BIO

Urodzony 24 lipca 1904 w Częstochowie; syn Stanisława Lieberta, inżyniera, i Marii z Kubackich; wnuk zesłańca na Syberię z 1863; kuzyn Wacława Jerzego Lieberta ↑, prozaika. W dzieciństwie mieszkał w Ostrowcu Świętokrzyskim. W 1913 rozpoczął naukę w Gimnazjum im. M. Reja w Warszawie. W 1915 wyjechał z rodziną do Moskwy, gdzie jego ojciec otrzymał posadę w fabryce maszyn parowych. Uczęszczał tu kolejno do gimnazjum rosyjskiego, do gimnazjum polskiego Wacława Jacuńskiego, do szkoły Polskiego Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny, prowadzonej przez Władysława Giżyckiego. W 1918 powrócił do kraju i zamieszkał w Warszawie. Kontynuował naukę początkowo w Gimnazjum im. M. Reja, a później w Wyższej Szkole Realnej, uruchomionej w Warszawie przez W. Giżyckiego, gdzie języka polskiego uczył go Leon Pomirowski ↑. W tym czasie rozpoczął twórczość poetycką. Debiutował w 1921 wierszem pt. Zmartwychwstanie. Modlitwa młodego poety, ogłoszonym w czasopiśmie Chrześcijańskiego Związku Akademików i Young Men's Christian Association, „Czyn” (nr 4; podpisany Jerzy Lech). Był zaprzyjaźniony z Jarosławem Iwaszkiewiczem ↑ i kręgiem poetów Skamandra. Wiersze, artykuły i recenzje literackie oraz przekłady z literatury rosyjskiej, a także francuskiej publikował m.in. w „Kurierze Polskim” (1922), „Skamandrze” (1922-23, 1925-28), „Wiadomościach Literackich” (1924-31), „Głosie Prawdy” (1926-27). Zaangażowany w pracach Związku Polskich Samopomocy Uczniowskich, współpracował z jego organem „Słowo Niezależne” (1923-26). W 1922 nawiązał znajomość, która przerodziła się w przyjaźń, z Bronisławą Wajngold (od 1930 siostra Miriam, zakonnica ze Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża w Laskach; od czasów okupacji niemieckiej używała nazwiska Maria Gołębiowska), dzięki której pogłębił swoją wiarę religijną. W 1924-25 był związany z klubem rosyjskich poetów emigrantów Tawerna Poetycka. W 1925 zdał maturę i rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. W tym czasie zbliżył się do środowiska inteligencji katolickiej, skupionego wokół tzw. Kółka księdza Władysława Korniłłowicza. Od 1926 był związany uczuciowo z Marią Leszczyńską (z domu Lityńska; secundo voto Flukowska). Z powodu złego stanu zdrowia i trudnych warunków materialnych ok. 1927 przerwał studia. Od lata 1928 pracował krótki okres w redakcji „Pamiętnika Warszawskiego”, a następnie jako sekretarz w miesięczniku „Droga”; w pismach tych publikował artykuły i wiersze do 1931. Był członkiem Związku Zawodowego Literatów Polskich. W lutym 1930 otrzymał od Departamentu Sztuki Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego stypendium, które umożliwiło mu czteromiesięczne leczenie gwałtownie rozwijającej się gruźlicy, w Worochcie na Huculszczyźnie. Dzięki pomocy Mieczysława Grydzewskiego ↑, redaktora „Wiadomości Literackich” i innych przyjaciół pozostał tam do połowy 1931. Przewieziony w ciężkim stanie do Warszawy, zmarł 19 czerwca 1931.

Works

1. Druga ojczyzna. [Wiersze]. Warszawa: W. Czarski i S-ka 1925, 29 s. Przedruk zob. poz. ↑, ↑.

2. Gusła. [Wiersze]. Warszawa: Księgarnia F. Hoesicka 1930, 80 s. Przedruk zob. poz. ↑, ↑.

Wyd. osobne poszczególnych wierszy w oprac. muzycznym z nutami: —.

Litania do Marii Panny. Muzyka: K. Szymanowski. Opus 59. Dwa fragmenty. [Powst. 1930-1933]. Wyd. [Przedmowa:] S. Wiechowicz. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne 1951, 23 s.

Ptaszki św. Franciszka. Muzyka: M. Kondracki. Warszawa: Towarzystwo Muzyczne Polskie 1939, [4] s.

3. Kołysanka jodłowa. [Wiersze]. [Wstęp:] K. Wierzyński. Warszawa: J. Mortkowicz 1932, 64 s. Przedruk zob. poz. ↑, ↑.

4. Pisma. T. 1. Poezje. Przedmowa: L. Staff. Warszawa: F. Hoesick 1934, 247 s.

T. 2, który miał objąć utwory prozaiczne, krytyczne i przekłady (informacja: F. Hoesick. „Droga” 1934 nr 4 s. 372), nie ukazał się drukiem. Wg bibliografii J. Lieberta w Obrazie literatury polskiej XIX i XX wieku. Seria 6 t. 3 (Kraków 1993) tom został opracowany przez M. Leszczyńską.

5. Poezje zebrane. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX” 1951, 190 s. Wyd nast.: wyd. 2 z przedmową B. Ostromęckiego tamże 1972; wyd. 3 uzupełnione pt. Poezje 1983, 238 s.

W wyd. 3 także: Juwenilia.

6. Poezje. Wybór: M. Toporowski. Wstęp: Z. Bieńkowski. [Warszawa:] Państwowy Instytut Wydawniczy 1963, 157 s.

Tekst wg Pisma. T. 1 [poz. ↑].

7. [Wybór poezji]. Warszawa: Czytelnik 1968, 142 s.

8. Poezje wybrane. Wybór i wstęp: S. Frankiewicz. Nota biograficzna: J. Bandrowska-Wróblewska. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1973, 147 s.

Zawartość

Zawiera wiersze z tomów poz. ↑, ↑, ↑, — oraz: Z wierszy publikowanych przez poetę tylko w czasopismach; Z wierszy ogłoszonych po śmierci poety.

9. Pisma zebrane. [Wybór, oprac. i wstęp:] S. Frankiewicz. T. 1-2. Warszawa: Biblioteka „Więzi”; Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” 1976.

T. 1. Poezja — proza, 638 s.

Zawartość

I. Poezje: 1. Tomiki poetyckie przygotowane przez autora: Druga ojczyzna [poz. ↑]; Gusła [poz. ↑]; Kołysanka jodłowa [poz. ↑], — 2. Wiersze ogłoszone przez poetę w czasopismach, — 3. Wiersze ogłoszone po śmierci autora, — 4. Poetyckie inedita (juvenilia). — II. Dramaty: 1. Utwory ogłoszone: G. Büchner: Wozzeck. (Przekład), — 2. Dramatyczne inedita: Dialog o modlitwie; Każdy ma swoje miejsce, czyli w ogródku albo Wieża Babel; A. Puszkin: Mozart i Salieri. (Przekład); Jaworowi ludzie. — III. Proza artystyczna: 1. Utwory ogłoszone przez autora: Grzesia; Kucharz; Serduszko Marii; W gościnie u generała; Dziewięć muz, — 2. Inedita prozatorskie: Genialny przechodzień; Sklep z zabawkami Amikara Hatza; Marceli Hiob i jego pryncypał; Paweł i Agnieszka; Legenda o św. Katarzynie Skrzydlatej; [„Poprzez ciemną zieleń świerków ...”]. — IV. Artykuły krytyczne [recenzja oraz artykuły drukowane w latach 1923, 1926-1931 w „Głosie Prawdy”, „Słowie Niezależnym”, „Wiadomościach Literackich”, m.in.:] O współczesnej poezji polskiej; O poezjach Mieczysława Brauna; Fanatyk urody życia [dot.: K. Wierzyński: Rozmowa z puszczą; Pieśni fanatyczne]; Uczuć kwiaty [dot. W. Perzyńskiego]; O przyrodzie w polskiej poezji współczesnej; O Dygasińskim. Odczyt popularnonaukowy.

T. 2. Listy, 488 s.

Zawartość

Zawiera listy do Agnieszki [właśc. Bronisławy Wajngold, późniejszej Marii Gołębiowskiej; 168 listów z 1923-1926]; do R. Gineyko [z 1930]; do A. i J. Iwaszkiewiczów [22 z 1923-1930]; do M. Leszczyńskiej [15 z 1927-1928]. — Aneksy: Nota edytorska; Kronika twórczości artystycznej Jerzego Lieberta; Uwagi o tekstach; Ważniejsze prace o Liebercie. [Bibliografia]; Bibliografia wydań Jerzego Lieberta.

10. Poezje wybrane. Wybór i posłowie: W. Smaszcz. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX” 1996, 206 s.

Zawartość

Druga ojczyzna [poz. ↑]; Gusła [poz. ↑]; Kołysanka jodłowa [poz. ↑]; Z wierszy rozproszonych.

Wyd. osobne wierszy w oprac. muzycznym z nutami: Muzyka poranna i inne wiersze. [Muzyka:] J. Świder. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne [1982], 31 s.

11. Serca połów. Wybór i oprac.: M. Hydzik-Żmuda, A. Żmuda. Warszawa: Ad Oculos 1997 [właśc. 1998], 104 s.

12. Liryki najpiękniejsze. Wybór: A. Madyda. Toruń: Algo 1999, 60 s.

13. Listy do Agnieszki. Z autografu do druku przygotował i wstępem i przypisami opatrzył S. Frankiewicz. Warszawa: Biblioteka „Więzi” 2002, 452 s.

Listy z lat 1923-1928 do Bronisławy Wajngold, która po chrzcie w 1925 przyjęła imię Agnieszka, w 1926 wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża w Laskach, a po pierwszej profesji zakonnej w 1930 otrzymała imię Miriam, od czasów okupacji niemieckiej używała imienia i nazwiska Maria Gołębiowska. Edycja uzupełnione w stosunku do wyd. z 1976 w „Pismach zebranych”. T. 2 (poz. ↑), opublikowanego za życia adresatki.

Wyd. osobne wierszy w oprac. muzycznym z nutami: Muzyka poranna. 6 piosenek na chór żeński do słów Jerzego Lieberta. [Muzyka:] J. Świder. Warszawa: Wydawnictwo Muzyczne Związku Chórów i Orkiestr 1988, 15 s.

Muzyka poranna. 6 piosenek na chór żeński do słów Jerzego Lieberta. [Muzyka:] J. Świder. Warszawa: Wydawnictwo Muzyczne Związku Chórów i Orkiestr 1988, 15 s.

Nie płaczże, mój syneczku. [Muzyka:] R. Augustyn. Poznań: Brevis 1993, 7 s.

Montaże utworów

• Anioł żalu. Wg wierszy i listów Jerzego Lieberta. Scenariusz: K. Berwińska. Wystawienie: Warszawa, Kościół św. Anny 1982.
• Poezja religijna Jerzego Lieberta. Wykonanie: J. Duriasz. Wystawienie: Bydgoszcz, V Tydzień Kultury Chrześcijańskiej 1986.

Przekłady

1. G. Büchner: Wozzeck. „Droga” 1929 nr 11 s. 998-1021. Druk w: G. Büchner: Utwory zebrane. Warszawa 1956 s. 233-276. Wystawienie: Poznań, Teatr Nowy 1959. Przedruk zob. Twórczość poz. ↑.
Wyd. i wystawienie też pt. Woyzeck.
2. A. Puszkin: Mozart i Salieri. Scena I. Przekł. powst. 1929-1930. Druk zob. Twórczość poz. ↑.

Analyses and reviews

Słowniki i bibliografie

• Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 2. Warszawa 1964.
• Polski słownik biograficzny. T.17. Cz.2 z.72. Wrocław 1972 (J.M. Rymkiewicz).
• M. Kunowska-Porębna: Jerzy Liebert. W: Verbum. [T. 1]. Lublin 1976.
• Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1. Warszawa 2000 (H. Urbas).

Ogólne

Książki

• Z. Lichniak: Poeta konsekwencji. Rzecz o Jerzym Liebercie. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX” 1952, 122 s.
• S. Misiniec: Ślady na niebie. Duchowa droga Jerzego Lieberta. Kraków: Wydawnictwo św. Stanisława 1997, 238 s.
• A.M. Szczepan-Wojnarska: „... z ogniem będziesz się żenił”. Doświadczenie transcendencji w życiu i twórczości Jerzego Lieberta. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas” 2003, 302 s.

Artykuły

• R. Blüth: Wspomnienie; J. Iwaszkiewicz: O postawie duchowej Jerzego Lieberta; R. Kołoniecki: Pod brzemieniem wzniosłości; S. Napierski: Pożegnanie. „Wiadomości Literackie” 1931 nr 40.
• J. Kaden-Bandrowski: W tak bolesnej gorącej wdzięczności. „Gazeta Polska” 1931 nr 181.
• R. Kołoniecki: Między niebem i ziemią. W pierwszą rocznicę śmierci Jerzego Lieberta. „Droga” 1932 nr 6.
• K. Wierzyński: O Jerzym Liebercie. „Kultura” 1932 nr 10, przedruk w: J. Liebert: Kołysanka jodłowa. Warszawa 1932 oraz pt. O „Kołysance jodłowej” w: K. Wierzyński: Szkice i portrety literackie. Warszawa 1990.
• L. Pomirowski: Jerzy Liebert. W tegoż: Nowa literatura w nowej Polsce. Warszawa 1933.
• K. Kosiński: Jerzy Liebert. „Jednota” 1935 nr 1-4, odbitka Warszawa 1935.
• J. Kott: Katolicyzm liryki Lieberta. „Przegląd Współczesny” 1935 nr 155.
• A. Pleśniewicz: Poezja Jerzego Lieberta. „Verbum” 1935 z. 2, odbitka. Warszawa: Doświadczalna Pracownia Graficzna Salezjańskiej Szkoły Rzemiosł 1935, 30 s.
• A. Łaszowski: O postawie poetyckiej Lieberta. „Kamena” 1936 nr 5, 6.
• S. Skwarczyńska: Kościół wojujący. (Rzecz o Jerzym Liebercie). „Tygodnik Powszechny” 1947 nr 8, przedruk w „Osnowa” 1984 nr 5/6.
• I. Sławińska: Groza słowa. (O poezji Jerzego Liebert). „Znak” 1949 nr 2.
• [T.Z. Landy] Silvester: Jerzy Liebert. „Tygodnik Powszechny” 1952 nr 15.
• [W. Sadkowski] W. Rola: O poezji Jerzego Lieberta. „Przegląd Powszechny” 1952 nr 2.
• Z. Pędziński: Ewolucja poetycka Lieberta. „Tygodnik Powszechny” 1953 nr 22, przedruk w tegoż: Dalecy i bliscy. Poznań 1957.
• Z. Jastrzębski: Jerzy Liebert o poezji. „Tygodnik Powszechny” 1955 nr 32, przedruk w tegoż: Bez wieńca i togi. Warszawa 1967.
• J. Iwaszkiewicz: Książka moich wspomnień. Kraków 1957, wyd. nast.: wyd. 2 tamże 1968, Warszawa 1975 (Dzieła), passim.
• S. Jończyk: Spór o postawę katolicką. (Przeciw tezom Zbigniewa Bieńkowskiego o twórczości Lieberta). „Kierunki” 1963 nr 36 [polemika ze wstępem Z. Bieńkowskiego do J. Liebert: Poezje. Warszawa 1963, przedruk w tegoż: Poezja i niepoezja. Warszawa 1967].
• E. Kozikowski: Jerzy Liebert. W tegoż: Więcej prawdy niż plotki. Warszawa 1964.
• J.M. Rymkiewicz: Hortus conclusus. „Studia Estetyczne” 1966, przedruk w tegoż: Różne myśli o ogrodach. Warszawa 1968 [m.in. dot. J. Lieberta].
• Z. Jastrzębski: Serdeczny dialog. W: Bez wieńca i togi. Warszawa 1967.
• I. Smolka: Niepokój serca — pogoda obszaru. (O poezji Jerzego Lieberta). „Za i Przeciw” 1970 nr 27.
• Z. Dolecki: „Bym Twoich dopadł miar ...”. (40-lecie śmierci Lieberta). „Kierunki” 1971 nr 25.
• P. Nowaczyński: O miejscu Lieberta w polskiej liryce religijnej. „Znak” 1971 nr 10.
• W.P. Szymański: Szkic do szkicu. (O erotykach Jerzego Lieberta). „Poezja” 1972 nr 11, polemika: J. Szczypka: Polowanie na inność. „Kierunki” 1973 nr 1.
• S. Frankiewicz: Jerzy Liebert, l’ars poetica di un uomo credente. „Il Nuovo Areopago”, Bolonia 1982 nr 3.
• J. Krasicki: Poezja i eschatologia w liryce Jerzego Lieberta. „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Literackie” 1982 nr 661.
• J. Łukasiewicz: Ruch i trwanie. (Jerzy Liebert). W: Poeci dwudziestolecia międzywojennego. T. 1. Warszawa 1982.
• E. Wiśniewska: Jerzy Liebert w mistycznej walce o słowo. „Przegląd Powszechny” 1982 nr 5.
• P. Nowaczyński: Liebert. W: Polska liryka religijna. Lublin 1983.
• J. Krasicki: Poeta i demony. „Przegląd Powszechny” 1984 nr 12.
• Cz. Ryszka: Jerzy Liebert — niepokorny chrześcijanin. W tegoż: Milczący obecny i inne szkice o pisarzach katolickich. Katowice 1984.
• I. Smolka: „Niech grozy doznam słów”. Jerzego Lieberta — odczytywanie postaci. W tejże: Lęki, ucieczki, akceptacje. Warszawa 1984.
• M.M. Baranowska: „Mówię i wierzę”. („Ja” poetyckie Jerzego Lieberta). „Znak” 1985 nr 1/2.
• T. Jodełka-Burzecki: Liebert w Worochcie. „Kierunki” 1985 nr 51/52 [tu także nie publikowane uwagi M. Leszczyńskiej o J. Liebercie].
• S. Frankiewicz: Agnieszka. „Więź” 1986 nr 4 [dot. m.in. kontaktów J. Lieberta z Bronisławą Wajngold, późniejszą Marią Gołębiowską].
• W. Smaszcz: Nie daj, bym precz szedł darmo stąd. „Kierunki” 1986 nr 9.
• A. Gronczewski: Rzeczy Tomasza Manna — poeta jako czytelnik. (II). W tegoż: Obiad na ruinach. Warszawa 1992.
• M. Walczak: „Uciekałem przed tobą w popłochu”. (Lieberta i Wata poetyckie świadectwo dialogu z Nieskończonym). „Polonistyka” 1992 nr 7/8.
• S. Frankiewicz: Jerzy Liebert 1904-1931. W: Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku. Seria 6 t. 3. Kraków 1993.
• Z. Sudolski: Aspekty religijne epistolografii polskiej XIX i XX wieku. Krasiński — Norwid — Liebert. W: Proza polska w kręgu religijnych inspiracji. Lublin 1993 oraz passim.
• R. Preus: Bóg w poezji Jerzego Lieberta. „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy. Studia Filologiczne” 1996 z. 40.
• I. Feszczyn: Obraz i myśl. O „Pastorałce” Jerzego Lieberta w kontekście Ewangelii. „Polonistyka” 1997 nr 9.
• P.W. Lorkowski: Życie — próbą. (Rozmyślanie nad wierszem Jerzego Lieberta „Anioł pokoju”). „Topos” 1998 nr 3.
• C. Judek: Jerzy Liebert i Maria Leszczyńska. Liebertiana w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie. „Pogranicza” 1999 nr 6.
• Z. Mocarska-Tycowa: Poeta doświadczenia religijnego. (O poezji Jerzego Lieberta). W tejże: Spotkania w słowie. Toruń 1999.
• A.M. Szczepan: Walka z Bogiem i o Boga w poezji Jerzego Lieberta. „Przegląd Powszechny” 1999 nr 12.
• D.B. Klimanowska: Poezja o doświadczeniu transcendencji — Bóg Jerzego Lieberta. „Przegląd Powszechny” 2001 nr 12.
• K. Maliszewski: Czemu wciąż się ocieram o wieczność... (Reinterpretacja literatury polskiej XX wieku). „Nowe Państwo” 2001 nr 32/33.
• M. Siedlanowska: Duchowa biografia Jerzego Lieberta. W: Rozumieć świat przez teksty kultury. Siedlce 2001.
• A.M. Szczepan: Na dłoni bożej. O poezji Jerzego Lieberta. „Topos” 2001 nr 2/3.
• P. Nowaczyński: O miejscu Lieberta w polskiej poezji religijnej; „Lituania...” Liebert na tle gatunku; „Ciemny anioł” Lieberta; Kłopoty z kogutem. Z dziejów poetyckiego obrazowania. W tegoż: Studia z literatury XX w. Lublin 2004.
• J. Ślusarska: „Muzyka poranna”. Rekonstrukcja pola metaforycznego; Pan Bóg i bąki. Obrazowanie izomorfizmu zdarzeń. W tejże: Studia z poetyki antropologicznej. Warszawa 2004.

Druga ojczyzna

• S. Napierski. „Wiadomości Literackie” 1925 nr 19.

Gusła

• P. Nowaczyński: „Litania do Marii Panny” Jerzego Lieberta na tle polskiej litanii maryjnej. „Roczniki Humanistyczne” 1965 nr 1.
• A. Matracka-Kościelny: „Litania do Marii Panny” Lieberta — Szymanowskiego poetycka modlitwa dedykowana Annie Iwaszkiewiczowej — krąg inspiracji. W: Inspiracje w muzyce XX wieku. Warszawa 1993.

Kołysanka jodłowa

• M. Leszczyńska: „Kołysanka jodłowa” i „Czarodziejska góra”. „Tygodnik Ilustrowany” 1937 nr 25.

Pisma

• W. Sebyła. „Pion” 1935 nr 1.

Pisma zebrane

• A. Hutnikiewicz. „Więź” 1977 nr 1.
• Z. Libera. „Miesięcznik Literacki” 1977 nr 7.
• B. Mamoń: Poeta wzruszeń religijnych; J.S. Pasierb: Liebert zaskakujący. „Tygodnik Powszechny” 1977 nr 15.
• Z. Mocarska: Poeta doświadczenia religijnego. „W Drodze” 1977 nr 6.
• W. Smaszcz: Liebert. „Poezja” 1977 nr 9.
• M. Sprusiński: Jerzego Lieberta „siła fatalna”. „Twórczość” 1977 nr 6.
• S. Kot: Poezja lęku. „Poezja” 1978 nr 10.
• E. Jankowski. „Rocznik Literacki 1976” wyd. 1979 [dot. t. 2].
• J. Kwiatkowski. „Twórczość” 1979 nr 4, przedruk pt. Wydawca z prawdziwego zdarzenia w tegoż: Felieton poetycki. Kraków 1983.

Listy do Agnieszki

• S. Frankiewicz: Hołd dla Agnieszki; T. Mazowiecki: Listy Lieberta i Agnieszki; J. Hartwig: Osaczony przez Boga. „Więź” 2003 nr 4.
• J. Łukasiewicz. „Odra” 2003 nr 7/8.
• W. Wencel: Krzew gorejący. „Nowe Państwo” 2003 nr 2.
• H. Zaworska: Wiara bolesna. „Nowe Książki” 2003 nr 3.