław Miłosz, Józef Mackiewicz. Uppsala 1995.
• M. Zadencka: Między „Doliną Issy” a „Szukaniem ojczyzny”. W tejże: W poszukiwaniu utraconej ojczyzny. Obraz Litwy i Białorusi w twórczości wybranych polskich pisarzy emigracyjnych. Florian Czarnyszewicz, Michał Kryspin Pawlikowski, Maria Czapska, Czesław Miłosz, Józef Mackiewicz. Uppsala 1995.
• M.H. Staśkiewicz: Przestrzeń kraju dzieciństwa w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy. Studia Filologiczne. Filologia Polska” 1996 z. 40.
• M. Brzóstowicz: Dom rodzinny w „Dolinie Issy”. Obecność i wartość. „Pamiętnik Literacki” 1997 z. 2.
• A. Żywiołek: Mit inicjacyjny w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. „Kresy” 1997 nr 4.
• W. Bolecki: Księga buntowników. Posłowie. W: Cz. Miłosz: Dolina Issy. Warszawa 1998.
• M. Brzóstowicz: Dom rodzinny w „Dolinie Issy”. Obecność i wartość. W tejże: Wizerunek rodziny w polskiej prozie współczesnej. Poznań 1998.
• M. Zaleski: Chłopiec imieniem Tomasz. W: Czesław Miłosz, Dolina Issy. Lekcja Literatury, Kraków 1998, przedruk w tegoż: Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2005, wyd. nast. tamże 2011.
• K. Bratkowska: Klątwa myśliwego. O mężczyznach w „Dolinie Issy”. „Res Publica Nova” 1999 nr 9.
• P. Bukowski, E. Data-Bukowska: Deskrypcja i porządek wrażeń. Problem obrazowania w szwedzkim przekładzie „Doliny Issy”. „Acta Sueco-Polonica”, Uppsala 1999–2000 nr 8/9.
• M. Rybka: Ukształtowanie składniowo-stylistyczne „Doliny Issy” Czesława Miłosza. W: Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny. T. 5. Materiały VII Kolokwium Językoznawczego, Gorzów Wielkopolski, 16–18 czerwca 1997 r. Szczecin 1999.
• K. Bratkowska: Kobiety na skraju czasu i mitu. W: Krytyka feministyczna. Siostra teorii i historii literatury. Warszawa 2000.
• D. Nowacki: Dolina Issy. [Hasło w:] Leksykon dzieł polskiej literatury współczesnej. Kraków 2000.
• M. Rybka: Ukształtowanie składniowo-stylistyczne powieści Czesława Miłosza. „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 2000 nr VII [dot. też: Zdobycie władzy].
• I. Sławińska: Dolina Issy. [Hasło w:] Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1. Warszawa 2000.
• M.H. Staśkiewicz: Anty-dom zdobyty (przestrzeń bezdomności w „Zdobyciu władzy” wobec „Doliny Issy” Czesława Miłosza). W: Polscy nobliści literaccy. Materiały konferencji naukowej, Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 31 maja 2000. Bydgoszcz 2003.
• K. Karska: Pejzaż jarmarczny – kreowanie świata przedstawionego (na po dstawie „Doliny Issy” Czesława Miłosza, filmowej adaptacji powieści, plakatów i fotosów z filmu). „Akcent” 2001 nr 1–2.
• P. Kłoczowski: Nagi chłopiec i czarne słońce („Dolina Issy”). „Zeszyty Literackie” 2001 nr 3.
• Ł. Tischner: Dolina Issy. W tegoż: Sekrety manichejskich trucizn. Miłosz wobec zła. Społeczny Kraków 2001.
• M. Bernacki: „Dolina Issy” – materiały pomocnicze dla szkół ponadgimnazjalnych. W tegoż: Człowiek wobec tajemnicy zła. Warszawa 2002.
• M. Bernacki: Czesław Miłosz. „Dolina Issy”. W: M. Bernacki, M. Dąbrowski: Leksykon powieści polskich XX wieku. Bielsko-Biała [2002].
• M. Borejko: Pokusa manichejska w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. „Morze Zjawisk” 2003 nr 2/3.
• D.T. Lebioda: Ryty przejścia. Nad „Doliną Issy” Czesława Miłosza. W: Z problemów prozy. Powieść inicjacyjna. Toruń 2003.
• M. Bernacki: „Dolina Issy” – przypowieść o dojrzewaniu, ocalającej mocy słowa i krainie lat dziecinnych. W tegoż: „Wyprowadził mnie z Ziemi Ulro”. (Szkice o twórczości Czesława Miłosza). Bielsko-Biała 2005.
• D.T. Lebioda: Szaleństwo Baltazara. „Dolina Issy” u początku XXI wieku. „Temat” 2007 vol. 8–10.
• E. Kiślak: Prawda Miłosza, prawda Konwickiego. „Litteraria Copernicana” 2008 nr 1 [dot. adaptacji filmowej „Doliny Issy” w reżyserii T. Konwickiego].
• I. Seiffert: Tęczowa „Dolina Issy”. W: Czesław Miłosz. Tradice – současnost – recepce. Materiály z mezinárodní vĕdecké konference uskutečnĕné v Ostravĕ ve dnech 16.–17. října 2008 u příležitosti 50. výročí výtisku „Rodné Evropy” Czesława Miłosze. Ostrava 2009.
• D. Balašaitienė: Z „małej ojczyzny” – folklor w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. W: W kręgu idei Miłoszowskich. Studia nad życiem i twórczością Czesława Miłosza = Miłoszo idėjų pasaulyje. Czesławo Miłoszo gyvenimo ir kūrybos studijos. Vilnius 2011.
• T. Garbol: „To nie jest to, co być powinno”. Doświadczenie upadku w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. W: Poetyka i semantyka doświadczeń religijnych w literaturze. Lublin 2011.
• P. Horbowicz: Skrzypek Dominika, Filmowa kronika dzieciństwa. „Dolina Issy” w przekładzie na język szwedzki i norweski. „Przekładaniec” 2011 nr 25.
• A. Jamrozek-Sowa: Tomasz i inni. Kilka myśli na temat „Doliny Issy” Czesława Miłosza. W: Miłosz. Tematy. Rzeszów 2011.
• Z. Kaźmierczyk: Harmonia Blake’a w sukcesji Tomasza (od „Trzech zim” do „Doliny Issy”). W: Czesława Miłosza „północna strona”. Gdańsk 2011.
• K. Konieczny: Leśna dolina. „Konteksty” 2011 nr 4.
• M. Tomaszewski: Przestrzeń natury i pokusy pogańskie. Czarny wąż na oparzeliskach. W: Czesława Miłosza „północna strona”. Gdańsk 2011.
• M. Woźniak-Łabieniec: „Dolina Issy” w dokumentach cenzury. Wokół odwilżowej recepcji powieści Czesława Miłosza. „Teksty Drugie” 2011 nr 5.
• K. Zajas: Dolina Issy. [Hasło w:] Kultura pogranicza wschodniego. Zarys encyklopedyczny. Warszawa 2011.
• P. Kaniecki: „Potworna zdrada”. O źródłach kontrowersyjności adaptacji „Doliny Issy”. „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” 2012 nr 20.
• M. Kłobukowski: Między sielskością a odczarowaniem. Wizje dzieciństwa w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza i filmowej adaptacji Tadeusza Konwickiego. „Przegląd Humanistyczny” 2012 nr 5.
• D. Kisiała: Sztuka i sacrum, czyli o ilustracjach Jana Lebensteina do „Doliny Issy” Czesława Miłosza. W: Literatura w kalejdoskopie sztuki. Twórczość poetów i pisarzy polskich XX wieku jako inspiracja dla dzieł muzycznych, plastycznych i filmowych. W 100-lecie urodzin Czesława Miłosza. Katowice 2013.
• M. Siedlecki: „Dolina Issy” i „Świat (Poema naiwne)” Czesława Miłosza – punkty zwrotne w recepcji, meandry interpretacji. W: Pogranicza, Kresy, Wschód a idee Europy. Seria II: Wiktor Choriew in memoriam. Białystok 2013.
• A. Piliszewska: Między realizmem a mistycyzmem. Akwatyczne motywy w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. W: Oblicza wody w kulturze. Kraków 2014.
• J. Słoboda: Funkcje barw w językowej kreacji świata flory w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny” 2014 t. 13.
• S. Bereś: Dolina przemienienia. W: W ogrodzie świata. Profesorowi Aleksandrowi Fiutowi na siedemdziesiąte urodziny. Kraków 2015.
• T. Gęsina: Skrzydlata dolina. Dorastanie Tomasza Surkonta w ptasiej przestrzeni. W: Ptaki. Przeploty. Katowice 2015.
• I. Seiffert: Elementy metatekstowe i metajęzykowe w wybranych powieściach kresowych. W: Język pisarzy. Problemy metajęzyka i metatekstu. Warszawa 2015.
• K. Stefańczyk: Doświadczenie lektury. O inspiracjach filozofią Simone Weil w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. W: Literatura i doświadczenie. Szkice i materiały. Białystok 2015.
• L. Wiśniewska: Mity i paradygmaty w „Dolinie Issy” i „Rodzinnej Europie” Czesława Miłosza, czyli podwojenia i rozdwojenia poznawcze. W: Projekt komparatystyki mitograficznej. Komparatystyka między Mickiewiczem a dniem dzisiejszym IV. Bydgoszcz 2015.
• M. Freise: Powieść „Dolina Issy” i jej rodowód. W tegoż: Czesław Miłosz i historyczność kultury. Przeł. J. Dąbrowski. Kraków 2016.
• K. Stefańczyk: Tożsamość i konieczność, czyli Miłosz czyta Faulknera. „Tekstualia” 2016 nr 1 [dot. też: Rodzinna Europa].
• ks. W. Białczak: Dolina Issy – „klucz do źródeł twórczości Miłosza. W tegoż: Motywy biblijne w twórczości Czesława Miłosza. Studium biblijno-literackie. Ostrołęka 2016.
• M. Śniedziewska: Miłosz i ptaki. „Teksty Drugie” 2018 nr 2.
• I. Cierniak-Nielub: Autobiograficzna mityzacja czasu i przestrzeni w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. „Świat Tekstów” 2019 nr 17.
• M. Karwowska: Transpozycja struktur mitycznych w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza. „Prace Polonistyczne”. Seria 74: 2019.
• A. Radzewicz-Bork: Wtajemniczenia Tomasza. Tożsamość graniczna bohatera „Doliny Issy”. W: Religijność Czesława Miłosza. Gdańsk; Sopot 2020.
• M. Szoska: Konwicki czyta Miłosza. Obraz zła w „Dolinie Issy” Tadeusza Konwickiego. W: Religijność Czesława Miłosza. Gdańsk; Sopot 2020.
• L. Wiśniewska: Konstruowanie świata „Doliny Issy” i „Rodzinnej Europy” jako synteza mityczna. W: Religijność Czesława Miłosza. Gdańsk; Sopot 2020.
• M. Zaleski: „Dolina Issy” i „Smutek tropików”. Powinowactwo, choć nie z wyboru. „Teksty Drugie” 2021 nr 3.
• T. Dalecka: Literacki obraz dworów na Kowieńszczyźnie w „Dolinie Issy” Czesława Miłosza i „Szczenięcych latach” Melchiora Wańkowicza. W: Polacy na Kowieńszczyźnie. Dawniej i obecnie. Lublin 2023.
Traktat poetycki
• J. Kwiatkowski: Poeta epoki. „Życie Literackie” 1957 nr 11.
• Z. Łapiński: „z ruchu zebrać moment wieczny”. „Tygodnik Powszechny” 1957 nr 16 [dot. też: Światło dzienne].
• R. Matuszewski: O traktacie poetyckim Czesława Miłosza. „Nowa Kultura” 1957 nr 8.
• [P. Hertz] P.H.: „Traktat poetycki”. „Przegląd Kulturalny” 1957 nr 10.
• M. Zaleski: O poezji „traktatowej”. „Pamiętnik Literacki” 1977 z. 3, przedruk w wersji skróconej pt. O „Traktacie poetyckim” Czesława Miłosza. W: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985.
• J. Błoński: O „Traktacie poetyckim”. „Twórczość” 1983 nr 12.
• S. Barańczak: „Poeticzeskij traktat”. „Zeszyty Literackie”, Paryż 1984 nr 5, przedruk w tegoż: Ocalone w tłumaczeniu. Szkice o warsztacie tłumacza poezji z dołączeniem małej antologii przekładów. Poznań 1992 [dot. przekładu na język rosyjski autorstwa N. Gorbaniewskiej (Ann Arbor 1983)].
• J. Łukasiewicz: Podwójna próba. (O „Traktacie poetyckim” Czesława Miłosza). W: Kultura, literatura, folklor. Warszawa 1988.
• R. Węgrzyniak: Conrad i Wyspiański w „Traktacie poetyckim”. „Twórczość” 1989 nr 5.
• J. Łukasiewicz: Traktat o poezji – „Traktat poetycki”. W tegoż: Oko poematu. Wrocław 1991, przedruk pt. Czesława Miłosza traktat o poezji – „Traktat poetycki”. W: Lektury polonistyczne. Literatura współczesna. T. 2. Kraków 1999.
• W. Maciąg: Niezgłębiona wielorakość istnienia. „Traktat poetycki” Czesława Miłosza. W tegoż: Nasz wiek XX. Przewodnie idee literatury polskiej 1918–1980. Wrocław; Warszawa; Kraków 1992.
• W. Maciąg: Niezgłębiona wielorakość istnienia. „Traktat poetycki” Czesława Miłosza. W tegoż: Nasz wiek XX. Wrocław 1992.
• Pokochać sprzeczność. Z Czesławem Miłoszem rozmawiają Aleksander Fiut i Andrzej Franaszek. W: Cz. Miłosz: Traktat moralny. Traktat poetycki. Lekcja Literatury,. Kraków 1996, wyd. nast. tamże 1998.
• J.M. Rymkiewicz: Klasycyzm, ale jaki? Bo był też sowiecki. „Życie” 1997 nr 156 [dot.: Cz. Miłosz: Traktat moralny. Traktat poetycki. Kraków 1996, polemika: A. Franaszek, Krytyk zaślepiony. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 36, dyskusja: M. Woźniak-Łabieniec: O „krytyku zaślepionym” słów kilka. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 41, tamże odpowiedź A. Franaszka: Kilka wyjaśnień; Ł. Tischner: Nihilizm i sidła moralistyki. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 48.
• K. Dybciak: Traktat poetycki. [Hasło w:]. W: Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 2000.
• R. Gorczyńska: „Traktat poetycki”. Objawienie poetyckie w USA. „Zeszyty Literackie” 2001 nr 4, przedruk w tejże: Małe miłosziana. Warszawa 2017 [dot. przekładu na język angielski (A Treatise on Poetry) autorstwa Cz. Miłosza i R. Hassa].
• J. Łukasiewicz: Poeta o poetach. „Teksty Drugie” 2001 nr 3/4, przedruk w zmienionej wersji pt. Poeci w przestrzeni Miłosza. W tegoż: Ruchome cele. Warszawa 2003.
• Ł. Tischner: Traktat poetycki. W tegoż: Sekrety manichejskich trucizn. Miłosz wobec zła. Kraków 2001.
• H. Vendler: A lament in three voices. „The New York Review of Books” 2001 nr z 31 V [omówienie „Treatise on poetry” i „Milosz's ABC”], przekł. polski: „Trójgłosowy lament”. Przeł. M. Heydel. „Rzeczpospolita” 2001 nr 52, 53 dod. „Plus Minus” [dot.: A treatise on poetry; dot. też: Milosz's ABC], „Rzeczpospolita” 2001 nr 303 dod. „Plus Minus” nr 52); „Rzeczpospolita” 2002 nr 4 dod. „Plus Minus” nr 1, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• M. Heydel: „Traktat poetycki” Czesława Miłosza po angielsku w kontekście stereotypu (nie)przekładalności. „Teksty Drugie” 2003 nr 5.
• E. Bieńkowska: „Traktat poetycki”. W tejże: W ogrodzie ziemskim. Książka o Miłoszu. Warszawa 2004.
• A. Tchórzewski: Oddech wspólnoty w obu „Traktatach” Czesława Miłosza. W tegoż: Z poczekalni na Parnas. Toruń 2004 [dot. też: Traktat moralny].
• S. Melkowski: Poezja epoki. O poematach-traktatach Czesława Miłosza. „Temat” 2007 vol. 8–10.
• J. Dudek: Główne nurty poezji polskiej w dwudziestym wieku z historią w tle i aktualne obowiązki poety – według „Traktatu poetyckiego z moim komentarzem” (2001) Czesława Miłosza. W: Od polityki do poetyki. Prace ofiarowane Stanisławowi Jaworskiemu. Kraków 2010.
• M. Wyka: „Traktat poetycki” w dwóch odsłonach. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• J. Dudek: Conrad w „Traktacie poetyckim” (1957) z autokomentarzem Miłosza (2001). W tejże: Miłosz wobec Conrada 1948–1959. Kraków 2014.
• K. Jaworska: Wyzwanie. Rozważania wokół „Traktatu poetyckiego”. W: Rodzinny świat Czesława Miłosza. Kraków 2014.
• K. Jarzyńska: Traktaty Czesława Miłosza jako teksty wspólnototwórcze. W tejże: Literatura jako ćwiczenie duchowe. Dzieło Czesława Miłosza w perspektywie postsekularnej. Kraków 2018 [dot. też: Traktat moralny i Traktat teologiczny].
• J. Miklas-Frankowski: „Traktat poetycki” (1957) Czesława Miłosza – biohistoriozoficzna synteza. W: Religijność Czesława Miłosza. Gdańsk; Sopot 2020.
• M. Piętniewicz: Epifanie czasowe w „Traktacie poetyckim” Czesława Miłosza. „Topos” 2021 nr 3.
Kontynenty
• A. Chciuk: „Kontynenty” Miłosza. „Wiadomości Polskie”, Sydney 1958 nr 35.
• [B. Heydenkorn] B.H.: „Kontynenty” – Czesława Miłosza. „Związkowiec”, Toronto 1959 nr 17.
• Has: Refleksje poety. „Myśl Polska”, Londyn 1960 nr 5.
• R. Matuszewski: Czesława Miłosza dążenie do formy pojemnej. „Twórczość” 1981 nr 6, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985; w tegoż: Powroty i pożegnania. Warszawa 1987, Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. Kraków 2004.
• A. Werner: Świadomość kryzysu a kryzys świadomości. (O esejach Czesława Miłosza). „Teksty” 1981 nr 4–5, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985. [dot. też: Widzenia nad Zatoką San Francisco, Prywatne obowiązki i Ziemia Ulro].
• B. Tarnowska: Ameryka widziana oczami Europejczyka: ziemia obiecana czy obszar wygnania? Miłosza odkrywanie Ameryki. W: Studia i szkice o twórczości Czesława Miłosza. Olsztyn 1995, przedruk w tejże: Geografia poetycka w powojennej twórczości Czesława Miłosza. Olsztyn 1992.
• M. Zaleski: Bilet na transatlantyk. „Tygodnik Powszechny” 1999 nr 41.
• E. Kołodziejczyk: Z archiwum „Kontynentów” Czesława Miłosza. W: Przed i po. Czesław Miłosz. Kraków 2021.
Rodzinna Europa
• J. Łobodowski: Rodzinna mitologia. „Syrena-Orzeł Biały”, Paryż-Londyn 1960 nr 46.
• S. Zahorska: Pogranicze. „Wiadomości”, Londyn 1960 nr 21.
• K.A. Jeleński: Les deux Europes de Czesław Miłosz. „Preuves”, Paryż 1965 nr 172.
• S. Barańczak: „My part is agony”. „Parnassus”, Nowy Jork, NY 1981 nr 6 [dot. też: Selected poems].
• T. Burek: Autobiografia jako rozpamiętywanie losu. Nie tylko o „Rodzinnej Europie”. „Pamiętnik Literacki” 1981 z. 4, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• A. Zawada: Korzenie. W tegoż: Wszystko pokruszone. Warszawa 1985.
• Cs. Gy. Kiss: Węgierskie spojrzenie na „Rodzinną Europę” Miłosza. „Kultura”, Paryż 1986 nr 9.
• A. Biernacki: Żer Tygrysów. „Teksty Drugie” 1990 nr 1.
• A. Kowalczyk: Myśli o „Rodzinnej Europie”. W: Glosariusz od Młodej Polski do współczesności. Materiały do kształcenia literackiego w szkole średniej. Wrocław; Warszawa; Kraków 1991.
• M.P. Markowski: Miłosz: dylemat autoprezentacji. W: Polski esej. Studia. Kraków 1991, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 1. 1980–1998. Kraków 2000 [dot. też: Widzenia nad Zatoką San Francisco i Ziemia Ulro].
• M. Dąbrowski: Miłosz und Canetti. (Auto)biographie als Kulturtext. „Zeitschrift für Slawistik”, Berlin 1993 z. 2, tekst polski: Miłosz i Canetti – (auto)biografia jako tekst kultury. „Przegląd Humanistyczny” 1994 nr 1, przedruk pt. Miłosz i Canetti – autobiograficzne świadectwa wielokulturowości. W tegoż: Swój / Obcy / Inny. Z problemów interferencji i komunikacji międzykulturowej. Izabelin 2001 [analiza porównawcza autobiografii E. Canettiego „Die gerettete Zunge. Geschichte einer Jugend” i książek Cz. Miłosza, głównie „Ziemi Ulro” i „Rodzinnej Europy”].
• R.K. Lewański: Czesław Miłosz i jego Europa. „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 1993 wyd. 1994 [dot. też: Zniewolony umysł].
• M. Piwińska: Prelekcje o Polsce dla Zachodu. Mickiewicz – Miłosz. W: Mickiewicz. W 190-lecie urodzin. Białystok 1993, przedruk w wersji skróconej w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001; w tejże: Wolny myśliwy. Osiem prób czytania Mickiewicza. Gdańsk 2003 [dot. też: Zniewolony umysł i Historia literatury polskiej].
• J. Prokop: Zrozumieć Rosję (Mickiewicz – Miłosz). W tegoż: Universum polskie. Kraków 1993 [dot. obrazu Rosji w utworach Mickiewicza i w „Rodzinnej Europie” Cz. Miłosza].
• A. Walicki: „Zniewolony umysł” po latach. W tegoż: Zniewolony umysł po latach. Warszawa 1993.
• L. Hul: Dwa kręgi europejskiej tożsamości. „Rodzinna Europa” Czesława Miłosza i „Europa w rodzinie” Marii Czapskiej. W: Studia i szkice o twórczości Czesława Miłosza. Olsztyn 1995.
• K. Dybciak: Czesław Miłosz w poszukiwaniu utraconej ojczyzny. „Arcana” 1996 nr 2, przedruk w tegoż: Trudne spotkanie. Literatura polska XX wieku wobec religii. Kraków 2005 [dot. też m.in.: Szukanie ojczyzny].
• M.G. Levine: „Abecadło” i trzecia powieść Czesława Miłosza, jak dotąd nie napisana. [Przeł. Michał Rusinek]. „Dekada Literacka” 1998 nr 5, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001 [dot. też: Abecadło, Zniewolony umysł, Zdobycie władzy i Rok myśliwego].
• S. Jakóbczyk: O lepszej robocie tłumacza niż naukowca i o kobiecej intuicji. „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” 2000 nr VII.
• M. Janion: Kroński – Miłosz. Epizod z dziejów myśli i poezji. W tejże: Do Europy tak, ale razem z naszymi umarłymi. Warszawa 2000.
• A. Zawada: Rodzinna Europa. [Hasło w:] Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 2000.
• A. Fiut: W objęciach Tygrysa. „Teksty Drugie” 2001 nr 3/4, przedruk w tegoż: W stronę Miłosza. Kraków 2003.
• P. Hampl: Czesław Miłosz i pamięć. „Krasnogruda” 2001 nr 13.
• K. Myszkowski: Moje okolice. „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 2 [dot. też: Rok myśliwego].
• T. Venclova: Rozpacz i łaska. Przeł. z angielskiego M. Szubert. W tegoż: Niezniszczalny rytm. Warszawa 2002, w: Cz. Miłosz, T. Venclova: Powroty do Litwy. Warszawa 2011.
• M. Reich-Ranicki: Wbrew przesądom. W tegoż: Najpierw żyć, potem igrać. Szkice o literaturze polskiej. Przeł. E. Herden. Wrocław; Warszawa; Kraków 2005 [dot. przekładu na niemiecki pt. West und Östliches Gelände].
• E. Wiegandt: Literatura małych ojczyzn wobec historii. „Polonistyka” 2005 nr 4.
• Z. Kaźmierczyk: Od gnostyckiego dualizmu do gnozy historycznej. O „Rodzinnej Europie” Czesława Miłosza. „Temat” 2007 vol. 8–10.
• J. Kryszak: Prefekt Czesława Miłosza. „Twórczość” 2007 nr 7, przedruk w tegoż: „A po ziemi wychodźcy idą w obce kraje”. O poezji i poetach drugiej emigracji. Gdańsk 2010, Poeta w poszukiwaniu rzeczywistości. Toruń 2011 [dot. księdza L. Chomskiego oraz poświęconych mu wierszy].
• A. Mencwel: Rodzinna Europa po raz pierwszy [cz. 1–2]. „Gazeta Wyborcza” 2008 nr 215, 221, przedruk jako wstęp W tegoż: Rodzinna Europa po raz pierwszy. Kraków 2009.
• G. Zych: Wizja wspólnej Europy w esejach Czesława Miłosza z lat 1931–1958 (zarys problematyki). „Ruch Literacki” 2008 z. 1.
• Z. Kaźmierczyk: Rosja mentalna Miłosza. „Teksty Drugie” 2010 nr 5.
• M. Balowski: Nazwy własne jako element mapy mentalnej (na przykładzie „Rodzinnej Europy” Czesława Miłosza). W: Studia onomastyczne i dialektologiczne. Poznań 2011.
• B. Biegajło: Czytając między wierszami. „Rodzinna Europa” Czesława Miłosza i jej angielski/amerykański przekład. „Przestrzenie Teorii” 2011 nr 15.
• C. Cavanagh: Miłosz, prowincja, Kalifornia. [Przeł. A. Pokojska]. „Zeszyty Literackie” 2011 nr 4.
• K. Górny: „Rodzinna Europa” – antropologiczna lektura. W: Spotkanie z człowiekiem. Zaczynając od Czesława Miłosza. Wrocław 2011.
• E. Kołodziejczyk: Amerykańskie źródła „Rodzinnej Europy” Czesława Miłosza. W: Czesława Miłosza „północna strona”. Gdańsk 2011.
• R. Makarska: „Rodzinna Europa” po Miłoszu albo „melanż krwi” dzisiaj. W: Po Miłoszu. Kraków 2011.
• L. Marinelli: Czesława Miłosza rodzinna Europa pomiędzy Szetejniami a zatoką San Francisco. „Postscriptum Polonistyczne” 2011 nr 1.
• „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 52 dod. „Miłosz jak świat – Rodzinna Europa”.
• M. Zemła: „Tygrys”. Gnoza polityczna. „Postscriptum Polonistyczne” 2011 nr 2.
• M. Grigorova: Długi Rok Miłosza w Bułgarii i „Rodzinna Europa”. Przekład tytułu „Rodzinnej Europy” jako motyw analizy literackiej. „Postscriptum Polonistyczne” 2013 nr 2.
• T. Wawak: „Pomimo wszystko, rodzinna Europa”? Polska wobec Zachodu w eseistyce Czesława Miłosza. „Kultura i Społeczeństwo” 2013 nr 2.
• P. Karwowski: Konstrukcja podmiotu w tekście. „Rodzinna Europa”. W tegoż: Czytanie Miłosza. O trzech postaciach ideologii estetycznej. Warszawa 2014.
• M. Szumna: Miłosz i Miloš. Autobiografia fantazmatyczna. „Teksty Drugie” 2014 nr 1, przedruk w tejże: Przymus powtórzenia. Wątki rosyjskie w eseistyce Czesława Miłosza. Kraków 2018 [dot. też: Kroniki].
• B. Toruńczyk: Poszukiwanie rodzinnej Europy. W tejże: Nitka Ariadny. Warszawa 2014.
• M. Zemła: Miłosz, Mickiewicz, Rosja. „Pamiętnik Literacki” 2014 z. 1.
• M. Masłowski: „Wyznania patrycjusza” Sándora Máraiego i „Rodzinna Europa” Czesława Miłosza: dwa portrety Europy Środkowej. W: W ogrodzie świata. Profesorowi Aleksandrowi Fiutowi na siedemdziesiąte urodziny. Kraków 2015.
• L. Wiśniewska: Mity i paradygmaty w „Dolinie Issy” i „Rodzinnej Europie” Czesława Miłosza, czyli podwojenia i rozdwojenia poznawcze. W: Projekt komparatystyki mitograficznej. Komparatystyka między Mickiewiczem a dniem dzisiejszym IV. Bydgoszcz 2015.
• K. Stefańczyk: Tożsamość i konieczność, czyli Miłosz czyta Faulknera. „Tekstualia” 2016 nr 1 [dot. też: Dolina Issy].
• ks. W. Białczak: Odwołania biblijne w eseistyce Czesława Miłosza na przykładzie „Rodzinnej Europy”. W tegoż: Motywy biblijne w twórczości Czesława Miłosza. Studium biblijno-literackie. Ostrołęka 2016.
• P. Łukasik, K. Bies: Obraz Europy w literaturze polskiej na wybranych przykładach. W: Polsko-rosyjskie kolaże. Edukacja, społeczeństwo, kultura. Kraków 2017.
• P. Koprowski: „Rodzinna Europa” jako klucz do biografii Czesława Miłosza. W: Litwa i Polska w odległej i bliskiej przeszłości. Gdańsk 2018.
• M. Zemła: Jedność Europy. Kilka uwag o relacjach Wschód – Zachód w „Rodzinnej Europie” Czesława Miłosza. „Konteksty Kultury” 2019 t. 16 z. 2.
• L. Wiśniewska: Konstruowanie świata „Doliny Issy” i „Rodzinnej Europy” jako synteza mityczna. W: Religijność Czesława Miłosza. Gdańsk; Sopot 2020.
Człowiek wśród skorpionów
• J. Kowalewski: O sprawiedliwość dla Brzozowskiego. „Ostatnie Wiadomości”, Mannheim 1962 nr 31.
• W. Pobóg-Malinowski: Sprawa Stanisława Brzozowskiego. „Kultura”, Paryż 1962 nr 12.
• A. Pragier: Trudne życie Stanisława Brzozowskiego. „Wiadomości”, Londyn 1962 nr 30.
• J. Czapski: O Brzozowskim. „Kultura”, Paryż 1963 nr 1/2, przedruk w tegoż: Tumult i widma. Paryż 1981.
• M. Szpakowska: „Jak się zostaje un écrivain maudit?”. „Twórczość” 1982 nr 5.
• D. Ulicka: Sprawa nie tylko Brzozowskiego. „Miesięcznik Literacki” 1982 nr 12.
• Cz. Głombik: Brzozowski czytany dziś. „Edukacja Polityczna” 1985 vol. 6–7.
• M. Wyka: Miłosz i Brzozowski. W: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985, przedruk w tejże: Głosy różnych pokoleń. Kraków 1989.
• P.J. Drozdowski: Stanisław Brzozowski w świetle dwu analiz. „Przegląd Humanistyczny” 1987 nr 7/8 [dot. też: A. Mencwel: Stanisław Brzozowski, kształtowanie myśli krytycznej].
• K. Myszkowski: Na biegunach. „Kwartalnik Artystyczny” 2000 nr 2, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• M. Wyka: Obecność Brzozowskiego. „Człowiek wśród skorpionów” Miłosza na nowo przeczytany. „Tygodnik Powszechny” 2000 nr 50, przedruk w tejże: Czytanie Brzozowskiego. Kraków 2012.
• A. Puchejda: Renesans Brzozowskiego? Wokół nowego wydania „Człowieka wśród skorpionów” Czesława Miłosza. „Artes” 2003 t. 1.
• M. Wyka: Miłosz, Brzozowski i inni. (Relacja o wpływie umysłowym). „Dekada Literacka” 2010 nr 4/5.
• C. Michalski, S. Sierakowski: Nie ma sprawy. Rozmowa [wstęp]. W: Cz. Miłosz: Człowiek wśród skorpionów. Studium o Stanisławie Brzozowskim. Warszawa 2011.
• S. Panek: Miłosz wobec Brzozowskiego. O „Człowieku wśród skorpionów”… i nie tylko. „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” 2012 nr 20.
• M. Wyka: „Bulion z gwoździ”, czyli Miłosz i Brzozowski (krótka historia pewnego wpływu). W tejże: Miłosz i rówieśnicy. Domknięcie formacji. Kraków 2013.
• J. Zach: Miłosz, Brzozowski i „kryzys darwinizmu”. Od „Człowieka wśród skorpionów” do „Ziemi Ulro”. W: Formacja 1910. Biografie równoległe. Kraków 2013.
• A. Jaworska: Herezja z ducha Brzozowskiego. Na podstawie „Człowieka wśród skorpionów” Czesława Miłosza. W: Miłosz. Dyskursy. Bielsko-Biała 2016.
• M. Szumna: Inne tradycje. Brzozowski – Żeromski – Conrad. W tejże: Przymus powtórzenia. Wątki rosyjskie w eseistyce Czesława Miłosza. Kraków 2018.
Król Popiel i inne wiersze
• A. Witalis: „Nic nie znaczyli dla mnie Kaźmierz ni Hrehory”. „W Drodze” 1981 nr 10 [analiza wiersza pt. Nauki].
• D. Pawelec: Sroczość. W tegoż: Lingwiści i inni. Przewodnik po interpretacjach wierszy współczesnych. Katowice 1994.
• B. Kryda: Słowacki i Miłosz na skałach w Pornic. W: Studia i szkice o twórczości Czesława Miłosza. Olsztyn 1995.
• D. Pawelec: „Sroczość” Miłosza. [Hasło w:] Słownik literatury polskiej XX wieku. Katowice 2001.
• M. Jaworski: Groza władzy. O „Królu Popielu”. „Czytanie Literatury” 2012 nr 1.
Gucio zaczarowany
• A. Czerniawski: „Poeta widzi przestrzeń i czas”. „Kultura”, Paryż 1966 nr 1/2, przedruk w tegoż: Liryka i druk. Londyn 1972.
• J. Rostworowski: Między wierszami. „Wiadomości”, Londyn 1966 nr 6.
• E. Ledóchowicz: Gucio odczarowany. W: Dlaczego Różewicz. Wiersze i komentarze. Łódź 1993.
• T. Bujnicki: Czesław Miłosz. Nigdy od ciebie, miasto. „Kurier Wileński” 1994 nr 66.
• B. Czaykowski: O „Guciu zaczarowanym”, czyli O asymetrii w przyjaźni. „Teksty Drugie” 1997 nr 1/2.
• P. Matywiecki: Czar, dystans i mądrość. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”, przedruk w tegoż: Myśli do słów. Szkice o poezji. Wrocław 2013.
• A. Stankowska: „żeby nie widzieć oczu zapatrzonych w nic ”. „Gucio zaczarowany” jako traktat o istnieniu. W: Interpretować dalej. Najważniejsze polskie książki poetyckie lat 1945–1989. Kraków 2012, przedruk w tejże: „żeby nie widzieć oczu zapatrzonych w nic”. O twórczości Czesława Miłosza. Poznań 2013.
Wiersze [Londyn 1967]
• K.A. Jeleński: Poeta i przyroda. „Kultura”, Paryż 1968 nr 11, przedruk w tegoż: Zbiegi okoliczności. Paryż 1982.
• W. Gniatczyński: Głos duchów w ścianie. „Wiadomości”, Londyn 1969 nr 20.
Miasto bez imienia
• B. Czaykowski: Lethe i Mneme. „Wiadomości”, Londyn 1970 nr 43.
• J. Dudek: Miłosz wobec tradycji literackiej. „Pamiętnik Literacki” 1981 z. 4, przedruk w tejże: Poeci polscy XX wieku. Kraków 1994, Poezja polska XX wieku wobec tradycji. Kraków 2002. [analiza wiersza pt. Ars poetica?].
• Z. Zaręba: W nieruchomych obrotach czasu. (Uwagi o cyklu Czesława Miłosza. „Na trąbach i na cytrze”). „Studenckie Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 1982 z. 2.
• D. Pawelec: Moja wierna mowo. W tegoż: Lingwiści i inni. Przewodnik po interpretacjach wierszy współczesnych. Katowice 1994.
• L. Neuger: „Veni Creator” Czesława Miłosza. Próba lektury. W tegoż: Pomysły do interpretacji. Studia i szkice o literaturze polskiej. Kraków 1997, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 1. 1980–1998. Kraków 2000.
• D. Pawelec: „Moja wierna mowo” Miłosza. [Hasło w:] Słownik literatury polskiej XX wieku. Katowice 2001.
• G. Tomaszewska: Tylko w obcości nadzieja. Czesław Miłosz. „Zaklęcie”. W: Od romantyzmu do współczesności. W kręgu historii i dydaktyki literatury. Tom poświęcony Profesorowi Mieczysławowi Inglotowi z okazji 70. rocznicy urodzin. Wrocław 2001.
• Z. Zarębianka: Poeta-prorok w nieruchomych obrotach czasu. Uwagi o cyklu Czesława Miłosza „Na trąbach i na cytrze”. „Topos” 2006 nr 3, przedruk w tejże: Czytanie sacrum. Kraków; Rzym 2008; Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011, Wtajemniczenia (w) Miłosza. Pamięć– duch(owość) – wyobraźnia. Kraków 2014.
• K. Biedrzycki: Miasto bez imienia. W tegoż: Poezja i pamięć. O trzech poematach Czesława Miłosza, Zbigniewa Herberta i Adama Zagajewskiego. Kraków 2008, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• L. Banowska: Wileńskie dziady Czesława Miłosza. O „Mieście bez imienia”. W: Česlovo Milošo skaitymai 3. Kultūrų sankirtos: patirtys ir pokyčiai. Kaunas 2010.
• K. Samsel: Język zamrożony w ustach. O ataku na spekulację w poezji Czesława Miłosza na przykładzie „Miasta bez imienia”. „Poezja Dzisiaj” 2010 nr 79/80.
• V. Burian: Trzy kłopoty. Ze wspomnień tłumacza. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 (dodatek „Miłosz”).
• K. Bakuła: Retoryczna kompozycja wiersza „Zaklęcie” Czesława Miłosza. „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Literackie”, Wrocław 2012 t. 52.
• Z. Zarębianka: „Veni Creator” i „Oda na osiemdziesiąte urodziny Jana Pawła II” – nieoczekiwane spotkanie tekstów…. W tejże: Wtajemniczenia (w) Miłosza. Pamięć– duch(owość) – wyobraźnia. Kraków 2014.
• M. Bernacki: Poezja jako „domostwo bycia”. („Moja wierna mowo”). W tegoż: Miłosz. Spotkania. Studia i rozprawy miłoszologiczne. Bielsko-Biała 2018.
The history of Polish literature
• B. Czaykowski. „Kultura”, Paryż 1969 nr 12, polemika: Cz. Miłosz: O historii polskiej literatury, wolnomyślicielach i masonach. „Kultura”, Paryż 1970 nr 4.
• M. Danilewiczowa: Prof. Miłosz. „Wiadomości” 1969 nr 49, polemika: Czesław Miłosz,: O historii polskiej literatury, wolnomyślicielach i masonach. „Kultura”, Paryż 1970 nr 4.
• [M. Chmielowiec] Następca: W oczach Zachodu. Czerniawski o Miłoszu. „Wiadomości”, Londyn 1970 nr 18 [zawiera streszczenie recenzji Adama Czerniawskiego pt. Polish Landscape [„New Statesman”, Londyn 1970 nr z 20 III], polemika: Cz. Miłosz: Gorzki list o słodko-kwaśnej recenzji. „Wiadomości”, Londyn 1970 nr 24; A. Czerniawski: Nie rozumiem takiej metody. „Wiadomości”, Londyn 1970 nr 27 [dot. też: Postwar Polish Poetry].
• [J. Łobodowski] J.Ł.: Nie chodzi o książkę telefoniczną. (Worek Judaszów). „Wiadomości”, Londyn 1970 nr 32.
• A. Mešt'an. „Welt der Slawen”, Wiesbaden 1970 nr 3.
• W. Weintraub. „The Slavic and East European Journal”, Madison, WI 1970 vol. 14 nr 2.
• A. Wirth. „The Slavic Review”, Worcester 1970 vol. 29 nr 3.
• A. Sandauer: Siódme przykazanie. „Szpilki” 1976 nr 11 [dot. rzekomych plagiatów z komentarzy A. Sandauera pojawiających się w Historii literatury polskiej i Prywatnych obowiązkach, głównie w opiniach na temat W. Gombrowicza, K.I. Gałczyńskiego, J. Tuwima i J. Przybosia], polemika: [K.A. Jeleński] K.A.J.: Pojedynek na cytaty. „Kultura”, Paryż 1976 nr 4.
• A. Słonimski: Wiek dojrzały. „Tygodnik Powszechny” 1976 nr 19.
• Z. Folejewski: Czesław Miłosz jako historyk literatury. „Poezja” 1981 nr 7.
• J. Bartyzel: O Miłoszu – bez namaszczenia. [dot. przekładu polskiego]; Literatura gnozą prześwietlona. „Arka” 1993 nr 47, polemika: J. Tazbir: Dołożyć Miłoszowi! „Polityka” 1994 nr 4.
• M. Inglot. Podręcznik ze starej szuflady. „Warsztaty Polonistyczne” 1993 nr 4 [dot. przekładu polskiego].
• M. Piwińska: Prelekcje o Polsce dla Zachodu. Mickiewicz – Miłosz. W: Mickiewicz. W 190-lecie urodzin. Białystok 1993, przedruk w wersji skróconej w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001; w tejże: Wolny myśliwy. Osiem prób czytania Mickiewicza. Gdańsk 2003 [dot. też: Zniewolony umysł i Rodzinna Europa].
• A. Zawada: Nareszcie po polsku. „Odra” 1993 nr 10.
• T. Walas: Czesław Miłosz jako historyk literatury polskiej. „Dekada Literacka” 1994 nr 11 [dot. polskiego przekładu].
• B. Kowalik: Miłosz mizoginista? „Akcent” 1995 nr 1.
• J. Madejski: Czesław Miłosz jako historyk literatury. W: Po Miłoszu. Kraków 2011.
• J. Głażewski: Kompot profesora Miłosza. (Czesław Miłosz jako historyk literatury staropolskiej). „Przegląd Humanistyczny” 2012 nr 5.
• M. Piotrowska-Grot: „Historia literatury polskiej” pióra Czesława Miłosza. „Śląskie Studia Polonistyczne” 2014 nr 1/2 [dot. też: Wyprawa w dwudziestolecie].
• J. Maj: Historia literatury jako fałszowanie – Słowacki Miłosza, Słowacki Witkowskiej oraz Słowacki Rymkiewicza. „Orbis Linguarum” 2015 vol. 43.
• K. Babicki: Możliwie bezstronny (?) – Czesław Miłosz jako historyk literatury. W: Peryferie Miłosza. Nieznane konteksty, glosy, nowe rozpoznania. Bielsko-Biała 2020.
Widzenia nad Zatoką San Francisco
• E. Lenz: Der Raum, der Dichter und die Zukunft. Über das neue Buch von Czesław Miłosz „Gesichten am Golf von San Francisco”. „Literatur und Kritik”, Wiedeń 1971 nr 53.
• M. Stępień: Czesława Miłosza odkrywanie Ameryki. „Pamiętnik Literacki” 1981 z. 4, przedruk w wersji rozszerzonej pt. Odkrywanie Ameryki. W tegoż: Czesława Miłosza odkrywanie Ameryki i inne szkice. Warszawa 2018 [dot. też: m.in. Traktat poetycki].
• A. Werner: Świadomość kryzysu a kryzys świadomości. (O esejach Czesława Miłosza). „Teksty” 1981 nr 4–5, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985 [dot. też: Kontynenty, Prywatne obowiązki i Ziemia Ulro].
• A.S. Kowalczyk: Wobec przyszłości. W tegoż: Kryzys świadomości europejskiej w eseistyce polskiej lat 1945–1977. (Vincenz – Stempowski – Miłosz). Warszawa 1990.
• D. Pawelec: Rodzinna Ameryka. „Twórczość” 1990 nr 4.
• I. Grudzińska-Gross: Miłosz i Ameryka. „Res Publica” 1991 nr 2.
• M.P. Markowski: Miłosz: dylemat autoprezentacji. W: Polski esej. Studia. Kraków 1991, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 1. 1980–1998. Kraków 2000. [dot. też: Rodzinna Europa i Ziemia Ulro].
• B. Tarnowska: Ameryka widziana oczami Europejczyka. Ziemia obiecana czy obszar wygnania? Miłosza odkrywanie Ameryki. W: Studia i szkice o twórczości Czesława Miłosza. Olsztyn 1995, przedruk w tejże: Geografia poetycka w powojennej twórczości Czesława Miłosza. Olsztyn 1996.
• R. Gorczyńska: „Widzenia nad Zatoką San Francisco” po trzydziestu latach. „Zeszyty Literackie” 2000 nr 4.
• L. Nathan, A. Quinn: Zatoka San Francisco. [Przeł. M. Heydel]. W: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• J. Zalewski: Zdarzenia nad Zatoką San Francisco (8). Miasto w ogniu poezji, aż zabraknie powietrza. „Nowa Okolica Poetów” 2008 nr 4.
• D. Czaja: Lekcja biologii. „Konteksty” 2011 nr 4; „Przekładaniec” 2011 nr 25.
• C. Geambaşu: Ameryka widziana oczyma Czesława Miłosza. „Postscriptum Polonistyczne” 2011 nr 1.
• „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 40 dod. „Miłosz jak świat – Widzenia nad Zatoką San Francisco”.
Zawartość
A. Franaszek: W dolinie śmierci; C. Cavanagh: Miłosz wchodzi w Amerykę [Przeł. M. Heydel]; Ch. Simic: Mały palec kochanki. Rozmawiał G. Jankowicz; P. Florczyk: Pięć tomów wierszy; B. Paloff: Made in USA [Przeł. M. Kuźmiński]; Płomień rozgorzał w Kalifornii. A. Franaszek rozmawia z I. Kanią i T. Sławkiem; A. Kramarz: Zaczynając od moich ulic; T. Lubelski: Flet szczurołapa; Krok w przód, krok w tył. Rozmawiają A. Franaszek, W. Bonowicz, P. Matywiecki, M. Stala i D. Sośnicki.
• M. Bauchrowicz: „Ziemia uczy więcej niż nagość żywiołów...” Filozoficzny sens doświadczenia kalifornijskiej przyrody w dziele Czesława Miłosza. W: Historia. Interpretacja. Reprezentacja. Gdańsk 2012.
• M. Bauchrowicz: Czesław Miłosz wobec fenomenu amerykanizacji (w świetle „Widzeń nad Zatoką San Francisco”). W: „Multum, non multa”. Młodzi badacze w poszukiwaniu prawdy. Lublin 2012.
• M. Bauchrowicz-Kłodzińska: Rewolucyjna maskarada nad Zatoką San Francisco. Kalifornia lat sześćdziesiątych XX wieku w refleksji Czesława Miłosza. W: Miłosz i Miłosz. Kraków 2013.
• P. Karwowski: Retoryka przedmiotowości. „Widzenia nad Zatoką San Francisco”. W tegoż: Czytanie Miłosza. O trzech postaciach ideologii estetycznej. Warszawa 2014.
Prywatne obowiązki
• A. Lisiecka: „Prywatne obowiązki” nie „prywatne porachunki.” „Na Antenie”, Londyn 1973 nr 122.
• J. Błoński: Aktualność i trwałość. „Miesięcznik Literacki” 1974 nr 1, przedruk pt. Bieguny poezji w tegoż: Odmarsz. Kraków 1978.
• I. Sławińska: Obraz poety i jego gospodarstwo. „Punkt” 1980 nr 11, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985 [dot. też: m.in. Ziemia Ulro].
• J. Błoński: Obowiązki poety. „Teksty” 1981 nr 4–5, przedruk w tegoż: Miłosz jak świat. Kraków 1998, 2011, Język właściwie użyty. Szkice o poezji polskiej drugiej połowy XX wieku. Kraków; Bielsko-Biała 2019.
• A. Kijowski: Tematy Miłosza. „Twórczość” 1981 nr 6, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985; w tegoż: Granice literatury. Wybór szkiców krytycznych i historycznych. [T.] 1. Warszawa 1991 [dot. też: Ziemia Ulro].
• A. Werner: Świadomość kryzysu a kryzys świadomości. (O esejach Czesława Miłosza). „Teksty” 1981 nr 4–5, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985 [dot. też: Kontynenty, Widzenia nad Zatoką San Francisco i Ziemia Ulro].
• K. Myszkowski: Przeciw Wielkiemu Nijaczeniu. „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 4.
• M. Szumna: „Literatura polska jest projektem na daleką metę”. „Prywatne obowiązki” a Miłoszowskie czytanie Rosji. „Pamiętnik Literacki” 2004 z. 1, przedruk w wersji rozszerzonej w tejże: Przymus powtórzenia. Wątki rosyjskie w eseistyce Czesława Miłosza. Kraków 2018.
Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada
• K. Lisowski: „Bo w nieszczęściu potrzebny jakiś ład czy piękno”. „Magazyn Kulturalny” 1980 nr 3 [dot. części tytułowego poematu pt. Lauda].
• W. Duszka: Nowy poemat dygresyjny? „Teksty” 1981 nr 4–5.
• J. Kornhauser: Apokatastasis. „Pismo” 1981 nr 1, przedruk w tegoż: Światło wewnętrzne. Kraków 1984.
• J. Kwiatkowski: Wielkie rekolekcje. „Pismo” 1981 nr 1.
• J. Axer: Dalszy lot zimorodka. (Motyw w wierszu Czesława Miłosza i Juliusza Słowackiego). „Przegląd Humanistyczny” 1987 nr 4 [dot.: Wezwanie].
• A. Borowski: „I tam, gdzie wschodzi, i gdzie słońce padnie”. „Rocznik Komisji Historycznoliterackiej” 1987.
• M. Pszczolarski: Jeden wiersz. (Próba interpretacji). „Za Pozwoleniem” 1988 nr z XI/XII [dot. wiersza Dar].
• B. Otrębski: Dwa liryki Miłosza. „Polonistyka” 1989 nr 2 [dot. wierszy: Zaśpiew oraz Który skrzywdziłeś].
• C.T. Prus: Dramat podmiotu w „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada”. (Interpretacja jako droga rozumienia siebie). W: Ethos literatury w niespokojnym świecie. Białystok 1989.
• J. Dudek: „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada”. Europejskie korzenie poezji Czesława Miłosza. Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego: Kraków 1991. Rozprawy habilitacyjne – Uniwersytet Jagielloński, nr 213. Wyd. nast.: pt. Europejskie korzenie poezji Czesława Miłosza. Kraków: Księgarnia Akademicka 1995.
• J. Dudek: Poemat „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada” Czesława Miłosza. Cz. 1. „Posłuchanie”. W tejże: Poeci polscy XX wieku. Kraków 1994.
• W. Kajtoch:„Œconomia divina” Czesława Miłosza. „Koniec Wieku” 1999 nr 12/13.
• M. Kasperowicz: Dedykacja „Elegii dla N.N.”. Aneks biograficzny do interpretacji utworu Czesława Miłosza. „Tytuł” 1999 nr 2–3.
• M. Rybka: Charakterystyka składniowo-stylistyczna tomu wierszy „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada” Czesława Miłosza. W: Brněnská Polonica 1. Brno 1999.
• Ł. Tischner: Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada, czyli w stronę księgi. W tegoż: Sekrety manichejskich trucizn. Miłosz wobec zła. Kraków 2001.
• P.A. Bodin: O Aniołach. Przeł. z angielskiego M. Zegierski. W tegoż: Studia nad polską literaturą współczesną. Warszawa 2003 [dot. wiersza: O Aniołach].
• R. Gorczyńska: To taki Breughel…. „Więź” 2004 nr 10, przedruk w tejże: Małe miłosziana. Warszawa 2017.
• Ł. Front: [Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada]. W tegoż: Recepcja Williama Blake’a w twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2008.
• T. Umerle: „Dar” Czesława Miłosza w kontekście filozofii daru Jacques’a Derridy. „Przestrzenie Teorii” 2011 nr 15.
• K. Zajas: Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada. [Hasło w:] Kultura pogranicza wschodniego. Zarys encyklopedyczny. Warszawa 2011.
• R. Okulicz-Kozaryn: Poezja przypisów: Czesława Miłosza „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada”. „Porównania” 2012 nr 10.
• T. Garbol: „Œconomia divina” Czesława Miłosza jako projekt dystopii. „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo” 2014 nr 4 [dot. też: Góry Parnasu].
• P. Karwowski: Teologia jako rozszerzenie języka. „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada”. W tegoż: Czytanie Miłosza. O trzech postaciach ideologii estetycznej. Warszawa 2014.
• M. Freise: Ruch Słońca jako cykl wierszy. W tegoż: Czesław Miłosz i historyczność kultury. Tłum. J. Dąbrowski. Kraków 2016.
• K. Jarzyńska: „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada” jako quasi-liturgiczne narzędzie akulturacji. W tejże: Literatura jako ćwiczenie duchowe. Dzieło Czesława Miłosza w perspektywie postsekularnej. Kraków 2018.
Ogród nauk
• A. Vincenz: Ogród nauk czy wirydarz poetycki. „Kultura”, Paryż 1977 nr 3, odpowiedź Cz. Miłosza: Uzupełnienia, tamże.
• J. Łobodowski: „Heglowskie ukąszenie”. (Worek Judaszów). „Wiadomości”, Londyn 1979 nr 42.
• [W. Karpiński] WK: Czytanie Miłosza: suwerenność głosu. „Res Publica”* 1980 nr 5 [dot. też: m.in. Ziemia Ulro].
• Z. Florczak: Miłosz. Ustawianie głosu. „Nowe Książki” 1987 nr 5–6.
• B. Grodzki: Nad esejem Czesława Miłosza „Saligia”. „Pamiętnik Literacki” 1997 z. 3.
• K. Myszkowski: Droga na szczyt. „Kwartalnik Artystyczny” 2013 nr 2, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
Utwory poetyckie. Poems
• W. Wirpsza: Spokojne muzyki. „Kultura”, Paryż 1977 nr 5.
• L. Iribarne: The naming of hell. „Times Literary Supplement”, Londyn 1978 nr z 25 VIII, przekł. polski: Nazywanie piekła. Przeł. M. Olejniczak. „Literatura na Świecie” 1981 nr 6.
• [F. Śmieja] FS: Trud męskiego wieku. „Związkowiec”, Toronto 1978 nr 59 [dot. też: Ziemia Ulro].
• O.J. Tauschinski. „Literatur und Kritik”, Wiedeń 1978 nr 122.
• L. Iribarne: Nazywanie piekła. [Przeł. M. Olejniczak]. „Literatura na Świecie” 1981 nr 6.
• A. Schenker: Geneza „zielonego” tomu poezji Miłosza. „Zeszyty Literackie” 2005 nr 1.
Ziemia Ulro [Eseje]
• ks. J. Sadzik: Inne niebo, inna ziemia. [Przedmowa]. W: Cz. Miłosz: Ziemia Ulro. Paryż 1977, przedruk m.in. w kolejnych edycjach Ziemi Ulro.
• S. Barańczak: Summa Czesława Miłosza. „Zapis”, Londyn 1978 nr 6, przedruk w tegoż: Etyka i poetyka. Paryż 1979, wyd. nast.: Kraków 1981, Kraków 2009; Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• [F. Śmieja] FS: Trud męskiego wieku. „Związkowiec”, Toronto 1978 nr 59 [dot. też: Utwory poetyckie. Poems].
• K. Dorosz: Wędrówki Ziemią Ulro. „Aneks”, Londyn 1979 nr 20.
• K.A. Jeleński: O „Ziemi Ulro” po dwóch latach. „Kultura”, Paryż 1979 nr 6, przedruk w tegoż: Zbiegi okoliczności. Paryż 1982.
• EB: Czytanie Miłosza: „Ziemia Ulro”. „Res Publica”, Londyn 1980 nr 4.
• [W. Karpiński] WK: Czytanie Miłosza: suwerenność głosu. „Res Publica”* 1980 nr 5 [dot. też m.in.: Ogród nauk].
• I. Sławińska: Obraz poety i jego gospodarstwo. „Punkt” 1980 nr 11, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985 [dot. też: m.in. Prywatne obowiązki].
• J. Błoński: Epifanie Miłosza. „Teksty” 1981 nr 4–5, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985, Miłosz jak świat. Kraków 1998, wyd. nast. tamże 2011, Język właściwie użyty. Szkice o poezji polskiej drugiej połowy XX wieku. Kraków; Bielsko-Biała 2019.
• A. Kijowski: Tematy Miłosza. „Twórczość” 1981 nr 6, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985; w tegoż: Granice literatury. Wybór szkiców krytycznych i historycznych. [T.] 1. Warszawa 1991 [dot. też: Prywatne obowiązki].
• A. Werner: Świadomość kryzysu a kryzys świadomości. (O esejach Czesława Miłosza). „Teksty” 1981 nr 4–5, przedruk w: Poznawanie Miłosza. Studia i szkice o twórczości poety. Kraków; Wrocław 1985 [dot. też: Kontynentów, Widzeń nad Zatoką San Francisco i Prywatnych obowiązków].
• M. Jasińska-Wojtkowska: Miłosz intelektualistom, twórcom i krytykom literackim, każdemu. „Przegląd Powszechny” 1982 nr 5, przedruk w wersji zmienionej: „Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 1983 nr 1 oraz w tejże: Horyzonty literackiego sacrum. Lublin 2003.
• M. Zaleski: Principia poetica Czesława Miłosza, czyli o „Ziemi Ulro”. „Twórczość” 1983 nr 12, przedruk w tegoż: Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2005, wyd. nast. tamże 2011.
• T. Mazowiecki: Pytania do siebie samych. „Przegląd Powszechny” 1985 nr 9.
• R. Rosa: Czesława Miłosza koncepcja literatury i krytyki. „Ruch Literacki” 1985 z. 2.
• I. Sławińska: Poeta – „dziecię swego wieku” czy „syn tysiącleci”?. Czesław Miłosz. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historycznoliterackie” 1987 z. 61.
• Z. Ciesielski: Czesław Miłosz i Emanuel Swedenborg. „Zeszyty Naukowe Wydziału Humanistycznego. Studia Scandinavica” 1988 nr 10.
• B. Koc: „Ziemia Ulro” Czesława Miłosza. Próba interpretacji. „Prace Polonistyczne” Seria 44: 1988.
• M. Orski: Poznawanie „Ziemi Ulro”. „Odra” 1989 nr 9.
• A.S. Kowalczyk: Ziemia Ulro. W tegoż: Kryzys świadomości europejskiej w eseistyce polskiej lat 1945-1977. (Vincenz – Stempowski – Miłosz). Warszawa 1990.
• M.P. Markowski: Miłosz: dylemat autoprezentacji. W: Polski esej. Studia. Kraków 1991, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 1. 1980–1998. Kraków 2000 [dot. też: Rodzinna Europa i Widzenia nad Zatoką San Francisco].
• M. Stala: …Szukając tego, co jest Rzeczywiste. „Tygodnik Literacki” 1991 nr 5, przedruk w tegoż: Chwile pewności. 20 szkiców o poezji i krytyce. Kraków 1991, Trzy nieskończoności. O poezji Adama Mickiewicza, Bolesława Leśmiana i Czesława Miłosza. Kraków 2001.
• M. Dąbrowski: Miłosz und Canetti. (Auto)biographie als Kulturtext. „Zeitschrift für Slawistik”, Berlin 1993 z. 2, tekst polski: Miłosz i Canetti – (auto)biografia jako tekst kultury. „Przegląd Humanistyczny” 1994 nr 1, przedruk w tegoż: Swój / Obcy / Inny. Z problemów interferencji i komunikacji międzykulturowej. Izabelin 2001 [analiza porównawcza autobiografii E. Canettiego „Die gerettete Zunge. Geschichte einer Jugend” i książek Czesława Miłosza, głównie „Ziemi Ulro” i „Rodzinnej Europy”].
• A. Walicki: „Zniewolony umysł” po latach. Warszawa 1993.
• J. Błoński: Europa Miłosza. „NaGłos” 1995 nr 20, przedruk w tegoż: Miłosz jak świat. Kraków 1998, 2011, Język właściwie użyty. Szkice o poezji polskiej drugiej połowy XX wieku. Kraków; Bielsko-Biała 2019.
• Jak rozumieć „Ziemię Ulro”? [Fragmenty dyskusji, oprac. A. Mencwel]. „Konteksty” 1995 nr 2 [tu wypowiedzi: K. Chlipalski, A. Górnicka-Boratyńska, P. Maciejko, A. Mencwel, M. Piasecki, P. Rodak, M. Rud, M. Werner].
• H. Janaszek-Ivanickova: Przestrzeń swoja i obca w „Cudzoziemce” Marii Kuncewiczowej i „Ziemi Ulro” Czesława Miłosza w kontekście europejskim. W tejże: Od modernizmu do postmodernizmu. Katowice 1996.
• A. Kołakowski: Katastrofizm oswojony. „Społeczeństwo Otwarte” 1997 nr 3, przedruk w tegoż: Biblioteka polska. Warszawa 2007.
• S. Gębala: Ziemia Ulro. [Hasło w:] Leksykon dzieł polskiej literatury współczesnej. Kraków 2000.
• J. Pieszczachowicz: Okolice Ulro; Życiorysy przekorne: co łączy, co dzieli. W tegoż: Smutek międzyepoki. Kraków 2000 [dot. też: Zaczynając od moich ulic].
• I. Sławińska: Ziemia Ulro. [Hasło w:] Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 2000.
• A. Bielik-Robson: Więźniowie Ziemi Ulro. „Życie” 2001 nr 63 dod. „Życie z Książkami”.
• E. Bieńkowska: Co robić z przeszłością religii? „Znak” 2001 nr 10.
• L. Kołakowski: Dziewięćdziesiąt lat w poszukiwaniu ojczyzny. „Zeszyty Literackie” 2001 nr 3, przedruk w: 4 x Nobel. Warszawa 2002; w tegoż: Mądrość prawdziwa. „Zeszyty Literackie” 2012 numer specjalny nr 1.
• K. Myszkowski: Niebo i ziemia. „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 1, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• T. Sławek: Bóg, prawo, przyjaźń. Czytając Williama Blake’a i Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 26 dod. „Apokryf” nr 16.
• M. Warchala: Melancholijny obrachunek. „Res Publica Nowa” 2001 nr 4.
• M. Konopko: Ucieczka z Ziemi Ulro. „Fronda” 2002 nr 27/28.
• E. Bieńkowska: Ostatnie wiadomości z Ulro. „Zeszyty Literackie” 2003 nr 4, przedruk w tejże: W ogrodzie ziemskim. Książka o Miłoszu. Warszawa 2004.
• Z. Cackowski: Uwagi o rozumieniu. Czesława Miłosza „Ziemia Ulro”. „Res Humana” 2006 nr 3/4.
• K. Dzika: Z Ziemi Ulro do Soplicowa. Podróże Miłosza z „Panem Tadeuszem”. „Bielsko-Żywieckie Studia Teologiczne” 2006 t. VII.
• A. Gall: W poszukiwaniu innej nowoczesności. Semantyka religijna w „Ziemi Ulro” Czesława Miłosza. „Świat i Słowo” 2006 nr 1.
• Ch.M. Manteuffel: Miłosza obcowanie z duchami pustyni Ulro. „Przegląd Powszechny” 2007 nr 3, przedruk: „Akant” 2011 nr 9.
• Ch.M. Manteuffel: Ulro – ułuda i parafraza. „Temat” 2007 vol. 8–10.
• Ł. Front: [Ziemia Ulro]. W tegoż: Recepcja Williama Blake’a w twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2008.
• T. Jędrzejewski: Ożywić wyobraźnię. Religijność nowoczesna według „Ziemi Ulro” Czesława Miłosza. „Przegląd Powszechny” 2010 nr 2.
• J. Zach: Darwin w „Ziemi Ulro”. „Świat i Słowo” 2010 nr 1.
• Z. Bobowicz: O pracy nad francuskim wydaniem „Ziemi Ulro”. „Przekładaniec” 2011 nr 25.
• J. Bolewski: Wyrastanie z Ulro; S. Chwin: Miłosz dzisiaj.. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• P. Dakowicz: Między schizofrenią a „wyobraźnią religijną”. Miłosza kłopoty ze Swedenborgiem (na marginesie „Ziemi Ulro”). „Topos” 2011 nr 5, przedruk w: Czesława Miłosza „północna strona”. Gdańsk 2011.
• G. Kalinowski: Pełnia Miłosza. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• P. Kłoczowski: Wierność wobec rzeczy. „Zeszyty Literackie” 2011 nr 4, przedruk w: Miłosz i Miłosz. Kraków 2013.
• J. Kopciński: Lis na ziemi Ulro. Miłosz i Beckett. „Colloquia Litteraria” 2011 nr 2, przedruk: „Teatr” 2011 nr 11.
• T. Kunz: Niewczesne rozważania? Na marginesach „Ziemi Ulro” Czesława Miłosza. W: Po Miłoszu. Kraków 2011.
• A. Libera: Rozsławienie Ziemi Ulro. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz, przedruk: „Teologia Polityczna Co Tydzień” [on-line] 2019 nr 32. Dostępny w Internecie: Zob. link(https://teologiapolityczna.pl/milosz-swiadek-wieku-tpct-176) [dostęp 12 czerwca 2024).
• M. Orski: Przypominam „Ziemię Ulro”. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• A. Stankowska: „Pragnienie cudu”. Z „Ziemią Ulro” w ręku. „Polonistyka” 2011 nr 5, przedruk pt. „Homo religiosus”, czyli „pragnienie cudu”. Z „Ziemią Ulro” w ręku. W tejże: „żeby nie widzieć oczu zapatrzonych w nic”. O twórczości Czesława Miłosza. Poznań 2013.
• J. Zach: Najważniejsza książka Miłosza. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 (dodatek „Miłosz”).
• G. Kowalski: Miłosz i Słowacki. Spotkania na „Ziemi Ulro”. W: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza. Białystok 2012.
• M. Kuziak: Romantyzm i nowoczesność. Miłosz i Kundera wobec roku 1800. (Wokół „Ziemi Ulro” oraz „Nieśmiertelności”, z Goethem, a także Brzozowskim w tle). W: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza. Białystok 2012.
• G. Jankowicz: Uchodźcy z ziemi Ulro. „Tygodnik Powszechny” 2013 nr 20 dod. „Książki w Tygodniku. Na Ziemi Ulro” nr 3–4, przedruk w wersji zmienionej w tegoż: Uchodźcy z Ziemi Ulro. Eseje. Kraków 2015.
• J. Zach: Miłosz, Brzozowski i „kryzys darwinizmu”. Od „Człowieka wśród skorpionów” do „Ziemi Ulro”. W: Formacja 1910. Biografie równoległe. Kraków 2013.
• P. Karwowski: Teoria poezji. „Ziemia Ulro”. W tegoż: Czytanie Miłosza. O trzech postaciach ideologii estetycznej. Warszawa 2014.
• Ch.M. Manteuffel: Spotkany pod bramami Ulro. „Krytyka Literacka” 2014 nr 7–8, przedruk w wersji rozszerzonej pt. Bramy Ulro. 10 lat po śmierci Czesława Miłosza. „Odra” 2014 nr 10.
• K. Fedorowicz: Poezja jako gest przezwyciężenia gnozy? Rozważania na marginesach „Ziemi Ulro” Czesława Miłosza. W: Miłosz. Dyskursy. Bielsko-Biała 2016.
• A. Skrendo: Barańczak i Ulro. „Przestrzenie Teorii” 2016 nr 26.
• K. Jarzyńska: Między wykładem a wyznaniem. „Ziemia Ulro” i rehabilitacja pisarstwa teologicznego. W tejże: Literatura jako ćwiczenie duchowe. Dzieło Czesława Miłosza w perspektywie postsekularnej. Kraków 2018.
Dzieła zbiorowe
• S. Barańczak: Niewidzialny sznur. „Zeszyty Literackie”, Paryż 1983 nr 2 [dot. tomu 11: Poezje. Paryż 1982].
Moja wierna mowo
• D. Pawelec: Wartość języka. Wartości w języku. „Moja wierna mowo”. W: Interpretacje aksjologiczne. Lublin 1997.
• M. Ziaja-Buchholtz: Czesława Miłosza „Moja wierna mowo”. Public and private speech in translation. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Seria Filologiczna. Historia Literatury” 1999 z. 5.
Pięć wierszy
• G. Tomaszewska: Tylko w obcości nadzieja. Czesława Miłosza „Zaklęcie”. W: Od romantyzmu do współczesności. Wrocław 2002.
Świadectwo poezji
• [A. Zawada] A. Frejusz: Dawać świadectwo. „Obecność”* 1983 nr 3.
• T. Venclova: Poezja jako pokuta. [Przeł.z angielskiego] S. Barańczak. „Zeszyty Literackie”, Paryż 1984 nr 5, przedruk w: Cz. Miłosz, T. Venclova: Powroty do Litwy. Warszawa 2011, wersja angielska: Poetry as atonement. „The Polish Review”, Nowy Jork 1986 nr 4.
• A.S. Kowalczyk: Harwardzkie wykłady. „Znak” 1985 nr 7/8.
• M. Zieliński: Świadectwo poety. „Puls” 1985 nr 27, przedruk: „Puls”. Wybór z numerów 27–34., Warszawa 1988; w tegoż: Ucieczka przed Polską. Szkice nie tylko o literaturze. Kraków 2006.
• A. Bukowiecki: Poezja i retoryka. „Drogowskazy” 1988 nr 9–10.
• Errata. „Gąbka”* 1988 nr 2 [dot. ingerencji cenzury w wydanie Świadectwa poezji przez wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1987].
• A.T. Kijowski: Ludzkość jako żywioł. „Twórczość” 1988 nr 7.
• A. Mazur: Świadectwo Miłosza. „Twórczość” 1988 nr 8.
• J. Pieszczachowicz: Dajmonion i historia. „Nowe Książki” 1988 nr 1 [dot. też: Mowa wiązana].
• A. Poprawa: Czesława Miłosza summa poetycka. „Res Publica” 1988 nr 3.
• M. Szpakowska: Poza rodziną ludzką. „Odra” 1988 nr 5.
• J. Gowin: O dotkliwościach poezji. „W Drodze” 1989 nr 2.
• M. Klecel: Poeta leczy rany. „Więź” 1989 nr 5.
• K. Myszkowski: Kilka słów o poezji. „Kwartalnik Artystyczny” 2004 nr 4, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• R. Moczkodan: Czesława Miłosza potyczki z cenzurą – na przykładzie „Świadectwa poezji”. W: Życie literackie drugiej emigracji niepodległościowej. [T. 3]. Toruń 2008.
• A. Ceccherelli: Tekst dwujęzyczny i jego różnice: „Świadectwo poezji” alias „The witness of poetry”. W: Rodzinny świat Czesława Miłosza. Kraków 2014.
• M. Ciccarini: Czas na nadzieję w „Świadectwie poezji” Czesława Miłosza. W: Rodzinny świat Czesława Miłosza. Kraków 2014.
Hymn o perle
• A. Witalis: Szukanie perły. „Znak” 1984 nr 1.
• R. Matuszewski: Współczesna poezja polska. „Polonistyka” 1985 nr 1, przedruk w wersji zmienionej jako część tekstu Lektury poetyckie (I) (przegląd z dystansem). „Miesięcznik Literacki” 1985 nr 9; pt. Nieufność wobec ludzkiej natury i „pięknych idei uniwersalnych” w tegoż: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. Kraków 2004.
• A. Mazur: Inwentarz rzeczy pamiętanych. (Wokół „Zdań” Czesława Miłosza). „Twórczość” 1988 nr 4.
• J. Prokopiuk: „Hymn o Perle” w świetle gnozy. (Panu Szymonowi Chrząstowskiemu). „Masada” 1991 [nr 1].
• E. Kiślak: Apokatastaza aktoreczki. W: Romantyzm, Janion, fantazmaty. Prace ofiarowane Profesor Marii Janion na jej siedemdziesięciolecie. Warszawa 1996 [dot. wiersza: Filina].
• M. Karwala: Sidła bierności. W tegoż: Polska poezja współczesna po 1956. Kraków 1998 [analiza wiersza: Pokusa].
• Z. Kaźmierczyk: Analiza apokryfu gnostyckiego w wolnej przeróbce Czesława Miłosza „Hymn o Perle”. W: 4 x Nobel. Warszawa 2002.
• E. Dryglas: Przed wygnaniem. Rozmyślania o Naturze Pierwszej (na podstawie „Zdań” Czesława Miłosza). „Fraza” 2010 nr 1.
• W. Kudyba: Czesław Miłosz i Ameryka. Spór o duchowość. „Topos” 2011 nr 5 [dot. cyklu przekładów z Kabira].
• T. Stefańczyk: Życie wiersza: „Rue Descartes” – okolice bliższe i dalsze. „Twórczość” 2011 nr 10 [dot. też: Dolina Issy].
• W. Kudyba: Czesława Miłosza spór o Kabira. W: Miłosz i Miłosz. Kraków 2013.
• J. Piotrowiak: Urzeczeni. Czesław Miłosz „Rzeki”, Władysław Sebyła „Poeta”. W: Urzeczenie. Locje literatury i wyobraźni. Katowice 2013.
• J. Dembińska-Pawelec: Mikrologiczna lektura „Hymnu o Perle” Czesława Miłosza. W: Balaghan. Mikroświaty i nanohistorie. Katowice 2015.
• O. Tokarczuk: „Hymn o Perle” Czesława Miłosza. W tejże: Lalka i perła. Kraków 2021.
Nieobjęta ziemia [Wiersze i proza]
• A. Fiut: „Wymyka się co dotykalne”. „Zeszyty Literackie”, Paryż 1985 nr 11.
• L. Szaruga: Księga. „Wybór”* 1985.
• W. Woroszylski: Lipiec, wakacje, lektury. „Więź” 1985 nr 10/12.
• J. Błoński: Muzyka późnych lat albo o formie moralnej. „Tygodnik Powszechny” 1986 nr 27.
• W. Duszka: Wejście do ogrodu. „Znak” 1986 nr 7/8.
• [A. Poprawa] S. Dedalus: Obejmowanie ziemi. „Obecność”* 1986 nr 15, sprostowanie: „Obecność”* 1987 nr 17.
• P. Michałowski: Miłosza wszechświat poszczególny. „Nowe Książki” 1989 nr 9.
• A. Zawada: „Przeciwko chaosowi i nicości”. „Odra” 1989 nr 6 [dot. też Kroniki].
• J. Kott: Objęcie ziemi. „Zeszyty Literackie” 1991 nr 36, przedruk w tegoż: Nowy Jonasz i inne szkice. Wrocław 1994; Poznawanie Miłosza 2. Cz. 1. 1980–1998. Kraków 2000.
• J. Łukasiewicz: Miasto wiwatowało. „Arkusz” 1993 nr 17.
• E. Bieńkowska: Winobranie. W tejże: W ogrodzie ziemskim. Książka o Miłoszu. Warszawa 2004.
• M. Bernacki: Misterium istnienia – o tragicznych antynomiach świadomości Poety. (Interpretacja „Nieobjętej ziemi”). W tegoż: „Wyprowadził mnie z Ziemi Ulro”. (Szkice o twórczości Czesława Miłosza). Bielsko-Biała 2005.
• J. Kryszak: Prefekt Czesława Miłosza. „Twórczość” 2007 nr 7, przedruk w tegoż: „A po ziemi wychodźcy idą w obce kraje”. O poezji i poetach drugiej emigracji. Gdańsk 2010, Poeta w poszukiwaniu rzeczywistości. Toruń 2011 [dot. wierszy Do księdza Ch., Ksiądz Ch., Po latach oraz Rodzinnej Europy].
Poszukiwania
• J.R. Krzyżanowski: Rozmowy z Miłoszem. „Nowy Dziennik”, Nowy Jork 2006 nr z 15 IX dod. „Przegląd Polski” [dot.: Noty o wygnaniu].
Zaczynając od moich ulic
• R. Gorczyńska: Czas utrwalony. „Kultura”, Paryż 1985 nr 10.
• A.S. Kowalczyk: Zaczynając od Wilna. „Znak” 1986 nr 10.
• [A. Poprawa] S. Dedalus: Pasja rzeczywistości i poezji. (Nie tylko o nowej książce Miłosza). „Obecność”* 1986 nr 16.
• J. Koryl: Księga serdecznych wspomnień. „Twórczość” 1990 nr 12.
• J. Pieszczachowicz: Lekcja Miłosza. „Przekrój” 1990 nr 2363, przedruk pt. Życiorysy przekorne. Co łączy, co dzieli. W tegoż: Smutek międzyepoki. Szkice o literaturze i kulturze. Kraków 2000.
• J. Malinowska: Kategorie kultury pogranicza. Czas i przestrzeń w „Zaczynając od moich ulic” i „Do Tomasa Venclovy” Czesława Miłosza. „Kresy” 1991 nr 8.
• M. Morski: Eseje Miłosza. „Dziś” 1991 nr 1.
• A. Nowakowski: Przestrzeń i język. „Nowe Książki” 1991 nr 8.
• Z. Bieńkowski: Inny Miłosz. „Nowy Świat” 1992 nr 58.
• J. Rostropowicz-Clark: Drzewo wiadomości poety. „Nowy Dziennik”, Nowy Jork 1992 nr 5469 dod. „Przegląd Polski” [dot. angielskiego przekładu: Beginning with my streets].
• J. Pieszczachowicz: Okolice Ulro; Życiorysy przekorne: co łączy, co dzieli. W tegoż: Smutek międzyepoki. Kraków 2000 [dot. też: Ziemia Ulro].
• A. Franaszek: „Miłosza w sobie zabijam”. „Tygodnik Powszechny” 2006 nr 32 dod. „Książki w Tygodniku”.
• K. Myszkowski: Ulice Wilna i inne punkty widzenia. „Kwartalnik Artystyczny” 2006 nr 3–4, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
Kroniki
• T. Nyczek: Kamienie z rzeki Heraklita. „Brulion”* 1987/1988 nr 4.
• S. Barańczak: Ulotne i wieczne. „Zeszyty Literackie” 1988 nr 22.
• J. Katz-Hewetson: Sezon u Heraklita. „Puls”, Londyn 1988 nr 39.
• J. Kryszak: Nowy tom poetycki Czesława Miłosza. „Autograf” 1988 nr 1, przedruk pt. Żeby było. O „Kronikach” Czesława Miłosza. W tegoż: Poeta w poszukiwaniu rzeczywistości. Toruń 2011.
• M. Stala: Rzeka w ciemności. „Tygodnik Powszechny” 1988 nr 13, przedruk w tegoż: Chwile pewności. 20 szkiców o poezji i krytyce. Kraków 1991.
• M. Zaleski: Poezja jako wstawiennictwo. „Res Publica” 1988 nr 5, przedruk w tegoż: Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2005, wyd. nast. tamże 2011.
• H. Bereza: Stabilność. „Twórczość” 1989 nr 1 [dot. wiersza „Wykład IV” z cyklu „Sześć wykładów wierszem”].
• A. Mazur: Labirynty czasu. „Twórczość” 1989 nr 9.
• K. Pieńkosz: Na brzegu heraklitejskiej rzeki. „Literatura” 1989 nr 7.
• A. Zawada: „Przeciwko chaosowi i nicości”. „Odra” 1989 nr 6 [dot. też: Nieobjęta ziemia].
• J. Olejniczak: Czesława Miłosza „Trwoga-sen” (1918). Palimpsest. W: Znajomym gościńcem. Katowice 1993.
• S. Barańczak: Miłosz: „Sześć wykładów wierszem”. Preliminaria interpretacyjne. W: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 1. 1980–1998. Kraków 2000.
• E. Bieńkowska: Kroniki stulecia. W tejże: W ogrodzie ziemskim. Książka o Miłoszu. Warszawa 2004.
• A. Skrendo: Stare kobiety Pasierba – stare kobiety Miłosza. W tegoż: Poezja modernizmu. Interpretacje. Kraków 2005.
• W. Ligęza: „Z jasności, wysokości”. Wokół wiersza Czesława Miłosza „Ale książki”. „Świat i Słowo” 2006 nr 1, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• M. Szumna: Miłosz i Miloš. Autobiografia fantazmatyczna. „Teksty Drugie” 2014 nr 1, przedruk w tejże: Przymus powtórzenia. Wątki rosyjskie w eseistyce Czesława Miłosza. Kraków 2018 [dot. też: Rodzinna Europa].
• M. Freise: Czesław Miłosz nad rzeką Heraklita. W: W ogrodzie świata. Profesorowi Aleksandrowi Fiutowi na siedemdziesiąte urodziny. Kraków 2015, przedruk pt. Nad rzeką Heraklita. W tegoż: Czesław Miłosz i historyczność kultury. Przeł. J. Dąbrowski. Kraków 2016.
Metafizyczna pauza
• K. Zajas: Utracona przestrzeń wiary. „Res Publica” 1989 nr 9/12.
• J.M. Bocheński: Mój komentarz. „Kultura”, Paryż 1991 nr 7/8 [dot. eseju: Państwo wyznaniowe? („Gazeta Wyborcza” 1991 nr 109), włączonego do drugiego wydania tomu Metafizyczna pauza. Kraków 1995].
• L. Kołakowski: Krótka rozprawa o teokracji. „Gazeta Wyborcza” 1991 nr 197.
• J.A. Kłoczowski: Miłosza „Metafizyczna pauza”. „W Drodze” 1995 nr 8.
• D. Suska: Jak powinno być w niebie. „Życie Warszawy” 1995 nr 159.
• P. Michałowski: Wyznanie jako wyzwanie. „Literatura” 1996 nr 1.
Rok myśliwego
• K. Chlipalski: Heretyckie rozwiązania są nieuniknione („Rok myśliwego” Czesława Miłosza). „Ogród” 1990 nr 2.
• J. Czarnomorska: Diariusz Miłosza. „Czas Kultury” 1990 nr 21.
• A. Frajlich: „Rok myśliwego”, troski leśniczego. „Nowy Dziennik”, Nowy Jork) 1990 nr z 13 XII dod. „Przegląd Polski”, przedruk w tejże: Czesław Miłosz. Lekcje. Prywatny hołd. Szczecin 2011.
• J. Łukasiewicz. Przeciwko Lechitom. „Tygodnik Literacki” 1990 nr 7, przedruk pt. „Rok myśliwego” w tegoż: Rytm, czyli powinność. Szkice o książkach i ludziach po roku 1980. Wrocław 1993.
• J. Pilch: Na czym polega różnica między poezją a prozą? „Tygodnik Powszechny” 1990 nr 38.
• L. Szaruga: Rok myśliwego. „Gazeta Wyborcza” 1990 nr 187.
• J. Wegner: Miłosz przeciw Miłoszowi. „Rzeczpospolita” 1990 nr 191.
• J. Zalesiński: Autoportret Miłosza. „Młoda Polska”, Gdańsk 1990 nr 45.
• [T. Fiałkowski] Lektor: Dwa razy Miłosz. „Tygodnik Powszechny” 1991 nr 41 [dot. też: Ogród nauk].
• A. Fiut: Łowca istnienia. „NaGłos” 1991 nr 3, przedruk jako fragment rozdziału W stronę sylwy. W tegoż: Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza. Kraków 1998, wyd. nast. tamże 2011.
• Z. Florczak: Diariusz niby szyfr. „Nowe Książki” 1991 nr 5.
• P. Lisicki: Zdumienie, które ocala. „Znak” 1991 nr 4.
• M. Lubelska: Piękny osiemdziesięcioletni. „Dekada Literacka” 1991 nr 25.
• J. Majcherek: Na tropie bytu. „Po Prostu” 1991 nr 3.
• A. Michajłów: Tutti frutti. „Brulion” 1991 nr 16.
• D. Pawelec: Z lotu ptaka. „Twórczość” 1991 nr 1, przedruk w tegoż: Debiuty i powroty. Czytanie w czas przełomu. Katowice 1998.
• T. Walas: Na tropie myśliwego. „Tygodnik Powszechny” 1991 nr 5.
• M. Zaleski: Diabeł i duszyczka. „Res Publica” 1991 nr 1, przedruk w tegoż: Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2005, wyd. nast. tamże 2011.
• J. Abramowska: Mądrość starego poety. „Arkusz” 1992 nr 5.
• A. Bagłajewski: Dziennik Miłosza. „Kresy” 1992 nr 9–10.
• Cz. Dziekanowski: „Rok myśliwego” – doświadczanie wartości. „Literatura” 1992 nr 12.
• K. Latawiec, E. Mikoś: Z perspektywy Mędrca. „Lektura” 1992 nr 3–6.
• A. Pietrzak: Rok z życia poety. „Przegląd Powszechny” 1992 nr 7/8.
• E. Polak: Nie mówić o Persach, czyli kwestia wstydu. „Powściągliwość i Praca” 1992 nr 10.
• J. Stryjkowski: Czy odwaga zastępuje prawdę?. „Gazeta Wyborcza” 1992 nr 23, sprostowanie redakcji: „Gazeta Wyborcza” 1992 nr 25.
• J. Węgiełek: Kontrabanda. „Więź” 1992 nr 3.
• A. Wierciński: Diariusz Miłosza. „Kresy Literackie” 1992, przedruk w tegoż: Przywracanie pamięci. Opole 1993.
• M. Wyka: Poeta, czasy ludzie... W tejże: Szkice z epoki powinności. Kraków 1992, przedruk w tejże: Z epoki powinności. Szkice. Kraków 1992.
• K. Żukowska: Kochaj dzikiego łabędzia. „Literatura” 1992 nr 10.
• R.K. Łozowska: „Oko nie widzi siebie”. Próba spojrzenia na „Rok myśliwego” Czesława Miłosza. W: Mity i stereotypy w kulturze, literaturze i języku. Szczecin 1993.
• J. Trznadel: Kot Hafiza, czyli skaza Miłosza. W tegoż: Ocalenie tragizmu. Lublin 1993.
• A. Wierciński: Diariusz Miłosza. W tegoż: Przywracanie pamięci. Opole 1993.
• M. Czermińska: Rok z Konwickim, rok z Miłoszem. „Teksty Drugie” 1995 nr 5 [dot. też: T. Konwicki: Kalendarz i klepsydra].
• J. Ławski: Projekty ksiąg nie napisanych w „Roku myśliwego” Czesława Miłosza. W: Zmierzch świata? Olsztyn 1997, przedruk pt. Projekty ksiąg nienapisanych: „Rok myśliwego”. „Kroniki”. W tegoż: Miłosz: Kroniki istnienia. Sylwy. Białystok 2014.
• A. Werner: Myśliwy Miłosza i ekologia kultury. W tegoż: Krew i atrament. Warszawa 1997.
• M.G. Levine: „Abecadło” i trzecia powieść Czesława Miłosza, jak dotąd nie napisana. [Przeł. M. Rusinek]. „Dekada Literacka” 1998 nr 5, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001 [dot. też: Abecadło, Zniewolony umysł, Zdobycie władzy i Rodzinna Europa].
• L. Szaruga: Polowania Czesława Miłosza. „B1 (Bundesstrasse 1)” 1998.
• H. Szajowska: Pomnik. Teatrum przewrotnego ciała. „Tytuł” 1999 nr 2–3.
• Z. Krzywicka: Zdradzeni przez swoje ciała. O „Dziennikach powojennych” Marii Dąbrowskiej i „Roku myśliwego” Czesława Miłosza. W: Wyznanie czy dialog. W kręgu literatury dokumentu osobistego. Warszawa 2001.
• K. Myszkowski: Hak nieba. „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 2, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018
K. Myszkowski: Moje okolice. „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 2 [dot. też: Rodzinna Europa].
• A. Słomianowski: *** [list do redakcji]. „Rzeczpospolita” 2004 nr 56 dodatek „Plus Minus” nr 10 [dot. różnic w wydaniu polskim i tłumaczeniu na język angielski].
• K. Herbertowa: Oczyma świadków. Rozmowę przeprowadził Maciej Tabor. W: Z. Herbert, Cz. Miłosz: Korespondencja. Warszawa 2006.
• U. Bielas-Gołubowska: Autobiografie Miłosza, czyli o „Roku myśliwego” i nie tylko. W: Czesław Miłosz i rewolucja. Szczecin 2011.
• A. Jarmuszkiewicz: Pakt o zawieszeniu niewiary. Jak czytać „Rok myśliwego” Czesława Miłosza?. W: Twórca – dzieło – badacz. Między dyscyplinami humanistyki. Kraków 2013.
• M. Szymański: W archiwum Miłosza: tajemnicza aktorka. „Palimpsest” [on-line] 2019 nr 1. Dostępny w Internecie: Zob. link(https://www.zeszytyliterackie.pl/1364/) [dostęp 12 czerwca 2024].
Dalsze okolice [Wiersze]
• R. Hass: Sztuka przekładu: Czesław Miłosz. [Przeł. R.G. (Renata Gorczyńska)]. „Okay America”, Nowy Jork 1991 nr 3 [dot. wiersza: Trwałość].
• M. Bernacki: Przezwyciężając sprzeczności. „NaGłos” 1992 nr 7, przedruk w tegoż: „Wyprowadził mnie z Ziemi Ulro”. (Szkice o twórczości Czesława Miłosza). Bielsko-Biała 2005.
• A. Czabanowska-Wróbel: Okolice znajome i nieznane. „Dekada Literacka” 1992 nr 6.
• S. Dłuski: Miłosz na koniec stulecia. „Odra” 1992 nr 10.
• J. Łukasiewicz: „Dalsze okolice”. „Tygodnik Powszechny” 1992 nr 9, przedruk w tegoż: Rytm, czyli powinność. Szkice o książkach i ludziach po roku 1989. Wrocław 1993.
• A. Mazur: Zwiedzanie starości. „Opole” 1992 nr 7/8/9.
• M. Stala: Oślepły ogród. O jednym wierszu Czesława Miłosza. „NaGłos” 1992 nr 6, przedruk w tegoż: Druga strona. Notatki o poezji współczesnej. Kraków 1997, Trzy nieskończoności. O poezji Adama Mickiewicza, Bolesława Leśmiana i Czesława Miłosza. Kraków 2001; w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011; w tegoż: Blisko wiersza. 30 interpretacji. Kraków 2013 [dot. wiersza pt. Oset, pokrzywa].
• A. Stankowska: Przemijanie i ocalenie. „Arkusz” 1992 nr 10.
• F. Śmieja: Z Miłoszem w dalszych okolicach. „Głos Polski”, Toronto 1992 nr 12.
• S. Barańczak: Tylko pościg. „Zeszyty Literackie” 1993 nr 43.
• A. Franaszek: Exulowie?. „Zeszyty Literackie” 1993 nr 2 [dot. wiersza Adam i Ewa].
• M. Kalandyk: „W inny znak wchodzi moja planeta”. „Fraza” 1993 nr 3/4.
• A. Legeżyńska: Mało dostojna starość. „Kresy” 1993 nr 13, przedruk w tejże: Krytyk jako domokrążca. Lekcje literatury z lat 90. Poznań 2002.
• T. Michlewicz: „Dwa wiersze” Czesława Miłosza. „Przedproża” 1993 nr 1 [dot. wierszy Rozmowa z Jeanne i Wiersz na koniec stulecia].
• R. Putzlacher: Klasycy i buntownicy. Czesław Miłosz: w inny znak wchodzi moja planeta. „Zwrot” 1993 nr 9.
• A. Stankowska: Noty o przemijaniu. „Twórczość” 1993 nr 1.
• M. Werner: Czesława Miłosza portret trumienny. „Arka” 1993 nr 47.
• M. Dzień: „Czas pożegnań” (Miłosz, Herbert i Ten Trzeci). „Kwartalnik Artystyczny” 1996 nr 1 [dot. też: poezji Z. Herberta i T. Różewicza].
• A. Grzegorczyk: Filozofia (nie)oczekiwanego. „Przegląd Filozoficzny” 1996 nr 3 [dot. Wiersza na koniec stulecia].
• M. Woźniak-Łabieniec: Wędrowiec w „stulecie bez harmonii”. (O „Dalszych okolicach” Czesława Miłosza). „Prace Polonistyczne” Seria 58: 2003.
• J. Marek: Pająk to ja. Na marginesie wiersza Czesława Miłosza „Pająk”. „Świat i Słowo” 2004 nr 1.
• M. Głowiński: „Pająk” Czesława Miłosza. W: Światy przedstawione. Toruń 2005.
• D. Korwin-Piotrowska: Czytanie tekstu – czytanie przestrzeni (analiza wiersza „Turner” Czesława Miłosza). W tejże: Powiedzieć świat. Kognitywna analiza tekstów literackich na przykładach. Kraków 2006.
• J. Osiński: Żałoba, melancholia i „Fotografia” Czesława Miłosza. W: Literatura wykadrowana. Toruń 2016. Dostępny w Internecie jako dokument elektroniczny w formacie PDF.
• K. Stadnik: Poznawcze aspekty obrazowania w języku i kulturze wizualnej. „Turner” Czesława Miłosza i „Zamki St. Michael, Bonneville, Savoy” Williama Turnera. „Konteksty Kultury” 2016 t. 13 nr 2.
• K. Brenskott: Oswoić historię. Namysł nad rolą kabały w twórczości Czesława Miłosza na przykładzie tomu „Dalsze okolice”. „Teksty Drugie” 2018 nr 5, przedruk w wersji zmienionej w tegoż: Wokół dualizmu. Dialog gnostycyzmu, kabały i buddyzmu zen w dziele Czesława Miłosza. Kraków 2020.
• K. Brenskott: Przekroczyć dualizm. Dialog gnostycyzmu i buddyzmu zen w twórczości Czesława Miłosza na przykładzie „Dalszych okolic”. „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2018 z. 1, przedruk w wersji zmienionej w tegoż: Wokół dualizmu. Dialog gnostycyzmu, kabały i buddyzmu zen w dziele Czesława Miłosza. Kraków 2020.
Szukanie ojczyzny
• G. Herling-Grudziński: O wygnaniu. „Kultura”, Paryż 1992 nr 9, przedruk: „Życie Warszawy” 1992 nr 215 dod. „Ex Libris” nr 23 oraz w licznych edycjach książkowych Dziennika pisanego nocą; w tegoż: Recenzje, szkice, rozprawy literackie 1957–1998, felietony i komentarze z Radia Wolna Europa 1955–1967. (Dzieła zebrane. T. 3). Kraków 2013 [polemika z esejem: O wygnaniu].
• A.S. Kowalczyk: Nowy wschód i tradycja. „Tygodnik Powszechny” 1992 nr 28.
• J. Łukasiewicz: W ojczyźnie. „Odra” 1992 nr 12, przedruk w tegoż: Rytm, czyli powinność. Szkice o książkach i ludziach po roku 1980. Wrocław 1993.
• W. Maciąg: Pułapki „zakorzenienia”. „Nowe Książki” 1992 nr 9.
• R.K. Przybylski: Między mitem i historią. „Życie Warszawy” 1992 nr 215 dod. „Ex Libris” nr 23, przedruk w tegoż: Wszystko inne. Szkice o literaturze, sztuce i kulturze współczesnej. Poznań 1994.
• [E. Sawicka] E.S.: Miłosz – w poszukiwaniu ojczyzny. (Alfabet wspomnień 1992). „Rzeczpospolita” 1992 nr 306.
• S. Sterna-Wachowiak: Gwiazdozbiór litewski. „Tytuł”, Gdańsk 1992 nr 4.
• T. Walas: Dom wyobraźni. „Dekada Literacka” 1992 nr 11/12.
• A. Zawada: Ojczyzna jako poszukiwanie. „Znak” 1992 nr 11, przedruk w tegoż: Mit czy świadectwo? Szkice literackie. Wrocław 2000.
• J. Łukasiewicz: W ojczyźnie. W tegoż: Rytm, czyli powinność. Wrocław 1993.
• J. Kott: Podróż do domu. W tegoż: Nowy Jonasz i inne szkice. Wrocław 1994.
• R.K. Przybylski: Między mitem i historią. W tegoż: Wszystko inne. Poznań 1994.
• M. Dziewulska: „Skromne miejsce”. W tejże: Artyści i pielgrzymi. Wrocław 1995.
• K. Dybciak: Czesław Miłosz w poszukiwaniu utraconej ojczyzny. „Arcana” 1996 nr 2, przedruk w tegoż: Trudne spotkanie. Literatura polska XX wieku wobec religii. Kraków 2005. [dot. też: m.in. Rodzinna Europa].
• A. Werner: Szukać tak, aby nie znaleźć. W tegoż: Krew i atrament. Warszawa 1997.
• Z. Zarębianka: Czesława Miłosza szukanie ojczyzny. „Topos” 1998 nr 4, przedruk w tejże: Tropy sacrum w literatur ze XX wieku. Od zagadnień motywicznych do perspektyw hermeneutycznych. Bydgoszcz 2001; pt. Szukanie ojczyzny – w poszukiwaniu tożsamości w tejże: Wtajemniczenia (w) Miłosza. Pamięć– duch(owość) – wyobraźnia. Kraków 2014.
• K. Myszkowski: Podróż do domu. „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 4, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• A. Zawada: Ojczyzna wciąż poszukiwana. „Nowy Dziennik”, Nowy Jork 2004 nr 9157 dod. „Przegląd Polski”, przedruk pt. W poszukiwaniu ojczyzny. „Odra” 2004 nr 10; w tegoż: Oset, pokrzywa. Szkice o literaturze. Wrocław 2011.
• M. Kowerko-Urbańczyk: Szukanie ojczyzny, czyli niemożliwe powroty Czesława Miłosza na Litwę. W: Miłosz i Miłosz. Kraków 2013.
• T. Bujnicki: Miłosz czyta Rodziewiczównę. Szukanie litewskiej ojczyzny. W: W ogrodzie świata. Profesorowi Aleksandrowi Fiutowi na siedemdziesiąte urodziny. Kraków 2015.
Na brzegu rzeki
• M. Bernacki: Pamięć i zdziwienie. „Arka” 1994 nr 5/6, przedruk wersji rozbudowanej i zaktualizowanej w: tegoż.: „Wyprowadził mnie z Ziemi Ulro”. (Szkice o twórczości Czesława Miłosza). Bielsko-Biała 2005.
• J. Błoński: Dziękczynienie. „Tygodnik Powszechny” 1994 nr 40, przedruk w tegoż: Miłosz jak świat. Kraków 1998, 2011.
• P. Bratkowski: Niech to nie będzie wiersz. „Gazeta Wyborcza” 1994 nr 227.
• A. Franaszek: Zostaje z nieustannego dążenia. „NaGłos” 1994 nr 17.
• J. Olejniczak: Co dalej?. „FA-art” 1994 nr 4.
• S. Barańczak: „Sprawozdanie”. „Zeszyty Literackie” 1995 nr 50.
• J. Fazan: Dwa autoportrety z końca wieku. „Dekada Literacka” 1995 nr 6 [dot. też: S. Barańczak: Podróż zimowa].
• A. Fiut: Twarzą zwrócony do Rzeki. „Rzeczpospolita” 1998 nr 108 dod. „Plus Minus” nr 19. przedruk w tegoż: Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza. Kraków 1998, wyd. nast. tamże 2011.
• M. Rybka: Uwagi o elementach składniowo-stylistycznych tomu wierszy „Na brzegu rzeki” Czesława Miłosza. „Poznańskie Spotkania Językoznawcze” 1999 t. 5 cz. 1.
• I. Szpara: Na brzegu rzeki. [Hasło w:] Leksykon dzieł polskiej literatury współczesnej. Kraków 2000.
• B. Przymuszała: Przemilczane… Miłosz czyta Orzeszkową. „Polonistyka” 2003 nr 8 [dot. wiersza: Rozbieranie Justyny].
• K. Piotrowiak-Junkiert: „Kochałem się w tobie, Naturo, aż zrozumiałem kim jesteś”. Etnomedyczny projekt w „Litwie, po pięćdziesięciu dwóch latach” Czesława Miłosza. „Świat Tekstów” 2012 nr 10.
Jakiegoż to gościa mieliśmy
• M. Baranowska: Miłosz semper fidelis. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 11.
• G. Borkowska. „Wyrazy” 1997 nr 1.
• U. Dzieciątkowska: Opowieść o starej czarownicy. „Tygiel Kultury” 1997 nr 1/2.
• R. Gorczyńska: Późna miłość. „Zeszyty Literackie” 1997 nr 2.
• A. Górnicka-Boratyńska: Jedność wierszy i osoby. „Res Publica Nowa” 1997 nr 7–8.
• A. Legeżyńska: Metamorfozy Anny Świrszczyńskiej. „Polonistyka” 1997 nr 3.
• I. Misiak-Broda: Relikt Miłosza. „Odra” 1997 nr 11.
• J. Brewińska: Tłumacząc Annę Świrszczyńską. W: Czesław Miłosz i rewolucja. Szczecin 2011.
• J. Tabaszewska: Jedność wierszy i osoby. Biograficzna książka Czesława Miłosza o autobiograficznej twórczości Anny Świrszczyńskiej. „Fragile” 2011 nr 4.
• K. Myszkowski: „Nie ja” Anny Świrszczyńskiej. „Kwartalnik Artystyczny” 2012 nr 3, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• M. Heydel: „Jeszcze żadna kobieta, jak poezja poezją…” Ku projektowi poetyckiemu Anny Świrszczyńskiej. W: Różne głosy. Prace ofiarowane Stanisławowi Balbusowi na jubileusz siedemdziesięciolecia. Kraków 2013.
Abecadło
• K. Biedrzycki: Budujące lektury. „Znak” 1997 nr 12 [dot. też: Życie na wyspach].
• B. Faron. „Ruch Literacki” 1997 nr 6.
• A. Fiut: Egzystencjalne abecadło. (O nowej książce Czesława Miłosza). „Rzeczpospolita” 1997 nr 131 (dodatek „Plus Minus” nr 23), przedruk w tegoż: Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza. Kraków 1998.
• J. Kott: Czesława Miłosza archipelag pamięci. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 33.
• M.G. Levine: „Abecadło” i trzecia powieść Czesława Miłosza, jak dotąd nie napisana. [Przeł. M. Rusinek]. „Dekada Literacka” 1998 nr 5, przedruk w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001 [dot. też: Zniewolony umysł, Zdobycie władzy, Rodzinna Europa i Rok myśliwego].
• M. Zaleski: Miłosz i jego wiek XX. „Życie” 1998 nr 112 dod. „Życie z Książkami”, przedruk pt. Abecadło Miłosza. W tegoż: Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2005, 2011, polemika z redakcją: M. Zaleski: Do redakcji. „Życie” 1998 nr 115; odpowiedź: T. Cichoń, tamże.
• A. Zawada: Droga, biografia, teologia. „Odra” 1998 nr 3, przedruk w tegoż: Mit czy świadectwo? Szkice literackie. Wrocław 2000 [dot. też: Życie na wyspach i Piesek przydrożny].
• H. Vendler: A lament in three voices. „The New York Review of Books” 2001 nr z 31 V, przekł. polski: „Trójgłosowy lament”. Przeł. M. Heydel. „Rzeczpospolita” dod. „Plus Minus” 2001 nr 52, 53 [omówienie przekładu angielskiego pt. Milosz's ABC; dot. też: A treatise on poetry].
• Z. Ponarski: Komentarze do „Abecadła Miłosza”: Zaułek Literacki. „Znad Wilii” 2008 nr 1, komentarz: M. Jackiewicz: Uwagi do komentarzy do „Abecadła Miłosza” Zenowiusza Ponarskiego. „Znad Wilii” 2008 nr 2.
Piesek przydrożny
• M. Dzień: Czesław Miłosz – piesek prawie teologiczny. Zamyślenia millenarystyczne. „Kwartalnik Artystyczny” 1997 nr 4.
• L. Kołakowski: Komentarz do Nawróconego. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 12.
• M. Stala: W drodze do paru znaków doskonale czystych. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 38, przedruk w tegoż: Trzy nieskończoności. O poezji Adama Mickiewicza, Bolesława Leśmiana i Czesława Miłosza. Kraków 2001, sprostowanie: Redakcja: List redakcji do samej siebie. „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 39.
• J. Tischner: Tożsamość wiary. (W sprawie „Nawróconego”). „Tygodnik Powszechny” 1997 nr 5.
• A. Zagajewski: Poezja i wątpliwość. „Gazeta Wyborcza” 1997 nr 300, przedruk w tegoż: Obrona żarliwości. Kraków 2002.
• K. Biedrzycki: Piesek. „Znak” 1998 nr 12.
• A. Fiut: „Aksamitne pasmo języka”. „Rzeczpospolita” 1998 nr 232, przedruk pt. Podróż do granic poezji i prozy. W tegoż: Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza. Kraków 1998, wyd. nast. tamże 2011.
• W. Kaliszewski: Smutek wolności pieska przydrożnego. „Więź” 1998 nr 11.
• A. Legeżyńska: Luksusowa szuflada. „Polonistyka” 1998 nr 1, przedruk w tejże: Krytyk jako domokrążca. Lekcje literatury z lat 90. Poznań 2002.
• O „Piesku przydrożnym” Czesława Miłosza. „Zeszyty Literackie” 1998 nr 2 [tu wypowiedzi: E. Bieńkowskiej, W. Karpińskiego, P. Kłoczowskiego, L. Kołakowskiego, B. Paczowskiego, M. Sabiniewicza, B. Toruńczyk, J. Turowicza, A. Zagajewskiego]. Przedruk tekstu W. Karpińskiego w: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001; w tegoż: Szkice sekretne. Warszawa 2017. Przedruk tekstu B. Toruńczyk w tejże: Nitka Ariadny. Warszawa 2014.
• M.K. Siwiec: „Piesek przydrożny” a zło. „Kwartalnik Artystyczny” 1998 nr 4.
• Ł. Tischner: Ćwiczenia uwagi. „Znak” 1998 nr 12.
• T. Tomasik: Miłosz, czyli opisanie świata. „Topos” 1998 nr 5/6.
• A. Zawada: Droga, biografia, teologia. „Odra” 1998 nr 3, przedruk w tegoż: Mit czy świadectwo? Szkice literackie. Wrocław 2000 [dot. też: Abecadło Miłosza, Życie na wyspach].
• P. Czapliński, P. Śliwiński: Kłopoty z Miłoszem. O książce Czesława Miłosza „Piesek przydrożny. W tychże: Kontrapunkt. Rozmowy o książkach. Poznań 1999.
• E. Nawrocka: Choroba pamięci. „Tytuł” 1999 nr 2–3.
• E. Kiślak: „Piesek przydrożny” Czesława Miłosza. W: Rytmy prozy, czyli jak czytać polską prozę współczesną. Warszawa 2000.
• D.S. Gross: „Piesek przydrożny” Czesława Miłosza i poszukiwanie autodefinicji. [Przeł. M. Heydel]. W: Poznawanie Miłosza 2. Cz. 2. 1980–1998. Kraków 2001.
• A. Zieniewicz: „Kruchość obrazu”– przedstawienie poetyckie jako akt wartościotwórczy (na przykładzie „Pieska przydrożnego”). W: Poetyki Leśmiana. Leśmian i inni. Warszawa 2002.
• M. Bogdanowska: Poetyka według Miłosza. W: Tkanina. Studia, szkice, interpretacje. Katowice 2003.
• E. Bieńkowska: Późne lata. W tejże: W ogrodzie ziemskim. Książka o Miłoszu. Warszawa 2004 [dot. też To i Druga przestrzeń].
• A. Biała: „Piesek przydrożny” z Darwinem w tle. „Kwartalnik Polonistyczny” 2008 nr 1.
• K. Szewczyk-Haake: „Niewesoła metafizyka”. „Polonistyka” 2008 nr 7.
• A. Kovtun: Antropologiczne refleksje Czesława Miłosza w książce „Piesek przydrożny”. „Europa Orientalis” 2009 [t.] 1.
• K. Myszkowski: „Poznawanie mojej ziemi”. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 4 przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• D.M. Osiński: Wędrowanie po meandrach myśli. „Piesek przydrożny” Czesława Miłosza. W: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza. Białystok 2012.
• E. Bieńkowska: O niektórych sekretach „Pieska przydrożnego”. W: Miłosz i Miłosz. Kraków 2013.
• Z. Zarębianka: Dialogi podwójne. Rozmowa Miłosz– Merton w świetle korespondencji oraz dialog Miłosz– Miłosz w kontekście „Pieska przydrożnego” czytanego w perspektywie listów Miłosz– Merton. „Studia Bobolanum” 2013 nr 1, przedruk w tejże: Wtajemniczenia (w) Miłosza. Pamięć – duch(owość) – wyobraźnia. Kraków 2014.
• A. Gomola: „Road-side Dog” jako »przepisanie« „Pieska przydrożnego”, czyli jak Czesław Miłosz przedstawia sam siebie czytelnikowi amerykańskiemu. „Przekłady Literatur Słowiańskich” 2019 t. 9 cz. 2.
Życie na wyspach
• M. Janion: Czy będziesz wiedział, co przeżyłeś. „Gazeta Wyborcza” 1993 nr 269 [polemika m.in. z poglądami zawartymi w eseju Życie na wyspach].
• K. Biedrzycki: Budujące lektury. „Znak” 1997 nr 12 [dot. też: Abecadło].
• A. Górnicka-Boratyńska: Wyspy Miłosza. „Res Publica Nowa” 1997 nr 9 [dot. też: Abecadło Miłosza].
• M. Sabiniewicz: Życie i sztuka. „Zeszyty Literackie” 1997 nr 4.
• A. Zawada: Droga, biografia, teologia. „Odra” 1998 nr 3, przedruk w tegoż: Mit czy świadectwo? Szkice literackie. Wrocław 2000 [dot. też: Abecadło Miłosza, Piesek przydrożny].
Cz. Miłosz: Dzieła zebrane
• R. Gorczyńska: „Widzenia nad Zatoką San Francisco” po trzydziestu latach. „Zeszyty Literackie” 2000 nr 4 [dot. t. 8].
• K. Myszkowski: Rytuał oczyszczenia; Ziarna na siew. „Kwartalnik Artystyczny” 2004 nr 1 [dot. T 12. Księgi biblijne; T. 27. Przygody młodego umysłu].
• M. Wyka: Mitologiczna mgła. „Dekada Literacka” 2004 nr 1 [dot. t. 27. Przygody młodego umysłu].
• S. Sobieraj: Czesława Miłosza „Przygody młodego umysłu”. „Ruch Literacki” 2005 nr 1 [dot. t. 27].
• M. Wyka: Miłosz ćwierć wieku temu. „Tygodnik Powszechny” 2006 nr 50 dod. „Książka w Tygodniku” [dot.: T. 28. Rozmowy polskie 1979-1998].
W cieniu totalitaryzmów
• [T. Fiałkowski] Lektor: Miłosz mało znany. „Tygodnik Powszechny” 2019 nr 3.
• A. Kopkiewicz: Wrzący tygiel czasów. „Polityka” 2019 nr 5.
• K. Myszkowski: Świat i „ja”. „Kwartalnik Artystyczny” 2019 nr 2.
• M. Nowak: Miłosz rozproszony. „Znak” 2019 nr 4.
• A. Papieska: Felietony ze stemplem wieczności. „Nowe Książki” 2019 nr 5.
Przygody młodego umysłu
• M. Zaleski: O „grzechu anielstwa”, czyli historia pewnego nieporozumienia. „Teksty” 1981 nr 4–5, przedruk w wersji rozszerzonej w tegoż: Przygoda drugiej awangardy. Wrocław; Warszawa; Kraków; Gdańsk; Łódź 1984, wyd. nast. tamże 2000.
• A. Stawiarska: Wieszcz rewolucji. Miłosz sam [cz. 1–2]. „Gazeta Wyborcza” 2001 nr 303- 304.
• A. Stawiarska: Arogancki i tragiczny. „Gazeta Wyborcza” 2003 nr 266 [zmodyfikowana wersja wstępu do: Przygody młodego umysłu. Publicystyka i proza 1931–1939].
• A. Stawiarska: Dlaczego „List…” i co po nim. „Gazeta Wyborcza” 2003 nr 266 [dot.: List do obrońców kultury].
• A. Franaszek: Głód rzeczy nieziemskich. „Znak” 2004 nr 7/8.
• K. Myszkowski: Ziarna na siew. „Kwartalnik Artystyczny” 2004 nr 1.
• R. Węgrzyniak: Próby samookreślenia młodego Miłosza. „Zeszyty Literackie” 2004 nr 3.
• M. Wyka: Mitologiczna mgła. „Dekada Literacka” 2004 nr 1.
• K. Nowosielski: A jednak możliwe. „Przegląd Polityczny” 2005 nr 69, przedruk w tegoż: Dobrze się spotkać. O esejach, listach i rozmowach z pisarzami. Gdańsk 2008 [dot. też: O podróżach w czasie].
• S. Sobieraj: Czesław Miłosz „Przygody młodego umysłu”. „Ruch Literacki” 2005 z. 1.
Z archiwum
• K. Myszkowski: Na rozwidleniu dróg. „Kwartalnik Artystyczny” 2021 nr 1.
• W. Stanisławski: Tropem niedźwiedzia. „Twórczość” 2021 nr 7/8.
Wyprawa w dwudziestolecie
• K. Masłoń: Poeta pamięta…. „Magazyn Literacki” 1999 nr 11.
• E. Morawiec: Metamorfozy Czesława Miłosza. „Arcana” 1999 nr 6, polemika: S. Bratkowski: Pierwszy komunista RP, czyli Elżbieta Morawiec demaskuje Czesława Miłosza. „Gazeta Wyborcza” 2000 nr 8.
• K. Myszkowski: Ogród wycinków. „Kwartalnik Artystyczny” 1999 nr 4.
• A. Romanowski: Ostatni, co tak poloneza wodzi. „Dekada Literacka” 1999 nr 11–12.
• A. Stawiarska: Kij w mrowisko. „Życie” 1999 nr 275 dod. „Życie z Książkami”.
• T. Wroczyński: Niezwykła wyprawa Czesława Miłosza. „Biuletyn Informacyjny Biblioteki Narodowej” 1999 nr 4.
• M. Zaleski: Tamten kraj. „Gazeta Wyborcza” 1999 nr 264.
• H. Zaworska: Ciężar wolności. „Gazeta Wyborcza” 1999 nr 10 dod. „Książki”.
• A. Bąkowski: Miłosz i Odojewski. „Palestra” 2000 nr 2/3 [dot. też: W. Odojewski: Oksana].
• B. Faron: „Ruch Literacki” 2000 z. 2.
• B. Faron: Dwudziestolecie odbrązowione. „Nowa Polszczyzna” 2000 nr 1.
• P. Rodak: Bliskie i dalekie dwudziestolecie. „Znak” 2000 nr 7.
• M. Urbanek. „Odra” 2000 nr 2.
• M. Wyka: Dwadzieścia lat myśliwego; M. Majchrowski: Kij w mrowisko. Dwugłos o „Wyprawie w Dwudziestolecie” Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2000 nr 1.
• A. Zieniewicz: Punkty odniesienia. Długie pożegnania. Horyzonty opowieści. Czesława Miłosza wyprawa w dwudziestolecie jako ekskursja w podświadomość III RP. W: Nowe dwudziestolecie (1989––2009). Rozpoznania, hierarchie, perspektywy. Warszawa 2010.
• M. Piotrowska-Grot: „Historia literatury polskiej” pióra Czesława Miłosza. „Śląskie Studia Polonistyczne” 2014 nr 1/2.
Zob. też Wywiady.
To. [Wiersze]
• M. Baran: Powrót Czesława Miłosza; K. Koehler: Powrót Czesława Miłosza. Poeci pokolenia „brulionu” o nowym tomiku Miłosza. „Życie” 2000 nr 214.
• M. Dzień: W stronę przerażenia. „Kwartalnik Artystyczny” 2000 nr 4.
• A. Fiut: Zagadkowy punkt. „Rzeczpospolita” 2000 nr 213 dod. „Rzecz o Książkach” nr 9, przedruk w tegoż: Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza. Kraków 2011.
• Z. Kaźmierczyk. „Tytuł” 2000 nr 3.
• J. Łukasiewicz: „To”, czyli niepojęte. „Więź” 2000 nr 11, przedruk pt. W tegoż: Ruchome cele. Warszawa 2003.
• R. Matuszewski: „…i jeszcze z nadzieją…”. „Nowe Książki” 2000 nr 12, przedruk pt. „Pod dziewięćdziesiątkę i jeszcze z nadzieją…” W tegoż: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. Kraków 2004.
• K. Myszkowski: O!. „Kwartalnik Artystyczny” 2000 nr 4.
• A. Skrendo. Co to jest „To”. „Pogranicza” 2000 nr 5.
• M. Stala: Natrafiłem na to. „Tygodnik Powszechny” 2000 nr 40, przedruk w tegoż: Trzy nieskończoności. O poezji Adama Mickiewicza, Bolesława Leśmiana i Czesława Miłosza. Kraków 2001.
• M. Zaleski: Wobec tego. „Gazeta Wyborcza” 2000 nr 213 dod. „Książki” nr 9, przedruk w tegoż: Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2005, 2011.
• H. Zaworska: Pożądam wszystkiego. „Odra” 2000 nr 12.
• M. Baranowska: Zejście na ziemię. „Teksty Drugie” 2001 nr 3/4.
• J. Błoński: Kobiety Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 5.
• M. Grześczak: O! „To” Miłosza. „Twórczość” 2001 nr 6.
• A. Kałuża: Kredowe koło autorstwa. „FA-art” 2001 nr 1–2.
• J. Kornhauser: Dziennik poetycki (2). Czesław Miłosz: To. „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 2, przedruk pt. Czesława Miłosza strategia ochronna w tegoż: Poezja i codzienność. Kraków 2003.
• D.T. Lebioda: Pożądanie stworzeń. Poezja Czesława Miłosza u progu nowego stulecia. „Znad Wilii” 2001 nr 3/4, przedruk w wersji rozszerzonej pt. Jasności promieniste. Poezja Czesława Miłosza u progu nowego stulecia. W: Literatura polska 1990–2000. T. 1. Kraków 2003.
• J. Łukasiewicz: Dla Czesława Miłosza. „Odra” 2001 nr 5 [laudacja z okazji wyróżnienia Cz. Miłosza Nagrodą „Odry” w roku 2000 za tom To].
• R. Mścisz: Miłosz starzeje się młodo. „Fraza” 2001 nr 1/2.
• O zbiorze wierszy Czesława Miłosza „To”. „Zeszyty Literackie” 2001 nr 1 [tu wypowiedzi: E. Bieńkowskiej, C. Cavanagh [tłum. M. Rusinek], T. Fiałkowskiego].
• K. Rutkowski: Co?. „Krasnogruda” 2001 nr 13.
• A. Szymańska: Mistrz pokonanej rozpaczy. „Przegląd Powszechny” 2001 nr 1.
• Ł. Tischner: Życie spowite snem. „Znak” 2001 nr 6, przedruk w tegoż: Miłosz w krainie odczarowanej. Gdańsk 2011.
• A. Wiedemann: Dusza w doniczce. „Krasnogruda” 2001 nr 13, przedruk w tegoż: Poczytalność. Przygody literackie. Wrocław 2016.
• A. Biała: Polemika na koniec XX wieku (T. Różewicz, Cz. Miłosz). „Studia Filologiczne Akademii Świętokrzyskiej” 2002 t. 15.
• A. Czabanowska-Wróbel: Łuk życia. „Dekada Literacka” 2002 nr 12.
• P. Dakowicz: Stary poeta i śmierć. Eschatologia w najnowszych wierszach Czesława Miłosza. W: Literatura polska 1990–2000. T. 1. Kraków 2003.
• A. Dziadek: Obrazy i wiersze – o cyklu wierszy z tomu „To” Czesława Miłosza. W: Tkanina. Studia, szkice, interpretacje. Katowice 2003.
• K. Van Heuckelom: Czesława Miłosza „niebiańskie rosy czyste”. Glosa do wiersza „Jasności promieniste”. W: For East is East. Leuven 2003.
• E. Bieńkowska: Późne lata. W tejże: W ogrodzie ziemskim. Książka o Miłoszu. Warszawa 2004.
• S. Sawicki: Miłoszowy „oścień”. „Ruch Literacki” 2004 nr 1, przedruk w tegoż: Wartość– sacrum– Norwid 2. Studia i szkice aksjologicznoliterackie. Lublin 2007.
• J. Klejnocki: Wobec Nieuchronnego. O jednym wierszu Czesława Miłosza. „Nowa Okolica Poetów” 2006 nr 18–19, przedruk w tegoż: Literatura w czasach zarazy. Warszawa 2006; w: Poznawanie Miłosza 3.. 1999–2010. Kraków 2011.
• W. Trybulski: Wiersze późne Miłosza wobec liryki lat ostatnich Mickiewicza. Notatki z lektury tomiku „To” Czesława Miłosza. W: Czterdzieści i cztery. Studia ofiarowane Profesorowi Marianowi Maciejewskiemu. Lublin 2008.
• A. Niewiadomski: Czesław Miłosz: „To”, czyli poezja jako „wiedza” o niemożliwym i możliwym (poznaniu). W tegoż: Światy z jawnych słów i kwiatów ukrytych. O refleksji metapoetyckiej w nowoczesnej poezji polskiej. Lublin 2010.
• P. Michałowski: „Żebym wreszcie powiedzieć mógł…” Portret jednego wiersza z Czesławem Miłoszem w tle. „Pamiętnik Literacki” 2011 z. 2 [dot. wiersza: To].
• A. Radzewicz-Bork: Poczucie lęku w zagubionych przestrzeniach: Miłoszowe przekraczanie Mickiewicza. W: Lęk, ból, cierpienie. Analizy i interpretacje. Pruszcz Gdański; Słupsk 2015 [dot. też Druga przestrzeń].
• M. Freise: Testament Miłosza: TO. W tegoż: Czesław Miłosz i historyczność kultury. Tłum. Jacek Dąbrowski. Kraków 2016.
• C. Woźniak: TO Miłosza. Przyczynek do Władysława Stróżewskiego poglądów o wartościach estetycznych i ponadestetycznych w dziele sztuki. W: Istnienie, wartość, twórczość. Prace dedykowane profesorowi Władysławowi Stróżewskiemu z okazji 80. rocznicy urodzin. Kraków 2016.
Traktat teologiczny
• J. Błoński: Duch religijny i miłość rzeczy. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 47, s. 10 dod. „Kontrapunkt” nr 11/12), przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• A. Boniecki: Spokojne słowa mędrca. Zapiski podczas lektury „Traktatu teologicznego” Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 47 dod. „Kontrapunkt” nr 11/12, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• A. Fiut: Pragnienie wiary. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 47 dod. „Kontrapunkt” nr 11/12, przedruk pt. Glosy do „Traktatu teologicznego”. W tegoż: W stronę Miłosza. Kraków 2003; bez zmiany tytułu. W: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011
I. Kania: Największy triumf mędrca. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 47, s. 16 dod. „Kontrapunkt” nr 11/12, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• W. Hryniewicz OMI: Samotność poety w wierze. Komentarze do „Traktatu teologicznego” Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 49, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• L. Kołakowski: Mała glosa do epopei ducha. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 50, przedruk: „Gazeta Wyborcza” 2001 nr 303, Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011; w tegoż: Mądrość prawdziwa. „Zeszyty Literackie” 2012 numer specjalny nr 1.
• M. Stala: To, co najważniejsze. Notatka o „Traktacie teologicznym” Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 47, s. (dodatek „Kontrapunkt” nr 11/12), przedruk w tegoż: Przeszukiwanie czasu. Przechadzki krytycznoliterackie. Kraków 2004; Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• M. Szmyd: Dramat wiary, dramat niewiary – rzecz o „Traktacie teologicznym” Czesława Miłosza. „Idō– Ruch dla Kultury” 2001.
• „Traktat teologiczny”. Komentarze. „Tygodnik Powszechny” dod. „Kontrapunkt” 2001 nr 11/12.
Zawartość
A. Boniecki: Spokojne słowa mędrca; J. Błoński: Duch religijny a miłość rzeczy; A. Fiut: Pragnienie wiary; I. Kania: Największy triumf mędrca; M. Stala: To co najważniejsze.
• J. Bolewski SJ: Wierny niedocieczonej intencji... Wokół „Traktatu teologicznego” w „Drugiej przestrzeni” Miłosza. „Kwartalnik Artystyczny” 2002 nr 1, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• S. Chwin: Traktat o dłoniach i rzeczach. W odpowiedzi na „Traktat teologiczny” Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2002 nr 2, przedruk w tegoż: Kartki z dziennika. Gdańsk [2004]; w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011; Miłosz. Gdańsk i okolice. Relacje, dokumenty, głosy. Gdańsk [2012].
• T. Dąbrowski: Czternaście pytań do Czesława Miłosza (Na marginesie „Traktatu teologicznego”). „Fronda” 2002 nr 27/28.
• K. Dorosz: Między Prometeuszem a Chrystusem. „Więź” 2002 nr 1.
• J. Hartwig: Miłosz przepytywany. „Więź” 2002 nr 4, przedruk w tejże: Pisane przy oknie. Biblioteka „Więzi”, Warszawa 2004 [dot. też debaty telewizyjnej na temat Traktatu teologicznego z udziałem Czesława Miłosza].
• ks. J. Szymik: Poeta w fioletowej todze. „Więź” 2002 nr 1.
• K. Kuczkowski: „Traktat teologiczny” i inne wspaniałości „Drugiej przestrzeni” Czesława Miłosza. Z notatek na marginesie (choć to może i nieładnie pisać po książce). „Topos” 2002 nr 4/5, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• J. Ładyka: Metafizyczny kłopot Miłosza. „Res Humana” 2002.
• K. Nadana: Między pięknym a ślicznym. „Traktat teologiczny” Czesława Miłosza. „Bez Dogmatu” 2002 nr 52.
• D. Romańska: „Tak naprawdę nic nie rozumiem”– czyli teologia według Czesława Miłosza. „Nowa Okolica Poetów” 2002 nr 1.
• T. Sławek: Granit i płótno. Wokół „Traktatu teologicznego” Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2002 nr 15.
• J. Sochoń: Traktat teologiczny ks. Janusza St. Pasierba i Czesława Miłosza. „Topos” 2002 nr 4/5, przedruk w tegoż: O pocieszeniu, jakie daje literatura. Szkice i uwagi krytyczne. Warszawa 2005.
• J. Sosnowski: Chciałbym być skrybą. „Więź” 2002 nr 1.
• A. Szostkiewicz: Barani kożuch. „Polityka” 2002 nr 10, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• B. Gronek: Ku królestwu księdza Jana. „Polonistyka” 2003 nr 2.
• A. Kulawik: Małpolud czyta „Traktat teologiczny” Czesława Miłosza. „Zdanie” 2003 nr 1/2, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• M. Lubelska: Dokąd odlatuje sowa Minerwy? O „Traktacie teologicznym” Czesława Miłosza. W: Logos i mythos w kulturze XX wieku. Poznań 2003, przedruk w zmodyfikowanej wersji pt. „Traktat teologiczny” Czesława Miłosza. (Między kiczem życia a sztuką samowiedzy). W: Poszukiwanie realności. Literatura– Dokument– Kresy. Prace ofiarowane Tadeuszowi Bujnickiemu. Kraków 2003; Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• J. Driscoll OSB: Katolik radykalny? Czesław Miłosz oczami teologa. [Przeł. M. Heydel]. „Tygodnik Powszechny” 2004 nr 37.
• K. Koehler: „Traktat teologiczny” i „Tryptyk rzymski”. Próba porównania. „Arcana” 2004 nr 6 Przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• W. Kowalik: Odyseja świadomości, czyli o „Traktacie teologicznym” Czesława Miłosza. „Wschodni Rocznik Humanistyczny” 2004 t. 1.
• J. Frankowski: Filozofia, teologia, gnoza. Filozoficzno-teologiczne konteksty „Traktatu teologicznego” Czesława Miłosza. W: Z filozoficznych inspiracji literatury. Materiały z Ogólnopolskiej Sesji Naukowej Doktorantów 21–22 października 2004 Toruń. Toruń 2005, przedruk pt. „Sześcioletni, czułem grozę w kamiennym porządku świata”. Filozoficzno-teologiczne konteksty „Traktatu teologicznego” Czesława Miłosza. „Ruch Literacki” 2008 z. 4–5; pt. „W kamiennym porządku świata”. Filozoficzno-teologiczne konteksty „Traktatu teologicznego” Czesława Miłosza. W: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• E. Gajewska: „Ani za świątobliwie, ani zanadto świecko”– o języku „Traktatu teologicznego”. „Świat i Słowo” 2006 nr 1, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• K. Koehler: Antynomie religii mitologicznej. Kilka uwag na marginesie „Traktatu teologicznego” Czesława Miłosza. „Colloquia Litteraria” 2011 nr 2.
• M. Masłowski: Dwa traktaty poetyckie o wierze: „Traktat teologiczny” Czesława Miłosza. i „Tryptyk rzymski” Jana Pawła II. W tegoż: Etyka i metafizyka. Perspektywa transcendencji poziomej we współczesnej kulturze polskiej. Warszawa 2011.
• J. Tulik: Teologia znad Issy. Przyczynek do rozważań o „Traktacie teologicznym” Czesława Miłosza. „Nowa Okolica Poetów” 2011 nr 1.
• K. Czyżewski: Inna wierność Miłosza. „Przegląd Polityczny” 2012 nr 114, przedruk w tegoż: Miłosz. Tkanka łączna. Chorzów 2014; Cz. Miłosz, K. Czyżewski: Traktat teologiczny ǀ Teologinis traktatas; Inna wierność Miłosza ǀ Kitokia Miłoszo ištikimybė. Przeł. A. Grybauskas, K. Uscila. Sejny; Krasnogruda 2017.
• S. Balbus: Budowanie przestrzeni „Traktatu teologicznego”. W: Miłosz i Miłosz. Kraków 2013.
• Z. Pasek: „Traktat teologiczny” Czesława Miłosza. Między ezoteryką a chrześcijaństwem. W: Studia ezoteryczne. Wątki polskie. Kraków 2015.
• M. Freise: Testament Miłosza: Traktat teologiczny. W tegoż: Czesław Miłosz i historyczność kultury. Tłum. J. Dąbrowski. Kraków 2016.
• K. Jarzyńska: Traktaty Czesława Miłosza jako teksty wspólnototwórcze. W tejże: Literatura jako ćwiczenie duchowe. Dzieło Czesława Miłosza w perspektywie postsekularnej. Kraków 2018 [dot. też: Traktat moralny, Traktat poetycki].
Druga przestrzeń
• Głosy o poemacie „Ksiądz Seweryn” Czesława Miłosza. „Zeszyty Literackie” 2001 nr 3 [tu wypowiedzi: E. Bieńkowskiej, A. Bonieckiego, A. Franaszka, P. Kłoczowskiego].
• J.A. Kłoczowski: Traktat i wyzwanie. „Tygodnik Powszechny” 2001 nr 11 [dot.: Ksiądz Seweryn].
• Miłosz i uczeni, czyli nauka albo piękno. „Forum Książki” 2001 nr 3 [dot. wiersza: Uczeni; zawiera wypowiedzi: A.K. Wróblewskiego, A. Paszewskiego, M. Fikus, J. Kotei, P. Mueldnera-Nieckowskiego, K. Sabatha].
• L. Szaruga: Lekturnik (1). „Kwartalnik Artystyczny” 2001 nr 2 [dot.: W Krakowie].
• J. Bolewski: Wierny niedocieczonej intencji... Wokół „Traktatu teologicznego” w „Drugiej przestrzeni” Miłosza. „Kwartalnik Artystyczny” 2002 nr 1.
• T. Cieślak-Sokołowski: Jeden nieosiągalny wiersz. „Tygiel Kultury” 2002 nr 10/12.
• M. Dzień: Czesława Miłosza „Druga przestrzeń”. Parę uwag o klarowności i dalszych podróżach. „Kwartalnik Artystyczny” 2002 nr 1.
• A. Franaszek: Jeden jasny punkt. „Gazeta Wyborcza” 2002 nr 42, przedruk pt. Zapatrzony w jeden jasny punkt w tegoż: Przepustka z piekła. 44 szkice o literaturze i przygodach duszy. Kraków 2010.
• J.A. Kłoczowski: Teologiczna summa, czyli Miłosz mistyczny. „Gazeta Wyborcza” 2002 nr 41.
• P. Lisicki: Żywot w sobie sprzeczny. „Arcana” 2002 nr 6, przedruk w tegoż: Powrót z obcego świata. Kraków 2006.
• J. Łukasiewicz: Odblask wieczności. „Więź” 2002 nr 6, przedruk w tegoż: Ruchome cele. Warszawa 2003.
• R. Matuszewski: Na szczęście dalej w nocy układam wiersze…. „Twórczość” 2002 nr 7/8, przedruk w tegoż: Zapiski świadka epoki. Warszawa 2004, Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. Kraków 2004; w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• K. Myszkowski: Dolina, znaki, światło. „Kwartalnik Artystyczny” 2002 nr 1.
• A. Skrendo: Miłosz i pierwsza przestrzeń. „Pogranicza” 2002 nr 2.
• M. Stala. „Gazeta Wyborcza” 2002 nr 42.
• J. Szymik: Tętno zachwytu. O „Drugiej przestrzeni” Czesława Miłosza. „Śląsk” 2002 nr 4.
• Ł. Tischner: Podróże niespokojnego serca. „Znak” 2002 nr 12, przedruk w tegoż: Miłosz w krainie odczarowanej. Gdańsk 2011.
• Umiejętność odnawiania. O Czesławie Miłoszu i „Drugiej przestrzeni”. Z profesorem Janem Błońskim rozmawiają Tomasz Fiałkowski i Andrzej Franaszek. „Tygodnik Powszechny” 2002 nr 9.
• T. Venclova.„Zeszyty Literackie” 2002 nr 3, przedruk w: Cz. Miłosz, T. Venclova: Powroty do Litwy. Warszawa 2011.
• W. Wencel: Niby okręty. „Fronda” 2002 nr 27/28.
• R. Węgrzyniak. „Zeszyty Literackie” 2002 nr 2 [dot. przypisu Cz. Miłosza do poematu Czeladnik].
• A. Zawada: Odnowa wyobraźni religijnej. „Odra” 2002 nr 7/8.
• P. Michałowski: Wędrówka brzegiem herezji. „Kresy” 2003 nr 1.
• P. Michałowski. „Więź” 2003 nr 1.
• K. Van Heuckelom: Poezja Czesława Miłosza wobec tradycji okultocentryzmu. Rzecz o późnym wierszu „Oczy”. „Slavica Gandensia” 2003 nr 30, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• E. Zyman: Oddalam się powoli od jarmarku świata. „Fraza” 2003 nr 3.
• E. Bieńkowska: Późne lata. W tejże: W ogrodzie ziemskim. Książka o Miłoszu. Warszawa 2004 [dot. też: Piesek przydrożny; To].
• L. Banowska: Miłosz wobec zła. „Polonistyka” 2005 nr 1.
• B. Gronek: Zachód słońca według Miłosza. „Polonistyka” 2005 nr 1.
• B. Gruszka-Zych: Senna druga przestrzeń. W tejże: Mój Poeta. Notatki z osobistych spotkań z Czesławem Miłoszem. Katowice 2007.
• N. Mikołajczyk-Wojciechowska: Ekstaza o wschodzie słońca. Afirmacja istnienia w późnej poezji Miłosza a idea gnostyckiej pełni. „Temat” 2007 vol. 8–10.
• K. Kaczor-Scheitler: Język wiary i zwątpienia. Religijne konteksty w „Drugiej przestrzeni” Czesława Miłosza. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2008 nr 10.
• M. Bernacki: Motywy eschatologiczne w wybranych wierszach Czesława Miłosza z tomu „Druga przestrzeń”. W tegoż: Hermeneutyka fenomenu istnienia. Studia o polskiej literaturze współczesnej. (Vincenz, Miłosz, Wojtyła, Herbert, Szymborska). Bielsko-Biała 2010.
• P. Mitzner: Słowa szukając na Campo di Fiori. Czesław Miłosz wobec kryzysu języka. „Dialog” 2010 nr 1, przedruk w: Wojna i postpamięć. Gdańsk; Sopot 2011.
• R. Fieguth: „Druga przestrzeń”. O intertekstualności i kompozycji ostatniego zbioru wierszy Czesława Miłosza. W tegoż: Gombrowicz z niemiecką gębą i inne studia komparatystyczne. Poznań 2011, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011; w tegoż: Rzeki, przestrzenie, rytmy. Marginalia o poezji Czesława Miłosza. Poznań 2020.
• ks. J. Sochoń: Poetycka sztuka myślenia. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• A. Radzewicz-Bork: Poczucie lęku w zagubionych przestrzeniach. Miłoszowe przekraczanie Mickiewicza. W: Lęk, ból, cierpienie. Analizy i interpretacje. Pruszcz Gdański; Słupsk 2015 [dot. też: To].
• A. Radzewicz-Bork: Wyzwolony starzec. O „Drugiej przestrzeni” Czesława Miłosza. W: W świecie Erosa i Tanatosa. Studia i szkice. Kraków 2018.
• M. Kalinowska: Mickiewicz jako poeta religijny w poetyckiej refleksji późnego Miłosza. Kilka uwag na marginesie „Drugiej przestrzeni”. W: Religijność Czesława Miłosza. Gdańsk; Sopot 2020.
Orfeusz i Eurydyka [Poemat]
• K. Myszkowski: Dwa światy. „Kwartalnik Artystyczny” 2002 nr 4, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• I. Sławińska: Dar. „Kwartalnik Artystyczny” 2002 nr 4.
• Z. Żakiewicz: Poeta– Orfeusz. „Kwartalnik Artystyczny” 2002 nr 4.
• S. Chwin: Przygoda w Thun. „Rzeczpospolita” 2003 nr 300 dod. „Plus Minus” nr 52, przedruk pt. Orfeusz, który nie kochał Eurydyki w tegoż: Kartki z dziennika. Gdańsk [2004]; w: Miłosz. Gdańsk i okolice. Relacje, dokumenty, głosy. Gdańsk [2012].
• K. Kuczyńska-Koschany: Bez Eurydyki. Rilke, Herbert, Miłosz wobec mitu miłosnej żałoby. „Zeszyty Literackie” 2003 nr 3.
• A. Legeżyńska: Muzyka ziemska, muzyka ziemi. „Polonistyka” 2003 nr 5.
• O poemacie Czesława Miłosza „Orfeusz i Eurydyka”. „Zeszyty Literackie” 2003 nr 3 [tu wypowiedzi: E. Bieńkowskiej, P. Dakowicza, B. Paczowskiego, A. Szczucińskiego], przedruk tekstu P. Dakowicza pt. Granice poezji. O „Orfeuszu i Eurydyce” Czesława Miłosza. W tegoż: Helikon i okolice. Notatki o poezji współczesnej. Sopot; Gdańsk 2008.
• M. Zaleski: Zamiast. „Teksty Drugie” 2003 nr 5, przedruk w wersji rozszerzonej w tegoż: Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2005, wyd. nast. tamże 2011.
• J. Zieliński: Odejście Hermesa. Wokół poematu Miłosza „Orfeusz i Eurydyka”. „Tygodnik Powszechny” 2003 nr 7.
• M. Bernacki: „Sen Orfeusza”. (O intertekstualnych tropach poematu Czesława Miłosza „Orfeusz i Eurydyka”). „Świat i Słowo” 2004 nr 2, przedruk pt. Eschatologiczne wyzwanie. Czesław Miłosz. „Orfeusz i Eurydyka”. W tegoż: Świat interpretowąć– konieczne zadanie. Studia o literaturze polskiej przełomu XX i XXI wieku. Bielsko-Biała 2014; pt. Zstąpienie do Hadesu. W tegoż: Tropienie Miłosza. Hermeneutyczna „bio-grafia” Poety. Kraków 2019.
• K. Pisarkowa: „Eurydyka” Czesława Miłosza. Podpowiedzi dla tłumacza. „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” 2004 [nr] 2.
• G. Sztukiecka: O pocieszeniu, jakie daje mit orficki. „Świat i Słowo” 2004 nr 2.
• J. Olejniczak: Eurydyka, Orfeusz, Miłosz, miłość, śmierć, poezja. „Świat i Słowo” 2006 nr 1.
• D. Pawelec: Treny. W tegoż: Od kołysanki do trenów. Z hermeneutyki form poetyckich. Katowice 2006, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• J. Ślósarska: Śpiący Orfeusz. Kilka uwag o poemacie Czesława Miłosza „Orfeusz i Eurydyka”. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2006 nr 8, przedruk w tejże: Bądź szybszy od śmierci. Studia z antropologii kultury. Łódź 2009; w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• B. Tomalak: Orfeusz i Eurydyka– inny wymiar. „Świat i Słowo” 2006 nr 1.
• T. Skubalanka: Styl poematu „Orfeusz i Eurydyka”. W tejże: Sztuka poetycka Czesława Miłosza. Lublin 2007.
• B. Morzyńska-Wrzosek: Motywy mityczne i chrześcijańskie w „Orfeuszu i Eurydyce” Czesława Miłosza. „Język– Szkoła– Religia” 2009 [t.] 4.
• J. Jagodzińska-Kwiatkowska: Droga ku spełnieniu. Inicjacyjne sensy poematu Czesława Miłosza „Orfeusz i Eurydyka”. „Archiwum Emigracji” 2011 z. 1–2, przedruk w: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza. Białystok 2012.
• M. Telicki: Miłosz, współczesny Orfeusz, opłakuje Eurydykę. „Polonistyka” 2011 nr 5.
• J. Brzozowski: „Ale pachniały zioła…” Kilka uwag o „Orfeuszu i Eurydyce” Czesława Miłosza. „Czytanie Literatury” 2012 nr 1.
• E. Ogłoza: „Orfeusz i Eurydyka” (i nie tylko) Czesława Miłosza w licealnej edukacji polonistycznej. W: Polscy Nobliści w dyskursie literackim, dydaktycznym i kulturowym. Słupsk 2012.
• D. Kisiała: Czy poeta zdolny jest do miłości? „Zimne serce Orfeusza” w poemacie Czesława Miłosza „Orfeusz i Eurydyka”. W: Emocje, ekspresja, poetyka– przegląd zagadnień. Kraków 2013.
• S. Stabryła: Słowa przeciwko śmierci. Komentarz do poematu „Orfeusz i Eurydyka” Czesława Miłosza. „Nowy Filomata” 2014 nr 1.
• M. Jaworski: „Orfeusz i Eurydyka” Czesława Miłosza. Katabaza jako figura żałoby. „Przegląd Humanistyczny” 2016 nr 2.
• A. Spólna: Poeta, który „znalazł się w Nigdzie”. Poemat „Orfeusz i Eurydyka” Czesława Miłosza. „Przegląd Humanistyczny” 2016 nr 2.
• M. Sukiennik: Poeta i słowo w poetyckim zwierciadle Czesława Miłosza. W: „Odpowiednie dać rzeczy słowo…” Prace ofiarowane Księdzu Prałatowi Zbigniewowi Adamkowi z okazji siedemdziesiątych urodzin. Tarnów 2016.
Wielkie pokuszenie; Bieliński i jednorożec
• [A. Pragier, S. Zahorska] Pandora: Stachanowiec na wygnaniu. „Wiadomości” 1952 nr 11.
• M.A. Supruniuk: „Wielkie pokuszenie”, albo zapomniany fragment „Zniewolonego umysłu” Czesława Miłosza. „Archiwum Emigracji” 2002 z. 4, przedruk jako fragment posłowia w: Cz. Miłosz: Wielkie pokuszenie. [Bieliński i jednorożec]. Toruń 2002.
• J. Drzewucki: Napad szaleństwa. Dwa eseje Czesława Miłosza. „Rzeczpospolita” 2003 nr 196, polemika: G. Eberhardt: Gdyby Miłosz umiał splunąć. „Tygodnik Solidarność” 2003 nr 37.
• R. Węgrzyniak: Tygrys i jednorożec, czyli Miłosz zapoznany. „Zeszyty Literackie” 2003 nr 2.
O podróżach w czasie
• A. Wierciński: O Bolesławie Micińskim i „Wiadomościach Literackich”. „Strony” 1994 nr 1.
• M. Wyka: „Przypominając postacie i pisma z lamusa”. „Tygodnik Powszechny” 2002 nr 21, przedruk w tejże: Niecierpliwość krytyki. Recenzje i szkice z lat 1961–2005. Kraków 2006, Czytanie Brzozowskiego. Kraków 2012 [dot. eseju: Warszawa środkiem ustali się świata].
• T. Dąbrowski: Przewaga. „Pogranicza” 2004 nr 3.
• J. Drzewucki: O tajemnicach natury i poczuciu szczęścia. „Rzeczpospolita” 2004 nr 131 dod. „Rzecz o Książkach” nr 6, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011 [dot. też: Spiżarnia literacka].
• K. Myszkowski: Ciemne korytarze labiryntu. „Kwartalnik Artystyczny” 2004 nr 3.
• K. Nowosielski: A jednak możliwe. „Przegląd Polityczny” 2005 nr 69, przedruk w tegoż: Dobrze się spotkać. O esejach, listach i rozmowach z pisarzami. Gdańsk 2008 [dot. też: Przygody młodego umysłu. Publicystyka i proza 1931–1939].
• A. Wójtowicz: Ostatnie „podróże” Miłosza. „Akcent” 2005 nr 2.
• K. Myszkowski: Dolina mojej rzeki. „Kwartalnik Artystyczny” 2010 nr 4, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
Spiżarnia literacka
• J. Drzewucki: O tajemnicach natury i poczuciu szczęścia. „Rzeczpospolita” 2004 nr 131 dod. „Rzecz o Książkach” nr 6, przedruk w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011 [dot. też: O podróżach w czasie].
• K. Kuczkowski: Głód rzeczywistości. „Topos” 2004 nr 6.
• E. Kulesza: Tak popierano PSL. „Tygodnik Powszechny” 2004 nr 10 [dot.: To słynne USA].
• J. Madejski: „Świat jest inny, niż się nam wydaje…”. „Nowe Książki” 2004 nr 7.
• H. Markiewicz: Glosy do „Pióra”. „Tygodnik Powszechny” 2004 nr 10.
• A. Masztalerz: To śpiewali akowcy. „Tygodnik Powszechny” 2004 nr 10 [dot.: To słynne USA].
• K. Myszkowski: Pokarmy literackie. „Kwartalnik Artystyczny” 2004 nr 2, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• J. Timoszewicz: Do Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2004 nr 22 [dot.: Człowiek teatru o Bohdanie Korzeniewskim].
• M. Wyka: Czy postacie literackie wrócą? Na marginesie „Giavy” Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2004 nr 21, przedruk w tejże: Tamten świat. Szkice literackie dawne i nowe. Kraków 2020.
• A. Fiut: W spiżarni literackiej. W tegoż: Z Miłoszem. Sejny 2011.
• K. Myszkowski: Spiżarnia literacka. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 (70) dod. „Miłosz”.
„Jasności promieniste” i inne wiersze
• A. Franaszek: Błyskawice ciemności. Czesława Miłosza tom wierszy z „Zeszytów Literackich”. „Tygodnik Powszechny” 2006 nr 7.
• J. Ładyka: Jasność promienista i to. „Res Humana” 2006 nr 3/4.
• A. Roitman: List z Syberii, czyli obecność Miłosza. „Zeszyty Literackie” 2006 nr 2.
• E. Górecka: Zamieszkać w zdaniu. „Temat” 2007 vol. 8–10.
Wiersze ostatnie
• T. Garbol: Zbawiony czy pozbawiony? Czesław Miłosz: „O zbawieniu”. „Roczniki Humanistyczne” 2001, t. 59 z. 1.
• A. Fiut: Na granicy wiary i niewiary. (O ostatnich wierszach Czesława Miłosza). „Kwartalnik Artystyczny” 2005 nr 3, przedruk w wersji rozszerzonej pt. Między wiarą i niewiarą w tegoż: Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza. Kraków 2011.
• A. Franaszek: Łąka nadrzeczna. O jednym wierszu Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2006 nr 27 [dot.: Obecność].
• Głosy i glosy o „Wierszach ostatnich” Czesława Miłosza. „Kwartalnik Artystyczny” 2006 nr 3/4, przedruk fragmentu w: Cz. Miłosz: Wiersze. T. 5. Kraków 2009; pełny tekst w tejże: Rozmowy o Miłoszu. Warszawa 2010.
Zawartość
J. Hartwig: Okruchy z sutego stołu; A. Kosińska: Glosa do „Wierszy ostatnich” Czesława Miłosza, M. Dzień: Zanim ustało krążenie słowa; A. Jurewicz: Tajemnica ostatnia; J. Kornhauser: Muzyka sfer; K. Myszkowski: Dwanaście ostatnich wierszy; M. Skwarnicki: Pośmiertny los poezji Miłosza; P. Szewc: „wiórek nad otchłanią”; J. Szubert: Sarmacki Orfeusz.
• Z. Król:Stronnictwo drzew i wielorybów. „Zeszyty Literackie” 2006 z. 4 [dot. też: Z. Herbert, Cz. Miłosz: Korespondencja].
• E. Sawicka: A liczba ich czterdzieści i cztery. „Nowy Dziennik” Nowy Jork 2006 nr z 3 XI dod. „Przegląd Polski”.
• M. Stala: Tak mówi cisza. O „Wierszach ostatnich” Czesława Miłosza. „Tygodnik Powszechny” 2006 nr 44, przedruk w tegoż: Niepojęte: Jest. Urywki nie napisanej książki o poezji i krytyce. Wrocław 2011.
• Ł. Tischner: Zbawienie jako utrata. „Znak” 2006 nr 12, przedruk w tegoż: Miłosz w krainie odczarowanej. Gdańsk 2011.
• W. Oszajca: Miłosza wiersze wciąż pierwsze. „Przegląd Powszechny” 2007 nr 1.
• K. Pawlas: Ostatnie słowo poety. „Opcje” 2007 nr 2.
• K. Pieńkosz: Przedłużony gest pożegnania. „Wyspa” 2007 nr 1.
• A. Pytlewska: Pochwała nieistnienia. „Kresy” 2007 nr 1–2.
• M. Solecki: Ostatnie wiersze Miłosza. „Twórczość” 2007 nr 3.
• D. Opacka-Walasek: Pastisz przeciw zamieraniu. Czesława Miłosza „Na cześć księdza Baki”. W: Zamieranie lektury. Katowice 2008.
• M. Piotrowiak: Poza cyklem. „Wiersze ostatnie” Czesława Miłosza. W: Liryka polska XX wieku. Analizy i interpretacje. Seria piąta. Katowice 2010, przedruk w tegoż: Idylla / Testament. Wiersze przebrane. Katowice 2013.
• S. Stabro: „U kresu drogi”. Czesław Miłosz „Wiersze ostatnie”. „Ruch Literacki” 2012 z. 4–5.
• M. Gajak-Toczek: „Wiersze ostatnie” Czesława Miłosza liryczną pieśnią o ludzkich sposobach doświadczania świata. „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Didacticam Litterarum Polonarum et Linguae Polonae Pertinentia” 2013 [nr] 4.
Rosja. Widzenia transoceaniczne
• [K. Myszkowski] K.M. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• E. Pasierski: Młody Miłosz wobec Rosji. „Zeszyty Literackie” 2011 nr 1.
• M. Szumna: Godna podziwu monotonia. „Dekada Literacka” 2011 nr 1/2.
• T. Venclova: W poszukiwaniu raju na ziemi. „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 5, przedruk uzupełnionej wersji tekstu w: Cz. Miłosz, T. Venclova: Powroty do Litwy. Warszawa 2011.
• J. Głażewski: Rosja Miłosza. „Przegląd Powszechny” 2012 nr 6.
• M. Grochowska: Dobro to my, zło to Rosja. „Gazeta Wyborcza” 2012 nr 43, przedruk w tejże: Ćwiczenia z niemożliwego. O tych, którzy sięgają po zabronione. Warszawa 2012.
• M. Wedemann: „Książka nieufności”. O „Rosji” Czesława Miłosza. „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” 2012 nr 20.
• E. Zarzycka-Bérard: Poezja i Imperium. „Zeszyty Literackie” 2012 nr 1.
• M. Szumna: Rozbieżność rytmu. Krytyka jako akt translacji. „Nowa Dekada Krakowska” 2013 nr 1/2.
I książki mają swój los
• [T. Fiałkowski] Lektor: Ale książki. „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 21.
• [K. Myszkowski] K.M. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• T. Sobolewski: Nienasycenie Miłoszem. „Gazeta Wyborcza” 2011 nr 91.
Cz. Miłosz, T. Venclova: Powroty do Litwy
• P. Czapczyk: Wileńska perspektywa. „Nowe Książki” 2012 nr 9.
• [T. Fiałkowski] Lektor: Dwaj poeci. „Tygodnik Powszechny” 2012 nr 11.
Wiersze wszystkie
• J. Hartwig: Ocalony. „Gazeta Wyborcza” 2011 nr 105 [przedmowa do tomu].
• M.P. Markowski: Tęsknota do monumentu. „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 27, polemika: A. Franaszek: Gwiazda i cierń. „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 29, nawiązanie: J. Łukasiewicz: Dychotomie. W tegoż: Kąt widzenia. Notatki literackie. Wrocław 2016.
• W. Mielewczyk: Nad wierszami Czesława Miłosza. „Res Humana” 2011 nr 5.
• [K. Myszkowski] K.M. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 2 dod. „Miłosz”.
• M. Stala: Owad w ciemnym bursztynie. „Gazeta Wyborcza” 2011 nr 150.
• Ł. Tischner: Miłosza spór z solipsyzmem. „Kronos” 2011 nr 4.
Góry Parnasu. Science fiction.
• S. Sierakowski: Przegrać dla ludzi. W: Miłosz. Przewodnik Krytyki Politycznej. Warszawa 2011, przedruk w: Cz. Miłosz: Góry Parnasu. Science fiction. Warszawa 2012; „Przekrój” 2012 nr 2.
• A. Kosińska: Prorok Nowego Świata. Nieznana powieść Czesława Miłosza. [Posłowie w:] Cz. Miłosz: Góry Parnasu. Science fiction. Warszawa 2012, przedruk: „Tygodnik Powszechny” 2013 nr 4.
• M. Bauchrowicz-Kłodzińska: Dwie dusze poety. „Znak” 2013 nr 12, przedruk w: tejże. „Jonasz w brzuchu wieloryba”. Czesław Miłosz wobec nowoczesności. Toruń 2018.
• A. Bielik-Robson: Mała gnostycka pielgrzymka. „Krytyka Polityczna” [on-line] 2013 nr z 19 III. Dostępny w Internecie: http://krytykapolityczna.pl/felietony/ agata-bielik-robson/mala-gnostycka-pielgrzymka/2013/ [dostęp 12 czerwca 2024, polemika: A. Franaszek: Garbaci i paralitycy. „Krytyka Polityczna” [on-line] 2013 nr z 24 III. Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 12 czerwca 2024).
• K. Jarzyńska: Pochwała ograniczeń, czyli Miłosza próba antyutopii. „Nowa Dekada Krakowska” 2013 nr 3, przedruk w wersji rozszerzonej pt. „Góry Parnasu” między utopią a antyutopią. W tejże: Literatura jako ćwiczenie duchowe. Dzieło Czesława Miłosza w perspektywie postsekularnej. Kraków 2018.
• K. Myszkowski: „Science fiction” i to co najważniejsze. „Kwartalnik Artystyczny” 2013 nr 2, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• J. Wierzejska: Proroctwo wielkiej pustki. „Nowe Książki” 2013 nr 8.
• T. Garbol: „Œconomia divina” Czesława Miłosza jako projekt dystopii. „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo” 2014 nr 4.
• J. Miklas-Frankowski: „Góry Parnasu” Czesława Miłosza jako próba gnostyckiej dystopii. „Estetyka i Krytyka” 2014 nr 4.
• M. Zioło OCSO: O – jak oprzędzenie. „Więź” 2014 nr 3.
• M. Gołubiewski: Disco imperiów. Czesław Miłosz i przyszłość kultury. „Stan Rzeczy” 2018 nr 1.
Listy-eseje Jerzego Andrzejewskiego i Czesława Miłosza
• H. Zaworska: Zdrowe dziecko chorej Europy. W tejże: Szczerość aż do bólu. Warszawa 1998.
• A. Arno: Podzwonne dla przyjaźni. „Znak” 2012 nr 10.
• M. Grochowska: Jaszczurka, w niewoli własnej, czyli Jerzy Andrzejewski między skrajnościami. „Gazeta Wyborcza” 2012 nr 169, przedruk w tejże: Ćwiczenia z niemożliwego. O tych, którzy sięgają po zabronione. Warszawa 2012.
• [K. Myszkowski] K.M. „Kwartalnik Artystyczny” 2012 nr 2.
• A. Papieska: Jednego gryzą pchły. „Nowe Książki” 2012 nr 7.
Zaraz po wojnie
• J. Łukasiewicz: Kamień i lawina. Wokół „Zaraz po wojnie”. „Tygodnik Powszechny” 1998 nr 45.
• R. Matuszewski: Świat „zaraz po wojnie”. „Nowe Książki” 1998 nr 12.
• R. Matuszewski; M. Rusinek: Historia dla zaawansowanych. Listy Miłosza i do Miłosza. „Dekada Literacka” 1998 nr 11, przedruk tekstu R. Matuszewskiego w tegoż: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. Kraków 2004.
• W. Ratajczak: Pułapka kultury. „Czas Kultury” 1998 nr 5.
• P. Śliwiński: Fakty, dyskrecje, nauki. „Nowe Książki” 1998 nr 12.
• M. Wyka: Pisarze w punkcie zerowym. „Tygodnik Powszechny” 1998 nr 43, przedruk w tejże: Punkty widzenia. Kraków 2000. Szkice krytyczne. Kraków 2000, Niecierpliwość krytyki. Recenzje i szkice z lat 1961-2005. Kraków 2006.
• H. Zaworska: Pokój na niby. W tejże: Szczerość aż do bólu. Warszawa 1998.
• K. Maciąg: Zaraza po wojnie. „Arcana” 1999 nr 1.
• A. Mencwel: Progresizm integralny. „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej” 1999 t. 44.
• L. Szaruga: Czas wyboru. „Znak” 1999 nr 2.
• M. Janion: Kroński– Miłosz. Epizod z dziejów myśli i poezji. W tejże: Do Europy tak, ale razem z naszymi umarłymi. Warszawa 2000.
• A. Fiut: W objęciach Tygrysa. „Teksty Drugie” 2001 nr 3/4, przedruk w tegoż: W stronę Miłosza. Kraków 2003.
• R. Matuszewski: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. „Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza” 2001, (wyd. 2002), przedruk w tegoż: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. Kraków 2004.
• E. Krasucki: Korespondencja Tadeusz J. Kroński– Czesław Miłosz. Próba opisu postaw polskiej inteligencji powojennej (1945–1950). „Przegląd Zachodniopomorski” 2004 z. 2.
• K. Myszkowski: Popioły. „Kwartalnik Artystyczny” 2007 nr 3, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
„Mój wileński opiekun”
• A. Franaszek: „Robić coś z pożytkiem”. „Tygodnik Powszechny” 2005 nr 47 dod. „Książki w Tygodniku”.
• M. Wyka: Wileński opiekun– Kridl. W tejże: Miłosz i rówieśnicy. Domknięcie formacji. Kraków 2013.
Korespondencja 1952-1956. [Autorzy:] Cz. Miłosz, M. Wańkowicz
• A. Ziółkowska: Wańkowicz i Miłosz w świetle korespondencji. „Twórczość” 1981 nr 10.
• A. Michnik: Korespondencja. W tegoż: Niezłomny z Londynu i inne eseje. (Lektury więzienne). Warszawa 1984, przedruk pt. Korespondencja z połowy wieku. W tegoż: Polskie pytania. Kraków 1988, wyd. nast. Warszawa 1993.
• [R. Legutko] M. Leski. „Arka”* 1987 nr 20, przedruk pt. W trzydzieści lat później. W tegoż: Bez gniewu i uprzedzenia. Szkice o książkach, ludziach i ideach. Paryż 1989; Kraków [1989].
• M. Wyka: Wańkowicz – ziomek (albo ojciec rodziny i trauma wygnania). W tejże: Miłosz i rówieśnicy. Domknięcie formacji. Kraków 2013.
Listy 1952-1963. [Autorzy:] J. Giedroyc, Cz. Miłosz
• M. Kornat: Między literaturą a polityką. Korespondencja Jerzego Giedroycia z Czesławem Miłoszem. „Zeszyty Historyczne” 2004 z. 150, przedruk w wersji rozszerzonej jako wstęp w: Listy 1952–1963.
• M. Zaleski: Zrzućmy maski, Panie Jerzy. „Gazeta Wyborcza” 2007 nr 53, przedruk w wersji pt. Redaktor i Poeta w: J. Giedroyc: kultura, polityka, wiek XX. Debaty i rozprawy. Warszawa 2009; w tegoż: Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2011.
• A. Franaszek: Pół wieku rozmów Księcia z Poetą. „Gazeta Wyborcza” 2008 nr 176.
• W. Kaliszewski: Książę i szlachcic. „Nowe Książki” 2008 nr 11.
• K. Myszkowski: Portret Miłosza z Giedroyciem i z „Kulturą” w tle. „Kwartalnik Artystyczny” 2008 nr 3, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• A. Franaszek: „Wszystkie Pana wady i ćwieki”. Spór Jerzego Giedroycia z Czesławem Miłoszem. W: J. Giedroyc: kultura, polityka, wiek XX. Debaty i rozprawy. Warszawa 2009.
• B. Rogatko: Miłosz od innej strony. „Dekada Literacka” 2009 nr 4.
• [T. Fiałkowski] Lektor: Przyjaźń i spór. „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 51.
• J. Głażewski: Protokół rozbieżności. O listach Giedroycia i Miłosza. „Kultura Liberalna” [on-line] 2012 nr 30;. Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 12 czerwca 2024].
• M. Grochowska: Ich wyspy Galapagos. „Gazeta Wyborcza” 2012 nr 192, przedruk w tejże: Ćwiczenia z niemożliwego. O tych, którzy sięgają po zabronione. Warszawa 2012.
• W. Kaliszewski: Literatura i polityka. „Nowe Książki” 2012 nr 4.
• K. Krzyżanowska: Trudna przyjaźń. „Forum Akademickie” 2012 nr 3.
• K. Myszkowski: Lekcja Miłosza. „Kwartalnik Artystyczny” 2012 nr 1 [dot. też: Portret podwójny].
• K. Nowosielski: „Czyny i rozmowy”. (Korespondencja Giedroyc– Miłosz). „Arcana” 2013 nr 2, przedruk w tegoż: Przez Ojczyznę i dalej… Szkice o literaturze i wartościach. Warszawa 2015, Pożegnanie z uniwersytetem. Wybrane szkice o literaturze polskiej i nie tylko. Gdańsk 2018.
• M. Wyka: Giedroyc i wytyczanie strategii. Przeciw mandarynom. W tejże: Miłosz i rówieśnicy. Domknięcie formacji. Kraków 2013.
Listy. [Autorzy:] Cz. Miłosz, T. Merton
• T. Królak. „Powściągliwość i Praca” 1991 nr 12.
• M. Jentys: Dobre listy. „Kresy Literackie” 1992 nr 1.
• M. Klecel: Inny Miłosz. „Spotkania” 1992 nr 4 [dot. też: Rok myśliwego].
• R. Okulicz-Kozaryn: Publiczne prywatne. „Czas Kultury” 1992 nr 36/37.
• K. Pieńkosz: Spotkanie. „Literatura” 1992 nr 3.
• K. Polechoński: Świadkowie czasu. Tomas Merton i Czesław Miłosz w „Listach”. „Kresy” 1992 nr 11.
• J. Sochoń: Dar uwagi. „Zeszyty Literackie” 1992 nr 3, przedruk w tegoż: U drzwi Godot. Szkice o poezji, filozofii i teologii. Warszawa 1995; w: Poznawanie Miłosza 3. 1999–2010. Kraków 2011.
• T. Walas: Radość rozmawiania. „Dekada Literacka” 1992 nr 4.
• P. Lisicki: Manichejczyk i trapista. „Znak” 1993 nr 1.
• E. Kiślak: Merton i Miłosz w obliczu totalitaryzmów. W: „Studia Mertoniana” 2003 [t.] 2.
• K. Myszkowski: Pod skorupą. „Kwartalnik Artystyczny” 2003 nr 2–3, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• P. Krasucki: Oblicza Bestii. „Więź” 2004 nr 4.
• M. Wyka: Merton – inny. W tejże: Miłosz i rówieśnicy. Domknięcie formacji. Kraków 2013.
• Z. Zarębianka: Dialogi podwójne. Rozmowa Miłosz – Merton w świetle korespondencji oraz dialog Miłosz – Miłosz w kontekście „Pieska przydrożnego” czytanego w perspektywie listów Miłosz – Merton. „Studia Bobolanum” 2013 nr 1, przedruk w tejże: Wtajemniczenia (w) Miłosza. Pamięć – duch(owość) – wyobraźnia. Kraków 2014.
• M. Woźniak-Łabieniec: Kryptokatolik w dialogu z trapistą. Miłosz i Merton. W: Religijność Czesława Miłosza. Gdańsk; Sopot 2020.
Konfrontacje. [Autorzy:] W. Gombrowicz, Cz. Miłosz
• M. Bauchrowicz-Kłodzińska: Mistrzowie intelektualnego kontredansu. „Nowe Książki” 2015 nr 9.
• L. Bugajski: Para Laokoona. „Twórczość” 2015 nr 8.
• P. Czapczyk: Skazani na dialog. „Więź” 2015 nr 4.
• [T. Fiałkowski] Lektor: Tancerze. „Tygodnik Powszechny” 2015 nr 25.
• A. Franaszek: Chodzili nad piekłem, oglądając kwiaty. „Gazeta Wyborcza” 2015 nr 225.
• M. Szumna: Wspólnota outsiderów. „Nowa Dekada Krakowska” 2015 nr 5.
• Ł. Tischner: Dwie pierwszorzędne siły. „Znak” 2015 nr 10.
Portret podwójny
• A. Franaszek: „Muszę stać się wielkim”. O korespondencji Miłosza z Iwaszkiewiczem. „Dziennik. Polska, Europa, świat” 2006 nr 209 dod. „Europa” nr 51.
• [T. Fiałkowski] Lektor: Z historią w tle. „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 42.
• A. Franaszek: Uwielbiam Pana!. „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 42.
• A. Arno: Modlitwy do Dionizosa. „Znak” 2012 nr 1, [dot. też: korespondencji Czesława Miłosza i Konstantego A. Jeleńskiego].
• R. Gorczyńska: Przyjaźń czy kochanie?. „Zeszyty Literackie” 2012 nr 1, przedruk w tejże: Małe miłosziana. Warszawa 2017.
• M. Grochowska: Odzyskana miłość. „Gazeta Wyborcza” 2012 nr 304, przedruk w tejże: Ćwiczenia z niemożliwego. O tych, którzy sięgają po zabronione. Warszawa 2012.
• P. Kępiński: Życie nad życiem. „Twórczość” 2012 nr 2.
• K. Myszkowski: Lekcja Miłosza. „Kwartalnik Artystyczny” 2012 nr 1 [dot. też: korespondencji z Jerzym Giedroyciem (Listy 1964–1972)].
• R. Romaniuk: „Tęcze nad przepaściami”. „Nowe Książki” 2012 nr 2.
• M. Wyka: „Uwielbiam Pana…”. (Miłosz – Iwaszkiewicz). W tejże: Miłosz i rówieśnicy. Domknięcie formacji. Kraków 2013.
• Ł. Maślanka: Pajdeja. „Twórczość” 2017 nr 2.
Korespondencja. [Autorzy:] Cz. Miłosz, K.A. Jeleński
• E. Bieńkowska: Z dziennika o korespondencji Czesława Miłosza z Konstantym Jeleńskim. „Zeszyty Literackie” 2011 nr 4.
• [T. Fiałkowski] Lektor: „Ogromnie mnie tutaj brakujesz”. „Tygodnik Powszechny” 2011 nr 22.
• P. Kajewski: Listowność. „Odra” 2011 nr 11.
• [K. Myszkowski] K.M. „Kwartalnik Artystyczny” 2011 nr 3, przedruk pt. Utrwalona chwila zachwytu. W tegoż: Punkt wyjścia. Bydgoszcz 2019.
• M. Wojak: Sklejanie węża. „Wyspa” 2011 nr 4.
• A. Arno: Modlitwy do Dionizosa. „Znak” 2012 nr 1 [dot. też: korespondencji z Jarosławem Iwaszkiewiczem (Portret podwójny)].
• P. Dakowicz: Głos człowieka do człowieka. O listach Miłosza i Jeleńskiego. „Twórczość” 2012 nr 5.
• M. Wyka: Europejczyk i brat. W tejże: Miłosz i rówieśnicy. Domknięcie formacji. Kraków 2013.
Korespondencja. [Autorzy:] I. i T. Byrscy, Cz. Miłosz
• K. Flader-Rzeszowska: Siewcy. „Teatr” 2018 nr 10.
Korespondencja. [Autorzy:] Z. Herbert, Cz. Miłosz.
• [T. Fiałkowski] Lektor: Dwa wydarzenia. „Tygodnik Powszechny” 2006 nr 43 [dot. też: Wiersze ostatnie].
• A. Franaszek: Będę Cię prześladował moją dziwną miłością. „Gazeta Wyborcza” 2006 nr 287.
• Z. Król: Stronnictwo drzew i wielorybów. „Zeszyty Literackie” 2006 z. 4 [dot. też: Wiersze ostatnie].
• Z. Król: Stronnictwo drzew i wielorybów. „Zeszyty Literackie” 2006 z. 4 [dot. też: Wiersze ostatnie].
• Mistrz, uczeń i rany. Z Katarzyną Herbertową rozmawia Maciej Tabor. W: Z. Herbert, Cz. Miłosz: Korespondencja. Warszawa 2006, przedruk: „Tygodnik Powszechny” 2006 nr 45.
• M. Radziwon: Zależy mi na Twoim sądzie. „Gazeta Wyborcza” 2006 nr 255.
• M. Zaleski: Oni dwaj i ona. „Tygodnik Powszechny” 2006 nr 50 dod. „Książki w Tygodniku”, przedruk w tegoż: Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza. Kraków 2011.
• J. Drzewucki: Inni niż inni, czyli książę i dworzanin. „Twórczość” 2007 nr 6.
• Ł. Garbal: Elegia na odejście dwóch poetów. „pióra atramentu lampy”. „Kresy” 2007 nr 1–2.
• A. Grabowski: Korespondencje z wyboru. „Res Publica Nowa” 2007 nr 1.
• R. Romaniuk: „Dziwna miłość do końca życia, a nawet jakiś czas potem”. „Nowe Książki” 2007 nr 1.
• J. Hartwig: Dwaj poeci. „Kwartalnik Artystyczny” 2008 nr 2 dod. „Herbert”.
• M. Nowak: Spór i dialog poetów. Herbert i Miłosz w świetle korespondencji. „Pamiętnik Literacki” 2009 z. 2.
• P. Małochleb: Święta kradzież. „Nowa Dekada Krakowska” 2013 nr 1–2.
• M. Wyka: Z powodu telefonów po śmierci Herberta. W tejże: Miłosz i rówieśnicy. Domknięcie formacji. Kraków 2013.
• J. Łukasiewicz: Listy (Miłosz i Herbert). W tegoż: Kąt widzenia. Notatki literackie. Wrocław 2016.
• P. Siemaszko: „Studium przedmiotu”, Mallarmé i rosyjscy prorocy. Estetyczne i polityczne konteksty sporu Zbigniewa Herberta z Czesławem Miłoszem w świetle korespondencji poetów. „Literaturoznawstwo” 2016 nr 10.
Dedecius – Miłosz. Listy 1958-2000
• A. Ciarkowska: Szanowny Panie Czesławie… Drogi Panie Karolu…. „Tygiel Kultury” 2012 nr 4–6.
• M. Dziabała: Przez Atlantyk przed e-mailem. „Odra” 2012 nr 9.
• K. Panfil: Tłumacząc Miłosza. „Topos” 2012 nr 4.
• G. Supady: Garderoba duszy, czyli kontrabanda. „Tygiel Kultury” 2012 nr 4–6.
• P. Bończa de Bukowski: Niełatwy dialog. O korespondencji Karla Dedeciusa i Czesława Miłosza. „Przekładaniec” 2013 nr 27.
• R. Makarska: Tłumacz i Poeta. „Plastycznie i bezpośrednio”. „Białostockie Studia Literaturoznawcze” 2013 nr 4.
Korespondencja. [Autorzy:] A. Międzyrzecki i J. Hartwig, Cz. Miłosz
• J. Drzewucki: Kochany Czesławie! Drogi Arturo!. „Notes Wydawniczy” 2013 nr 1.
• A. Fiut: Zamiast przyjacielskiej rozmowy. „Kwartalnik Artystyczny” 2013 nr 1.
• P. Lipiec: Za kulisami niezależnej myśli emigracyjnej. Korespondencja Artura Międzyrzeckiego i Julii Hartwig z Czesławem Miłoszem. „Lamelli” 2013 nr 2.
Listy 1958-1997 [Autorzy:] J. Błoński, Cz. Miłosz
• M. Beylin: Samotny jak pisarz. Listy przyjaciół. „Gazeta Wyborcza” 2019 nr 175.
• [T. Fiałkowski] Lektor: Bardzo Ważna Osoba. „Tygodnik Powszechny” 2019 nr 17–18.
• A. Fiut: Listy z innej epoki. „Kwartalnik Artystyczny” 2019 nr 2.
• J. Głażewski: „Tak że zostaje tylko uniwersytet”. Uwagi o korespondencji Czesława Miłosza i Jana Błońskiego. „Kultura Liberalna” [on-line] 2019 nr 49. Dostępny w Internecie: Zob. link [dostęp 12 czerwca 2024], polemika: A. Puchejda: „Dar doszukiwania się problemów absolutnie wszędzie”, tamże. Dostępny w Internecie:Zob. link [dostęp 12 czerwca 2024].
• A. Papieska: Patrzę na Ciebie jak na bestię z litewskich puszcz. „Nowe Książki” 2019 nr 9.
• K. Wrzeszcz: Drogi Janku. O Janie Błońskim na podstawie listów z Czesławem Miłoszem. „Migotania” 2019 nr 2/3.
• P. Prachnio: Rozumiejący powiernik. „Twórczość” 2020 nr 7–8.
• D. Siwor: „Poistnieć chwilę wspólnie”. O korespondencji Czesława Miłosza i Jana Błońskiego. W: Peryferie Miłosza. Nieznane konteksty, glosy, nowe rozpoznania. Bielsko-Biała 2020.
• M. Wyka: Poza socjalizmem. O korespondencji Czesława Miłosza i Jana Błońskiego. W tejże: Tamten świat. Szkice literackie dawne i nowe. Kraków 2020.
Cz. Miłosz: Selected poems
• B. Heydenkorn: „Związkowiec”, Toronto 1974 nr 42 [dot. Selected poems 1973].
• W. Karpiński: Traktat poetycki. „Odra” 1975 nr 1 [dot. Selected poems 1973].
• S. Barańczak: „My part is agony”. „Parnassus”, Nowy Jork 1981 nr 6 [dot. też przekładu angielskiego Rodzinnej Europy: Native realm].
Cz. Miłosz: Bells in winter
• J.T. Baer. „The Polish Review”, Nowy Jork 1979 nr 1.
• B. Carpenter. „World Literature Today”, Norman, OK 1979 nr 4.
New and collected poems
• J. Noel-Tod: Dla was Miłosz, dla mnie Meewosh. Przeł. E. Rajewska. „Literatura na Świecie” 2003 nr 1/2 [dot. też: To begin where I am].
To begin where I am
• J. Noel-Tod: Dla was Miłosz, dla mnie Meewosh. Przeł. E. Rajewska. „Literatura na Świecie” 2003 nr 1/2 [dot. też: New and collected poems 1931-2001].
T.S. Eliot: Jałowa ziemia
• J. Paszek: O trzech polskich przekładach „The waste land” Eliota. „Poezja” 1985 nr 10 [dot. przekładów Cz. Miłosza, J. Niemojowskiego i A. Piotrowskiego].
Kultura masowa
• [A. Pragier, S. Zahorska] Pandora. „Wiadomości” 1959 nr 50.
• E. Kołodziejczyk: Popularna twarz Ulro. O „Kulturze masowej”– antologii Czesława Miłosza. „Teksty Drugie” 2001 nr 3/4.
• M. Kochanowski: „Kultura masowa” pod redakcją Czesława Miłosza– aktualność i dialog. W: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza. Białystok 2012.
Postwar Polish poetry
• Krytycy amerykańscy o antologii Miłosza. „Kultura”, Paryż 1965 nr 7/8.
• G. Gömöri. „The Slavonic and East European Review”, Londyn 1967 nr 104.
• [M. Chmielowiec] Następca: W oczach Zachodu. Czerniawski o Miłoszu. „Wiadomości” 1970 nr 1 [zawiera streszczenie recenzji A. Czerniawskiego pt. Polish landscape [„New Statesman”, Londyn 1970 nr z 20 III], polemika: Cz. Miłosz: Gorzki list o słodko-kwaśnej recenzji. „Wiadomości” 1970 nr 24; A. Czerniawski: Nie rozumiem takiej metody. „Wiadomości” 1970 nr 27 [dot. też: Historia literatury polskiej].
• B. Taborski: Dysonanse jednoosobowej orkiestry. „Oficyna Poetów”, Londyn 1970 nr 2.
• P. Nowak: Portret zbiorowy z wojną w tle. „Rzeczpospolita” 2015 nr 278 dod. „Plus Minus” nr 48.
Ewangelia według Marka
• ks. W. Felski: Ewangelia według św. Marka w tłumaczeniu Czesława Miłosza. „Pamiętnik Literacki” 2007 z. 4.
Księga psalmów
• A. Pospieszalski: Psałterz Miłosza. „Wiadomości” 1979 nr 40.
• W. Weintraub: Czesław Miłosz, translator from the hebrew. „The Polih Review”, Nowy Jork 1980 nr 3/4.
• A. Eckmann: Psalm 8 w świetle badań filologiczno-egzogetycznych. „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 1981 nr 4.
• M. Küchmeister: Do Miłoszowego przekładu Księgi Psalmów przyczynek. „Poezja” 1981 nr 7.
• A. Kempfi: O Miłoszowym tłumaczeniu Psałterza i sprawie nowoczesnego polskiego języka sakralnego. „Kalendarz Ewangelicki Zwiastun” 1982.
• J. Błoński: Zdanie. „Tygodnik Powszechny” 1983 nr 14–15, przedruk w tegoż: Miłosz jak świat. Kraków 1998, 2011; w: Miłosz. Gdańsk i okolice. Relacje, dokumenty, głosy. Gdańsk [2012]; w tegoż: Język właściwie użyty. Szkice o poezji polskiej drugiej połowy XX wieku. Kraków; Bielsko-Biała 2019. Dopowiedzenie: B. Burdziej: Psalm 29, werset 11– dwie glosy: Miłosz, Sienkiewicz. „Przegląd Powszechny” 1988 nr 7/8.
• D. Dabert: Koncepcja Boga w „Psałterzu Dawidów” Jana Kochanowskiego oraz „Księdze psalmów” Czesława Miłosza. „Zeszyty Karmelitańskie” 1993 nr 3.
• U. Dzika: Erotyka w tekście sakralnym. Polskie tłumaczenia liryki biblijnej. (Ps 45 a Pnp). W: Topika erotyczna w przekładzie. Katowice 1994.
• E. Woźniak: Księga Psalmów Czesława Miłosza– tradycja czy nowoczesność?. W: Język. Teoria– dydaktyka. Materiały 21 konferencji zorganizowanej w Trzcinicy k. Jasła w dniach 27–29 maja 1998 roku. Rzeszów 1999.
• E. Woźniak: Od „Psałterza puławskiego” do Księgi Psalmów Miłosza. Refleksje o języku polskich przekładów biblijnych. W: Od Biblii Wujka do współczesnego języka religijnego. Z okazji 400-lecia wydania Biblii ks. Jakuba Wujka. Tarnów 1999.
• E. Bieńkowska: Miłosz i Psalmy. „Zeszyty Literackie” 2005 nr 1.
• B. Wołowik: O polu wyrazowym CHLEB w Księdze Psalmów Czesława Miłosza. W: Czesław Miłosz. Tradice– současnost– recepce. Materiály z mezinárodní vĕdecké konference uskutečnĕné v Ostravĕ ve dnech 16.–17. října 2008 u příležitosti 50. výročí výtisku „Rodné Evropy” Czesława Miłosze. Ostrava 2009.
• S. Dubisz: Tradycja sztuki wersetu w przekładzie Czesława Miłosza Księgi Psalmów. „Poradnik Językowy” 2011 nr 6.
Księga Hioba
• G. Kubski: „Na pograniczu wyznań”. Nad tomem z Miłoszowym przekładem „Księgi Hioba”. „W Drodze” 1981 nr 7.
• K. Pieńkosz: Czesława Miłosza odpowiedź Hiobowi. „Literatura” 1981 nr 14.
• M. Kucała: Język męża nienagannego. O kilku cechach Księgi Hioba w przekładzie Czesława Miłosza, ,,Roczniki Humanistyczne” 1982/1983 t. 30–31 z. 6.
• ks. W. Felski: Księga Hioba w tłumaczeniu Czesława Miłosza. „Tygiel Kultury” 2004 nr 7–9, przedruk: „Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 2005 nr 1.
• D. Szczukowski: Paradoksy wiary: Czesława Miłosza zmagania z Księgą Hioba. „Język– Szkoła– Religia” 2010 [t.] 5.
• M. Marszałek: Ilustracje Jana Lebensteina do Księgi Hioba i Apokalipsy w tłumaczeniu Czesława Miłosza. W: Literatura w kalejdoskopie sztuki. Twórczość poetów i pisarzy polskich XX wieku jako inspiracja dla dzieł muzycznych, plastycznych i filmowych. W 100-lecie urodzin Czesława Miłosza. Katowice 2013.
Pieśń nad pieśniami
• M. Rasiewicz: „Pieśń nad Pieśniami” w tłumaczeniu Czesława Miłosza czytana jako dramat. Analiza aspektów dramaturgicznych dzieła i próba przełożenia ich na mowę ekspresywną sceny. „Perspektywy Kultury” 2018 nr 4.
Apokalipsa
• J.K. Pytel: Czesława Miłosza przekład Apokalipsy czytany przez biblistę. „Poznańskie Studia Teologiczne” 2000 t. 9.
• ks. W. Felski: Dyskretny urok eschatologii. Apokalipsa św. Jana w tłumaczeniu Czesława Miłosza. „Akcent” 2005 nr 4.
• A. Kostecka: Miłoszowy dialog z tradycją przekładową Biblii (na przykładzie Księgi Apokalipsy). W: Czesław Miłosz. Tradice– současnost– recepce. Materiály z mezinárodní vĕdecké konference uskutečnĕné v Ostravĕ ve dnech 16.–17. října 2008 u příležitosti 50. výročí výtisku „Rodné Evropy” Czesława Miłosze. Ostrava 2009.
• M. Marszałek: Ilustracje Jana Lebensteina do Księgi Hioba i Apokalipsy w tłumaczeniu Czesława Miłosza. W: Literatura w kalejdoskopie sztuki. Twórczość poetów i pisarzy polskich XX wieku jako inspiracja dla dzieł muzycznych, plastycznych i filmowych. W 100-lecie urodzin Czesława Miłosza. Katowice 2013.
Mowa wiązana
• J. Pieszczachowicz: Dajmonion i historia. „Nowe Książki” 1988 nr 1 [dot. też: Świadectwo poezji].
• Z. Bieńkowski: Klucz do Miłosza. Poezja i niepoezja. „Tygodnik Kulturalny” 1989 nr 36.
Księga Mądrości
• G. Kubski: Miłoszowe ujęcie Księgi Mądrości. W: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza. Białystok 2012.
Haiku
• L. Kośka: Miłosz czyli Issa. „Arka” 1993 nr 43.
• J. Kott: Haiku Miłosza i Dudzińskiego. „Tygodnik Powszechny” 1993 nr 2, przedruk w tegoż: Nowy Jonasz i inne szkice. Wrocław 1994.
• M. Łukaszewicz: Haiku europejskie. „Nowe Książki” 1993 nr 10.
• [P. Sommer] Skałka Lato: Japonia jako druga Polska (stare nowinki z importu). „Czas Kultury” 1993 nr 2, przedruk w tegoż: Smak detalu i inne ogólniki. Lublin 1995.
• M. Bernacki: Haiku – forma najbardziej pojemna. „NaGłos” 1994 nr 13.
• A. Dziadek: Haiku. „Zeszyty Literackie” 1994 z. 46.
• D. Kozińska: „Haiku”– czytając tomik przekładów Czesława Miłosza. „Japonica” 1995 nr 5.
• D. Kozińska: Miłosza fascynacja haiku, czyli kolejna próba opisu rzeczywistości. „Dykcja” 1996 nr 2.
• B. Śniecikowska: Poezja uważności – Czesław Miłosz i haiku. W tejże: Haiku po polsku. Genologia w perspektywie transkulturowej. Toruń 2016.
O.V. de Lubicz Milosz: Storge
• [T. Fiałkowski] Lektor: „Tygodnik Powszechny” 1993 nr 27.
• P. Lisicki: Złoty klucz do raju. „Znak” 1993 nr 10.
• D. Heck: „Troska” Oskara Miłosza. „W Drodze” 1994 nr 3.
• M. Skwarnicki: Spacerki z Diogenesem. W sprawie zaświatów. „Tygodnik Powszechny” 1995 nr 45.
D. Leverton: Żółty tulipan
• [T. Fiałkowski] Lektor: Poetka i jej tłumacz. „Tygodnik Powszechny” 1999 nr 50.
• A. Piwkowska: Sztuka haftu. „Nowe Książki” 2001 nr 1.
• Z. Zarębianka: Wokół wierszy Denise Levertov z górą w tle. „Topos” 2002 nr 4/5, [dot. wierszy: Jawny sekret i Świadectwo].
Przekłady poetyckie
• K. Myszkowski: Kraina poezji. „Kwartalnik Artystyczny” 2005 nr 4.
Pieśń niepodległa. Poezja polska czasów wojny
• „Pieśń niepodległa”. „Przełom” 1942 nr 1, przedruk w: Konspiracyjna publicystyka literacka 1940–1944. Antologia. Kraków 1973.
• „Pieśń niepodległa”. „Wolność”, Warszawa 1942 nr 4.
• [A. Trzebiński] S. Łomień. „Pieśń niepodległa”. „Sztuka i Naród” 1942 nr 3/4, przedruk w: Konspiracyjna publicystyka literacka 1940–1944. Antologia. Kraków 1973; w tegoż: Aby podnieść różę. Szkice literackie i dramat. Warszawa 1999, Polska fantastyczna. Szkice, dramat, wiersze. Łomianki 2017.
• Pokłosie wydawnicze w r. 1942. „Lewą Marsz” 1943 nr 3.
• J. Szczawiej: Wstęp. W tegoż: Poezja Polski walczącej 1939–1945. Antologia. T. 1. Warszawa 1974, [sprostowanie: Cz. Miłosz: Strefa chroniona. W tegoż: Ogród nauk].
• W. Bartoszewski: Konspiracyjne edycje Miłosza w latach okupacji. „Tygodnik Powszechny” 1980 nr 50, przedruk w tegoż: Pisma wybrane. T. 4. 1980–1990. Kraków 2010. [dot. też: J. Syruć: Wiersze oraz J. Maritain: Drogami klęski].
• R. Grol-Prokopczyk. „The Polish Review”, Nowy Jork 1983 nr 1.
• R. Grol-Prokopczyk. „The Polish Review”, Nowy Jork 1983 nr 1.
• R. Matuszewski: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 2001 wyd. 2002, przedruk w tegoż: Moje spotkania z Czesławem Miłoszem. Kraków 2004.
• J. Miklas-Frankowski: „Plama narodowej ortodoksji”. „Pieśń niepodległa” Czesława Miłosza (1942). W: Pogranicza, cezury, zmierzchy Czesława Miłosza. Białystok 2012.
A. Wat: Mój wiek
• M. Wyka: Powrót Watów. „Tygodnik Powszechny” 2009 nr 49 dod. „Książki w Tygodniku” nr 11–12, przedruk w tejże: Tamten świat. Szkice literackie dawne i nowe. Kraków 2020 [Z Olą Watową (Listy o tym, co najważniejsze)].
• R. Romaniuk: Druga księga. „Nowe Książki” 2010 nr 1 [Z Olą Watową (Listy o tym, co najważniejsze)].
• J. Szczęsna: Co naprawdę jest najważniejsze. „Gazeta Wyborcza” 2010 nr 45 [Z Olą Watową (Listy o tym, co najważniejsze)].
Wypisy z ksiąg użytecznych
• E. Balcerzan: Polaryzacje sztuki poetyckiej. „Miesięcznik Literacki” 1974 nr 1.
• J. Guze. „Zeszyty Literackie” 1994 nr 4.
• M.P. Markowski: Miłosza księga mądrości. „Znak” 1994 nr 11.
• A. Mazur: Księga użyteczna według Miłosza. „Strony” 1994 nr 1.
• B. Paczowski: Księga olśnień Czesława Miłosza. „Zeszyty Literackie” 1994 z. 48.
• M. Stala: Użyteczne olśnienia. „Tygodnik Powszechny” 1994 nr 26, przedruk w tegoż: Trzy nieskończoności. O poezji Adama Mickiewicza, Bolesława Leśmiana i Czesława Miłosza. Kraków 2001.
• A. Zawada: Olśnienia na użytek codzienny. „Odra” 1994 nr 12.
• K. Myszkowski: Księga olśnień. „Kwartalnik Artystyczny” 2000 nr 3, przedruk w tegoż: Puste miejsce. Bydgoszcz 2018.
• J. Partyka: „Wypisy z ksiąg użytecznych” jako wypowiedź programowa Czesława Miłosza. „Białostockie Studia Literaturoznawcze” 2014 nr 5.
Zob. też Wywiady.
