HAUPT Zygmunt

Urodzony 5 marca 1907 w Ułaszkowcach nad Seretem na Podolu (obecnie Ukraina); syn Ludwika Haupta, inspektora szkolnego, i Albiny z Mazurków, nauczycielki. Od śmierci matki w 1919 pozostawał pod opieką ciotki, Heleny Mazurek. Do szkoły podstawowej uczęszczał prawdopodobnie w Tarnopolu, tamże w 1918 rozpoczął naukę w szkole realnej, którą kontynuował w roku szkolnym 1919/20 w Jarosławiu i prawdopodobnie krótko w Żółkwi, dokąd rodzina przeniosła się ok. 1920. Następnie uczył się w C.K I Wyższej Szkole Realnej we Lwowie (od 1921 I Gimnazjum im. M. Kopernika), w której zdał egzamin maturalny w 1924. Studia rozpoczął na Wydziale Komunikacyjnym Politechniki Lwowskiej, po roku przeniósł się na Wydział Architektury, a w 1926 przerwał edukację. W latach 1928-29 odbywał służbę wojskową, którą zakończył ze stopniem podchorążego rezerwy. W tym czasie, w 1928, zmarł jego ojciec, zostawiając mu nieduży spadek. W 1931 wyjechał do Paryża, zapisał się na studia do Instytutu Urbanistyki na Sorbonie, ale poświęcał się głównie twórczości malarskiej. Kontynuował ją (także jako rysownik i ilustrator) po powrocie w 1932 do Polski; zamieszkał na stałe we Lwowie, gdzie uczestniczył w miejscowym życiu kulturalnym. Rozpoczął pracę literacką; debiutował w 1935 opowiadaniem napisanym wspólnie z Władysławem J. Turzańskim pt. Cel opublikowanym w krakowskim tygodniku „As” (nr 11), w którym następnie już samodzielnie drukował swoje utwory prozą do 1938. Współpracował także z „Dziennikiem Polskim”, a przede wszystkim jego dodatkiem „Krytyka i Życie” (1935-38). W tym okresie został członkiem ugrupowania młodych poetów Rybałci, z którymi występował na antenie lwowskiej rozgłośni Polskiego Radia w audycji Biesiada Rybałtów. Przyjęto go także do lwowskiego Związku Zawodowego Literatów Polskich. Po wybuchu II wojny światowej w 1939 brał udział w kampanii wrześniowej jako podporucznik w 10. Brygadzie Kawalerii Zmotoryzowanej pod dowództwem pułkownika Stanisława Maczka, z którą następnie przedostał się na Węgry (gdzie był przez pewien czas internowany w obozie wojskowym Nagycenk), a następnie do Francji. Tu został skierowany do obozu w Coëtquidan. Po klęsce Francji w czerwcu 1940 ewakuowany do Wielkiej Brytanii, pełnił służbę jako oficer 1. Dywizji Pancernej najpierw w Gosford w Szkocji, później w Londynie. Powstałe w okresie wojny utwory prozatorskie ogłaszał w „Dzienniku Żołnierza” (Szkocja, 1941) oraz w wydawanych w Londynie pismach: „Polska Walcząca” (1941), „Wiadomości Polskie” (1943-44) i „Nowa Polska” (1944-46). Był też w tym czasie bardzo aktywny jako malarz, autor m.in. obrazów poświęconych wydarzeniom wojennym, które były pokazywane na wielu wystawach w Wielkiej Brytanii (m.in. na objazdowej ekspozycji zorganizowanej dla artystów z krajów alianckich przez British Council i National Gallery of Scotland oraz na licznych wystawach wspieranych przez polskie Ministerstwo Informacji). W Londynie poznał pracującą w misji Czerwonego Krzyża Amerykankę, Edith Norris, którą poślubił we wrześniu 1944; z tego związku urodził się w 1945 syn Arthur. Po demobilizacji osiadł w 1946 wraz z rodziną na stałe w Stanach Zjednoczonych. Początkowo mieszkał w mieście rodzinnym żony, Nowym Orleanie, i zajmował się głównie malarstwem. Kontynuował też twórczość prozatorską i publicystyczną, a także zajął się tłumaczeniami poezji i prozy angielskiej i amerykańskiej. Współpracował z londyńskimi „Wiadomościami” (1947-51, 1953, 1958-59, 1961-63, 1966, 1969-1972). Zachęcony w 1949 listem redaktora Jerzego Giedroyca, z którym pozostał w stałym kontakcie korespondencyjnym, drukował opowiadania i szkice na łamach paryskiej „Kultury” (1950-52, 1958, 1961-63, 1966, 1969-75). W 1951-58 pracował w amerykańskiej rządowej rozgłośni radiowej Głos Ameryki, w związku z tym przeniósł się do Nowego Jorku, a po zmianie w 1954 siedziby tego radia na Waszyngton, zamieszkał w pobliskim Arlington (Wirginia); przygotował w tym czasie około 600 audycji dla sekcji polskiej rozgłośni. Przekłady własnych utworów publikował m.in. w „The Paris Review” (1953, 1955), a inne tłumaczenia m.in. w nowojorskich „Tematach” (1962, 1969). Nadal też malował i wystawiał obrazy m.in. w Baltimore i w Atlancie. W 1958 podjął pracę jako redaktor i tłumacz w wydawanym przez Departament Stanu USA miesięczniku „Ameryka”, gdzie ogłosił także kilka recenzji i artykułów (1962-64, 1966-67). W 1964 zamieszkał w osadzie McLean (Wirginia), a pod koniec życia w Middleburg (Wirginia). W 1969 przeszedł na emeryturę. W 1971 otrzymał nagrodę Fundacji im. Kościelskich w Genewie. Zmarł 10 maja 1975 w szpitalu w Winchester (Wirginia); pochowany na cmentarzu Métairie w Nowym Orleanie.
W 1982 spuścizna literacka pisarza została przekazana do Stanford University w Kalifornii (USA).
Od 2015 w Gorlicach odbywa się coroczny Festiwal im. Zygmunta Haupta, którego inicjatorem i dyrektorem artystycznym został Andrzej Stasiuk.