BIO

Urodzony 19 sierpnia 1923 w Łodzi w rodzinie nauczycieli; syn Jana Brauna i Anny z Żylińskich. W 1939 ukończył Gimnazjum im. S. Żeromskiego w Łodzi. Po wybuchu wojny, w grudniu tego roku został wraz z rodzicami uwięziony przez Niemców w obozie w Radogoszczy, a następnie wysiedlony do Krakowa. Przebywał przez pewien czas we wsi Narama w okolicach Miechowa, a następnie od 1941 w Warszawie, ucząc się i pracując zarobkowo. Brał udział w działalności konspiracyjnej jako członek Związku Walki Zbrojnej a potem Armii Krajowej, od lipca 1944 walczył w oddziale partyzanckim w Kieleckiem i Krakowskiem. W tymże roku ożenił się z Zofią Świeżawską. Po wyzwoleniu rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Łódzkim. Debiutował w 1946 wierszem pt. Jedna noc zamieszczonym w „Kuźnicy” (nr 6). W tym czasie zaczął także drukować opowiadania i recenzje literackie m. in. w „Pokoleniu”, „Kuźnicy”, „Odrodzeniu”, „Po prostu”, „Razem”, „Świecie Młodych”, „Twórczości”. W 1946 wstąpił do Akademickiego Związku Walki Młodych Życie. Od 1947 był członkiem Polskiej Partii Robotniczej (później do 1968 Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej). W 1947 przeniósł się do Wrocławia, gdzie kontynuował przez rok studia polonistyczne. Pracował tu także w redakcji „Trybuny Dolnośląskiej”. W 1948 zamieszkał w Warszawie i przez rok studiował w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej. W 1949 został członkiem Związku Literatów Polskich. W 1950-52 kierował działem poezji tygodnika „Nowa Kultura” oraz działem kulturalnym dziennika „Sztandar Młodych”. W 1951 i 1952 wyjeżdżał do Niemieckiej Republiki Demokratycznej. W 1953-54 przebywał z ekipą szpitala Polskiego Czerwonego Krzyża w Korei; za pracę tę został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz dwukrotnie odznaczeniami Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej: Medalem Zasługi (w 1954) i Medalem Zwycięstwa (1973). W 1954-56 pracował w Chinach jako stały korespondent „Trybuny Ludu”, na której łamach drukował reportaże z podróży po tym kraju. Po powrocie do Polski ponownie (do 1964) współpracował z „Nową Kulturą” (1956-59 członek redakcji; tu m. in. stałe felietony: w 1956 Świat na którym żyjemy, w 1959 Nasz wiek dwudziesty). W 1956 podróżował do Niemiec Zachodnich, a w 1957 przebywał na stypendium we Francji i Włoszech. W 1957-63 był kierownikiem zespołu filmowego Droga. W 1959 odbył podróż do Chin i Wietnamu. W 1960-63 kierował działem kulturalnym miesięcznika „Chiny”. Zajmował się krytyką filmową i telewizyjną; recenzje publikował m. in. w „Zwierciadle” (1960-64), „Życiu Warszawy” (1962-66 stały cykl omówień programów telewizyjnych pt. Szklany gość), „Filmie” (1969-72), „Literaturze” (1972-73 cykl Telewizja, tu także w 1972 cykl felietonów literackich Zamiast literatury); od 1977 drukował też sporadycznie artykuły w „Komunikatach Polskiego Klubu Conradowskiego”. W 1961 zawarł związek małżeński z Teresą Krystyną Maślanką, malarką. W 1963-65 był kierownikiem działu filmów telewizyjnych w Telewizji Polskiej. Działał w Związku Literatów Polskich (do 1983): w 1960-66 był członkiem Zarządu Oddziału Warszawskiego, w 1966-68 i 1971-74 członkiem Zarządu Głównego, a w 1980 został wiceprezesem. Od 1966 należał do Polskiego PEN Clubu (od 1976 członek Zarządu Głównego). Pod koniec lat sześćdziesiątych zajął się badaniem biografii i twórczości Josepha Conrada; poszukując materiałów odbył w 1966-67 podróż po Japonii, Indonezji i Australii (w 1967 opublikował w „Życiu Warszawy” cykl reportaży Śladami Conrada), a w 1976 po Ameryce Południowej (Wenezuela, Kolumbia, Panama, Ekwador, Karaiby). Uczestniczył w międzynarodowych kongresach poświęconych Conradowi. W 1975 został przewodniczącym Polskiego Klubu Conradowskiego. Należał także do Stowarzyszenia Marynistów Polskich i Międzynarodowego Instytutu Kultury Morskiej. W 1973 przebywał jako stypendysta na University of Iowa w USA. W związku z pracą nad powieścią o filaretach odwiedził w 1976 Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Jako stypendysta Akademie der Künste przebywał w 1985 w Berlinie Zachodnim. Należał w 1989 do Komitetu Założycielskiego Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, był jego wiceprzewodniczącym, a w 1990-93 prezesem Stowarzyszenia. W 1992 został wiceprzewodniczącym, a w 1994 przewodniczącym Rady Kultury przy Prezydencie Rzeczpospolitej. Od 1994 był wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Conradowskiego, a następnie jego prezesem; publikował w piśmie Towarzystwa „Con-text”. W 1990 otrzymał nagrodę marynistyczną im K. Szczęsnego za publikacje conradowskie. Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2003). Zmarł 9 listopada 2018 w Warszawie; pochowany tamże na Cmentarzu Powązkowskim.

Works

1. Szramy. Poezje. Warszawa: Książka 1948, 61 s.

2. Reportaż serdeczny. Poezje. Warszawa: Książka i Wiedza 1951, 116 s.

3. Wiosna sześciolatki. Wiersze. [Autorzy:] A. Braun, A. Mandalian, W. Woroszylski. Warszawa: Książka i Wiedza 1951, 69 s.

4. Lewanty. Powieść. Warszawa: Czytelnik 1952, 466 s. Wyd. nast.: tamże: wyd. 2 1954, wyd. 3 1954; Wilnius: Państwowe Wydawnictwo Literatury Pięknej 1955; wyd. 4 Warszawa: Czytelnik 1957, wyd. 5 tamże 1967.

Nagrody

Nagroda Państwowa w 1955.

Przekłady

bułgarski

Levanti. [Przeł.]. D. Ikonomov. Sofija 1954.

ukraiński

Levanty. [Przeł.] I. Derkač. Lviv 1957.

5. W kraju odzyskanych przyjaciół. Szkice z Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Warszawa: Iskry 1953, 117 s.

6. Młodość. [Wiersze]. Warszawa: Czytelnik 1954, 70 s.

7. Blask ciemności. Opowieść. Warszawa: Iskry 1956, 485 s.

Dotyczy przeżyć w szpitalu Polskiego Czerwonego Krzyża w Korei w latach 1953-54.

8. Piekło wybrukowane. [Opowiadanie]. Nowa Kultura 1957 nr 26-30. Przedruk zob. poz. .

Przekłady

angielski

The paving stones of hell. [Przeł.] H. Ch. Stevens. London 1959 [właśc. 1960].

niemiecki

Die gepflasterte Hölle. [Przeł.:] W. Bronska-Pampuch, H. B. Müller. Stuttgart 1958.

9. Samolotem i lektyką. Warszawa: Czytelnik 1957, 295 s.

Reportaże z podróży po Chinach.

10. Zwycięzcy z nad Tatu-Ho. [Opowiadanie]. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1960, 158 s.

11. Noc długich noży. [Opowiadania]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1961, 212 s. Przedruk zob. poz. .

Zawartość

Szyldkretowa klamra; Jutro będzie inaczej; Ile mieliśmy do wyboru; Ćwiczenia, Ballada o gwoździach; Noc długich noży.

12. Zdobycie nieba. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1964, 499 s. Wyd. 2 tamże 1966.

13. Próżnia. [Powieść]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1969, 354 s. Wyd. 2 tamże 1974.

Nagrody

Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia w 1971.

Przekłady

czeski

Prázdnota. [Przeł.] H. Teigová. Praha 1973.

rosyjski

Serdce kolokola. [Przeł.]. P. Kostikov. Moskva 1976.

Adaptacje

filmowe

pt. Opowieść w czerwieni: Scenariusz: S. Brejdygant. Ekranizacja 1974.

telewizyjne

Oprac.: A. Obidniak, P. Kuncewicz. Telewizja Polska 1973.

14. Conrad – dotknięcie Wschodu. [Album]. Wstęp, oprac. i zdjęcia: A. Braun. Oprac. graficzne: A. Strumiłło. Warszawa: Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne 1970, 268 s.

15. Śladami Conrada. Warszawa: Czytelnik 1972, 691 s. Por. poz. .

Reportaż z podróży śladami J. Conrada po Indonezji.

16. Próba ognia i wody. [Powieść]. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie 1975, 197 s. Por. poz. .

Nagrody

Nagroda Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki, Koszalińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego, Szczecińskiego Towarzystwa Kultury i Wydawnictwa Morskiego w konkursie na powieść o tematyce morskiej i pomorskiej w 1973 oraz nagroda Centralnej Rady Związków Zawodowych w 1976.

Przekłady

bułgarski

Prez ogn i voda. [Przeł.] T. Puchlev. Varna 1978.

rosyjski

Ispytanie ognem i vodoj. [Przeł.:] M. Ignatov i K. Storosel'skaja. Inostronnaja Literatura”, Moskva 1977 nr 12 s. 3-124.

Adaptacje

filmowe

Scenariusz: W. Olszewski. Ekranizacja 1978.

17. Próba ognia i wody. [Słuchowisko]. Polskie Radio 1975. Druk „Teatr Polskiego Radia” 1976 nr 1 s. 30-47. Por. poz. .

18. Śladami Conrada. [Film dokumentalny]. Scenariusz i realizacja: A. Braun. Telewizja Polska 1975. Por. poz. .

19. Bunt. Powieść. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1976, 363 s. Wyd. 2 tamże 1977.

20. Odskok. [Opowiadania]. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1976, 240 s. Przedruk zob. poz. .

Zawartość

Ojciec; Odskok; Mirka z Szekspira; Epidemia (Wariacje na motywach cudzych).

Adaptacje

filmowe

opowiadania Ojciec pt. Tate. Scenariusz: J. Rutkiewicz. Telewizja Polska 1976.

21. Uczyliśmy się milczeć...” Wypowiedź na zjeździe ZLP. Warszawa: Wydawnictwo Niezależnego Związku Studentów Politechniki Warszawskiej MEL* 1981, 11 s.

22. Rzeczpospolita chwilowa. [Powieść]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1982, 459 s.

23. Przemówienia do pisarzy i o pisarzach. [Warszawa:] Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA* [1983], 25 s.

24. Piekło wybrukowane i inne opowiadania. Warszawa: Czytelnik 1984, 560 s.

Zawartość

Zawiera opowiadania z tomów: poz. , – poz. [z wyjątkiem Ballada o gwoździach], – poz. , – oraz nowe: Piękna śmierć.

25. Kreacja Costaguany. Świat południowoamerykański Conrada. Warszawa: Czytelnik 1989, 303 s.

26. Wallenrod. [Powieść]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1990, 417 s.

27. Jak wściekłe psy... [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1994, 202 s.

28. Szkoła Conrada. [Szkice]. Warszawa: Verba 1995, 173 s.

29. Psie Pole. [Powieść]. Warszawa: Agawa 1997, 188 s.

30. Królestwo konieczności. [Powieść]. Warszawa: Twój Styl 2000, 359 s.

31. Apogeum. Gdańsk: Polnord – Wydawnictwo „Oskar 2003, 167 s.

Zawartość

Zawiera 3 opowieści: o G. Byronie, C. Norwidzie i J. Conradzie.

32. Cyrograf. Powieść. Łódź: Fundacja ANIMA „Tygiel Kultury 2006, 163 s.

33. Klimaty. Wybór wierszy. Warszawa: Nowy Świat 2006, 79 s.

Prace redakcyjne

1. Memoriał Newerlego. [Powst. 1965. Komitet redakcyjny: A. Braun, P. Hertz, l. Newerly]. Oprac. i wstępem poprzedził J. Zieliński. Warszawa: Biblioteka Narodowa 2003, 57 s.
Tekst dotyczy sytuacji literatury i polityki kulturalnej, powstał z inicjatywy l. Newerlego, zredagowany na podstawie materiałów członków warszawskiego środowiska pisarskiego.

Analyses and reviews

Ankieta dla IBL PAN 1957, 1967, 1976, 1988, 2004.

Wywiady

Były we mnie jakby dwie osobowości. Rozmowa z A. Braunem. W: J. Trznadel: Hańba domowa. Paryż 1986 i wyd. nast., przekł. franc.: Il y avait en moi deux personalités. W: La Honte. [Przeł.] l. M. Rodowicz-Heninger. Paris 1992.
My w smudze czasu ...” (Wywiad z A. Braunem) [Rozm.] H. Zaworska. Literatura 1989 nr 7.
Pisarz zawód niewdzięczny. Rozm. P. Szewc. Życie Warszawy 1993 nr 290.
Między Łodzią a Litzmannstadt. Rozm. Ł. Gołębiowski. Rzeczpospolita 1997 nr 284.

Słowniki i bibliografie

Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 1. Warszawa 1963.
Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1-2. Warszawa 2000 (W. Maciąg).

Ogólne

Artykuły

J. Rohoziński: Andrzej Braun. Tygodnik Kulturalny 1962 nr 51/52.
A. Lisiecka: Nastąpić na gardło własnej pieśni. W tejże: Pokolenie „pryszczatych”. Warszawa 1964.
H. Bereza: Portret pisarza. Argumenty 1965 nr 51/52.
J. Wegner: Prometeusz i schematy. Współczesność 1969 nr 12.
J. Żółciński: Moralni wobec siebie. Argumenty 1978 nr 12.
P. Kuncewicz: Agonia i nadzieja (Literatura polska 1918-1986): Andrzej Braun. Przegląd Tygodniowy 1988 nr 30.
B. Rogatko: Bunt i jego granice. W tegoż: Linie przerywane. Łódź 1988.
M. Jakitowicz: Być epikiem. O twórczości Andrzeja Brauna. Przegląd Artystyczny 1994 nr 2.
H. Zaworska: Andrzej Braun, pisarz tylko dla dorosłych. W tejże: Lustra Polaków. Łódź 1994.
M. Reich-Ranicki: Andrzej Braun. Weitersegeln mit gebrochenem Mast. W tegoż: Erst leben, dann spielen. Göttingen 2002.

Wallenrod

S. Chwin: Afgański grzech Polaków. Tytuł 1991 nr 3.
A. Dziurkowski: Epitafium dla romantyzmu. Przegląd Powszechny 1992 nr 3.
K. Latawiec: Wallenrodyzm stylizowany. Twórczość 1992 nr 1.
S. Chwin: Wallenrod po Afganistanie i Grudniu. W tegoż: Literatura i zdrada. Kraków 1993.

Psie pole

G. Pomian: Łódź – miasto nieznane. Kultura”, Paryż 1998 nr 4.

Królestwo konieczności

H. Zaworska: Walka z losem. Gazeta Wyborcza 2000 nr 127.

Apogeum

M. Jentys: Apogeum Andrzeja Brauna. W tejże: Nić Ariadny. Toruń 2005.